Full Text
Translation output
পৰৱত� পৃ�াত
�কাশ পাবৰ েযাগয
ভাৰতৰ উ�তম নযাাাাা
েদৱানী আপীা অিধকাৰে��
েদৱানী আপীা ন�ৰ- ২৩৯৪/২০১৯
(িবেশষ অনুমিত আেৱদন (েদৱানী) ন�ৰ- ৩০৯২৪/২০১৮)
ৰামকৃ � িমছন ও অনযানয
---আপীাকাৰীগণ
-বনাম-
কােগা কনযা ও অনযানয
---�িতপ�গণ
ৰায়
নযায়াাধী ড০
ান�য় ৱাই চ�চূড়
১. অনুমিত �দান কৰা হ’া৷
২. গৱাহাা উ� নযাাাাাৰ এজনীাা িবচাৰপীেঠ জািৰ কৰা ৰাাৰ িবৰুে� দািখা কৰা োখ
আপীাত উ� নযাাাাাৰ খ� িবচাৰপীেঠ �দান কৰা ৰাাৰ পৰা এই আপীা উ�ৱ ৈহেছ৷ সাত (৭)
েছে��ৰ ২০১৬ তািৰেখ �দান কৰা ৰাাত, এজনীাা িবচাৰপীেঠ এইেটা িনধরাৰণ কিৰিছা েয
ভাৰতৰ সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছনক ‘ৰা�’ িহচােপ গণয কিৰব পািৰ৷ খ�
িবচাৰপীেঠ আপীাত উে�খ কিৰিছা েয আ�িৰক অথরত অনুে�দ ১২ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছন
�কাশ পাবৰ েযাগয
ভাৰতৰ উ�তম নযাাাাা
েদৱানী আপীা অিধকাৰে��
েদৱানী আপীা ন�ৰ- ২৩৯৪/২০১৯
(িবেশষ অনুমিত আেৱদন (েদৱানী) ন�ৰ- ৩০৯২৪/২০১৮)
ৰামকৃ � িমছন ও অনযানয
---আপীাকাৰীগণ
-বনাম-
কােগা কনযা ও অনযানয
---�িতপ�গণ
ৰায়
নযায়াাধী ড০
ান�য় ৱাই চ�চূড়
১. অনুমিত �দান কৰা হ’া৷
২. গৱাহাা উ� নযাাাাাৰ এজনীাা িবচাৰপীেঠ জািৰ কৰা ৰাাৰ িবৰুে� দািখা কৰা োখ
আপীাত উ� নযাাাাাৰ খ� িবচাৰপীেঠ �দান কৰা ৰাাৰ পৰা এই আপীা উ�ৱ ৈহেছ৷ সাত (৭)
েছে��ৰ ২০১৬ তািৰেখ �দান কৰা ৰাাত, এজনীাা িবচাৰপীেঠ এইেটা িনধরাৰণ কিৰিছা েয
ভাৰতৰ সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছনক ‘ৰা�’ িহচােপ গণয কিৰব পািৰ৷ খ�
িবচাৰপীেঠ আপীাত উে�খ কিৰিছা েয আ�িৰক অথরত অনুে�দ ১২ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছন
2019 INSC 295
‘ৰা�’ নহ’বও পােৰ, তথািপও ইটানগৰি�ত ইাাৰ হা�তাো ৰাজহৱা েসৱা আগবেঢ়াৱাৰ
পিৰে�ি�তত সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দত উে�িখত ‘কতৃর প�’ (authority) শ�ৰ বহা
বযাখযাত ই োখ অিধকাৰে��ৰ এি�াাৰভু � হ’ব পােৰ৷
৩. �থম �িতবাদীো েযাৱা ১৫ মাচ
র ১৯৮০ তািৰেখ ইটানগৰি�ত ৰামকৃ � িমছন
হা�তাাত সাধাৰণ কতর বয কম� (General duty worker) িহচােপ েযাগদান কিৰিছা৷ ১৯৮০
চনৰ ২৩ জুাাইত এক প�েযােগ েতওঁৰ চাকিৰ ১৯৮০ চনৰ ১ আগ�ৰ পৰা কাযরযকৰী েহাৱাৈক
িনামীাা কৰা ৈহিছা৷ ১৯৮২ চনৰ ৩১ মাচ
র ত �থম �িতবাদীক নািছরং সহাাকৰ মুখয পদৈা
পেদা�িত িদাা ৈহিছা৷ েতওঁৰ চাকিৰ ১৯৮৪ চনৰ ১৩ এি�াত �াাী কৰা ৈহিছা৷ পৰৱত�কাাত
২০০৫ চনৰ ৩১ িডেচ�ৰত েতওঁক ২০০৫ চনৰ ১ অে�াবৰৰ পৰা কাযরযকৰী েহাৱাৈক কাযরযাাা
সহাাক পদৈা পেদা�িত িদাা ৈহিছা৷
৪. হি�তাাখনৰ কমরচাৰীসকাৰ চাকিৰৰ চতর সমমহ েসৱা িবিধসমমহৰ �াৰা পিৰচািাত হা৷
েসই িবিধসমমহৰ িভতৰত ১৮ নং িবিধত চাকিৰৰ পৰা অৱসৰ োাৱা স�কর ত তাত িদাা ধৰেণ
উে�খ আেছঃ-
“১৮. চাকিৰ কাা সমাি� (অৱসৰ �হণ)
(ক) সাধাৰণেত এজন �াাী কমরচাৰীো ৩৫ বছৰ কাা চাকিৰ কৰাৰ িপছত বা
েতওঁৰ ৬০ বছৰ বাসত হি�তাাত কিৰ থকা চাকিৰৰ পৰা অৱসৰ �হণ
কিৰব৷ ইাাৰ উপিৰও েকােনা এজন কমরচাৰীো ৩৫ বছৰ চাকিৰ কৰা বা েতওঁৰ
বাস ৬০ বছৰ পমণর েহাৱাৰ িপছেতা, িযেটা আগেত ঘেট, হি�তাাৰ পিৰচাানা
সিমিতো েতওঁৰ শাৰীিৰক স�মতাৰ ওপৰত িভিত কিৰ েতওঁৰ চাকিৰকাা
এবাৰত এক (১) বছৰৈক বৃি� কিৰব পােৰ৷
(খ) িক� েকােনা এজন কমরচাৰীো চাকিৰকাা পমণর কৰাৰ আগেতওঁ অৱসৰ �হণ
কিৰব পােৰ যিদেহ েতওঁ িনজৰ কতর বয স�াদন কৰাৰ বােব শাৰীিৰক বা
মানিসকভােৱ অ�ম হা৷ উে�খেযাগয েয হি�তাাৰ পিৰচাানা সিমিতো গঠন
পিৰে�ি�তত সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দত উে�িখত ‘কতৃর প�’ (authority) শ�ৰ বহা
বযাখযাত ই োখ অিধকাৰে��ৰ এি�াাৰভু � হ’ব পােৰ৷
৩. �থম �িতবাদীো েযাৱা ১৫ মাচ
র ১৯৮০ তািৰেখ ইটানগৰি�ত ৰামকৃ � িমছন
হা�তাাত সাধাৰণ কতর বয কম� (General duty worker) িহচােপ েযাগদান কিৰিছা৷ ১৯৮০
চনৰ ২৩ জুাাইত এক প�েযােগ েতওঁৰ চাকিৰ ১৯৮০ চনৰ ১ আগ�ৰ পৰা কাযরযকৰী েহাৱাৈক
িনামীাা কৰা ৈহিছা৷ ১৯৮২ চনৰ ৩১ মাচ
র ত �থম �িতবাদীক নািছরং সহাাকৰ মুখয পদৈা
পেদা�িত িদাা ৈহিছা৷ েতওঁৰ চাকিৰ ১৯৮৪ চনৰ ১৩ এি�াত �াাী কৰা ৈহিছা৷ পৰৱত�কাাত
২০০৫ চনৰ ৩১ িডেচ�ৰত েতওঁক ২০০৫ চনৰ ১ অে�াবৰৰ পৰা কাযরযকৰী েহাৱাৈক কাযরযাাা
সহাাক পদৈা পেদা�িত িদাা ৈহিছা৷
৪. হি�তাাখনৰ কমরচাৰীসকাৰ চাকিৰৰ চতর সমমহ েসৱা িবিধসমমহৰ �াৰা পিৰচািাত হা৷
েসই িবিধসমমহৰ িভতৰত ১৮ নং িবিধত চাকিৰৰ পৰা অৱসৰ োাৱা স�কর ত তাত িদাা ধৰেণ
উে�খ আেছঃ-
“১৮. চাকিৰ কাা সমাি� (অৱসৰ �হণ)
(ক) সাধাৰণেত এজন �াাী কমরচাৰীো ৩৫ বছৰ কাা চাকিৰ কৰাৰ িপছত বা
েতওঁৰ ৬০ বছৰ বাসত হি�তাাত কিৰ থকা চাকিৰৰ পৰা অৱসৰ �হণ
কিৰব৷ ইাাৰ উপিৰও েকােনা এজন কমরচাৰীো ৩৫ বছৰ চাকিৰ কৰা বা েতওঁৰ
বাস ৬০ বছৰ পমণর েহাৱাৰ িপছেতা, িযেটা আগেত ঘেট, হি�তাাৰ পিৰচাানা
সিমিতো েতওঁৰ শাৰীিৰক স�মতাৰ ওপৰত িভিত কিৰ েতওঁৰ চাকিৰকাা
এবাৰত এক (১) বছৰৈক বৃি� কিৰব পােৰ৷
(খ) িক� েকােনা এজন কমরচাৰীো চাকিৰকাা পমণর কৰাৰ আগেতওঁ অৱসৰ �হণ
কিৰব পােৰ যিদেহ েতওঁ িনজৰ কতর বয স�াদন কৰাৰ বােব শাৰীিৰক বা
মানিসকভােৱ অ�ম হা৷ উে�খেযাগয েয হি�তাাৰ পিৰচাানা সিমিতো গঠন
কিৰ িদাা ‘েমিডেকা েবােড
র ’ উ� কমরচাৰীজনৰ শাৰীিৰক বা মানিসক অ�মতা
সিকভােৱ �মািণত কিৰব াািগব৷”
২০১৫ চনৰ ৩১ জানুৱাৰীত �থম �িতবাদীক হি�তাাৰ পৰা জেনাৱা হা েয েসৱা িবিধ
অনুসিৰ ২০১৫ চনৰ ২৪ মাচ
র ত েতওঁৰ চাকিৰকাা ৩৫ বছৰ পমণর েহাৱাৰ বােব েতওঁ চাকিৰৰ পৰা
অৱসৰ �হণ কিৰব াািগব।
৫. �থম �িতবাদীো উ� বাতর াক �তযাাান জনাই গৱাহাা উ� নযাাাাাত সংিবধানৰ ২২৬
নং অনুে�দ অনুসিৰ এখন োখ আেৱদন দািখা কেৰ আৰু নযাাাাাৰ পৰা ‘মযা�ামাছ’ (উ�
উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতৈা িদাা হকম) িবচােৰ যােত েতওঁক নািছরং সহাাকৰ মুখয
পদত িনযুি� �দান কৰা তািৰখ অথরাা ৩১ মাচ
র ১৯৮২ৰ পৰা গণনা কিৰ ৩৫ বছৰ স�মণর
েনােহাৱাৈােক চাকিৰ কিৰ থকাৰ অনুমিত �দান কৰা হা৷
৬. আপীাকাৰীসকো োখ আেৱদনখনৰ �হণেযাগযতাৰ ে��ত �াথিমক আপিত দশরাা, কাৰণ অনুে�দ ১২ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছন আৰু ইাাৰ হা�তাা দুোাটাই ‘ৰা�’ নহা আৰু
েকােনা ে��েত ভাৰতৰ সংিবধানৰ ২২৬ অনুে�দ অনুসিৰ োখ অিধকাৰে��ৰ এি�াাৰভু �
নহা৷
৭. এজনীাা িবচাৰপীেঠ োখ আেৱদনখন �হণ কিৰিছা৷ োখ আেৱদনখনৰ �হণেযাগযতাৰ
ওপৰত আপীাকাৰী সকাৰ আপিতসমমহ নাকচ কিৰ এজনীাা িবচাৰপীেঠ উে�খ কিৰিছা েয ১২
নং অনুে�দ মেত আপীাকাৰীসকা ‘ৰা�’ৰ সং�াৰ অ�ভুর �৷ হা�তাা কতৃর প�ক েযাগযতাৰ
িভিতত �থম �িতবাদীৰ িনযুি�ৰ তািৰখ ১৫ মাচ
র ১৯৮০ৰ পিৰৱেতর ৩১ মাচ
র ১৯৮২ বুিা ধিৰ
া’বৈা িনেদরশ িদাা ৈহিছা৷
৮. ইাাৰ ফা�ৰমেপ, �থম �িতবাদীো �থেম চাকিৰত েযাগদান কৰা তািৰখৰ পৰা গণনা
কিৰ িয তািৰখত অৱসৰ �হণ কিৰব াগা আিছা েসই তািৰখৰ পৰা দুবছৰ অিধক কাা চাকিৰ
কৰাৰ অনুমিত াাভ কিৰিছা৷ হি�তাা কতৃর প�ই গণনা কিৰ িন�র াৰণ কৰা অৱসৰ �হণৰ
তািৰখৰ িভিতত �থম �িতবাদীক েতওঁৰ অি�ম �াপযসমমহ িদাা ৈহিছা৷
র ’ উ� কমরচাৰীজনৰ শাৰীিৰক বা মানিসক অ�মতা
সিকভােৱ �মািণত কিৰব াািগব৷”
২০১৫ চনৰ ৩১ জানুৱাৰীত �থম �িতবাদীক হি�তাাৰ পৰা জেনাৱা হা েয েসৱা িবিধ
অনুসিৰ ২০১৫ চনৰ ২৪ মাচ
র ত েতওঁৰ চাকিৰকাা ৩৫ বছৰ পমণর েহাৱাৰ বােব েতওঁ চাকিৰৰ পৰা
অৱসৰ �হণ কিৰব াািগব।
৫. �থম �িতবাদীো উ� বাতর াক �তযাাান জনাই গৱাহাা উ� নযাাাাাত সংিবধানৰ ২২৬
নং অনুে�দ অনুসিৰ এখন োখ আেৱদন দািখা কেৰ আৰু নযাাাাাৰ পৰা ‘মযা�ামাছ’ (উ�
উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতৈা িদাা হকম) িবচােৰ যােত েতওঁক নািছরং সহাাকৰ মুখয
পদত িনযুি� �দান কৰা তািৰখ অথরাা ৩১ মাচ
র ১৯৮২ৰ পৰা গণনা কিৰ ৩৫ বছৰ স�মণর
েনােহাৱাৈােক চাকিৰ কিৰ থকাৰ অনুমিত �দান কৰা হা৷
৬. আপীাকাৰীসকো োখ আেৱদনখনৰ �হণেযাগযতাৰ ে��ত �াথিমক আপিত দশরাা, কাৰণ অনুে�দ ১২ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছন আৰু ইাাৰ হা�তাা দুোাটাই ‘ৰা�’ নহা আৰু
েকােনা ে��েত ভাৰতৰ সংিবধানৰ ২২৬ অনুে�দ অনুসিৰ োখ অিধকাৰে��ৰ এি�াাৰভু �
নহা৷
৭. এজনীাা িবচাৰপীেঠ োখ আেৱদনখন �হণ কিৰিছা৷ োখ আেৱদনখনৰ �হণেযাগযতাৰ
ওপৰত আপীাকাৰী সকাৰ আপিতসমমহ নাকচ কিৰ এজনীাা িবচাৰপীেঠ উে�খ কিৰিছা েয ১২
নং অনুে�দ মেত আপীাকাৰীসকা ‘ৰা�’ৰ সং�াৰ অ�ভুর �৷ হা�তাা কতৃর প�ক েযাগযতাৰ
িভিতত �থম �িতবাদীৰ িনযুি�ৰ তািৰখ ১৫ মাচ
র ১৯৮০ৰ পিৰৱেতর ৩১ মাচ
র ১৯৮২ বুিা ধিৰ
া’বৈা িনেদরশ িদাা ৈহিছা৷
৮. ইাাৰ ফা�ৰমেপ, �থম �িতবাদীো �থেম চাকিৰত েযাগদান কৰা তািৰখৰ পৰা গণনা
কিৰ িয তািৰখত অৱসৰ �হণ কিৰব াগা আিছা েসই তািৰখৰ পৰা দুবছৰ অিধক কাা চাকিৰ
কৰাৰ অনুমিত াাভ কিৰিছা৷ হি�তাা কতৃর প�ই গণনা কিৰ িন�র াৰণ কৰা অৱসৰ �হণৰ
তািৰখৰ িভিতত �থম �িতবাদীক েতওঁৰ অি�ম �াপযসমমহ িদাা ৈহিছা৷
৯. আপীাকাৰীসকো উ� নযাাাাাৰ খ� িবচাৰপীঠত দািখা কৰা োখ আপীাত েকােনা
সুফা নাপাো৷ খ� িবচাৰপীেঠ োখ আপীা �তযাখযান কৰাৰ সমাত মুখযতঃ দুটা কাৰকৰ
ওপৰত আ�া ৰািখিছাঃ-
(ক) হা�তাাখেন ইাাৰ বযাৰ এক অংশ ‘অনুদান’ িহচােপ াাভ কিৰ আিহেছ আৰু
এইখন ৬০খন িবছনাযু� হা�তাা, িযেবােৰ হা�তাাখনৰ ৰাজহৱা দািা� আৰু
কতর বয থকােটা সাবয্ কেৰ; আৰু
(খ) উ� নযাাাাাৰ এজনীাা িবচাৰপীেঠ Satyabrata Chakraborty Vs State of Arunachal Pradesh েগাচৰেটাত িদাা ৰাাত উে�খ কিৰিছা েয সংিবধানৰ
১২ আৰু ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছন ‘অনযানয কতৃর প�’ৰ অ�ভুর �৷
উ� নযাাাাো মতেপাষণ কিৰিছা েয এই ৰাােটা েযাৱা ি�শ বছৰ ধিৰ বাহাা
আেছ আৰু ইাাক উাংঘন কৰােটা উিচত নহা৷ ইাােৰাপিৰ এইেটাও মতেপাষণ
কৰা ৈহিছা েয আপীাকাৰীসকো উ� ৰাজযখনত এখন ডাঙৰ হা�তাা চাাই
আেছ আৰু ৰাজহৱা ধন ইাাৰ পিৰচাানাৰ এক অংশ িহচােপ বযৱহাৰ কিৰ
আিহেছ, গিতেক ই োখ অিধকাৰে��ৰ এি�াাৰভু � হ’ব৷ আপীাকাৰীসকাৰ
িবৰুে� েহাৱা িবষাসমমহৰ জবাব িদাাৰ সমাত উ� নযাাাাো উ� আপীা
পৰৱত� সমাত শনািনৰ বােব ৰািখবৈা িনেদরশ িদিছা৷
১০. এই নযাাাাো এই েগাচৰৰ িবচাৰকাযরয �হণ কেৰাঁেত ২০১৮ চনৰ ১৯ নেৱ�ৰত জাননী
জািৰ কৰাৰ িনেদরশ িদাাৰ াগেত উ� নযাাাাো ২০১৮ চনৰ ৬ এি�াত জািৰ কৰা ৰাা আৰু
আেদশ �িগত ৰখাৰ িনেদরশ িদিছা৷ জাননী জািৰ কৰাৰ আেদশ অনুসিৰ ভাৰত চৰকাৰৰ ৈহ
জনজািত পিৰ�মা ম�ণাাো আৰু অৰুণাচা �েদশ চৰকােৰ �িত শপতনামা দািখা কিৰিছা৷
১১. উ� নযাাাাো োাৱা মতৰ সমথরনত ৰাজয চৰকােৰ উে�খ কেৰ েয-
সুফা নাপাো৷ খ� িবচাৰপীেঠ োখ আপীা �তযাখযান কৰাৰ সমাত মুখযতঃ দুটা কাৰকৰ
ওপৰত আ�া ৰািখিছাঃ-
(ক) হা�তাাখেন ইাাৰ বযাৰ এক অংশ ‘অনুদান’ িহচােপ াাভ কিৰ আিহেছ আৰু
এইখন ৬০খন িবছনাযু� হা�তাা, িযেবােৰ হা�তাাখনৰ ৰাজহৱা দািা� আৰু
কতর বয থকােটা সাবয্ কেৰ; আৰু
(খ) উ� নযাাাাাৰ এজনীাা িবচাৰপীেঠ Satyabrata Chakraborty Vs State of Arunachal Pradesh েগাচৰেটাত িদাা ৰাাত উে�খ কিৰিছা েয সংিবধানৰ
১২ আৰু ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছন ‘অনযানয কতৃর প�’ৰ অ�ভুর �৷
উ� নযাাাাো মতেপাষণ কিৰিছা েয এই ৰাােটা েযাৱা ি�শ বছৰ ধিৰ বাহাা
আেছ আৰু ইাাক উাংঘন কৰােটা উিচত নহা৷ ইাােৰাপিৰ এইেটাও মতেপাষণ
কৰা ৈহিছা েয আপীাকাৰীসকো উ� ৰাজযখনত এখন ডাঙৰ হা�তাা চাাই
আেছ আৰু ৰাজহৱা ধন ইাাৰ পিৰচাানাৰ এক অংশ িহচােপ বযৱহাৰ কিৰ
আিহেছ, গিতেক ই োখ অিধকাৰে��ৰ এি�াাৰভু � হ’ব৷ আপীাকাৰীসকাৰ
িবৰুে� েহাৱা িবষাসমমহৰ জবাব িদাাৰ সমাত উ� নযাাাাো উ� আপীা
পৰৱত� সমাত শনািনৰ বােব ৰািখবৈা িনেদরশ িদিছা৷
১০. এই নযাাাাো এই েগাচৰৰ িবচাৰকাযরয �হণ কেৰাঁেত ২০১৮ চনৰ ১৯ নেৱ�ৰত জাননী
জািৰ কৰাৰ িনেদরশ িদাাৰ াগেত উ� নযাাাাো ২০১৮ চনৰ ৬ এি�াত জািৰ কৰা ৰাা আৰু
আেদশ �িগত ৰখাৰ িনেদরশ িদিছা৷ জাননী জািৰ কৰাৰ আেদশ অনুসিৰ ভাৰত চৰকাৰৰ ৈহ
জনজািত পিৰ�মা ম�ণাাো আৰু অৰুণাচা �েদশ চৰকােৰ �িত শপতনামা দািখা কিৰিছা৷
১১. উ� নযাাাাো োাৱা মতৰ সমথরনত ৰাজয চৰকােৰ উে�খ কেৰ েয-
(ক) িযেডাখৰ মািত ৰামকৃ � িমছন হি�তাাখন বেনাৱা ৈহিছা, েসইেডাখৰ
মাি ১৯৮৪ চনৰ ১২ জুাাইত আপীাকাৰীসকাক েৰহাই হাৰত আব�ন িদাা
ৈহিছা;
(খ) পৰৱত� সমাত ২০০৫ চনৰ ৪ েম’ত অিতিৰ� ৪.৬৬ একৰ মাি েৰহাই
হাৰত আব�ন িদাা ৈহিছা; আৰু
(গ) হা�তাাখেন ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা অনুদান াাভ কিৰ থােক৷
১২. িযেহতু জনজািত পিৰ�মা ম�ণাাা এই আপীাৰ িবষাব�ৰ াগত েকােনা �কােৰ জিড়ত
নহা, গিতেক ভাৰত চৰকােৰ দািখা কৰা �িত শপতনামা িবেবচনা কৰাৰ েকােনা �োাজন নাই৷
১৩. আপীাকাৰীসকাৰ হেক েজয� অিধব�া�া ড০
অিভেষক মনু িসংভী আৰু এম. েক.
িব�নাথেন যুি� �দশরন কিৰ কা েয এই েগাচৰত উ� নযাাাাো Andi Mukta Sadguru Shree
Vandas Swami Suvarna Jayanti Mahotsav Smarak Trust Vs. V. R. Rudani েগাচৰত থকা
তথয আৰু তাত �োাগ কৰা আইনৰ সু�� পাথরকয া�য কৰা নািছা৷ এইেটা উে�খ কৰা ৈহিছা
েয ওপেৰা� ৰাােটা এটা ৰাজহৱা নযাসৰ েগাচৰৰ াগত জিড়ত িযো িব�িবদযাাাৰ অ�গরত
এখন মহািবদযাাা চাাই আেছ৷ মহািবদযাাাখন ব� েহাৱা আৰু তাৰ পিৰণাম�ৰমেপ েহাৱা দৰমহা
অনাদাাৰ িয িববাদ েসাা �তয�ভােৱ িব�িবদযাাাৰ অধযােদশত সি�িৱ� িনা�ণ বযৱ�াৱাীৰ
পিৰসৰৰ িভতৰত পেৰ৷ ইাােৰাপিৰ এইধৰেণ যুি� �দশরন কৰা ৈহিছা েয-
(ক) �থম �িতবাদীো েকােনা ৰাজহৱা কতর বয স�াদন নকেৰ;
(খ) ৰামকৃ � িমছেন �াপন কৰা হি�তাাখেন স�মণর ে��ােসৱী �িত�ান িহচােপ
সমাজৈা েসৱা আগবঢ়াা;
(গ) হা�তাাখনৰ কমরচাৰীসকাৰ চাকিৰৰ চতর াৱাী েকােনা িবিধ বা
অিধিনামৰ �াৰা পিৰচািাত নহা, েসোেহ স�মণর বযি�গত েসৱাৰ চুি�
কাযরযকৰণৰ ে��ত েকােনা োাক আইনৰ উপাদান �েযাজয নহা; আৰু
মাি ১৯৮৪ চনৰ ১২ জুাাইত আপীাকাৰীসকাক েৰহাই হাৰত আব�ন িদাা
ৈহিছা;
(খ) পৰৱত� সমাত ২০০৫ চনৰ ৪ েম’ত অিতিৰ� ৪.৬৬ একৰ মাি েৰহাই
হাৰত আব�ন িদাা ৈহিছা; আৰু
(গ) হা�তাাখেন ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা অনুদান াাভ কিৰ থােক৷
১২. িযেহতু জনজািত পিৰ�মা ম�ণাাা এই আপীাৰ িবষাব�ৰ াগত েকােনা �কােৰ জিড়ত
নহা, গিতেক ভাৰত চৰকােৰ দািখা কৰা �িত শপতনামা িবেবচনা কৰাৰ েকােনা �োাজন নাই৷
১৩. আপীাকাৰীসকাৰ হেক েজয� অিধব�া�া ড০
অিভেষক মনু িসংভী আৰু এম. েক.
িব�নাথেন যুি� �দশরন কিৰ কা েয এই েগাচৰত উ� নযাাাাো Andi Mukta Sadguru Shree
Vandas Swami Suvarna Jayanti Mahotsav Smarak Trust Vs. V. R. Rudani েগাচৰত থকা
তথয আৰু তাত �োাগ কৰা আইনৰ সু�� পাথরকয া�য কৰা নািছা৷ এইেটা উে�খ কৰা ৈহিছা
েয ওপেৰা� ৰাােটা এটা ৰাজহৱা নযাসৰ েগাচৰৰ াগত জিড়ত িযো িব�িবদযাাাৰ অ�গরত
এখন মহািবদযাাা চাাই আেছ৷ মহািবদযাাাখন ব� েহাৱা আৰু তাৰ পিৰণাম�ৰমেপ েহাৱা দৰমহা
অনাদাাৰ িয িববাদ েসাা �তয�ভােৱ িব�িবদযাাাৰ অধযােদশত সি�িৱ� িনা�ণ বযৱ�াৱাীৰ
পিৰসৰৰ িভতৰত পেৰ৷ ইাােৰাপিৰ এইধৰেণ যুি� �দশরন কৰা ৈহিছা েয-
(ক) �থম �িতবাদীো েকােনা ৰাজহৱা কতর বয স�াদন নকেৰ;
(খ) ৰামকৃ � িমছেন �াপন কৰা হি�তাাখেন স�মণর ে��ােসৱী �িত�ান িহচােপ
সমাজৈা েসৱা আগবঢ়াা;
(গ) হা�তাাখনৰ কমরচাৰীসকাৰ চাকিৰৰ চতর াৱাী েকােনা িবিধ বা
অিধিনামৰ �াৰা পিৰচািাত নহা, েসোেহ স�মণর বযি�গত েসৱাৰ চুি�
কাযরযকৰণৰ ে��ত েকােনা োাক আইনৰ উপাদান �েযাজয নহা; আৰু
(ঘ) গিতেক উ� নযাাাাাৰ িবেৰািধত (impugned) ৰাাৰ ফা�ৰমেপ ৰামকৃ �
িমছনৰ সকোা কাযরয�ণাাী সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ‘কতৃর প�’
(authority) সং�াৰ িভতৰত পেৰ৷
এইেবাৰ কাৰণত এইেটা সেজােৰ ক’ব িবচৰা ৈহেছ েয উ� নযাাাাাৰ ৰাােটা এই
নযাাাাাৰ পমবরৰ িনদশরনসমমহৰ পিৰপ�ী, িযেটা িপছত উে�খ কিৰম৷ ইাােৰাপিৰ েজয�
অিধব�াই যুি� দশরাইিছা েয অনুে�দ ২২৬ অনুসিৰ আপীাকাৰীসকা োখ অিধকাৰে��ৰ
এি�াাৰভু � বুিা উ� নযাাাাো অি�ম িস�া�ত উপনীত েহাৱাৰ ে��ত উ� নযাাাাাক
�ভািৱত কৰা �িতেটা কাৰেক আইনৰ �াাী অৱ�ানৰ পিৰপ�ী৷
১৪. আনহােত, অৰুণাচা চৰকাৰৰ ৈহ যুি� �দশরন কৰা অিধব�া এ. িতৱাৰীো আমাৰ
ইিতমেধয দৃি� েগাচৰ েযাৱা শপতনামাত উে�খ থকা তথযসমমহক িভিত িহচােপ াা৷ েতেখেত
উে�খ কেৰ েয ৰামকৃ � িমছন হি�তাা অৰুণাচা �েদশৰ একমা� হি�তাা, েসোেহ ইাাৰ
একেছাাা অৱ�াৰ কাৰেণ অনুে�দ ২২৬ অনুসিৰ ইাাৰ োখ অিধকাৰে��ত এি�াাৰভু � বুিা
িনি�তভােৱ ধিৰ া’ব াােগ৷ ইাােৰাপিৰ এইেটা উতাপন কৰা ৈহিছা েয হা�তাাখেন ৰাজয
চৰকাৰৰ পৰা সাহাযয অনুদান াাভ কিৰ থােক৷ এইেটা সেজােৰ উতাপন কৰা ৈহিছা েয অৰুণাচা
�েদশত হা�তাা পিৰচাানা কৰা কাযরযক ৰাজহৱা কাযরয বুিা িনি�তভােৱ িবেবচনা কিৰব
াােগ, যাৰ ফা�ৰমেপ আপীাকাৰীসকা ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ উ� নযাাাাাৰ
অিধকাৰে��ৰ এি�াাৰভু � হা৷
১৫. ইাাৰ িবপৰীেত উতাপন কৰা যুি�সমমহ িবেবচনাৰ েযাগয৷
১৬. ৰামকৃ � িমছেন ২৬৩ খন িবছনাযু� হি�তাা এখন ইটানগৰত চাাই আেছ৷ ৰাজয
চৰকাৰৰ পৰা েপাৱা সাহাযয অনুদােন হি�তাাখনৰ ২৬৩ খন িবছনাৰ িভতৰত ৬০ খন
িবছনাৰ সােপে� েহাৱা খৰচ বহন কেৰ৷ নিথত অনুদানৰ ধৰণ আৰু পিৰমাণ স�ক�া �াসংিগক
তথয সি�িৱ� কৰা ৈহেছ৷ হা�তাাখনৰ ২০১৪-১৫ বষরৰ মুঠ আাৰ ৩২.২৬, ২০১৫-১৬ বষরৰ
মুঠ আাৰ ২৩.৩৩ আৰু ২০১৬-১৭ বষরৰ মুঠ আাৰ ২২.৫৩ ৰাজয চৰকােৰ িদাা অনুদানৰ পৰা
াাভ কৰা৷ হা�তাাখনৰ ৰাজহ বযা, িহচাপ িনৰী�কৰ �াৰা পৰী�া কেৰাৱা উ�ত প� আৰু
িমছনৰ সকোা কাযরয�ণাাী সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ‘কতৃর প�’
(authority) সং�াৰ িভতৰত পেৰ৷
এইেবাৰ কাৰণত এইেটা সেজােৰ ক’ব িবচৰা ৈহেছ েয উ� নযাাাাাৰ ৰাােটা এই
নযাাাাাৰ পমবরৰ িনদশরনসমমহৰ পিৰপ�ী, িযেটা িপছত উে�খ কিৰম৷ ইাােৰাপিৰ েজয�
অিধব�াই যুি� দশরাইিছা েয অনুে�দ ২২৬ অনুসিৰ আপীাকাৰীসকা োখ অিধকাৰে��ৰ
এি�াাৰভু � বুিা উ� নযাাাাো অি�ম িস�া�ত উপনীত েহাৱাৰ ে��ত উ� নযাাাাাক
�ভািৱত কৰা �িতেটা কাৰেক আইনৰ �াাী অৱ�ানৰ পিৰপ�ী৷
১৪. আনহােত, অৰুণাচা চৰকাৰৰ ৈহ যুি� �দশরন কৰা অিধব�া এ. িতৱাৰীো আমাৰ
ইিতমেধয দৃি� েগাচৰ েযাৱা শপতনামাত উে�খ থকা তথযসমমহক িভিত িহচােপ াা৷ েতেখেত
উে�খ কেৰ েয ৰামকৃ � িমছন হি�তাা অৰুণাচা �েদশৰ একমা� হি�তাা, েসোেহ ইাাৰ
একেছাাা অৱ�াৰ কাৰেণ অনুে�দ ২২৬ অনুসিৰ ইাাৰ োখ অিধকাৰে��ত এি�াাৰভু � বুিা
িনি�তভােৱ ধিৰ া’ব াােগ৷ ইাােৰাপিৰ এইেটা উতাপন কৰা ৈহিছা েয হা�তাাখেন ৰাজয
চৰকাৰৰ পৰা সাহাযয অনুদান াাভ কিৰ থােক৷ এইেটা সেজােৰ উতাপন কৰা ৈহিছা েয অৰুণাচা
�েদশত হা�তাা পিৰচাানা কৰা কাযরযক ৰাজহৱা কাযরয বুিা িনি�তভােৱ িবেবচনা কিৰব
াােগ, যাৰ ফা�ৰমেপ আপীাকাৰীসকা ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ উ� নযাাাাাৰ
অিধকাৰে��ৰ এি�াাৰভু � হা৷
১৫. ইাাৰ িবপৰীেত উতাপন কৰা যুি�সমমহ িবেবচনাৰ েযাগয৷
১৬. ৰামকৃ � িমছেন ২৬৩ খন িবছনাযু� হি�তাা এখন ইটানগৰত চাাই আেছ৷ ৰাজয
চৰকাৰৰ পৰা েপাৱা সাহাযয অনুদােন হি�তাাখনৰ ২৬৩ খন িবছনাৰ িভতৰত ৬০ খন
িবছনাৰ সােপে� েহাৱা খৰচ বহন কেৰ৷ নিথত অনুদানৰ ধৰণ আৰু পিৰমাণ স�ক�া �াসংিগক
তথয সি�িৱ� কৰা ৈহেছ৷ হা�তাাখনৰ ২০১৪-১৫ বষরৰ মুঠ আাৰ ৩২.২৬, ২০১৫-১৬ বষরৰ
মুঠ আাৰ ২৩.৩৩ আৰু ২০১৬-১৭ বষরৰ মুঠ আাৰ ২২.৫৩ ৰাজয চৰকােৰ িদাা অনুদানৰ পৰা
াাভ কৰা৷ হা�তাাখনৰ ৰাজহ বযা, িহচাপ িনৰী�কৰ �াৰা পৰী�া কেৰাৱা উ�ত প� আৰু
জমা-খৰচৰ িহচােপ এইেটা সমচাা েয ২০১৪-১৫ বষরৰ বযাৰ ৩৫.২৩, ২০১৫-১৬ বষরৰ বযাৰ
২৩.৮৩ আৰু ২০১৬-১৭ বষরৰ বযাৰ ২০.৫৭ বযা ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা েপাৱা িবতীা সাহাযযৰ
পৰা কৰা ৈহিছা৷
১৭. সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ মেত আপীাকাৰীসকাক োখ অিধকাৰে��ৰ এি�াাৰভু �
হ’ব েন নহা েসইেটা পৰী�া কেৰােত আিম িন�িািখত পিৰি�িতসমমহ, িযেবাৰ ৰাজয চৰকােৰ
�কৃ ত আেৱদনকাৰীৰ হেক উ� নযাাাাা আৰু এই নযাাাাাত দািখা কিৰেছ, েসইেবাৰৰ ওপৰত
িনভর ৰ কিৰ আগবািঢ়মঃ-
(ক) হা�তাাখেন ইাাৰ আাৰ িকছু অংশ ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা অনুদান িহচােপ
াাভ কেৰ৷
(খ) হা�তাাখন িনমরাণ কৰা মাি ৰাজয চৰকােৰ েৰহাই হাৰত আব�ন িদিছা৷
ইটানগৰি�ত হা�তাাখনৰ ২৬৩ খন িবছনাৰ িভতৰত েকৱা ৬০ খন িবছনা সােপে�
েহাৱা বযা ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা েপাৱা অনুদােন সামিৰ াা৷ তাাপযরযপমণরভােৱ, হা�তাাখনৰ
�িতিদনৰ কাযরয�ণাাী ৰাজয চৰকােৰ িনা�ণ নকেৰ৷ হি�তাাখন পিৰচাানা স�মণরৰমেপ
ৰামকৃ � িমছনৰ ওপৰত নয্৷ িযেহতু হা�তাাখনৰ আাৰ িকছু অংশ ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা
অনুদান িহচােপ াাভ কেৰ, েসোেহ হা�তাাখনৰ জমা-খৰচৰ িহচাপ িহচাপ পৰী�কৰ �াৰা
পৰী�া কেৰাৱাই ৰাজয চৰকাৰৰ ওচৰত ইাাৰ সম�ভােৱ পৰী�া কৰাৰ বােব দািখা কৰােটা
�োাজনীা৷
১৮. এই নযাাাাাৰ মমা িবচাযরয িবষা হ’া েয হি�তাাখনৰ কাযরয�ণাাী ৰাজহৱা েসৱা হা
েন নহা, যাৰ ওপৰত িভিত কিৰ সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ‘মযা�ামাছ’ (উ�/
উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতৈা িদাা হকম)ৰ বােব োখ আেৱদন দািখা কিৰব পািৰ৷
১৯. হা�তাাখন ৰামকৃ � িমছনৰ এটা শাখা আৰু ইাাৰ িনা�ণাধীন৷ � ৰামকৃ � পৰমহংসৰ
�ধানতম িশষয �ামী িবেবকান�ই ৰামকৃ � িমছন �াপন কিৰিছা৷ এই �িত�ানৰ নীিত-
“আতােনা েমা�থরম জগত িহতাাচ”-ত এইেটা �িতফিাত ৈহেছ েয মানৱ েসৱা ঈ�ৰ েসৱাৰ
২৩.৮৩ আৰু ২০১৬-১৭ বষরৰ বযাৰ ২০.৫৭ বযা ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা েপাৱা িবতীা সাহাযযৰ
পৰা কৰা ৈহিছা৷
১৭. সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ মেত আপীাকাৰীসকাক োখ অিধকাৰে��ৰ এি�াাৰভু �
হ’ব েন নহা েসইেটা পৰী�া কেৰােত আিম িন�িািখত পিৰি�িতসমমহ, িযেবাৰ ৰাজয চৰকােৰ
�কৃ ত আেৱদনকাৰীৰ হেক উ� নযাাাাা আৰু এই নযাাাাাত দািখা কিৰেছ, েসইেবাৰৰ ওপৰত
িনভর ৰ কিৰ আগবািঢ়মঃ-
(ক) হা�তাাখেন ইাাৰ আাৰ িকছু অংশ ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা অনুদান িহচােপ
াাভ কেৰ৷
(খ) হা�তাাখন িনমরাণ কৰা মাি ৰাজয চৰকােৰ েৰহাই হাৰত আব�ন িদিছা৷
ইটানগৰি�ত হা�তাাখনৰ ২৬৩ খন িবছনাৰ িভতৰত েকৱা ৬০ খন িবছনা সােপে�
েহাৱা বযা ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা েপাৱা অনুদােন সামিৰ াা৷ তাাপযরযপমণরভােৱ, হা�তাাখনৰ
�িতিদনৰ কাযরয�ণাাী ৰাজয চৰকােৰ িনা�ণ নকেৰ৷ হি�তাাখন পিৰচাানা স�মণরৰমেপ
ৰামকৃ � িমছনৰ ওপৰত নয্৷ িযেহতু হা�তাাখনৰ আাৰ িকছু অংশ ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা
অনুদান িহচােপ াাভ কেৰ, েসোেহ হা�তাাখনৰ জমা-খৰচৰ িহচাপ িহচাপ পৰী�কৰ �াৰা
পৰী�া কেৰাৱাই ৰাজয চৰকাৰৰ ওচৰত ইাাৰ সম�ভােৱ পৰী�া কৰাৰ বােব দািখা কৰােটা
�োাজনীা৷
১৮. এই নযাাাাাৰ মমা িবচাযরয িবষা হ’া েয হি�তাাখনৰ কাযরয�ণাাী ৰাজহৱা েসৱা হা
েন নহা, যাৰ ওপৰত িভিত কিৰ সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ‘মযা�ামাছ’ (উ�/
উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতৈা িদাা হকম)ৰ বােব োখ আেৱদন দািখা কিৰব পািৰ৷
১৯. হা�তাাখন ৰামকৃ � িমছনৰ এটা শাখা আৰু ইাাৰ িনা�ণাধীন৷ � ৰামকৃ � পৰমহংসৰ
�ধানতম িশষয �ামী িবেবকান�ই ৰামকৃ � িমছন �াপন কিৰিছা৷ এই �িত�ানৰ নীিত-
“আতােনা েমা�থরম জগত িহতাাচ”-ত এইেটা �িতফিাত ৈহেছ েয মানৱ েসৱা ঈ�ৰ েসৱাৰ
সমতু ায৷ ৰামকৃ � িমছনৰ মমা উে�শয হ’া- �ান দান িদাা, েবদসমমহ আৰু � ৰামকৃ �
পৰমহংসেদেৱ উপ�াপন কৰা নীিতসমমহ, িযেবােৰ েতওঁৰ িনজৰ জীৱনৰ �াৰা কাযরয কিৰ
আগবঢ়াা, আৰু ইাাৰ তু ানামমাক ধমরনীিতৰ িব্ৃতধৰেণ স�সাৰণ কৰা৷ ইাাৰ আন
উে�শযসমমহৰ িভতৰত আেছ- িবদযাাা, মহািবদযাাা, িব�িবদযাাা, গেৱষণা �িত�ান, পুিথভঁ ৰাা, হা�তাা আিদ �াপন, পিৰচাানা কৰা আৰু সহাা-সহেযাগ আগবেঢ়াৱাৰ াগেত
েকােনা ধৰণৰ বাচ-িবচাৰ নকৰাৈক অৱেহিাত/ অনু�ত/ জনজািত বগরৰ োাকসকাৰ উ�িত
আৰু কাযাণৰ বােব কাযরযবযৱ�া �হণ কৰা৷ এই কাযরযবযৱ�াসমমহ �-ই�াই কৰা, জনিহতকৰ আৰু
অাাভজনক ধৰণৰ৷ ৰামকৃ � িমছনৰ িনিচনা এটা অাাভজনক সতাই োাৱা এই কাযরযবযৱ�ােবাৰ
ৰা� এখেন িনজৰ সাবরেভভম শি�ৰ আধাৰত কৰা কাযরযৰ ৈসেত ওতে�াতঃভােৱ স�িকর ত নহা বা
েতওঁোােক ৰাজহৱা দািা� আৰু কতর বযৰ িনিচনা কমরত অংশ�হণ নকেৰ৷
২০. িমছনৰ পিৰচাানা সিমিতখন ৰামকৃ � মঠৰ নযাাৰ�ী সিমিতৰ সদসযসকাৰ �াৰা গিত
হা আৰু ইাাৰ ওপৰত �িত�ানেটা পিৰচাানা কৰাৰ �মতা আৰু কতৃর � নয্ থােক৷ পিৰচাানা
সিমিতৰ ওপৰত িমছনৰ স�িত আৰু পুঁিজৰ াগেত ইাাৰ পিৰচাানাৰ দািা�ও নয্ থােক৷
পিৰচাানা সিমিতো িনবরািচত কৰা িযেকােনা বযি�ো িমছনৰ সদসয হ’ব পােৰ৷ তািাকাভু �
সদসযসকো বছেৰকীাা সাধাৰণ সভাসমমহৰ থুা গঠন কেৰ৷ িমছনৰ কাম-কাজ পিৰচাানা
কিৰবৰ বােব গিত েহাৱা বযৱ�াপনা সিমিতখন পিৰচাানা সিমিতো িনযুি� িদাা সদসযৰ �াৰা
গিত৷ সাংগঠিনক �াৰকিািপ আৰু িমছনৰ নীিত-িনাম অনুসিৰ িমছনৰ কাযরয�ণাাী, �শাসন
আৰু ৈদনি�ন কামকাজত চৰকাৰৰ েকােনা িনা�ণ নাথােক৷ হা�তাাৰ কমরচাৰীৰ চাকিৰৰ
িনামাৱাী িমছনৰ �াৰা সৃ� েসৱািবিধৰ �াৰা েকােনা চৰকাৰী সং�াৰ হ্ে�প েনােহাৱাৈক
পিৰচািাত হা৷
২১. আপীাকাৰীসকা সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ‘কতৃর প�’ৰ আ ওতাত পৰাৰ
িস�া� োাৱাৰ ে��ত উ� নযাাাাো এই নযাাাাাৰ খ� িবচাৰপীেঠ Andi Mukta (পমেবর
উি�িখত) েগাচৰত িদাা ৰাাৰ ওপৰত যেথ� পিৰমােণ িনভর ৰ কৰা েদখা ৈগেছ৷ Andi Mukta
(পমেবর উি�িখত) েগাচৰেটা এেনধৰণৰ েয এক ৰাজহৱা নযােস এখন মহািবদযাাা চাাই আিছা,
পৰমহংসেদেৱ উপ�াপন কৰা নীিতসমমহ, িযেবােৰ েতওঁৰ িনজৰ জীৱনৰ �াৰা কাযরয কিৰ
আগবঢ়াা, আৰু ইাাৰ তু ানামমাক ধমরনীিতৰ িব্ৃতধৰেণ স�সাৰণ কৰা৷ ইাাৰ আন
উে�শযসমমহৰ িভতৰত আেছ- িবদযাাা, মহািবদযাাা, িব�িবদযাাা, গেৱষণা �িত�ান, পুিথভঁ ৰাা, হা�তাা আিদ �াপন, পিৰচাানা কৰা আৰু সহাা-সহেযাগ আগবেঢ়াৱাৰ াগেত
েকােনা ধৰণৰ বাচ-িবচাৰ নকৰাৈক অৱেহিাত/ অনু�ত/ জনজািত বগরৰ োাকসকাৰ উ�িত
আৰু কাযাণৰ বােব কাযরযবযৱ�া �হণ কৰা৷ এই কাযরযবযৱ�াসমমহ �-ই�াই কৰা, জনিহতকৰ আৰু
অাাভজনক ধৰণৰ৷ ৰামকৃ � িমছনৰ িনিচনা এটা অাাভজনক সতাই োাৱা এই কাযরযবযৱ�ােবাৰ
ৰা� এখেন িনজৰ সাবরেভভম শি�ৰ আধাৰত কৰা কাযরযৰ ৈসেত ওতে�াতঃভােৱ স�িকর ত নহা বা
েতওঁোােক ৰাজহৱা দািা� আৰু কতর বযৰ িনিচনা কমরত অংশ�হণ নকেৰ৷
২০. িমছনৰ পিৰচাানা সিমিতখন ৰামকৃ � মঠৰ নযাাৰ�ী সিমিতৰ সদসযসকাৰ �াৰা গিত
হা আৰু ইাাৰ ওপৰত �িত�ানেটা পিৰচাানা কৰাৰ �মতা আৰু কতৃর � নয্ থােক৷ পিৰচাানা
সিমিতৰ ওপৰত িমছনৰ স�িত আৰু পুঁিজৰ াগেত ইাাৰ পিৰচাানাৰ দািা�ও নয্ থােক৷
পিৰচাানা সিমিতো িনবরািচত কৰা িযেকােনা বযি�ো িমছনৰ সদসয হ’ব পােৰ৷ তািাকাভু �
সদসযসকো বছেৰকীাা সাধাৰণ সভাসমমহৰ থুা গঠন কেৰ৷ িমছনৰ কাম-কাজ পিৰচাানা
কিৰবৰ বােব গিত েহাৱা বযৱ�াপনা সিমিতখন পিৰচাানা সিমিতো িনযুি� িদাা সদসযৰ �াৰা
গিত৷ সাংগঠিনক �াৰকিািপ আৰু িমছনৰ নীিত-িনাম অনুসিৰ িমছনৰ কাযরয�ণাাী, �শাসন
আৰু ৈদনি�ন কামকাজত চৰকাৰৰ েকােনা িনা�ণ নাথােক৷ হা�তাাৰ কমরচাৰীৰ চাকিৰৰ
িনামাৱাী িমছনৰ �াৰা সৃ� েসৱািবিধৰ �াৰা েকােনা চৰকাৰী সং�াৰ হ্ে�প েনােহাৱাৈক
পিৰচািাত হা৷
২১. আপীাকাৰীসকা সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ‘কতৃর প�’ৰ আ ওতাত পৰাৰ
িস�া� োাৱাৰ ে��ত উ� নযাাাাো এই নযাাাাাৰ খ� িবচাৰপীেঠ Andi Mukta (পমেবর
উি�িখত) েগাচৰত িদাা ৰাাৰ ওপৰত যেথ� পিৰমােণ িনভর ৰ কৰা েদখা ৈগেছ৷ Andi Mukta
(পমেবর উি�িখত) েগাচৰেটা এেনধৰণৰ েয এক ৰাজহৱা নযােস এখন মহািবদযাাা চাাই আিছা,
িযখন চৰকাৰী অিধিনামৰ �াৰা পিৰচািাত সং�া গজৰাট িব�িবদযাাাৰ অ�ভুর �৷
িব�িবদযাাা আৰু ইাাৰ অধীন� মহািবদযাাাসমমহৰ িশ�কসকাক, িবেশষৈক েতওঁোাকৰ
দৰমহাৰ িবষােটা, িব�িবদযাাা অনুদান আোােগ িদাা পৰামশর সমমহৰ �াৰা পিৰচািাত হা৷
িব�িবদযাাাৰ িশ�কসকাক �িতিনিধ� কৰা এক সং�াই দৰমহাৰ িনিৰখৰ ওপৰত সৃি� কৰা
এটা িববাদ িব�িবদযাাাৰ আচাযরযই িদাা ৰাাৰ িবষাব� আিছা, আৰু এই ৰাা চৰকাৰ আৰু
িব�িবদযাাো �হণ কিৰ ৈািছা৷ সংিশ� মহািবদযাাাৰ পিৰচাানা সিমিতো আগতীাা অনুেমাদন
অিবহেন ইাাক ব� কিৰ িদাাৰ িস�া� ৈািছা৷ িশ�কসকো দৰমহা আৰু েতওঁোাকৰ �াপয
অি�ম সা-সুিবধা পিৰচাানা বযৱ�াৱাী অনুসিৰ �াি�ৰ বােব িনজৰ অিধকাৰ কাযরযকৰীকৰণৰ
বােব উ� নযাাাাাত এক োখ আেৱদন দািখা কিৰিছা৷ েসইে��ত, এই নযাাাাো এই িবষােটা
িবচাৰ কিৰিছা েয মহািবদযাাাখনৰ পিৰচাানা বযৱ�া োখ অিধকাৰে��ৰ এি�াাৰভু � হা েন
নহা৷ এই নযাাাাাক �ভািৱত কৰা েকইবাটাও কাৰকৰ িভতৰত তাত উে�খ কৰা
কাৰকসমমেহা আিছা-
(ক) �াে� এখন অনুেমাদন �া� মহািবদযাাা পিৰচাানা কিৰ আিছা৷
(খ) মহািবদযাাাখেন চৰকাৰী সাহাযয াাভ কিৰিছা৷
(গ) ৈশি�ক �িত�ানখনৰ িনা�ণ আৰু পিৰচাানা কৰাৰ ে��ত চৰকাৰী
সাহাযযই এক গৰু�পমণর ভম িমকা �হণ কিৰিছা৷
(ঘ) চৰকাৰী �িত�ানৰ িনিচনাৈক সাহাযয�া� �িত�ােন ছা�-ছা�ীক িশ�াদােনেৰ
ৰাজহৱা কাযরয স�াদনা কিৰিছা৷
(ঙ) সকোা সাহাযয�া� �িত�ানসমমহ অনুেমাদন কৰা িব�িবদযাাাৰ নীিত-
িনামৰ �াৰা পিৰচািাত৷
(চ) এইেবাৰৰ কাযরযাৱাী িব�িবদযাাো সম�ভােৱ িনৰী�ণ কেৰ৷
িব�িবদযাাা আৰু ইাাৰ অধীন� মহািবদযাাাসমমহৰ িশ�কসকাক, িবেশষৈক েতওঁোাকৰ
দৰমহাৰ িবষােটা, িব�িবদযাাা অনুদান আোােগ িদাা পৰামশর সমমহৰ �াৰা পিৰচািাত হা৷
িব�িবদযাাাৰ িশ�কসকাক �িতিনিধ� কৰা এক সং�াই দৰমহাৰ িনিৰখৰ ওপৰত সৃি� কৰা
এটা িববাদ িব�িবদযাাাৰ আচাযরযই িদাা ৰাাৰ িবষাব� আিছা, আৰু এই ৰাা চৰকাৰ আৰু
িব�িবদযাাো �হণ কিৰ ৈািছা৷ সংিশ� মহািবদযাাাৰ পিৰচাানা সিমিতো আগতীাা অনুেমাদন
অিবহেন ইাাক ব� কিৰ িদাাৰ িস�া� ৈািছা৷ িশ�কসকো দৰমহা আৰু েতওঁোাকৰ �াপয
অি�ম সা-সুিবধা পিৰচাানা বযৱ�াৱাী অনুসিৰ �াি�ৰ বােব িনজৰ অিধকাৰ কাযরযকৰীকৰণৰ
বােব উ� নযাাাাাত এক োখ আেৱদন দািখা কিৰিছা৷ েসইে��ত, এই নযাাাাো এই িবষােটা
িবচাৰ কিৰিছা েয মহািবদযাাাখনৰ পিৰচাানা বযৱ�া োখ অিধকাৰে��ৰ এি�াাৰভু � হা েন
নহা৷ এই নযাাাাাক �ভািৱত কৰা েকইবাটাও কাৰকৰ িভতৰত তাত উে�খ কৰা
কাৰকসমমেহা আিছা-
(ক) �াে� এখন অনুেমাদন �া� মহািবদযাাা পিৰচাানা কিৰ আিছা৷
(খ) মহািবদযাাাখেন চৰকাৰী সাহাযয াাভ কিৰিছা৷
(গ) ৈশি�ক �িত�ানখনৰ িনা�ণ আৰু পিৰচাানা কৰাৰ ে��ত চৰকাৰী
সাহাযযই এক গৰু�পমণর ভম িমকা �হণ কিৰিছা৷
(ঘ) চৰকাৰী �িত�ানৰ িনিচনাৈক সাহাযয�া� �িত�ােন ছা�-ছা�ীক িশ�াদােনেৰ
ৰাজহৱা কাযরয স�াদনা কিৰিছা৷
(ঙ) সকোা সাহাযয�া� �িত�ানসমমহ অনুেমাদন কৰা িব�িবদযাাাৰ নীিত-
িনামৰ �াৰা পিৰচািাত৷
(চ) এইেবাৰৰ কাযরযাৱাী িব�িবদযাাো সম�ভােৱ িনৰী�ণ কেৰ৷
(ছ) এেনধৰণৰ �িত�ানত িনযু� জন ৈবিশ�যিবহীন নহা আৰু িব�িবদযাাো
োাৱা সকোা িস�া�ৰ �াৰা পিৰচািাত হা, িযেবাৰ পিৰচাান বযৱ�াৰ বােব
বাধযতামমাক৷
২২. ওপৰত উি�িখত কাৰকসমমহৰ ওপৰত এই নযাাাাো এই িস�া�ত উপনীত ৈহিছা েয
িশ�ক-কমরচাৰীসকাৰ চাকিৰৰ িনামাৱাী বযি�গত ৈবিশ�যৰ অংশ নহা, িক� পিৰচাান
বযৱ�াৰ অিধকাৰ আৰু কমরচাৰীসকাৰ কতর বযৰ িয স�কর তাৰ �াৰা পিৰচািাত হা৷ এইেটা
িনধরাৰণ কৰা ৈহিছা েয েকােনা কতর বযৰ উাংঘন হ’ো ইাাৰ �িতকাৰ ‘মযা�ামাছ’ (উ� উ�তম
আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতৈা িদাা হকম)ৰ জিৰােত পাব পািৰ৷ “ৰাজহৱা �াথর খবর কৰা
িব�া�মমাক সং�াসমমহৰ �ত �সাৰণক েঠক গ�ীৰ িভতৰত আব� কিৰ ৰািখব েনাৱািৰ”- এই
বাকযশাৰীক নযাাাাো �ীকৃ িত িদাাৰ সমাত তাত উে�খ কৰা বযিত�ম দুটা উনুিকাাইিছা, য’ত ‘মযা�ামাছ’ (উ�/ উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতৈা িদাা হকম)ৰ জিৰােত
�িতকাৰ পাব েনাৱািৰ-
োাৱা সকোা িস�া�ৰ �াৰা পিৰচািাত হা, িযেবাৰ পিৰচাান বযৱ�াৰ বােব
বাধযতামমাক৷
২২. ওপৰত উি�িখত কাৰকসমমহৰ ওপৰত এই নযাাাাো এই িস�া�ত উপনীত ৈহিছা েয
িশ�ক-কমরচাৰীসকাৰ চাকিৰৰ িনামাৱাী বযি�গত ৈবিশ�যৰ অংশ নহা, িক� পিৰচাান
বযৱ�াৰ অিধকাৰ আৰু কমরচাৰীসকাৰ কতর বযৰ িয স�কর তাৰ �াৰা পিৰচািাত হা৷ এইেটা
িনধরাৰণ কৰা ৈহিছা েয েকােনা কতর বযৰ উাংঘন হ’ো ইাাৰ �িতকাৰ ‘মযা�ামাছ’ (উ� উ�তম
আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতৈা িদাা হকম)ৰ জিৰােত পাব পািৰ৷ “ৰাজহৱা �াথর খবর কৰা
িব�া�মমাক সং�াসমমহৰ �ত �সাৰণক েঠক গ�ীৰ িভতৰত আব� কিৰ ৰািখব েনাৱািৰ”- এই
বাকযশাৰীক নযাাাাো �ীকৃ িত িদাাৰ সমাত তাত উে�খ কৰা বযিত�ম দুটা উনুিকাাইিছা, য’ত ‘মযা�ামাছ’ (উ�/ উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতৈা িদাা হকম)ৰ জিৰােত
�িতকাৰ পাব েনাৱািৰ-
“১৫. যিদ অিধকাৰসমমহ স�মণরৰমেপ বযি�গত ৈবিশ�যপমণর হা, েতে� েকােনা ‘মযা�ামাছ’ (উ�/ উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতৈা িদাা হকম) িদব েনাৱািৰ৷ যিদ মহািবদযাাাখনৰ পিৰচাান বযৱ�া স�মণরৰমেপ বযি�গত সং�াৰ িনিচনা হা আৰু ইাাৰ েকােনা ৰাজহৱা দািা� বা কতর বয নাথােক, েতে� ‘মযা�ামাছ’ (উ�/ উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতৈা িদাা হকম) জািৰ কিৰব েনাৱািৰ৷ এই দুোাটাই হ’া ‘মযা�ামাছ’ (উ� উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতৈা িদাা হকম)ৰ বযিত�ম....৷”
২৩. Andi Mukta (Supra) েগাচৰত িদাা িস�া�ক অনুসৰণ কিৰ, এই নযাাাাো ইাাৰ
�মাগত িস�া�সমমহৰ অ�িনরিহত নীিতসমমহ পুনৰ েচাৱাৰ সুিবধা াাভ কিৰেছ আৰু এই কাযরযই
েকানেবাৰ ‘ৰাজহৱা কতর বয’ আৰু েকানেবাৰ ‘ৰাজহৱা কমর’ হা, েসাা িনণরা কিৰবৈা এজন
বযি�ো িনজৰ বযি�গত অিধকাৰ সাবয্ কিৰব িবচািৰো ‘মযা�ামাছ’ (উ�/ উ�তম আদাাতৰ
�মাগত িস�া�সমমহৰ অ�িনরিহত নীিতসমমহ পুনৰ েচাৱাৰ সুিবধা াাভ কিৰেছ আৰু এই কাযরযই
েকানেবাৰ ‘ৰাজহৱা কতর বয’ আৰু েকানেবাৰ ‘ৰাজহৱা কমর’ হা, েসাা িনণরা কিৰবৈা এজন
বযি�ো িনজৰ বযি�গত অিধকাৰ সাবয্ কিৰব িবচািৰো ‘মযা�ামাছ’ (উ�/ উ�তম আদাাতৰ
পৰা িন� আদাাতৈা িদাা হকম) জািৰ কিৰব পািৰ েন েনাৱািৰ, তাক ঠাৱৰ কিৰবৈা েসই
নীিতসমমেহ তাৰ উ�াৱনৰ পথ �শ্ কেৰ৷
২৪. VST Industries Ltd. -Vs- Industries Workers' Union েগাচৰত এই নযাাাাাৰ খ�
িবচাৰপীেঠ িনধরাৰণ কেৰ েয েকােনা এক পিৰি�িতত কৰা েকােনা কাযরযৰ যিদ ৰাজহৱা কতর বযৰ
েকােনা ৈবিশ�য নাথােক, েতে� েতেনে��ত একমা� েসৱাৰ চতর াৱাীৰ উাংঘনৰ বােব অনুে�দ
২২৬ অনুসিৰ োখ অিধকাৰে�� �োাগৰ বােব উপযু� কাৰণ হ’ব েনাৱােৰ।
“৭. িড. ি�থ, উফ আৰু জুেৱাৰ �শাসিনক কাযরযৰ নযািাক পযরযাোাচনাৰ
প�ম সং�ৰণত এইেটা পযরযেব�ণ কৰা ৈহিছা েয বযি�গত সং�াৰ সকোা কাযরয
বযি�গত আইনৰ িবষা নহা৷ উদাহৰণ�ৰমেপ, বযি�গত সং�াৰ কাযরযবযৱ�া
োাক আইনৰ মানদ�েৰ পিৰচািাত হ’ব পােৰ, েযিতাা ইাাৰ িস�া�সমমহ িবিধ
�দত দািা� বা কতর বযৰ িবষাব� হা বা েযিতাা এই সং�াই কৰা কাযরযৰ
ফা�ৰমেপ হা বা বজাৰত ইাাৰ �ভাৱশাাী অৱ�ানৰ বােব হ’ব পােৰ আৰু এইেটা
ৰাজহৱা �াথরত কিৰবাগা এক অ�িনরিহত কতর বয......িবশদ আোাচনাৰ অ�ত, এই িব� োখকসকো তাত উি�িখত �্াৱেবাৰ েতওঁোােক োাৱা ি�িতৰ
সংে�েপ উে�খ কিৰেছ
(১) নযািাক পযরযাোাচনাৰ আৱতর ৈা েকােনা এক সং�াক আিনবৈা, ই ৰাজহৱা
কাযরয স�াদনা কিৰ আেছ েন নাই, তাৰ পৰী�া কিৰবৈা েসই সং�াৰ �মতাৰ
উাস বা আপাতঃ দৃি�ত সং�ােটা ‘ৰাজহৱা’ েন ‘বযি�গত’ তাৰ ওপৰত িনভর ৰ
নকিৰবও পােৰ৷
(২) �থম দৃি�ত নযািাক পযরযাোাচনাৰ নীিতসমমেহ সং�াসমমহৰ ৰাজহৱা
কাযরযসমমহ পিৰচাানা কেৰ৷
(৩) যিদও সং�াই ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কিৰ আেছ তথািপ তাত িদাা দুই
ধৰণৰ পিৰি�িতত নযািাক পযরযাোাচনা সমীিচন নহ’বঃ-
নীিতসমমেহ তাৰ উ�াৱনৰ পথ �শ্ কেৰ৷
২৪. VST Industries Ltd. -Vs- Industries Workers' Union েগাচৰত এই নযাাাাাৰ খ�
িবচাৰপীেঠ িনধরাৰণ কেৰ েয েকােনা এক পিৰি�িতত কৰা েকােনা কাযরযৰ যিদ ৰাজহৱা কতর বযৰ
েকােনা ৈবিশ�য নাথােক, েতে� েতেনে��ত একমা� েসৱাৰ চতর াৱাীৰ উাংঘনৰ বােব অনুে�দ
২২৬ অনুসিৰ োখ অিধকাৰে�� �োাগৰ বােব উপযু� কাৰণ হ’ব েনাৱােৰ।
“৭. িড. ি�থ, উফ আৰু জুেৱাৰ �শাসিনক কাযরযৰ নযািাক পযরযাোাচনাৰ
প�ম সং�ৰণত এইেটা পযরযেব�ণ কৰা ৈহিছা েয বযি�গত সং�াৰ সকোা কাযরয
বযি�গত আইনৰ িবষা নহা৷ উদাহৰণ�ৰমেপ, বযি�গত সং�াৰ কাযরযবযৱ�া
োাক আইনৰ মানদ�েৰ পিৰচািাত হ’ব পােৰ, েযিতাা ইাাৰ িস�া�সমমহ িবিধ
�দত দািা� বা কতর বযৰ িবষাব� হা বা েযিতাা এই সং�াই কৰা কাযরযৰ
ফা�ৰমেপ হা বা বজাৰত ইাাৰ �ভাৱশাাী অৱ�ানৰ বােব হ’ব পােৰ আৰু এইেটা
ৰাজহৱা �াথরত কিৰবাগা এক অ�িনরিহত কতর বয......িবশদ আোাচনাৰ অ�ত, এই িব� োখকসকো তাত উি�িখত �্াৱেবাৰ েতওঁোােক োাৱা ি�িতৰ
সংে�েপ উে�খ কিৰেছ
(১) নযািাক পযরযাোাচনাৰ আৱতর ৈা েকােনা এক সং�াক আিনবৈা, ই ৰাজহৱা
কাযরয স�াদনা কিৰ আেছ েন নাই, তাৰ পৰী�া কিৰবৈা েসই সং�াৰ �মতাৰ
উাস বা আপাতঃ দৃি�ত সং�ােটা ‘ৰাজহৱা’ েন ‘বযি�গত’ তাৰ ওপৰত িনভর ৰ
নকিৰবও পােৰ৷
(২) �থম দৃি�ত নযািাক পযরযাোাচনাৰ নীিতসমমেহ সং�াসমমহৰ ৰাজহৱা
কাযরযসমমহ পিৰচাানা কেৰ৷
(৩) যিদও সং�াই ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কিৰ আেছ তথািপ তাত িদাা দুই
ধৰণৰ পিৰি�িতত নযািাক পযরযাোাচনা সমীিচন নহ’বঃ-
(ক) েযিতাা অইন আইেন প�গণৰ মাজত েহাৱা িববাদ অিধক যথাযথভােৱ
িন�িত কিৰব পােৰ, েতেনে��ত েসই আইন আৰু তাৰ �িতকাৰসমমহ
�াভািৱকেত �োাগেযাগয হ’ব আৰু
(খ) েযিতাা গচৰীাা প�গণৰ মাজত েকােনা চুি� থােক, েতেনে��ত
�াভািৱকেত চুি�ত �তয� আৰু পেৰা�ভােৱ �কাশ েপাৱা চতর সমমহৰ িভিতত
িবষােটা িবেবিচত হ’ব াােগ৷ প�গণৰ মাজত েহাৱা োনেদন আৰু স�কর
সাধাৰণ আইনৰ �াৰা িবেবিচত নৈহ প�গণৰ মাজত স�াদন েহাৱা চুি�
চতর সমমহৰ �াৰা িবেবিচত হ’ব আৰু ইো ইংৰাজ আইনৰ �াভািৱক প�িতক
�িতফিাত কেৰ৷ েযিতাা প�গেণ েকােনা িবেশষ প�িতৰ �াৰা (েযেন মধয�তা
অথবা বযি�গত বা ঘৰুৱা নযাাািধকৰণ) িববাদ মীমাংসা কিৰবৈা �তয� বা
আৱশযকীা ইংিগেতেৰ স�ত হা, েতে� েসই িববাদ নযািাক পযরযাোাচনােৰ
িন�িত নৈহ উ� প�িতেৰ িন�িত হ’ব াােগ৷”
২৫. “িজ বাি� েৰি� বনাম ই�াৰেনশযেনা �প িৰছাচ
র ইনি�িউট”ত অ� আদাাতৰ
দুজনীাা িবচাৰপীেঠ অাাভজনক গেৱষণা আৰু �িশ�ণ েক� ই�াৰেনশযেনা �প িৰছাচ
র
ইনি�িউট ফৰ েছিম এিৰড �িপকছ (ICRISAT)ক অনুে�দ ২২৬ৰ অধীনত োখ অিধে��ৰ
িভতৰত আিনব পািৰ েন েনাৱািৰ েসাা িবেবচনা কিৰিছা৷ িববাদেটা ICRISAT-ৰ কমরচাৰীক
েসৱাৰ পৰা বখরা্ স�কর ত আিছা৷ আদাােত মত েপাষণ কেৰ েয মােথান ৰা�ই সাবরেভভম
�মতাৰ অধীনত পাান কৰা ৰাজহৱা কাযরযৰ অনুৰমপ কাযরয বা ৰা�ৰ েসই কাযরযৰ াগত
ঘিন�ভােৱ স�ক�া কাযরযই ৰাজহৱা কাযরয বা দািা� িহচােব পিৰগিণত হ’ব৷
“২৮. এজন ‘বযি�’ৰ িবৰুে� অনুে�দ ২২৬ৰ অধীনত োখ দািখা কিৰব পািৰ
যিদ ই এটা িবিধব� সং�া হা বা ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কেৰ বা ৰাজহৱা বা
িবি�� দািা� স�াদন কেৰ৷ .......ICRISAT েকােনা িবিধৰ �াৰা �াপন েহাৱা
নাই আৰু ইাাৰ কাযরযকাাপ িবিধৰ �াৰা িনাি�ত নহা৷ যিদও ৰাজহৱা কাযরয বা
দািা�ৰ সং�া িদাা সহজ নহা, ৰা�ই সাবরেভভম �মতাৰ বাত কৰা কাযরযৰ
িন�িত কিৰব পােৰ, েতেনে��ত েসই আইন আৰু তাৰ �িতকাৰসমমহ
�াভািৱকেত �োাগেযাগয হ’ব আৰু
(খ) েযিতাা গচৰীাা প�গণৰ মাজত েকােনা চুি� থােক, েতেনে��ত
�াভািৱকেত চুি�ত �তয� আৰু পেৰা�ভােৱ �কাশ েপাৱা চতর সমমহৰ িভিতত
িবষােটা িবেবিচত হ’ব াােগ৷ প�গণৰ মাজত েহাৱা োনেদন আৰু স�কর
সাধাৰণ আইনৰ �াৰা িবেবিচত নৈহ প�গণৰ মাজত স�াদন েহাৱা চুি�
চতর সমমহৰ �াৰা িবেবিচত হ’ব আৰু ইো ইংৰাজ আইনৰ �াভািৱক প�িতক
�িতফিাত কেৰ৷ েযিতাা প�গেণ েকােনা িবেশষ প�িতৰ �াৰা (েযেন মধয�তা
অথবা বযি�গত বা ঘৰুৱা নযাাািধকৰণ) িববাদ মীমাংসা কিৰবৈা �তয� বা
আৱশযকীা ইংিগেতেৰ স�ত হা, েতে� েসই িববাদ নযািাক পযরযাোাচনােৰ
িন�িত নৈহ উ� প�িতেৰ িন�িত হ’ব াােগ৷”
২৫. “িজ বাি� েৰি� বনাম ই�াৰেনশযেনা �প িৰছাচ
র ইনি�িউট”ত অ� আদাাতৰ
দুজনীাা িবচাৰপীেঠ অাাভজনক গেৱষণা আৰু �িশ�ণ েক� ই�াৰেনশযেনা �প িৰছাচ
র
ইনি�িউট ফৰ েছিম এিৰড �িপকছ (ICRISAT)ক অনুে�দ ২২৬ৰ অধীনত োখ অিধে��ৰ
িভতৰত আিনব পািৰ েন েনাৱািৰ েসাা িবেবচনা কিৰিছা৷ িববাদেটা ICRISAT-ৰ কমরচাৰীক
েসৱাৰ পৰা বখরা্ স�কর ত আিছা৷ আদাােত মত েপাষণ কেৰ েয মােথান ৰা�ই সাবরেভভম
�মতাৰ অধীনত পাান কৰা ৰাজহৱা কাযরযৰ অনুৰমপ কাযরয বা ৰা�ৰ েসই কাযরযৰ াগত
ঘিন�ভােৱ স�ক�া কাযরযই ৰাজহৱা কাযরয বা দািা� িহচােব পিৰগিণত হ’ব৷
“২৮. এজন ‘বযি�’ৰ িবৰুে� অনুে�দ ২২৬ৰ অধীনত োখ দািখা কিৰব পািৰ
যিদ ই এটা িবিধব� সং�া হা বা ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কেৰ বা ৰাজহৱা বা
িবি�� দািা� স�াদন কেৰ৷ .......ICRISAT েকােনা িবিধৰ �াৰা �াপন েহাৱা
নাই আৰু ইাাৰ কাযরযকাাপ িবিধৰ �াৰা িনাি�ত নহা৷ যিদও ৰাজহৱা কাযরয বা
দািা�ৰ সং�া িদাা সহজ নহা, ৰা�ই সাবরেভভম �মতাৰ বাত কৰা কাযরযৰ
অনুৰমপ কাযরয বা ৰা�ৰ উ� কাযরযৰ াগত ঘিন�ভােৱ জিড়ত থকা কাযরয
যেথািচতভােৱ ৰাজহৱা কাযরয বা দািা� বুিা ক’ব পািৰ৷ ICRISAT-ৰ �াথিমক
কাযরয ৈহেছ কৃ িষে��ত স�মণর ে��ামমাকভােৱ গেৱষণা কেৰাৱা আৰু �িশ�ণ
িদাা৷ ে��ামমাকভােৱ হাতত োাৱা কাযরযক ৰাজহৱা দািা� বা কাযরয বুিা ক’ব
েনাৱািৰ৷ তােৰাপিৰ ICRISAT-ৰ ভম িমকা ভাৰতবষরৰ ভম -সীমাৰ বািহৰেতা আেছ
আৰু ইাাৰ কাযরয-কাাপেবাৰ েগােটই পৃিথৱীৰ মানুহৰ িহতৰ বােব পিৰকি�ত৷
ভাৰতবষরৰ জনগণ ইাাৰ কাযরযকাাপৰ িহতািধকাৰী হ’ব পােৰ িক� ICRISAT-এ
ভাৰতবষরৰ জনগণক গেৱষণা আৰু �িশ�ণ িদাাৰ বােব দাাব� বুিা ক’ব
েনাৱািৰ৷”
ওপেৰা� পৰী�া �োাগ কিৰ ICRISAT-ৰ িবৰুে� োখ আেৱদন �হণেযাগয নহ’ব বুিা উ�
আদাােত োাৱা িস�া� অ� আদাােত সমথরন কেৰ৷
২৬. েতেনধৰণৰ এটা অিভমত ‘ৰেমশ আহাুৱািাাা বনাম ে�ট অৱ পা�াব’ত ধাৰণ কৰা
ৈহিছা, য’ত অ� আদাাতৰ দুজনীাা িবচাৰপীেঠ মতেপাষণ কিৰিছা েয বযি�গত সং�া অনুে�দ
২২৬ অধীনত োখ অিধে��ৰ িভতৰত আিনব পািৰ যিদ উ� বযি�গত সং�াই ৰাজহৱা কাযরয
স�াদন কেৰ িযেবাৰ সাধাৰণেত ৰা� বা ইাাৰ কতৃর প�ৰ �াৰা পাান কৰা হা৷
২৭. ‘েফডােৰা েবংক িািমেটড বনাম সাগৰ টমাছ’ত অ� আদাােত আগৰ ৰাােটা িবে�ষণ
কিৰেছ আৰু িযেবাৰ সতাৰ িবৰুে� োখ আেৱদন আইনমেত চো তাৰ এক ে�ণীিবভাজন
আগবঢ়াইেছ৷
“১৮. আগত উে�খ কৰা িস�া�ৰ পৰা এই ি�িত উাপ� ৈহেছ েয অনুে�দ
২২৬ৰ অধীনত োখ আেৱদনৰ িভতৰত (১) ৰা� (চৰকাৰ); (২) কতৃর প� (৩)
িবিধব� সং�া (৪) ৰা�ৰ অিভকৰণ (৫) চৰকাৰৰ ধনৰ �াৰা পিৰচািাত আৰু
চৰকাৰী মািাকী��ৰ �িত�ান (৬) সৰহভােৱ চৰকাৰী ধেনেৰ পিৰচািাত
বযি�গত খ�ৰ �িত�ান (৭) ৰাজহৱা দািা� অথবা ৰাজহৱা ধৰণৰ ধনাতক
দািা� �দান কৰা বযি�গত সং�া আৰু (৮) েকােনা িবিধৰ অধীনত েকােনা কাযরয
যেথািচতভােৱ ৰাজহৱা কাযরয বা দািা� বুিা ক’ব পািৰ৷ ICRISAT-ৰ �াথিমক
কাযরয ৈহেছ কৃ িষে��ত স�মণর ে��ামমাকভােৱ গেৱষণা কেৰাৱা আৰু �িশ�ণ
িদাা৷ ে��ামমাকভােৱ হাতত োাৱা কাযরযক ৰাজহৱা দািা� বা কাযরয বুিা ক’ব
েনাৱািৰ৷ তােৰাপিৰ ICRISAT-ৰ ভম িমকা ভাৰতবষরৰ ভম -সীমাৰ বািহৰেতা আেছ
আৰু ইাাৰ কাযরয-কাাপেবাৰ েগােটই পৃিথৱীৰ মানুহৰ িহতৰ বােব পিৰকি�ত৷
ভাৰতবষরৰ জনগণ ইাাৰ কাযরযকাাপৰ িহতািধকাৰী হ’ব পােৰ িক� ICRISAT-এ
ভাৰতবষরৰ জনগণক গেৱষণা আৰু �িশ�ণ িদাাৰ বােব দাাব� বুিা ক’ব
েনাৱািৰ৷”
ওপেৰা� পৰী�া �োাগ কিৰ ICRISAT-ৰ িবৰুে� োখ আেৱদন �হণেযাগয নহ’ব বুিা উ�
আদাােত োাৱা িস�া� অ� আদাােত সমথরন কেৰ৷
২৬. েতেনধৰণৰ এটা অিভমত ‘ৰেমশ আহাুৱািাাা বনাম ে�ট অৱ পা�াব’ত ধাৰণ কৰা
ৈহিছা, য’ত অ� আদাাতৰ দুজনীাা িবচাৰপীেঠ মতেপাষণ কিৰিছা েয বযি�গত সং�া অনুে�দ
২২৬ অধীনত োখ অিধে��ৰ িভতৰত আিনব পািৰ যিদ উ� বযি�গত সং�াই ৰাজহৱা কাযরয
স�াদন কেৰ িযেবাৰ সাধাৰণেত ৰা� বা ইাাৰ কতৃর প�ৰ �াৰা পাান কৰা হা৷
২৭. ‘েফডােৰা েবংক িািমেটড বনাম সাগৰ টমাছ’ত অ� আদাােত আগৰ ৰাােটা িবে�ষণ
কিৰেছ আৰু িযেবাৰ সতাৰ িবৰুে� োখ আেৱদন আইনমেত চো তাৰ এক ে�ণীিবভাজন
আগবঢ়াইেছ৷
“১৮. আগত উে�খ কৰা িস�া�ৰ পৰা এই ি�িত উাপ� ৈহেছ েয অনুে�দ
২২৬ৰ অধীনত োখ আেৱদনৰ িভতৰত (১) ৰা� (চৰকাৰ); (২) কতৃর প� (৩)
িবিধব� সং�া (৪) ৰা�ৰ অিভকৰণ (৫) চৰকাৰৰ ধনৰ �াৰা পিৰচািাত আৰু
চৰকাৰী মািাকী��ৰ �িত�ান (৬) সৰহভােৱ চৰকাৰী ধেনেৰ পিৰচািাত
বযি�গত খ�ৰ �িত�ান (৭) ৰাজহৱা দািা� অথবা ৰাজহৱা ধৰণৰ ধনাতক
দািা� �দান কৰা বযি�গত সং�া আৰু (৮) েকােনা িবিধৰ অধীনত েকােনা কাযরয
পাান কিৰবৈা দাাব� থকা েকােনা বযি� বা সং�া আৰু িবিধমেত দািা� পাান
কিৰবৈা বাধয কৰাব পৰা বযি� বা সং�াক োখ আেৱদনৰ িভতৰত আিনব পৰা
যাব পােৰ৷”
(েজাৰ �দান কৰা ৈহেছ)
২৮. ‘িবিন িািমেটড বনাম িভ. সদািশৱন’ত অ� আদাাতৰ দুজনীাা িবচাৰপীেঠ ৰাজহৱা আৰু
বযি�গত কাযরযৰ মাজত থকা পাথরকয িনধরাৰণ কিৰিছা৷ উ� িবচাৰপীেঠ মত েপাষণ কিৰিছা
েযঃ-
“১. ৰাজহৱা আৰু বযি�গত কাযরযৰ মাজত েৰখা অংকন কৰােটা কিন যিদ
উ� কাযরয স�মণর বযি�গত কতৃর প�ৰ �াৰা স�াদন কৰা হা৷ যিদ েকােনা
সং�াই ৰাইজৰ বা একাংশ ৰাইজৰ েযভথ িহতৰ উে�েশয েকােনা কাযরয স�াদন
কেৰ আৰু ৰাইেজ বা উ� একাংশ ৰাইেজ সং�াই েসই কাযরয কৰাৰ কতৃর � আেছ বুিা
মািন াা, েতে� েসই সং�াই ৰাজহৱা কাযরয কিৰ আেছ৷ গিতেক সং�াই যিদ
ৰাজহৱা �াথরত সামািজক আৰু অথরৈনিতক কামকাজত হ্ে�প বা অংশ�হণ
কেৰ, েতে� সং�াই ৰাজহৱা কাযরয কেৰ৷”
উ� িবচাৰপীেঠ ‘মযা�ামাছ’ (উ� উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতক িদাা হকম)ৰ
পিৰসৰ িনধরাৰণ �� কেৰঃ
“৯. িযোই নহওক, মযা�ামাছ (উ� উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতক
িদাা হকম)ৰ পিৰসৰ ৰাজহৱা কতর বয বাৱাকৰণেত সীিমত৷ মযা�ামাছ (উ�
উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতক িদাা হকম)ৰ পিৰসৰ িনধরাৰণ কৰা হা
পাান কিৰবাগীাা দািা�ৰ �কৃ িতৰ ওপৰত, যাৰ িবৰুে� উ� হকম িবচৰা হা, তাৰ পিৰচাৰ ওপৰত নহা৷ যিদ েকােনা বযি�গত সং�াই ৰাজহৱা কাযরয
স�াদন কেৰ আৰু যিদ অিধকাৰৰ অ�ীকাৰ েসই সং�াৰ ওপৰত নয্ কৰা
ৰাজহৱা দািা�ৰ াগত সংযু� থােক, েতে� আইনৰ অধীনত �িতকাৰ সাবয্
কিৰবৈা বাধয কৰাব পৰা বযি� বা সং�াক োখ আেৱদনৰ িভতৰত আিনব পৰা
যাব পােৰ৷”
(েজাৰ �দান কৰা ৈহেছ)
২৮. ‘িবিন িািমেটড বনাম িভ. সদািশৱন’ত অ� আদাাতৰ দুজনীাা িবচাৰপীেঠ ৰাজহৱা আৰু
বযি�গত কাযরযৰ মাজত থকা পাথরকয িনধরাৰণ কিৰিছা৷ উ� িবচাৰপীেঠ মত েপাষণ কিৰিছা
েযঃ-
“১. ৰাজহৱা আৰু বযি�গত কাযরযৰ মাজত েৰখা অংকন কৰােটা কিন যিদ
উ� কাযরয স�মণর বযি�গত কতৃর প�ৰ �াৰা স�াদন কৰা হা৷ যিদ েকােনা
সং�াই ৰাইজৰ বা একাংশ ৰাইজৰ েযভথ িহতৰ উে�েশয েকােনা কাযরয স�াদন
কেৰ আৰু ৰাইেজ বা উ� একাংশ ৰাইেজ সং�াই েসই কাযরয কৰাৰ কতৃর � আেছ বুিা
মািন াা, েতে� েসই সং�াই ৰাজহৱা কাযরয কিৰ আেছ৷ গিতেক সং�াই যিদ
ৰাজহৱা �াথরত সামািজক আৰু অথরৈনিতক কামকাজত হ্ে�প বা অংশ�হণ
কেৰ, েতে� সং�াই ৰাজহৱা কাযরয কেৰ৷”
উ� িবচাৰপীেঠ ‘মযা�ামাছ’ (উ� উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতক িদাা হকম)ৰ
পিৰসৰ িনধরাৰণ �� কেৰঃ
“৯. িযোই নহওক, মযা�ামাছ (উ� উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতক
িদাা হকম)ৰ পিৰসৰ ৰাজহৱা কতর বয বাৱাকৰণেত সীিমত৷ মযা�ামাছ (উ�
উ�তম আদাাতৰ পৰা িন� আদাাতক িদাা হকম)ৰ পিৰসৰ িনধরাৰণ কৰা হা
পাান কিৰবাগীাা দািা�ৰ �কৃ িতৰ ওপৰত, যাৰ িবৰুে� উ� হকম িবচৰা হা, তাৰ পিৰচাৰ ওপৰত নহা৷ যিদ েকােনা বযি�গত সং�াই ৰাজহৱা কাযরয
স�াদন কেৰ আৰু যিদ অিধকাৰৰ অ�ীকাৰ েসই সং�াৰ ওপৰত নয্ কৰা
ৰাজহৱা দািা�ৰ াগত সংযু� থােক, েতে� আইনৰ অধীনত �িতকাৰ সাবয্
কিৰব পািৰ৷ সং�াৰ ওপৰত নয্ উ� দািা� িবিধব� বা অনযথা হ’ব পােৰ
�মতাৰ উাস �াসংিগক নহা৷ িক� তথািপ েতেন কাযরযত ৰাজহৱা আইনৰ
উপাদান থািকব াািগব৷ ৰাজহৱা কতৃর প� বা ৰাজহৱা কাযরযৰ েকােনা সাধাৰণ
সং�া থািকব েনাৱােৰ৷”
২৯. স�িত ‘েক. েক. ছাে�না বনাম ই�াৰেনশযেনা কিমছন অন ইিৰেগশযন এ� ে�ইেনজ’ত
অ� আদাাতৰ আন এখন দুজনীাা িবচাৰপীেঠ মতেপাষণ কিৰিছা েয বযি�গত আইেন �দান
কৰা অিধকাৰ বাৱা কৰাবৈা োখ আেৱদন �হণেযাগয নহ’ব৷ ফা�ৰমেপ, যিদও েকােনা সং�াই
ৰাজহৱা দািা� স�াদন কিৰ আেছ আৰু োখ আেৱদনৰ এি�াাৰভু � হা, সং�াৰ সকোা িস�া�
নযািাক পযরযোাচনাৰ অধীন নহ’ব৷ আদাােত মতেপাষণ কেৰঃ-
“৪৩. অ� আদাাতৰ ওপেৰা� ৰাাৰ পুংখানুপুংখ আৰু যতসাধয পঠনৰ পৰা েদখা
যাা েয যিদ েকােনা বযি� বা সং�া সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ মেত ‘ৰা�’ হা, েতে�
�াভািৱকেত েতেন বযি� বা সং�াৰ িবৰুে� অনুে�দ ২২৬ মেত োখ আেৱদন
�হণেযাগয হ’ব৷ িযোই নহওঁক, আিম আৰু যু� কিৰব িবচােৰা েয েতেন ে��েতা
বযি�গত আইনৰ অধীনত �া� অিধকাৰ সাবয্ কিৰবৈা োখ আেৱদন
�হণেযাগয নহ’ব৷ এই সং�া�ত বহেতা ৰাা আেছ আৰু েসইেবাৰৰ �সংগ োাৱাৰ
দৰকাৰ নাই, কাৰণ েসইেটা �শাসিনক আইনৰ অধীনত েহাৱা েমাকদরমাৰ
ে��তেহ নযািাক পযরযাোাচনাৰ েমভিাক নীিত৷ কাৰণেটা ��৷ বযি�গত আইন
ৈহেছ নযািাক �ি�াাৰ সাবরজনীন আইনৰ অংশ িযেবাৰ বযি�ৰ বযি�গত
স�কর ৰ াগত জিড়ত েযেন চুি� বা বযি�গত অনযাা �িত৷ গিতেক যিদও
সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ মেত ‘ৰা�’ বুিা গণয েহাৱা েকােনা কতৃর প�ৰ িবৰুে� োখ
আেৱদন �হণেযাগয হা, হকম িবেশষৈক ‘মযা�ামাছ’ (উ� উ�তম আদাাতৰ
পৰা িন� আদাাতক িদাা হকম) পািৰত কৰাৰ আগেত আদাােত এইেটা িনি�ত
�মতাৰ উাস �াসংিগক নহা৷ িক� তথািপ েতেন কাযরযত ৰাজহৱা আইনৰ
উপাদান থািকব াািগব৷ ৰাজহৱা কতৃর প� বা ৰাজহৱা কাযরযৰ েকােনা সাধাৰণ
সং�া থািকব েনাৱােৰ৷”
২৯. স�িত ‘েক. েক. ছাে�না বনাম ই�াৰেনশযেনা কিমছন অন ইিৰেগশযন এ� ে�ইেনজ’ত
অ� আদাাতৰ আন এখন দুজনীাা িবচাৰপীেঠ মতেপাষণ কিৰিছা েয বযি�গত আইেন �দান
কৰা অিধকাৰ বাৱা কৰাবৈা োখ আেৱদন �হণেযাগয নহ’ব৷ ফা�ৰমেপ, যিদও েকােনা সং�াই
ৰাজহৱা দািা� স�াদন কিৰ আেছ আৰু োখ আেৱদনৰ এি�াাৰভু � হা, সং�াৰ সকোা িস�া�
নযািাক পযরযোাচনাৰ অধীন নহ’ব৷ আদাােত মতেপাষণ কেৰঃ-
“৪৩. অ� আদাাতৰ ওপেৰা� ৰাাৰ পুংখানুপুংখ আৰু যতসাধয পঠনৰ পৰা েদখা
যাা েয যিদ েকােনা বযি� বা সং�া সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ মেত ‘ৰা�’ হা, েতে�
�াভািৱকেত েতেন বযি� বা সং�াৰ িবৰুে� অনুে�দ ২২৬ মেত োখ আেৱদন
�হণেযাগয হ’ব৷ িযোই নহওঁক, আিম আৰু যু� কিৰব িবচােৰা েয েতেন ে��েতা
বযি�গত আইনৰ অধীনত �া� অিধকাৰ সাবয্ কিৰবৈা োখ আেৱদন
�হণেযাগয নহ’ব৷ এই সং�া�ত বহেতা ৰাা আেছ আৰু েসইেবাৰৰ �সংগ োাৱাৰ
দৰকাৰ নাই, কাৰণ েসইেটা �শাসিনক আইনৰ অধীনত েহাৱা েমাকদরমাৰ
ে��তেহ নযািাক পযরযাোাচনাৰ েমভিাক নীিত৷ কাৰণেটা ��৷ বযি�গত আইন
ৈহেছ নযািাক �ি�াাৰ সাবরজনীন আইনৰ অংশ িযেবাৰ বযি�ৰ বযি�গত
স�কর ৰ াগত জিড়ত েযেন চুি� বা বযি�গত অনযাা �িত৷ গিতেক যিদও
সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ মেত ‘ৰা�’ বুিা গণয েহাৱা েকােনা কতৃর প�ৰ িবৰুে� োখ
আেৱদন �হণেযাগয হা, হকম িবেশষৈক ‘মযা�ামাছ’ (উ� উ�তম আদাাতৰ
পৰা িন� আদাাতক িদাা হকম) পািৰত কৰাৰ আগেত আদাােত এইেটা িনি�ত
কিৰব াািগব েয উ� কতৃর প� যাৰ িবৰুে� োখ আেৱদন দািখা কৰা ৈহেছ, েসাা
ৰাজহৱা আইনৰ অধীনতেহ পেৰ, বযি�গত আইনৰ অধীন নহা৷”
গিতেক বহা অথরত যিদও েকােনা সং�াই ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কেৰ, েসৱা �দানৰ
বযি�গত চুি�ত বাৱা কিৰবৈা েকােনা ৰাজহৱা আইনৰ উপাদান নাথােক৷
৩০. অৰুণাচা �েদশ চৰকােৰ িনভর ৰ কৰা পিৰি�িতসমমহ িবে�ষণ কিৰ আিম এই মতত
উপনীত ৈহেছা েয ৰামকৃ � িমছন হা�তাা পিৰচাানা কৰােটা ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কৰা
নহা৷ িন�া হা�তাাখন িকছু পিৰমােণ অনুদান �া� ৈহেছ৷ হা�তাাখেন েপাৱা অনুদােন ইাাৰ
আংিশক খৰচেহ পমৰণ কেৰ৷ অনুদানৰ চতর সমমেহ হা�তাা পিৰচাানাত বা ইাাৰ ৈদনি�ন
কাযরযত চৰকাৰৰ িনা�ণ নুসমচাা৷ হা�তাা স�ক�া কাযরয-কাাপেক ধিৰ ৰামকৃ � িমছন
হা�তাাৰ েসৱাৰ �কৃ িত ধৰণ স�মণরভােৱ ে��ামমাক৷
৩১. েকােনা সং�াই ৰাজহৱা কাযরয স�াদনা কেৰ বুিা পিৰগিণত েহাৱাৰ আগেত সং�াৰ
কাযরযসমমহৰ �কৃ িত ৰা� সাবরেভভম �মতাৰ অধীনত স�াদনা কৰা কাযরযৰ �কৃ িতৰ াগত সাদৃশয
থািকব াািগব৷ হি�তাাৰ কমরৰািজ আৰু ৰা�ীা/ চৰকাৰী কতৃর প�ই স�াদনা কৰা কাযরযৰ
মাজত সাদৃশয আেছ বুিা নিথত থকা েকােনা তথযই নুসমচাা৷ চৰকাৰী আৰু বযি�গত সতাই �া�য
েসৱা আগবঢ়াা৷ ৰাজহৱা কতৃর প� িহচােব সং�াৰ ধৰণ িবষাব�ৰ পিৰি�িতৰ ওপৰত িনভর ৰ
কেৰ৷ হা�তাা �াপনৰ েযােগিদ িমছেন (ৰামকৃ ষ িমছেন) ৰাজহৱা কাযরযভাৰ ধাৰণ কিৰেছ বুিা
ক’ব েনাৱািৰ৷ হা�তাাৰ আইেন �দান কৰা একািধপতয অৱ�া নাই৷ ৰাজযখনত উ� সতাই
�থেম এক িবেশষ ধৰণৰ েসৱা �দান কৰােটা ইাাক/ উ� সতাক অনুে�দ ২২৬ অধীনত
‘কতৃর প�’ৰ �ান িনিদো৷ ৰাজয চৰকােৰ িবিভ� সং�াক ৰাজযখনত সং�াৰ �িত�ান �াপন কৰাৰ
বােব আকিষরত কিৰবৈা সুিবধামমাক চতর িদো৷ েসইেবাৰক ৰাজয চৰকােৰ সামািজক নীিতৰ
পিৰপমৰক বা উ�িতৰ সমচক িহচােব উ�িন েযাগাব পােৰ৷ অকা েৰহাই িভিতত হা�তাাক ভম িম
�দান কৰা ৈহেছ বােব হা�তাো ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কৰা বুিা িৰাং কিৰব েনাৱািৰ৷
হা�তাা ৰাজহৱা কতৃর প�ৰ পিৰিধৰ িভতৰত নপেৰ বুিা আিম িস�া� োাৱাত হা�তাা
পিৰচাানাত চৰকাৰী িনা�ণৰ অভােৱ এক তাাপযরযপমণর �ভাৱ েপাাইেছ৷
ৰাজহৱা আইনৰ অধীনতেহ পেৰ, বযি�গত আইনৰ অধীন নহা৷”
গিতেক বহা অথরত যিদও েকােনা সং�াই ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কেৰ, েসৱা �দানৰ
বযি�গত চুি�ত বাৱা কিৰবৈা েকােনা ৰাজহৱা আইনৰ উপাদান নাথােক৷
৩০. অৰুণাচা �েদশ চৰকােৰ িনভর ৰ কৰা পিৰি�িতসমমহ িবে�ষণ কিৰ আিম এই মতত
উপনীত ৈহেছা েয ৰামকৃ � িমছন হা�তাা পিৰচাানা কৰােটা ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কৰা
নহা৷ িন�া হা�তাাখন িকছু পিৰমােণ অনুদান �া� ৈহেছ৷ হা�তাাখেন েপাৱা অনুদােন ইাাৰ
আংিশক খৰচেহ পমৰণ কেৰ৷ অনুদানৰ চতর সমমেহ হা�তাা পিৰচাানাত বা ইাাৰ ৈদনি�ন
কাযরযত চৰকাৰৰ িনা�ণ নুসমচাা৷ হা�তাা স�ক�া কাযরয-কাাপেক ধিৰ ৰামকৃ � িমছন
হা�তাাৰ েসৱাৰ �কৃ িত ধৰণ স�মণরভােৱ ে��ামমাক৷
৩১. েকােনা সং�াই ৰাজহৱা কাযরয স�াদনা কেৰ বুিা পিৰগিণত েহাৱাৰ আগেত সং�াৰ
কাযরযসমমহৰ �কৃ িত ৰা� সাবরেভভম �মতাৰ অধীনত স�াদনা কৰা কাযরযৰ �কৃ িতৰ াগত সাদৃশয
থািকব াািগব৷ হি�তাাৰ কমরৰািজ আৰু ৰা�ীা/ চৰকাৰী কতৃর প�ই স�াদনা কৰা কাযরযৰ
মাজত সাদৃশয আেছ বুিা নিথত থকা েকােনা তথযই নুসমচাা৷ চৰকাৰী আৰু বযি�গত সতাই �া�য
েসৱা আগবঢ়াা৷ ৰাজহৱা কতৃর প� িহচােব সং�াৰ ধৰণ িবষাব�ৰ পিৰি�িতৰ ওপৰত িনভর ৰ
কেৰ৷ হা�তাা �াপনৰ েযােগিদ িমছেন (ৰামকৃ ষ িমছেন) ৰাজহৱা কাযরযভাৰ ধাৰণ কিৰেছ বুিা
ক’ব েনাৱািৰ৷ হা�তাাৰ আইেন �দান কৰা একািধপতয অৱ�া নাই৷ ৰাজযখনত উ� সতাই
�থেম এক িবেশষ ধৰণৰ েসৱা �দান কৰােটা ইাাক/ উ� সতাক অনুে�দ ২২৬ অধীনত
‘কতৃর প�’ৰ �ান িনিদো৷ ৰাজয চৰকােৰ িবিভ� সং�াক ৰাজযখনত সং�াৰ �িত�ান �াপন কৰাৰ
বােব আকিষরত কিৰবৈা সুিবধামমাক চতর িদো৷ েসইেবাৰক ৰাজয চৰকােৰ সামািজক নীিতৰ
পিৰপমৰক বা উ�িতৰ সমচক িহচােব উ�িন েযাগাব পােৰ৷ অকা েৰহাই িভিতত হা�তাাক ভম িম
�দান কৰা ৈহেছ বােব হা�তাো ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কৰা বুিা িৰাং কিৰব েনাৱািৰ৷
হা�তাা ৰাজহৱা কতৃর প�ৰ পিৰিধৰ িভতৰত নপেৰ বুিা আিম িস�া� োাৱাত হা�তাা
পিৰচাানাত চৰকাৰী িনা�ণৰ অভােৱ এক তাাপযরযপমণর �ভাৱ েপাাইেছ৷
৩২. আমাৰ আগত যুি� দেশরাৱা ৈহেছ েয ‘ি�নেকা এ�াি�ছেম� (েৰিজে�শযন এ� েৰগােশযন)
এ�, ২০১০ৰ িনা�ণৰ চতর াধীন৷ হা�তাাৰ উ� িনা�েণ হা�তাাক িবিধব� সং�াত পিৰণত
কেৰ েন? বযি� আৰু বযি�গত সং�া আইনৰ অধীনত িবিভ� ধৰণৰ বাধয-বাধকতাৰ অ�গরত৷
আইন ৈহেছ সবরবযাপী বযৱ�া৷ জ� প�ীানৰ পৰা মৃতু য প�ীানৈােক বযি�গত জীৱনৰ িবিভ�
িদশত আইেন বহত বাধযবাধকতা আেৰাপ কেৰ৷ আৰ�িণৰ পৰা েশষৈােক বযৱসাা বািণজয
আইনৰ াগত সংগিত ৰািখ কিৰব াােগ৷ িক� েসাাই �েতযক সতা বা কাযরযক অনুে�দ ২২৬ মেত
‘কতৃর প�’ত পিৰণত নকেৰ৷ সংিবিধৰ �াৰা িনা�েণ হা�তাাখনক সংিবিধৰ �াৰা �ািপত
সং�াত পিৰণত নকেৰ৷ বতর মান সমাত বযি� আৰু সং�াৰ সকোা কাযরয িবিধব� আৱশযকতাৰ
চতর াধীন আৰু অকা েসইেটােৱ বযি� বা সং�াই ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কেৰ েন নাই তাৰ
িনণরাাক হ’ব েনাৱােৰ৷ েবংিকং েৰগোশযন এ�, ১৯৪৯ অধীনত িনাি�ত এটা বযি�গত খ�ৰ
েবংক ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কেৰ েন নকেৰ েসৱা িনধরাৰণ কেৰােত ‘েফডােৰা েবংক’ (এেক
উাসৰ পৰা উ�ৃত)ত অ� আদাােত এেনধৰেণ মতেপাষণ কিৰিছাঃ-
এ�, ২০১০ৰ িনা�ণৰ চতর াধীন৷ হা�তাাৰ উ� িনা�েণ হা�তাাক িবিধব� সং�াত পিৰণত
কেৰ েন? বযি� আৰু বযি�গত সং�া আইনৰ অধীনত িবিভ� ধৰণৰ বাধয-বাধকতাৰ অ�গরত৷
আইন ৈহেছ সবরবযাপী বযৱ�া৷ জ� প�ীানৰ পৰা মৃতু য প�ীানৈােক বযি�গত জীৱনৰ িবিভ�
িদশত আইেন বহত বাধযবাধকতা আেৰাপ কেৰ৷ আৰ�িণৰ পৰা েশষৈােক বযৱসাা বািণজয
আইনৰ াগত সংগিত ৰািখ কিৰব াােগ৷ িক� েসাাই �েতযক সতা বা কাযরযক অনুে�দ ২২৬ মেত
‘কতৃর প�’ত পিৰণত নকেৰ৷ সংিবিধৰ �াৰা িনা�েণ হা�তাাখনক সংিবিধৰ �াৰা �ািপত
সং�াত পিৰণত নকেৰ৷ বতর মান সমাত বযি� আৰু সং�াৰ সকোা কাযরয িবিধব� আৱশযকতাৰ
চতর াধীন আৰু অকা েসইেটােৱ বযি� বা সং�াই ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কেৰ েন নাই তাৰ
িনণরাাক হ’ব েনাৱােৰ৷ েবংিকং েৰগোশযন এ�, ১৯৪৯ অধীনত িনাি�ত এটা বযি�গত খ�ৰ
েবংক ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কেৰ েন নকেৰ েসৱা িনধরাৰণ কেৰােত ‘েফডােৰা েবংক’ (এেক
উাসৰ পৰা উ�ৃত)ত অ� আদাােত এেনধৰেণ মতেপাষণ কিৰিছাঃ-
“৩৩. ..... আমাৰ মেত অনুসমিচত েবংক িহচােব েবংক বযৱসাা কৰা এটা বযি�গত বািণিজযক �িত�ানক সংিবিধব� বা ৰাজহৱা কাযরয স�াদন কেৰ বুিা ক’ব েনাৱািৰ৷ েযিতাা েকােনা বযি� বা সং�াক সংিবিধব� দাাব�তা বা ৰাজহৱা ধৰণৰ ধনাতক দাাব�তা পাান কিৰবৈা বাধয কৰাৰ �োাজন হা, েতিতাােহ েকােনা বযি� বা সং�া োখ ে��ািধকাৰৰ এি�াাৰভু � হা৷ বািণিজযক কাযরয স�াদনা কৰা বযি�গত বািণিজযক �িত�ােন েতেন েকােনা চতর পমৰণ কেৰ বুিা আিম েপাৱা নাই৷ বযি�গত �িত�ানৰ কাযরযকাাপক অনুশাসনৰ িভতৰত েহাৱােটা িনি�ত কিৰবৈা িনা�ক িবধােন �িত�ানক সং�াক েতেন েকােনা মযরাদাও িনিদো আৰু সংিবধানৰ অনুে�দ ২২৬ অধীনত োখৰ জিৰােত পাান কৰাবাগীাা বাধযবাধকতাও অপরণ নকেৰ৷ অ� েমাকদর মা ৈহেছ আপীাকাৰী েবংেক ইাাৰ কমরচাৰীৰ িবপে� োাৱা অনুশাসনমমাক কাযরয৷ েবংকৰ কাযরযক উতৰবাদীো সংিবধানৰ অনুে�দ ২২৬ৰ অধীনত োখ আেৱদন দািখা
কিৰ �তযাাান জনাইিছা৷ উতৰবাদীো েবংকৰ তৰফৰ পৰা েকােনা সংিবিধব�
কাযরয বাৱা কৰাবৈা েকােনা েচ�া কৰা নাই.......৷”
৩৩. চুি� সংিবিধব� আইনৰ অধীনত স�াদন ৈহেছ, এই যুি�ত স�মণর বযি�গত ধৰণৰ চুি�
োখ ে��ািধকাৰৰ এি�াাৰভু � নহা৷ অ� নীিতৰ একমা� বযিত�মৰ উাপিত হা েযিতাা
েসৱাৰ চুি� সংিবিধব� িবধানৰ �াৰা িনাি�ত হা৷ উদাহৰণ�ৰমেপ ‘েক. েক. ছাে�না’ (এেক
উাসৰ পৰা উ�ৃত)ত অ� আদাােত মত েপাষণ কেৰ েয যিদ েকােনা কমরচাৰী ‘ই�াি�োা
িডছিপউট এ�, ১৯৪৭’ৰ �াৰা িনাি�ত হা, এই ি�িত বযি�গত েসৱাৰ চুি� িনিদর�ভােৱ বাৱা
কৰাব পৰা নাযাা বুিা থকা সাধাৰণ নীিতৰ বযিত�ম ঘটাা৷
৩৪. ইাােত উে�খ কৰা তাাপযর েয সুিবধা আৰু েসৱাৰ নমযনতম মানদ� িনধরাৰণ কৰা উে�েশয
�া�যেসৱামমাক �িত�ানেটাৰ প�ীান আৰু িনা�ণৰ বােব আইনখন �ণান কৰা ৈহিছা৷
আইনখেন আন আন িদশৰ াগেত �া�য েসৱামমাক �িত�ানৰ প�ীানৰ বােব পমৰণ কিৰবাগীাা
চতর সমমহ িনধরাৰণ কিৰ িদেছ৷ িযোই নহওঁক, আইনখেন হা�তাা আৰু ইাাৰ কমরচাৰীৰ মাজত
েসৱা সং�াে� স�াদন েহাৱা চুি� িনা�ণ নকেৰ৷ এইেবাৰ স�মণর বযি�গত চুি�ৰ পিৰিধত
পেৰ, যাক োখ ে��ািধকাৰৰ এি�াাৰভু � কিৰব েনাৱািৰ৷ অ� পাথরকযৰ মযরাদা ৰ�া কিৰব
াািগব৷
৩৫. ওপেৰা� কাৰণেবাৰৰ কাৰেণ আিম এই মতত উপনীত ৈহেছা েয সংিবধানৰ অনুে�দ
২২৬ মেত ‘কতৃর প�’ িহচােব আপীাকাৰী উ� অনুে�দৰ অধীনত োখ ে��ািধকাৰৰ
এি�াাৰভু � হা বুিা উ� আদাাতৰ খ� িবচাৰপীেঠ িস�া� োাৱা যুি�যু� েহাৱা নাই৷
৩৬. আিম ওপৰত উে�খ কৰা কাৰণেবাৰৰ বােব এই মতত উপনীত ৈহেছা েয ৰামকৃ � িমছন
আৰু হা�তাা, দুোাটাৰ এটাও সংিবধানৰ অনুে�দ ২২৬ৰ অথরৰ িভতৰত ‘কতৃর প�’ত নপেৰ৷
৩৭. সামৰিণ মৰাৰ আগেত এইেটা মন কৰা �োাজন েয এজনীাা িবচাৰপীেঠ
আপীাকাৰীসকা অনুে�দ ১২ অধীনত ‘ৰা�’ হা বুিা িস�া�ত উপনীত ৈহিছা, িক� খ�
কাযরয বাৱা কৰাবৈা েকােনা েচ�া কৰা নাই.......৷”
৩৩. চুি� সংিবিধব� আইনৰ অধীনত স�াদন ৈহেছ, এই যুি�ত স�মণর বযি�গত ধৰণৰ চুি�
োখ ে��ািধকাৰৰ এি�াাৰভু � নহা৷ অ� নীিতৰ একমা� বযিত�মৰ উাপিত হা েযিতাা
েসৱাৰ চুি� সংিবিধব� িবধানৰ �াৰা িনাি�ত হা৷ উদাহৰণ�ৰমেপ ‘েক. েক. ছাে�না’ (এেক
উাসৰ পৰা উ�ৃত)ত অ� আদাােত মত েপাষণ কেৰ েয যিদ েকােনা কমরচাৰী ‘ই�াি�োা
িডছিপউট এ�, ১৯৪৭’ৰ �াৰা িনাি�ত হা, এই ি�িত বযি�গত েসৱাৰ চুি� িনিদর�ভােৱ বাৱা
কৰাব পৰা নাযাা বুিা থকা সাধাৰণ নীিতৰ বযিত�ম ঘটাা৷
৩৪. ইাােত উে�খ কৰা তাাপযর েয সুিবধা আৰু েসৱাৰ নমযনতম মানদ� িনধরাৰণ কৰা উে�েশয
�া�যেসৱামমাক �িত�ানেটাৰ প�ীান আৰু িনা�ণৰ বােব আইনখন �ণান কৰা ৈহিছা৷
আইনখেন আন আন িদশৰ াগেত �া�য েসৱামমাক �িত�ানৰ প�ীানৰ বােব পমৰণ কিৰবাগীাা
চতর সমমহ িনধরাৰণ কিৰ িদেছ৷ িযোই নহওঁক, আইনখেন হা�তাা আৰু ইাাৰ কমরচাৰীৰ মাজত
েসৱা সং�াে� স�াদন েহাৱা চুি� িনা�ণ নকেৰ৷ এইেবাৰ স�মণর বযি�গত চুি�ৰ পিৰিধত
পেৰ, যাক োখ ে��ািধকাৰৰ এি�াাৰভু � কিৰব েনাৱািৰ৷ অ� পাথরকযৰ মযরাদা ৰ�া কিৰব
াািগব৷
৩৫. ওপেৰা� কাৰণেবাৰৰ কাৰেণ আিম এই মতত উপনীত ৈহেছা েয সংিবধানৰ অনুে�দ
২২৬ মেত ‘কতৃর প�’ িহচােব আপীাকাৰী উ� অনুে�দৰ অধীনত োখ ে��ািধকাৰৰ
এি�াাৰভু � হা বুিা উ� আদাাতৰ খ� িবচাৰপীেঠ িস�া� োাৱা যুি�যু� েহাৱা নাই৷
৩৬. আিম ওপৰত উে�খ কৰা কাৰণেবাৰৰ বােব এই মতত উপনীত ৈহেছা েয ৰামকৃ � িমছন
আৰু হা�তাা, দুোাটাৰ এটাও সংিবধানৰ অনুে�দ ২২৬ৰ অথরৰ িভতৰত ‘কতৃর প�’ত নপেৰ৷
৩৭. সামৰিণ মৰাৰ আগেত এইেটা মন কৰা �োাজন েয এজনীাা িবচাৰপীেঠ
আপীাকাৰীসকা অনুে�দ ১২ অধীনত ‘ৰা�’ হা বুিা িস�া�ত উপনীত ৈহিছা, িক� খ�
িবচাৰপীেঠ উ� কথন মািন োাৱা নািছা৷ আগেত আমাৰ দৃি�েগাচৰ েহাৱাৰ দেৰ, খ�
িবচাৰপীেঠ আপীাকাৰীসকা অনুে�দ ১২ৰ বযাখযা মেত ‘ৰা�’ নহ’ব বুিা িস�া�ত উপনীত
ৈহিছা আৰু অৰুণাচা �েদশ চৰকােৰ এই িস�া�ক আমাৰ আগত �তযাাান জেনাৱা নাই৷
৩৮. ইাাৰ অনযথাও আিম ��ভােৱ এই মতত উপনীত ৈহেছা েয অ� আদাােত ‘অজা হািছাা
বনাম খািাত মুিজব েশৰহাবিদর’, ‘�দীপ কমাৰ িব�াস বনাম ইি�াান ইনি�িউট অৱ েকিমেকা
বাোাািজ’ আৰু ‘জতয পাা িসং বনাম ভাৰত যু�ৰাজয’ত ‘কতৃর প�’ৰ সং�া�ত িয পৰী�াৰ
অৱতাৰণা কিৰিছা, েসাা দৃি�ত ৰািখ আপীাকাৰীসকা ভাৰতৰ সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ অথরৰ
অধীনত ৰা� নহা বুিা উ� নযাাাাো োাৱা িস�া�ক আিম সমথরন কেৰা৷
৩৯. ওপেৰা� কাৰণেবাৰৰ বােব আিম অ� আপীা ম�ুৰ কেৰা আৰু োখ আেৱদন নং ২৫
(এ.িপ./২০১৭)ত উ� নযাাাাাৰ ০৬.০৪.২০১৮ তািৰখৰ হকম আৰু ৰাা খািৰজ কেৰা৷
ফা�ৰমেপ উ� নযাাাাাত দািখা কৰা োখ আেৱদন (েদৱানী) নং ২৫(এ.িপ./২০১৭) খািৰজ হ’া৷
খৰচ স�কর ত েকােনা হকম িদাা নহ’া৷
৪০. যিদ েকােনা আেৱদন িবচাৰাধীন ৈহ আেছ, েসাা িন�িত েহাৱা বুিা গণয হ’ব৷
(ড০
ধন�া ৱাই চ�চমড়)
নযাাাধীশ
(েহম� গ�া)
নযাাাধীশ
নতু ন িদ�ী
েফ�ৱাৰী ২৮, ২০১৯
িবচাৰপীেঠ আপীাকাৰীসকা অনুে�দ ১২ৰ বযাখযা মেত ‘ৰা�’ নহ’ব বুিা িস�া�ত উপনীত
ৈহিছা আৰু অৰুণাচা �েদশ চৰকােৰ এই িস�া�ক আমাৰ আগত �তযাাান জেনাৱা নাই৷
৩৮. ইাাৰ অনযথাও আিম ��ভােৱ এই মতত উপনীত ৈহেছা েয অ� আদাােত ‘অজা হািছাা
বনাম খািাত মুিজব েশৰহাবিদর’, ‘�দীপ কমাৰ িব�াস বনাম ইি�াান ইনি�িউট অৱ েকিমেকা
বাোাািজ’ আৰু ‘জতয পাা িসং বনাম ভাৰত যু�ৰাজয’ত ‘কতৃর প�’ৰ সং�া�ত িয পৰী�াৰ
অৱতাৰণা কিৰিছা, েসাা দৃি�ত ৰািখ আপীাকাৰীসকা ভাৰতৰ সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ অথরৰ
অধীনত ৰা� নহা বুিা উ� নযাাাাো োাৱা িস�া�ক আিম সমথরন কেৰা৷
৩৯. ওপেৰা� কাৰণেবাৰৰ বােব আিম অ� আপীা ম�ুৰ কেৰা আৰু োখ আেৱদন নং ২৫
(এ.িপ./২০১৭)ত উ� নযাাাাাৰ ০৬.০৪.২০১৮ তািৰখৰ হকম আৰু ৰাা খািৰজ কেৰা৷
ফা�ৰমেপ উ� নযাাাাাত দািখা কৰা োখ আেৱদন (েদৱানী) নং ২৫(এ.িপ./২০১৭) খািৰজ হ’া৷
খৰচ স�কর ত েকােনা হকম িদাা নহ’া৷
৪০. যিদ েকােনা আেৱদন িবচাৰাধীন ৈহ আেছ, েসাা িন�িত েহাৱা বুিা গণয হ’ব৷
(ড০
ধন�া ৱাই চ�চমড়)
নযাাাধীশ
(েহম� গ�া)
নযাাাধীশ
নতু ন িদ�ী
েফ�ৱাৰী ২৮, ২০১৯
কাযরয�মিণকা ন�ৰ ১ খ� নং- ১৪
আদাাত ন�ৰ- ১২
ভাৰতৰ উ�তম নযাাাাা
আদাাতৰ কাযরিবৱৰণী প�ী
িবেশষ অনুমিত আেৱদন (েদৱানী) প�ী নং- ৩০৯২৪/২০১৮
(গৱাহাা উ� নযাাাাা, ইটানগৰ োখ আেৱদন নং ২৫/২০১৭ত ০৬/০৪/২০১৮ তািৰেখ িদাা
িবেৰািধত (Impunged) চমড়া� ৰাা ও হকমৰ পৰা উ�ৱ)
ৰামকৃ � িমছন ও অনযানয
--- আপীাকাৰীগণ আেৱদনকাৰী
-বনাম-
কােগা কনযা ও অনযানয
--- �িতপ�গণ
তািৰখঃ ২৮/০২/২০১৯ অ� আেৱদন আিজ শনািনৰ কাৰেণ োাৱা হ’া৷
উপি�তঃ
মহামানয নযাাাধীশ িড ৱাই চ�চমড়
মহামানয নযাাাধীশ েহম� গ�া
আেৱদনকাৰীগণৰ পে�- অিভেষক মনু িসংভী, েজয� অিধব�া
েক. িভ. িব�নাথন, েজয� অিধব�া
আদাাত ন�ৰ- ১২
ভাৰতৰ উ�তম নযাাাাা
আদাাতৰ কাযরিবৱৰণী প�ী
িবেশষ অনুমিত আেৱদন (েদৱানী) প�ী নং- ৩০৯২৪/২০১৮
(গৱাহাা উ� নযাাাাা, ইটানগৰ োখ আেৱদন নং ২৫/২০১৭ত ০৬/০৪/২০১৮ তািৰেখ িদাা
িবেৰািধত (Impunged) চমড়া� ৰাা ও হকমৰ পৰা উ�ৱ)
ৰামকৃ � িমছন ও অনযানয
--- আপীাকাৰীগণ আেৱদনকাৰী
-বনাম-
কােগা কনযা ও অনযানয
--- �িতপ�গণ
তািৰখঃ ২৮/০২/২০১৯ অ� আেৱদন আিজ শনািনৰ কাৰেণ োাৱা হ’া৷
উপি�তঃ
মহামানয নযাাাধীশ িড ৱাই চ�চমড়
মহামানয নযাাাধীশ েহম� গ�া
আেৱদনকাৰীগণৰ পে�- অিভেষক মনু িসংভী, েজয� অিধব�া
েক. িভ. িব�নাথন, েজয� অিধব�া
অিৰিজত মজুমদাৰ, অিধব�া
অৰুণাভ েদৱ, অিধব�া
শে�া ন�ী, অিধব�া
অিভনাভ মুখাজ�, এ. ও. আৰ.
দীপন কমাৰ সৰকাৰ, অিধব�া
�িতপ�গণৰ পে�-
এ. িতৱাৰী, অিধব�া
এিাজা বাৰ, অিধব�া
� পা িসং, এ. ও. আৰ.
ি�াংকা দাস, অিধব�া
িবভু শংকৰ িম�, অিধব�া
ৰাগিন পাে�, অিধব�া
ৰাজ বাহাদুৰ, অিধব�া
অিনা কািতাাৰ, এ. ও. আৰ.
দুোাপ�ৰ অিধব�াসকাক শনাৰ িপছত আদাােত তাত উে�খ কৰা হকমসমমহ জািৰ কেৰ৷
অনুমিত ম�ুৰ কৰা হ’া৷
�া�িৰত �কািশত হ’বাগীাা হকমৰ িভিতত এই আপীা ম�ুৰ কৰা হ’া৷
যিদ েকােনা িবচাৰাধীন আেৱদন আেছ, েসাা িন�িত েহাৱা বুিা গণয হ’ব৷
অৰুণাভ েদৱ, অিধব�া
শে�া ন�ী, অিধব�া
অিভনাভ মুখাজ�, এ. ও. আৰ.
দীপন কমাৰ সৰকাৰ, অিধব�া
�িতপ�গণৰ পে�-
এ. িতৱাৰী, অিধব�া
এিাজা বাৰ, অিধব�া
� পা িসং, এ. ও. আৰ.
ি�াংকা দাস, অিধব�া
িবভু শংকৰ িম�, অিধব�া
ৰাগিন পাে�, অিধব�া
ৰাজ বাহাদুৰ, অিধব�া
অিনা কািতাাৰ, এ. ও. আৰ.
দুোাপ�ৰ অিধব�াসকাক শনাৰ িপছত আদাােত তাত উে�খ কৰা হকমসমমহ জািৰ কেৰ৷
অনুমিত ম�ুৰ কৰা হ’া৷
�া�িৰত �কািশত হ’বাগীাা হকমৰ িভিতত এই আপীা ম�ুৰ কৰা হ’া৷
যিদ েকােনা িবচাৰাধীন আেৱদন আেছ, েসাা িন�িত েহাৱা বুিা গণয হ’ব৷
(মনীষ েশঠ) (সেৰাজ কমাৰ েগভৰ)
েকাট
র মা�াৰ (এছ. এইচ) শাখা িবষাা
(�া�িৰত �কািশত হ’বাগীাা আেদশ ফাইাত ৰখা হ’া)
DISCLAIMER
"The translated
েকাট
র মা�াৰ (এছ. এইচ) শাখা িবষাা
(�া�িৰত �কািশত হ’বাগীাা আেদশ ফাইাত ৰখা হ’া)
DISCLAIMER
"The translated
JUDGMENT
in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgment shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation".
(�ানীা ভাষাৈা অনমিদত এই ৰাা েগাচৰত জিড়ত প�ই বুিজ েপাৱাৰ উে�েশয সীিমত বযৱহাৰৰ বােবেহ৷ ইাাৰ
বােদ অনযে��ত অনমিদত ৰমপ বযৱৱত নহ’ব৷ সকোা বযৱহািৰক আৰু িবভাগীা কামৰ াগেত ৰাাৰ স�াদনা আৰু
কাযরযকৰীকৰণৰ ে��েতা এই ৰাাৰ ইংৰাজী সং�ৰণেটােৱই সিক বুিা িবেবিচত হ’ব৷)
(�ানীা ভাষাৈা অনমিদত এই ৰাা েগাচৰত জিড়ত প�ই বুিজ েপাৱাৰ উে�েশয সীিমত বযৱহাৰৰ বােবেহ৷ ইাাৰ
বােদ অনযে��ত অনমিদত ৰমপ বযৱৱত নহ’ব৷ সকোা বযৱহািৰক আৰু িবভাগীা কামৰ াগেত ৰাাৰ স�াদনা আৰু
কাযরযকৰীকৰণৰ ে��েতা এই ৰাাৰ ইংৰাজী সং�ৰণেটােৱই সিক বুিা িবেবিচত হ’ব৷)