Bharatkumar Rameshchandra Barot v. Gujarat State

:
DISCLAIMER The translated judgement in vernacular language is
/ meant for the restricted use of the litigant to understand it in his
. her language and may not be used for any other purpose For all
, practical and official purposes the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of
. execution and implementation
અહેવાલપાત્ર
ભારતની સવ ચ્ચ અદાલતમાં
ફોજદારી અપીલીય અધિ કારક્ષેત્ર
ધિ"મીનલ અપીલ નં.૪૪૮/૨૦૧૮
(એસ. એલ. પી. (ધિ".) નં.૮૦૮૭/૨૦૧૬ માંથી ઉદ્ભવતા)
ભરતકુમાર રમેશચંદ્ર બારોટ ...અપીલકતા5 (ઓ)
ધિવરુદ્ધ
ગુજરાત રાજ્ય ...સામાવાળાઓ (ઓ)
ચુકાદો
ન્યાયમૂર્તિત અભય મનોહર સપ્રે
૧. મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
૨. આરોપી દ્વારા આ અપીલ, ફોજદારી અપીલ નં.૧૩૦૩/૨૦૧૪
(એન્હાન્સમેન્ટ માટે) માં અમદાવાદ ખાતે ગુજરાત વડી અદાલત દ્વારા
Page no.1/10

2018 INSC 263

તા.૦૮/૧૦/૨૦૧૫ ના રોજ પસાર કરાયેલા અંતિતમ ચુકાદા અને આદેશ
ધિવરુદ્ધ દાખલ કરવામાં આવી છે, જેમાં વડી અદાલતે, ગુજરાત રાજ્ય દ્વારા
ફોજદારી કાય5રીતિત સંહિહતા, ૧૯૭૩ (હવેથી "સંહિહતા" તરીકે ઉલ્લેખિખત કરવામાં
આવેલ છે) ની કલમ ૩૭૭ હેઠળ દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલને મંજૂરી
આપી હતી અને ટ્રાયલ કોટ5 દ્વારા અપીલકતા5 (આરોપી) ને કરવામાં આવેલી ૧૦
વર્ષ5ની સખત કેદની સજાને વ ારીને આજીવન કેદની સજા કરી હતી.
૩. કેસની હકીકતો નો વ્યાપ સંકુખિચત છે તેથી અપીલમાં સામેલ મુદ્દો પણ ટૂંકો
છે જે અહીં નીચે જણાવેલી હકીકતો પરથી સ્પષ્ટ થશે.
૪. અપીલકતા5ની સામે કાય5વાહી કરવામાં આવી હતી અને આખરે ત્રીજા અધિ ક
સત્ર ન્યાયા ીશ, મહેસાણા (ગુજરાત) દ્વારા સેશન્સ કેસ નં.૭૧/૨૦૧૨ માં
હિદધિલપભાઇ રત્નાજી ની હત્યાના ગુના સબબ ભારતીય દંડ સંહિહતા, ૧૮૬૦
(હવેથી "આઈ. પી. સી" તરીકે ઉલ્લેખિખત કરવામાં આવેલ છે) ની કલમ ૩૦૨
અને બોમ્બે પોલીસ અધિ ધિનયમની કલમ ૧૩૫ (હવેથી "બી. પી. અધિ ધિનયમ"
તરીકે ઉલ્લેખિખત કરવામાં આવેલ છે) હેઠળ ૦૪/૦૯/૨૦૧૪ ના હુકમથી દોતિર્ષત
ઠેરવવામાં આવ્યો હતો.
૫. જોકે, સત્ર ન્યાયા ીશે અપીલકતા5ને, જ્યાં સુ ી આઈ. પી. સી. ની કલમ
Page no.2/10
૩૦૨ હેઠળ ગુનાનો સંબં છે ત્યાં સુ ી, ૧૦ વર્ષ5ની સખત કેદ અને ૱૫૦૦૦
નો દંડ ફટકાય હતો-અને દંડની ચૂકવણી કરવામાં ધિનષ્ફળ રહેવા પર, વ ુ ૫
મહિહનાની સાદી કેદની સજા ભોગવવાનો આદેશ આપ્યો હતો અને જ્યાં સુ ી
બી. પી. અધિ ધિનયમની કલમ ૧૩૫ હેઠળ સજાપાત્ર ગુનાનો સંબં છે, ત્યાં
સુ ી અપીલકતા5ને ૩ મહિહનાની સાદી કેદ અને ૱૫૦૦ નો દંડ ફટકારવામાં
આવ્યો હતો-અને દંડની ચુકવણી કરવામાં ધિનષ્ફળ રહેવા પર વ ુ ૧૫ હિદવસની
સાદી કેદની સજા ભોગવવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
૬. અપીલકતા5ને આઈ. પી. સી. ની કલમ ૩૦૨ હેઠળ ધિનર્દિદષ્ટ કરાયેલી સજાની
સરખામણીમાં આઈ. પી. સી. ની કલમ ૩૦૨ હેઠળ ૧૦ વર્ષ5ની ઓછી સજાના
ચુકાદાથી રાજ્ય વ્યથિથત થયેલ અને સંહિહતાની કલમ ૩૭૭ હેઠળ ફોજદારી
અપીલ દાખલ કરેલ, જેમાંથી આ અપીલ ઉદ્ભવેલ છે, તેમાં સજા વ ારવા માટે
તથા તેને આઈ. પી. સી. ની કલમ ૩૦૨ હેઠળ ધિનર્દિદષ્ટ સજાને અનુરૂપ બનાવવા
ધિવનંતી કરેલ છે.
૭. અપીલકતા5ને રાજ્ય દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલની નોહિટસ (દસ્તી)
ની બજવણી કરવામાં આવી હતી. અપીલકતા5 (આરોપી), જોકે, તેના પર દસ્તી
નોહિટસ બજવવામાં આવી હોવા છતાં હાજર રહેલ નહિહ અને ન તો ગુણદોર્ષ પર
તેની દોતિર્ષતતાને પડકારતી કોઈ ફોજદારી અપીલ દાખલ કરી હતી. તેથી વડી
Page no.3/10
અદાલતે વકીલ શ્રી યુ. ઓઝાને તેનો બચાવ કરવા માટે આરોપી (અપીલકતા5)
વતી અદાલતને મદદ કરવા માટે ન્યાયતિમત્ર તરીકે ધિનયુક્ત કયા5 હતા.
૮. વાદગ્રસ્ત ચુકાદા દ્વારા, ઉચ્ચ અદાલતે રાજ્યની અપીલને મંજૂર રાખેલ અને
આઈ. પી. સી. ની કલમ ૩૦૨ હેઠળ હત્યાના ગુના માટે સજાને "૧૦ વર્ષ5" થી
વ ારીને "આજીવન કેદ" કરેલ. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, વડી અદાલતે
સજામાં વ ારો કય હતો અને અપીલકતા5ને આઈ. પી. સી. ની કલમ ૩૦૨
હેઠળ "આજીવન કેદ" ની સજા સંભળાવી હતી. તેમજ દંડ લાદવાની સજાને
મંજૂર રાખવામાં આવેલ.
૯. વડી અદાલતના આ ચુકાદાથી નારાજ થઇને, અપીલકતા5 (આરોપી) એ આ
અદાલતમાં સ્પેશ્યલ લીવ દ્વારા આ અપીલ દાખલ કરેલ છે.
૧૦. અપીલકતા5 (આરોપી) ના ધિવદ્વાન વકીલ શ્રી અભિભર્ષેક સિંસહ અને
સામાવાળા-રાજ્યના ધિવદ્વાન વકીલ સુશ્રી મમતા સિંસહને સાંભળ્યા.
૧૧. અપીલકતા5 (આરોપી) વતી હાજર રહેલા ધિવદ્વાન વકીલ શ્રી અભિભર્ષેક સિંસહે
વાદગ્રસ્ત ચુકાદાની કાયદેસરતા અને ચોકસાઈ પર ટીકા કરતા, મુખ્યત્વે એક
મુદ્દા પર દલીલ કરી હતી.
Page no.4/10
૧૨. સંહિહતાની કલમ ૩૭૭ (૩) નો ઉલ્લેખ કરતા ધિવદ્વાન વકીલે રજુઆત કરેલ
કે અપીલકતા5 (આરોપી) ને જેલની સજા વ ારવા માટે રાજ્ય દ્વારા દાખલ
કરવામાં આવેલી અપીલમાં પોતાનો બચાવ કરવાની પૂરતી તક આપવામાં આવી
ન હતી અને તેથી સંહિહતાની કલમ ૩૭૭ની પેટા-કલમ (૩) હેઠળ પૂરી
પાડવામાં આવેલી પ્રધિ"યાનું પાલન કયા5 ધિવના વાદગ્રસ્ત ચુકાદો પસાર કરવામાં
આવ્યો હોવાથી આ ચુકાદો ભુલભરેલો છે.
૧૩. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, તેમની રજૂઆત એ હતી કે અપીલકતા5ને
અપીલનો ધિવરો કરવાના તેમના અધિ કાર અને સંહિહતાની કલમ ૩૭૭ (૩)
હેઠળ પૂરા પાડવામાં આવેલ તેમના ધિનદ ર્ષ જાહેર કરવાના મુદ્દાઓની રજુઆત
કરવાના તેમના અધિ કારથી વંખિચત રાખેલ હતા. ધિવદ્વાન વકીલે રજૂઆત કરી હતી
કે આ કારણોસર, હાઈકોટ5 દ્વારા કરવામાં આવેલી જેલની સજામાં વ ારો
ગેરકાયદેસર અને અધિ કારક્ષેત્ર ધિવનાનો છે.
૧૪. ધિવદ્વાન વકીલે એવી પણ રજૂઆત કરી હતી કે કેસ તૈયાર કરવા માટે ધિવદ્વાન
ન્યાયતિમત્રને પૂરતો સમય આપવામાં આવ્યો ન હતો. એવી રજૂઆત કરવામાં
આવી હતી કે આ કારણે પણ અપીલકતા5ને નુકસાન થયેલ છે.
Page no.5/10
૧૫. જવાબમાં, સામાવાળા (રાજ્ય) ના ધિવદ્વાન વકીલે વડી અદાલતના તક5
અને ધિનષ્કર્ષ5ને સમથ5ન આપ્યું હતું અને દલીલ કરી હતી કે અપીલમાં કોઈ
યોગ્યતા નથી.
૧૬. પક્ષકારોના ધિવદ્વાન વકીલને સાંભળ્યા પછી અને કેસના રેકોડ5ના અવલોકન
ના આ ારે, અમે અપીલને નકારી કાઢવા માટે વલણ રાવીએ છીએ, કારણ કે
અમારા મતે, તેમાં કોઈ યોગ્યતા નથી.
૧૭. ઉચ્ચ અદાલત દ્વારા સંહિહતાની કલમ ૩૭૭ (૩) ની જરૂહિરયાતોનું કોઈ
પાલન કરવામાં આવ્યું ન હતું કે કેમ તે અંગે રજૂઆત પર સૌપ્રથમ આવતા, અમારા માનવા મુજબ, વડી અદાલત દ્વારા સંહિહતાની કલમ ૩૭૭ (૩) ની
જરૂહિરયાતોનું યોગ્ય પાલન કરવામાં આવ્યું હતું અને તેથી, જ્યાં સુ ી સંહિહતાની
કલમ ૩૭૭ (૩) ના પાલનની વાત છે ત્યાં સુ ી ઉચ્ચ અદાલત દ્વારા કરવામાં
આવેલા તક5 અને ધિનષ્કર્ષ5માં કોઈ ખામી જોઇ શકાતી નથી. આ અમે નીચેના
કારણોસર કહીએ છીએ.
૧૮. સૌપ્રથમ, વડી અદાલતે અપીલકતા5 (જે ઉચ્ચ અદાલત સમક્ષ સામાવાળા
હતા) ને દસ્તી નોહિટસ બજાવેલ હતી. તેથી અપીલની નોહિટસ અપીલકતા5ને
યોગ્ય રીતે આપવામાં આવી હતી.બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, અપીલકતા5ની એવી
Page no.6/10
રજૂઆત નથી કે અપીલકતા5ને નોહિટસની બજવણી કરવામાં આવી ન હતી
અથવા તેની સામે રાજ્ય દ્વારા અપીલ દાખલ કરવામાં આવેલી હોવાની કોઈ
જાણકારી ન હતી અથવા અપીલની નોહિટસની બજવણીમાં કોઈ ખામી હતી જેને
કારણે અપીલની કાય5વાહી કાયદાકીય દ્રષ્ટિષ્ટએ ભુલભરેલી બનેલ હોય.
૧૯. બીજુ ં, અપીલકતા5ને વ્યધિક્તગત રીતે નોહિટસ આપવામાં આવી હોવા છતાં, તે હાજર થયો ન હતો. જો કે, અપીલકતા5ને અપીલ કરવાનો સ્વતંત્ર અધિ કાર
હતો પરંતુ તેણે હત્યાના ગુના માટે તેને દોતિર્ષત ઠેરવતા સેશન્સ જજના આદેશની
કાયદેસરતા પર સવાલ ઉઠાવતી કોઈ અપીલ દાખલ કરી ન હતી.
૨૦. ત્રીજુ ં, વડી અદાલતને, અપીલકતા5ને વ્યધિક્તગત બજવણી કરેલી હોવા
છતાં, તેના વતી કોઈ રજૂઆત ન હોવાનું જણાતાં, અપીલકતા5ના હિહતોનું રક્ષણ
કરવા અને અદાલતને મદદ કરવા માટે વકીલની ન્યાયતિમત્ર તરીકે ધિનમણૂક
કરવામાં ન્યાયી ઠેરવવામાં આવી હતી.
૨૧. ચોથું, ન્યાયતિમત્રએ કેસ તૈયાર કરવા માટે વ ુ સમય ન આપવા બદલ
ક્યારેય હાઈકોટ5માં કોઈ ફહિરયાદ કરી ન હતી. આ અપીલમાં પણ ન્યાયતિમત્રએ
આ અંગે કોઈ સોગંદનામું દાખલ કયુs ન હતું. તેથી, ન્યાયતિમત્ર દ્વારા ઉઠાવવામાં
આવેલી આ રજૂઆત કોઈ આ ાર વગરની છે અને તે મુજબ તેને નકારી કાઢવામાં
Page no.7/10
આવે છે.
૨૨. અમારા ધિવચારશીલ અભિભપ્રાય મુજબ, ઉચ્ચ અદાલતે, તેથી, સંહિહતાની
કલમ ૩૭૭ (૩) નું પાલન ખાતરીપૂવ5ક કરેલ છે અને અમને આ ધિનષ્કર્ષ5માં
દખલ કરવા માટે કોઈ આ ાર રહેતો નથી.
૨૩. સંહિહતાની કલમ ૩૭૭નો ઉદ્દેશ એ છે કે જ્યારે રાજ્ય, સેશન્સ જજ દ્વારા
આપવામાં આવેલી જેલની સજાને વ ારવા માટે અપીલ કરે છે, ત્યારે જ્યાં સુ ી
આરોપીને તેનો બચાવ કરવાની તક આપવામાં ન આવે ત્યાં સુ ી જેલની
સજામાં વ ારો કરી શકાતો નથી. આરોપી તેની ધિનદ ર્ષતા અથવા ઓછી સજા
માટે અરજ કરવા માટે પણ હકદાર છે. જો નોહિટસ ફટકાયા5 પછી આરોપી આ
અરજી કરવામાં ધિનષ્ફળ જાય તો ઉચ્ચ અદાલત માત્ર જેલની સજા વ ારવા સુ ી
મયા5હિદત યોગ્યતાઓના આ ારે રાજ્યની અપીલનો ધિનણ5ય લેવામાં ન્યાયી
ગણાશે. તેથી, અપીલની ફરીથી સુનાવણી માટે કેસને હિરમાન્ડ કરવા માટે અમને
કોઈ આ ાર જણાતો નથી.
૨૪. હવે હાઈકોટ5 દ્વારા જેલની સજા વ ારવાના પ્રશ્ન પર આવીએ તો અમે
હાઈકોટ5ના તક5 સાથે સહમત થવા ઈચ્છીએ છીએ. ખરેખર, અમને એ જાણીને
આશ્ચય5 થાય છે કે સેશન્સ જજ કેવી રીતે અપીલકતા5ને આઈ. પી. સી. ની કલમ
Page no.8/10
૩૦૨ હેઠળ સજાપાત્ર હત્યાના ગુના માટે ૧૦ વર્ષ5ની જેલની સજા ફટકારી શકે
છે. તે સાંભળ્યું ન હોય તેવું છે.
૨૫. એકવાર સત્ર ન્યાયા ીશે અપીલકતા5ને હત્યાના ગુના માટે દોતિર્ષત ઠેરવ્યા
પછી આઈ. પી. સી. ની કલમ ૩૦૨ હેઠળ સજાપાત્ર, કાયદામાં આપવામાં
આવતી એકમાત્ર સજા "મૃત્યુદંડ" અથવા "આજીવન કેદ" અને "દંડ" છે.
૨૬. આઈ. પી. સી. ની કલમ ૩૦૨, સ્પષ્ટ શબ્દોમાં, જોગવાઈ કરે છે કે "જે
કોઈ પણ હત્યા કરે તેને" મૃત્યુદંડ "અથવા" આજીવન કેદ "ની સજા કરવામાં
આવશે અને" દંડ "પણ થશે.
૨૭. જો કોઈ પણ અદાલત દ્વારા આઈ. પી. સી. ની કલમ ૩૦૨ હેઠળ
સૂચવવામાં આવેલી આજીવન કેદ કરતાં ઓછી કોઈપણ સજા કરવામાં આવે તો
તે ગેરકાયદેસર અને કાયદાની સત્તા બહાર છે. ખરેખર, સજા આપવા માટે કોટ5
પાસે એવો કોઈ ધિવવેકાધિ કાર રહેતો નથી ખિસવાય કે ઉપર સૂચવ્યા મુજબ આઈ.
પી. સી. ની કલમ ૩૦૨ હેઠળ સૂચવવામાં આવેલી સજા આપવામાં આવે.
૨૮. ઉપરોક્ત ચચા5ના પ્રકાશમાં, અમારો ધિવચારશીલ અભિભપ્રાય મુજબ વડી
અદાલત, સત્ર ન્યાયા ીશ દ્વારા અપીલકતા5ને આપવામાં આવેલ સજામાં ફેરફાર
Page no.9/10
કરવામાં યોગ્ય હતી અને ખરી રીતે, અપીલકતા5 (આરોપી) ને સત્ર ન્યાયા ીશ
દ્વારા કરવામાં આવેલી "૧૦ વર્ષ5ની જેલની સજાને" બદલે આઈ. પી. સી. ની
કલમ ૩૦૨ હેઠળ "આજીવન કેદ" ની સજા આપીને સજામાં યોગ્ય વ ારો કય
હતો.
૨૯. અપીલકતા5ના ધિવદ્વાન વકીલ દ્વારા આ અદાલત દ્વારા ઉપર જણાવેલા મુદ્દા
ખિસવાય અન્ય કોઈ મુદ્દા પર દલીલ કરવામાં આવી ન હતી અને અમને તેમાં કોઈ
યોગ્યતા જણાઇ ન હતી.
૩૦. આમ અપીલ ધિનષ્ફળ જાય છે અને તે મુજબ રદ કરવામાં આવે છે.
…………………..ન્યાયમૂર્તિત
[આર. કે. અગ્રવાલ]
…………………..ન્યાયમૂર્તિત
[અભય મનોહર સેપ્રે]
નવી હિદલ્હી;
માચ5 ૨૬,૨૦૧૮
– .
This