Full Text
Translation output
পৰৱত� পৃ�াত
�কাশ পাবৰ েযাগয
ভাৰতৰ উ�তম নয্ায়াল
েদৱানী আপীল অিধকাৰে��
েদৱানী আপীল ন�ৰ- ২৩৯৪/২০১৯
(িবেশষ অনুমিত আেৱদন (েদৱানী) ন�ৰ- ৩০৯২৪/২০১৮)
ৰামকৃ � িমছন ও অনয্ান
---আপীলকাৰীগণ
-বনাম-
কােগা কুনয ও অনয্ান
---�িতপ�গণ
ৰায়
নয্ায়াধী ড০
ধন�য় ৱাই চ�চূড়
১. অনুমিত �দান কৰা হ’ল৷
২. গৱাহা উ� নয্ায়ালয় এজনীয়া িবচাৰপীেঠ জািৰ কৰা ৰায়ৰ িবৰুে� দািখল কৰা েলখ
আপীলত উ� নয্ায়ালয় খ� িবচাৰপীেঠ �দান কৰা ৰায়ৰ পৰা এই আপীল উ�ৱ ৈহেছ৷ সাত (৭)
েছে��ৰ ২০১৬ তািৰেখ �দান কৰা ৰায়ত, এজনীয়া িবচাৰপীেঠ এইেটা িনধর্াৰ কিৰিছল েয
ভাৰতৰ সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছনক ‘ৰা�’ িহচােপ গণয কিৰব পািৰ৷ খ�
িবচাৰপীেঠ আপীলত উে�খ কিৰিছল েয আ�িৰক অথর্ অনুে�দ ১২ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছন
�কাশ পাবৰ েযাগয
ভাৰতৰ উ�তম নয্ায়াল
েদৱানী আপীল অিধকাৰে��
েদৱানী আপীল ন�ৰ- ২৩৯৪/২০১৯
(িবেশষ অনুমিত আেৱদন (েদৱানী) ন�ৰ- ৩০৯২৪/২০১৮)
ৰামকৃ � িমছন ও অনয্ান
---আপীলকাৰীগণ
-বনাম-
কােগা কুনয ও অনয্ান
---�িতপ�গণ
ৰায়
নয্ায়াধী ড০
ধন�য় ৱাই চ�চূড়
১. অনুমিত �দান কৰা হ’ল৷
২. গৱাহা উ� নয্ায়ালয় এজনীয়া িবচাৰপীেঠ জািৰ কৰা ৰায়ৰ িবৰুে� দািখল কৰা েলখ
আপীলত উ� নয্ায়ালয় খ� িবচাৰপীেঠ �দান কৰা ৰায়ৰ পৰা এই আপীল উ�ৱ ৈহেছ৷ সাত (৭)
েছে��ৰ ২০১৬ তািৰেখ �দান কৰা ৰায়ত, এজনীয়া িবচাৰপীেঠ এইেটা িনধর্াৰ কিৰিছল েয
ভাৰতৰ সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছনক ‘ৰা�’ িহচােপ গণয কিৰব পািৰ৷ খ�
িবচাৰপীেঠ আপীলত উে�খ কিৰিছল েয আ�িৰক অথর্ অনুে�দ ১২ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছন
‘ৰা�’ নহ’বও পােৰ, তথািপও ইটানগৰি�ত ইয়াৰ হা�তােল ৰাজহৱ েসৱা আগবেঢ়াৱাৰ
পিৰে�ি�তত সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দত উে�িখত ‘কতৃর ্প’ (authority) শ�ৰ বহল
বয্াখয্ ই েলখ অিধকাৰে��ৰ এি�য়াৰভু � হ’ব পােৰ৷
৩. �থম �িতবাদীেয় েযাৱা ১৫ মাচ
র ১৯৮০ তািৰেখ ইটানগৰি�ত ৰামকৃ � িমছন
হা�তালত সাধাৰণ কতর ্ব কম� (General duty worker) িহচােপ েযাগদান কিৰিছল৷ ১৯৮০
চনৰ ২৩ জুলাইত এক প�েযােগ েতওঁৰ চাকিৰ ১৯৮০ চনৰ ১ আগ�ৰ পৰা কাযর্য্ক েহাৱাৈক
িনয়মীয়া কৰা ৈহিছল৷ ১৯৮২ চনৰ ৩১ মাচ
র ্ �থম �িতবাদীক নািছর্ সহায়কৰ মুখয পদৈল
পেদা�িত িদয়া ৈহিছল৷ েতওঁৰ চাকিৰ ১৯৮৪ চনৰ ১৩ এি�লত �ায়ী কৰা ৈহিছল৷ পৰৱত�কালত
২০০৫ চনৰ ৩১ িডেচ�ৰত েতওঁক ২০০৫ চনৰ ১ অে�াবৰৰ পৰা কাযর্য্ক েহাৱাৈক কাযর্য্া
সহায়ক পদৈল পেদা�িত িদয়া ৈহিছল৷
৪. হি�তালখনৰ কমর্চাৰীসকল চাকিৰৰ চতর ্সমূ েসৱা িবিধসমূহৰ �াৰা পিৰচািলত হয়৷
েসই িবিধসমূহৰ িভতৰত ১৮ নং িবিধত চাকিৰৰ পৰা অৱসৰ েলাৱা স�কর ্ তলত িদয়া ধৰেণ
উে�খ আেছঃ-
“১৮. চাকিৰ কাল সমাি� (অৱসৰ �হণ)
(ক) সাধাৰণেত এজন �ায়ী কমর্চাৰীে ৩৫ বছৰ কাল চাকিৰ কৰাৰ িপছত বা
েতওঁৰ ৬০ বছৰ বয়সত হি�তালত কিৰ থকা চাকিৰৰ পৰা অৱসৰ �হণ
কিৰব৷ ইয়াৰ উপিৰও েকােনা এজন কমর্চাৰীে ৩৫ বছৰ চাকিৰ কৰা বা েতওঁৰ
বয়স ৬০ বছৰ পূণর েহাৱাৰ িপছেতা, িযেটা আগেত ঘেট, হি�তালৰ পিৰচালনা
সিমিতেয় েতওঁৰ শাৰীিৰক স�মতাৰ ওপৰত িভিত কিৰ েতওঁৰ চাকিৰকাল
এবাৰত এক (১) বছৰৈক বৃি� কিৰব পােৰ৷
(খ) িক� েকােনা এজন কমর্চাৰীে চাকিৰকাল পূণর কৰাৰ আগেতওঁ অৱসৰ �হণ
কিৰব পােৰ যিদেহ েতওঁ িনজৰ কতর ্ব স�াদন কৰাৰ বােব শাৰীিৰক বা
মানিসকভােৱ অ�ম হয়৷ উে�খেযাগয েয হি�তালৰ পিৰচালনা সিমিতেয় গঠন
পিৰে�ি�তত সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দত উে�িখত ‘কতৃর ্প’ (authority) শ�ৰ বহল
বয্াখয্ ই েলখ অিধকাৰে��ৰ এি�য়াৰভু � হ’ব পােৰ৷
৩. �থম �িতবাদীেয় েযাৱা ১৫ মাচ
র ১৯৮০ তািৰেখ ইটানগৰি�ত ৰামকৃ � িমছন
হা�তালত সাধাৰণ কতর ্ব কম� (General duty worker) িহচােপ েযাগদান কিৰিছল৷ ১৯৮০
চনৰ ২৩ জুলাইত এক প�েযােগ েতওঁৰ চাকিৰ ১৯৮০ চনৰ ১ আগ�ৰ পৰা কাযর্য্ক েহাৱাৈক
িনয়মীয়া কৰা ৈহিছল৷ ১৯৮২ চনৰ ৩১ মাচ
র ্ �থম �িতবাদীক নািছর্ সহায়কৰ মুখয পদৈল
পেদা�িত িদয়া ৈহিছল৷ েতওঁৰ চাকিৰ ১৯৮৪ চনৰ ১৩ এি�লত �ায়ী কৰা ৈহিছল৷ পৰৱত�কালত
২০০৫ চনৰ ৩১ িডেচ�ৰত েতওঁক ২০০৫ চনৰ ১ অে�াবৰৰ পৰা কাযর্য্ক েহাৱাৈক কাযর্য্া
সহায়ক পদৈল পেদা�িত িদয়া ৈহিছল৷
৪. হি�তালখনৰ কমর্চাৰীসকল চাকিৰৰ চতর ্সমূ েসৱা িবিধসমূহৰ �াৰা পিৰচািলত হয়৷
েসই িবিধসমূহৰ িভতৰত ১৮ নং িবিধত চাকিৰৰ পৰা অৱসৰ েলাৱা স�কর ্ তলত িদয়া ধৰেণ
উে�খ আেছঃ-
“১৮. চাকিৰ কাল সমাি� (অৱসৰ �হণ)
(ক) সাধাৰণেত এজন �ায়ী কমর্চাৰীে ৩৫ বছৰ কাল চাকিৰ কৰাৰ িপছত বা
েতওঁৰ ৬০ বছৰ বয়সত হি�তালত কিৰ থকা চাকিৰৰ পৰা অৱসৰ �হণ
কিৰব৷ ইয়াৰ উপিৰও েকােনা এজন কমর্চাৰীে ৩৫ বছৰ চাকিৰ কৰা বা েতওঁৰ
বয়স ৬০ বছৰ পূণর েহাৱাৰ িপছেতা, িযেটা আগেত ঘেট, হি�তালৰ পিৰচালনা
সিমিতেয় েতওঁৰ শাৰীিৰক স�মতাৰ ওপৰত িভিত কিৰ েতওঁৰ চাকিৰকাল
এবাৰত এক (১) বছৰৈক বৃি� কিৰব পােৰ৷
(খ) িক� েকােনা এজন কমর্চাৰীে চাকিৰকাল পূণর কৰাৰ আগেতওঁ অৱসৰ �হণ
কিৰব পােৰ যিদেহ েতওঁ িনজৰ কতর ্ব স�াদন কৰাৰ বােব শাৰীিৰক বা
মানিসকভােৱ অ�ম হয়৷ উে�খেযাগয েয হি�তালৰ পিৰচালনা সিমিতেয় গঠন
কিৰ িদয়া ‘েমিডেকল েবােড
র ’ উ� কমর্চাৰীজন শাৰীিৰক বা মানিসক অ�মতা
সিঠকভাে �মািণত কিৰব লািগব৷”
২০১৫ চনৰ ৩১ জানুৱাৰীত �থম �িতবাদীক হি�তালৰ পৰা জেনাৱা হয় েয েসৱা িবিধ
অনুসিৰ ২০১৫ চনৰ ২৪ মাচ
র ্ েতওঁৰ চাকিৰকাল ৩৫ বছৰ পূণর েহাৱাৰ বােব েতওঁ চাকিৰৰ পৰা
অৱসৰ �হণ কিৰব লািগব।
৫. �থম �িতবাদীেয় উ� বাতর ্া �তয্া�া জনাই গৱাহা উ� নয্ায়ালয় সংিবধানৰ ২২৬
নং অনুে�দ অনুসিৰ এখন েলখ আেৱদন দািখল কেৰ আৰু নয্ায়ালয় পৰা ‘ময্া�ামা’ (উ�
উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতৈল িদয়া হক) িবচােৰ যােত েতওঁক নািছর্ সহায়কৰ মুখয
পদত িনযুি� �দান কৰা তািৰখ অথর্া ৩১ মাচ
র ১৯৮২ৰ পৰা গণনা কিৰ ৩৫ বছৰ স�ূণর
েনােহাৱাৈলেক চাকিৰ কিৰ থকাৰ অনুমিত �দান কৰা হয়৷
৬. আপীলকাৰীসকেল েলখ আেৱদনখনৰ �হণেযাগয্তা ে��ত �াথিমক আপিত দশর্া, কাৰণ অনুে�দ ১২ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছন আৰু ইয়াৰ হা�তাল দুেয়াটাই ‘ৰা�’ নহয় আৰু
েকােনা ে��েত ভাৰতৰ সংিবধানৰ ২২৬ অনুে�দ অনুসিৰ েলখ অিধকাৰে��ৰ এি�য়াৰভু �
নহয়৷
৭. এজনীয়া িবচাৰপীেঠ েলখ আেৱদনখন �হণ কিৰিছল৷ েলখ আেৱদনখনৰ �হণেযাগয্তা
ওপৰত আপীলকাৰী সকলৰ আপিত্তসম নাকচ কিৰ এজনীয়া িবচাৰপীেঠ উে�খ কিৰিছল েয ১২
নং অনুে�দ মেত আপীলকাৰীসকল ‘ৰা�’ৰ সং�াৰ অ�ভুর ্� হা�তাল কতৃর ্প� েযাগয্তা
িভিত্ �থম �িতবাদীৰ িনযুি�ৰ তািৰখ ১৫ মাচ
র ১৯৮০ৰ পিৰৱেতর ৩১ মাচ
র ১৯৮২ বুিল ধিৰ
ল’বৈল িনেদর্ িদয়া ৈহিছল৷
৮. ইয়াৰ ফল�ৰূেপ, �থম �িতবাদীেয় �থেম চাকিৰত েযাগদান কৰা তািৰখৰ পৰা গণনা
কিৰ িয তািৰখত অৱসৰ �হণ কিৰব লগা আিছল েসই তািৰখৰ পৰা দুবছৰ অিধক কাল চাকিৰ
কৰাৰ অনুমিত লাভ কিৰিছল৷ হি�তাল কতৃর ্প� গণনা কিৰ িন�র ্াৰ কৰা অৱসৰ �হণৰ
তািৰখৰ িভিত্ �থম �িতবাদীক েতওঁৰ অি�ম �াপয্সমূ িদয়া ৈহিছল৷
র ’ উ� কমর্চাৰীজন শাৰীিৰক বা মানিসক অ�মতা
সিঠকভাে �মািণত কিৰব লািগব৷”
২০১৫ চনৰ ৩১ জানুৱাৰীত �থম �িতবাদীক হি�তালৰ পৰা জেনাৱা হয় েয েসৱা িবিধ
অনুসিৰ ২০১৫ চনৰ ২৪ মাচ
র ্ েতওঁৰ চাকিৰকাল ৩৫ বছৰ পূণর েহাৱাৰ বােব েতওঁ চাকিৰৰ পৰা
অৱসৰ �হণ কিৰব লািগব।
৫. �থম �িতবাদীেয় উ� বাতর ্া �তয্া�া জনাই গৱাহা উ� নয্ায়ালয় সংিবধানৰ ২২৬
নং অনুে�দ অনুসিৰ এখন েলখ আেৱদন দািখল কেৰ আৰু নয্ায়ালয় পৰা ‘ময্া�ামা’ (উ�
উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতৈল িদয়া হক) িবচােৰ যােত েতওঁক নািছর্ সহায়কৰ মুখয
পদত িনযুি� �দান কৰা তািৰখ অথর্া ৩১ মাচ
র ১৯৮২ৰ পৰা গণনা কিৰ ৩৫ বছৰ স�ূণর
েনােহাৱাৈলেক চাকিৰ কিৰ থকাৰ অনুমিত �দান কৰা হয়৷
৬. আপীলকাৰীসকেল েলখ আেৱদনখনৰ �হণেযাগয্তা ে��ত �াথিমক আপিত দশর্া, কাৰণ অনুে�দ ১২ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছন আৰু ইয়াৰ হা�তাল দুেয়াটাই ‘ৰা�’ নহয় আৰু
েকােনা ে��েত ভাৰতৰ সংিবধানৰ ২২৬ অনুে�দ অনুসিৰ েলখ অিধকাৰে��ৰ এি�য়াৰভু �
নহয়৷
৭. এজনীয়া িবচাৰপীেঠ েলখ আেৱদনখন �হণ কিৰিছল৷ েলখ আেৱদনখনৰ �হণেযাগয্তা
ওপৰত আপীলকাৰী সকলৰ আপিত্তসম নাকচ কিৰ এজনীয়া িবচাৰপীেঠ উে�খ কিৰিছল েয ১২
নং অনুে�দ মেত আপীলকাৰীসকল ‘ৰা�’ৰ সং�াৰ অ�ভুর ্� হা�তাল কতৃর ্প� েযাগয্তা
িভিত্ �থম �িতবাদীৰ িনযুি�ৰ তািৰখ ১৫ মাচ
র ১৯৮০ৰ পিৰৱেতর ৩১ মাচ
র ১৯৮২ বুিল ধিৰ
ল’বৈল িনেদর্ িদয়া ৈহিছল৷
৮. ইয়াৰ ফল�ৰূেপ, �থম �িতবাদীেয় �থেম চাকিৰত েযাগদান কৰা তািৰখৰ পৰা গণনা
কিৰ িয তািৰখত অৱসৰ �হণ কিৰব লগা আিছল েসই তািৰখৰ পৰা দুবছৰ অিধক কাল চাকিৰ
কৰাৰ অনুমিত লাভ কিৰিছল৷ হি�তাল কতৃর ্প� গণনা কিৰ িন�র ্াৰ কৰা অৱসৰ �হণৰ
তািৰখৰ িভিত্ �থম �িতবাদীক েতওঁৰ অি�ম �াপয্সমূ িদয়া ৈহিছল৷
৯. আপীলকাৰীসকেল উ� নয্ায়ালয় খ� িবচাৰপীঠত দািখল কৰা েলখ আপীলত েকােনা
সুফল নাপােল৷ খ� িবচাৰপীেঠ েলখ আপীল �তয্াখয্ কৰাৰ সময়ত মুখয্ত দুটা কাৰকৰ
ওপৰত আ�া ৰািখিছলঃ-
(ক) হা�তালখেন ইয়াৰ বয্য় এক অংশ ‘অনুদান’ িহচােপ লাভ কিৰ আিহেছ আৰু
এইখন ৬০খন িবছনাযু� হা�তাল, িযেবােৰ হা�তালখনৰ ৰাজহৱ দািয়� আৰু
কতর ্ব থকােটা সাবয্ কেৰ; আৰু
(খ) উ� নয্ায়ালয় এজনীয়া িবচাৰপীেঠ Satyabrata Chakraborty Vs State of Arunachal Pradesh েগাচৰেটাত িদয়া ৰায়ত উে�খ কিৰিছল েয সংিবধানৰ
১২ আৰু ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছন ‘অনয্ান কতৃর ্প’ৰ অ�ভুর ্�
উ� নয্ায়ালে মতেপাষণ কিৰিছল েয এই ৰায়েটা েযাৱা ি�শ বছৰ ধিৰ বাহাল
আেছ আৰু ইয়াক উলংঘন কৰােটা উিচত নহয়৷ ইয়ােৰাপিৰ এইেটাও মতেপাষণ
কৰা ৈহিছল েয আপীলকাৰীসকেল উ� ৰাজয্খন এখন ডাঙৰ হা�তাল চলাই
আেছ আৰু ৰাজহৱ ধন ইয়াৰ পিৰচালনাৰ এক অংশ িহচােপ বয্ৱহা কিৰ
আিহেছ, গিতেক ই েলখ অিধকাৰে��ৰ এি�য়াৰভু � হ’ব৷ আপীলকাৰীসকলৰ
িবৰুে� েহাৱা িবষয়সমূহৰ জবাব িদয়াৰ সময়ত উ� নয্ায়ালে উ� আপীল
পৰৱত� সময়ত শনািন বােব ৰািখবৈল িনেদর্ িদিছল৷
১০. এই নয্ায়ালে এই েগাচৰৰ িবচাৰকাযর্ �হণ কেৰাঁেত ২০১৮ চনৰ ১৯ নেৱ�ৰত জাননী
জািৰ কৰাৰ িনেদর্ িদয়াৰ লগেত উ� নয্ায়ালে ২০১৮ চনৰ ৬ এি�লত জািৰ কৰা ৰায় আৰু
আেদশ �িগত ৰখাৰ িনেদর্ িদিছল৷ জাননী জািৰ কৰাৰ আেদশ অনুসিৰ ভাৰত চৰকাৰৰ ৈহ
জনজািত পিৰ�মা ম�ণালেয় আৰু অৰুণাচল �েদশ চৰকােৰ �িত শপতনামা দািখল কিৰিছল৷
১১. উ� নয্ায়ালে েলাৱা মতৰ সমথর্ন ৰাজয চৰকােৰ উে�খ কেৰ েয-
সুফল নাপােল৷ খ� িবচাৰপীেঠ েলখ আপীল �তয্াখয্ কৰাৰ সময়ত মুখয্ত দুটা কাৰকৰ
ওপৰত আ�া ৰািখিছলঃ-
(ক) হা�তালখেন ইয়াৰ বয্য় এক অংশ ‘অনুদান’ িহচােপ লাভ কিৰ আিহেছ আৰু
এইখন ৬০খন িবছনাযু� হা�তাল, িযেবােৰ হা�তালখনৰ ৰাজহৱ দািয়� আৰু
কতর ্ব থকােটা সাবয্ কেৰ; আৰু
(খ) উ� নয্ায়ালয় এজনীয়া িবচাৰপীেঠ Satyabrata Chakraborty Vs State of Arunachal Pradesh েগাচৰেটাত িদয়া ৰায়ত উে�খ কিৰিছল েয সংিবধানৰ
১২ আৰু ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ৰামকৃ � িমছন ‘অনয্ান কতৃর ্প’ৰ অ�ভুর ্�
উ� নয্ায়ালে মতেপাষণ কিৰিছল েয এই ৰায়েটা েযাৱা ি�শ বছৰ ধিৰ বাহাল
আেছ আৰু ইয়াক উলংঘন কৰােটা উিচত নহয়৷ ইয়ােৰাপিৰ এইেটাও মতেপাষণ
কৰা ৈহিছল েয আপীলকাৰীসকেল উ� ৰাজয্খন এখন ডাঙৰ হা�তাল চলাই
আেছ আৰু ৰাজহৱ ধন ইয়াৰ পিৰচালনাৰ এক অংশ িহচােপ বয্ৱহা কিৰ
আিহেছ, গিতেক ই েলখ অিধকাৰে��ৰ এি�য়াৰভু � হ’ব৷ আপীলকাৰীসকলৰ
িবৰুে� েহাৱা িবষয়সমূহৰ জবাব িদয়াৰ সময়ত উ� নয্ায়ালে উ� আপীল
পৰৱত� সময়ত শনািন বােব ৰািখবৈল িনেদর্ িদিছল৷
১০. এই নয্ায়ালে এই েগাচৰৰ িবচাৰকাযর্ �হণ কেৰাঁেত ২০১৮ চনৰ ১৯ নেৱ�ৰত জাননী
জািৰ কৰাৰ িনেদর্ িদয়াৰ লগেত উ� নয্ায়ালে ২০১৮ চনৰ ৬ এি�লত জািৰ কৰা ৰায় আৰু
আেদশ �িগত ৰখাৰ িনেদর্ িদিছল৷ জাননী জািৰ কৰাৰ আেদশ অনুসিৰ ভাৰত চৰকাৰৰ ৈহ
জনজািত পিৰ�মা ম�ণালেয় আৰু অৰুণাচল �েদশ চৰকােৰ �িত শপতনামা দািখল কিৰিছল৷
১১. উ� নয্ায়ালে েলাৱা মতৰ সমথর্ন ৰাজয চৰকােৰ উে�খ কেৰ েয-
(ক) িযেডাখৰ মািট ৰামকৃ � িমছন হি�তালখন বেনাৱা ৈহিছল, েসইেডাখৰ
মাি ১৯৮৪ চনৰ ১২ জুলাইত আপীলকাৰীসকলক েৰহাই হাৰত আব�ন িদয়া
ৈহিছল;
(খ) পৰৱত� সময়ত ২০০৫ চনৰ ৪ েম’ত অিতিৰ� ৪.৬৬ একৰ মাি েৰহাই
হাৰত আব�ন িদয়া ৈহিছল; আৰু
(গ) হা�তালখেন ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা অনুদান লাভ কিৰ থােক৷
১২. িযেহতু জনজািত পিৰ�মা ম�ণালয় এই আপীলৰ িবষয়ব�ৰ লগত েকােনা �কােৰ জিড়ত
নহয়, গিতেক ভাৰত চৰকােৰ দািখল কৰা �িত শপতনামা িবেবচনা কৰাৰ েকােনা �েয়াজন নাই৷
১৩. আপীলকাৰীসকলৰ হেক েজয্ অিধব�া�য় ড০
অিভেষক মনু িসংভী আৰু এম. েক.
িব�নাথেন যুি� �দশর্ কিৰ কয় েয এই েগাচৰত উ� নয্ায়ালে Andi Mukta Sadguru Shree
Vandas Swami Suvarna Jayanti Mahotsav Smarak Trust Vs. V. R. Rudani েগাচৰত থকা
তথয আৰু তাত �েয়াগ কৰা আইনৰ সু�� পাথর্ক ল�য কৰা নািছল৷ এইেটা উে�খ কৰা ৈহিছল
েয ওপেৰা� ৰায়েটা এটা ৰাজহৱ নয্াস েগাচৰৰ লগত জিড়ত িযেয় িব�িবদয্ালয় অ�গর্
এখন মহািবদয্াল চলাই আেছ৷ মহািবদয্ালয়খ ব� েহাৱা আৰু তাৰ পিৰণাম�ৰূেপ েহাৱা দৰমহা
অনাদায়ৰ িয িববাদ েসয়া �তয্�ভাে িব�িবদয্ালয় অধয্ােদশ সি�িৱ� িনয়�ণ বয্ৱ�াৱলী
পিৰসৰৰ িভতৰত পেৰ৷ ইয়ােৰাপিৰ এইধৰেণ যুি� �দশর্ কৰা ৈহিছল েয-
(ক) �থম �িতবাদীেয় েকােনা ৰাজহৱ কতর ্ব স�াদন নকেৰ;
(খ) ৰামকৃ � িমছেন �াপন কৰা হি�তালখেন স�ূণর ে��ােসৱী �িত�ান িহচােপ
সমাজৈল েসৱা আগবঢ়ায়;
(গ) হা�তালখনৰ কমর্চাৰীসকল চাকিৰৰ চতর ্াৱল েকােনা িবিধ বা
অিধিনয়মৰ �াৰা পিৰচািলত নহয়, েসেয়েহ স�ূণর বয্ি�গ েসৱাৰ চুি�
কাযর্য্কৰ ে��ত েকােনা েলাক আইনৰ উপাদান �েযাজয নহয়; আৰু
মাি ১৯৮৪ চনৰ ১২ জুলাইত আপীলকাৰীসকলক েৰহাই হাৰত আব�ন িদয়া
ৈহিছল;
(খ) পৰৱত� সময়ত ২০০৫ চনৰ ৪ েম’ত অিতিৰ� ৪.৬৬ একৰ মাি েৰহাই
হাৰত আব�ন িদয়া ৈহিছল; আৰু
(গ) হা�তালখেন ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা অনুদান লাভ কিৰ থােক৷
১২. িযেহতু জনজািত পিৰ�মা ম�ণালয় এই আপীলৰ িবষয়ব�ৰ লগত েকােনা �কােৰ জিড়ত
নহয়, গিতেক ভাৰত চৰকােৰ দািখল কৰা �িত শপতনামা িবেবচনা কৰাৰ েকােনা �েয়াজন নাই৷
১৩. আপীলকাৰীসকলৰ হেক েজয্ অিধব�া�য় ড০
অিভেষক মনু িসংভী আৰু এম. েক.
িব�নাথেন যুি� �দশর্ কিৰ কয় েয এই েগাচৰত উ� নয্ায়ালে Andi Mukta Sadguru Shree
Vandas Swami Suvarna Jayanti Mahotsav Smarak Trust Vs. V. R. Rudani েগাচৰত থকা
তথয আৰু তাত �েয়াগ কৰা আইনৰ সু�� পাথর্ক ল�য কৰা নািছল৷ এইেটা উে�খ কৰা ৈহিছল
েয ওপেৰা� ৰায়েটা এটা ৰাজহৱ নয্াস েগাচৰৰ লগত জিড়ত িযেয় িব�িবদয্ালয় অ�গর্
এখন মহািবদয্াল চলাই আেছ৷ মহািবদয্ালয়খ ব� েহাৱা আৰু তাৰ পিৰণাম�ৰূেপ েহাৱা দৰমহা
অনাদায়ৰ িয িববাদ েসয়া �তয্�ভাে িব�িবদয্ালয় অধয্ােদশ সি�িৱ� িনয়�ণ বয্ৱ�াৱলী
পিৰসৰৰ িভতৰত পেৰ৷ ইয়ােৰাপিৰ এইধৰেণ যুি� �দশর্ কৰা ৈহিছল েয-
(ক) �থম �িতবাদীেয় েকােনা ৰাজহৱ কতর ্ব স�াদন নকেৰ;
(খ) ৰামকৃ � িমছেন �াপন কৰা হি�তালখেন স�ূণর ে��ােসৱী �িত�ান িহচােপ
সমাজৈল েসৱা আগবঢ়ায়;
(গ) হা�তালখনৰ কমর্চাৰীসকল চাকিৰৰ চতর ্াৱল েকােনা িবিধ বা
অিধিনয়মৰ �াৰা পিৰচািলত নহয়, েসেয়েহ স�ূণর বয্ি�গ েসৱাৰ চুি�
কাযর্য্কৰ ে��ত েকােনা েলাক আইনৰ উপাদান �েযাজয নহয়; আৰু
(ঘ) গিতেক উ� নয্ায়ালয় িবেৰািধত (impugned) ৰায়ৰ ফল�ৰূেপ ৰামকৃ �
িমছনৰ সকেলা কাযর্য্�ণা সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ‘কতৃর ্প’
(authority) সং�াৰ িভতৰত পেৰ৷
এইেবাৰ কাৰণত এইেটা সেজােৰ ক’ব িবচৰা ৈহেছ েয উ� নয্ায়ালয় ৰায়েটা এই
নয্ায়ালয় পূবর্ িনদশর্নসমূহ পিৰপ�ী, িযেটা িপছত উে�খ কিৰম৷ ইয়ােৰাপিৰ েজয্
অিধব�াই যুি� দশর্াইিছ েয অনুে�দ ২২৬ অনুসিৰ আপীলকাৰীসকল েলখ অিধকাৰে��ৰ
এি�য়াৰভু � বুিল উ� নয্ায়ালে অি�ম িস�া�ত উপনীত েহাৱাৰ ে��ত উ� নয্ায়ালয়
�ভািৱত কৰা �িতেটা কাৰেক আইনৰ �ায়ী অৱ�ানৰ পিৰপ�ী৷
১৪. আনহােত, অৰুণাচল চৰকাৰৰ ৈহ যুি� �দশর্ কৰা অিধব�া এ. িতৱাৰীেয় আমাৰ
ইিতমেধয দৃি� েগাচৰ েযাৱা শপতনামাত উে�খ থকা তথয্সমূহ িভিত িহচােপ লয়৷ েতেখেত
উে�খ কেৰ েয ৰামকৃ � িমছন হি�তাল অৰুণাচল �েদশৰ একমা� হি�তাল, েসেয়েহ ইয়াৰ
একেছটীয় অৱ�াৰ কাৰেণ অনুে�দ ২২৬ অনুসিৰ ইয়াৰ েলখ অিধকাৰে��ত এি�য়াৰভু � বুিল
িনি�তভােৱ ধিৰ ল’ব লােগ৷ ইয়ােৰাপিৰ এইেটা উত্থা কৰা ৈহিছল েয হা�তালখেন ৰাজয
চৰকাৰৰ পৰা সাহাযয অনুদান লাভ কিৰ থােক৷ এইেটা সেজােৰ উত্থা কৰা ৈহিছল েয অৰুণাচল
�েদশত হা�তাল পিৰচালনা কৰা কাযর্য ৰাজহৱ কাযর্ বুিল িনি�তভােৱ িবেবচনা কিৰব
লােগ, যাৰ ফল�ৰূেপ আপীলকাৰীসকল ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ উ� নয্ায়ালয়
অিধকাৰে��ৰ এি�য়াৰভু � হয়৷
১৫. ইয়াৰ িবপৰীেত উত্থা কৰা যুি�সমূহ িবেবচনাৰ েযাগয্
১৬. ৰামকৃ � িমছেন ২৬৩ খন িবছনাযু� হি�তাল এখন ইটানগৰত চলাই আেছ৷ ৰাজয
চৰকাৰৰ পৰা েপাৱা সাহাযয অনুদােন হি�তালখনৰ ২৬৩ খন িবছনাৰ িভতৰত ৬০ খন
িবছনাৰ সােপে� েহাৱা খৰচ বহন কেৰ৷ নিথত অনুদানৰ ধৰণ আৰু পিৰমাণ স�ক�য় �াসংিগক
তথয সি�িৱ� কৰা ৈহেছ৷ হা�তালখনৰ ২০১৪-১৫ বষর্ মুঠ আয়ৰ ৩২.২৬, ২০১৫-১৬ বষর্
মুঠ আয়ৰ ২৩.৩৩ আৰু ২০১৬-১৭ বষর্ মুঠ আয়ৰ ২২.৫৩ ৰাজয চৰকােৰ িদয়া অনুদানৰ পৰা
লাভ কৰা৷ হা�তালখনৰ ৰাজহ বয্, িহচাপ িনৰী�কৰ �াৰা পৰী�া কেৰাৱা উ�ত প� আৰু
িমছনৰ সকেলা কাযর্য্�ণা সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ‘কতৃর ্প’
(authority) সং�াৰ িভতৰত পেৰ৷
এইেবাৰ কাৰণত এইেটা সেজােৰ ক’ব িবচৰা ৈহেছ েয উ� নয্ায়ালয় ৰায়েটা এই
নয্ায়ালয় পূবর্ িনদশর্নসমূহ পিৰপ�ী, িযেটা িপছত উে�খ কিৰম৷ ইয়ােৰাপিৰ েজয্
অিধব�াই যুি� দশর্াইিছ েয অনুে�দ ২২৬ অনুসিৰ আপীলকাৰীসকল েলখ অিধকাৰে��ৰ
এি�য়াৰভু � বুিল উ� নয্ায়ালে অি�ম িস�া�ত উপনীত েহাৱাৰ ে��ত উ� নয্ায়ালয়
�ভািৱত কৰা �িতেটা কাৰেক আইনৰ �ায়ী অৱ�ানৰ পিৰপ�ী৷
১৪. আনহােত, অৰুণাচল চৰকাৰৰ ৈহ যুি� �দশর্ কৰা অিধব�া এ. িতৱাৰীেয় আমাৰ
ইিতমেধয দৃি� েগাচৰ েযাৱা শপতনামাত উে�খ থকা তথয্সমূহ িভিত িহচােপ লয়৷ েতেখেত
উে�খ কেৰ েয ৰামকৃ � িমছন হি�তাল অৰুণাচল �েদশৰ একমা� হি�তাল, েসেয়েহ ইয়াৰ
একেছটীয় অৱ�াৰ কাৰেণ অনুে�দ ২২৬ অনুসিৰ ইয়াৰ েলখ অিধকাৰে��ত এি�য়াৰভু � বুিল
িনি�তভােৱ ধিৰ ল’ব লােগ৷ ইয়ােৰাপিৰ এইেটা উত্থা কৰা ৈহিছল েয হা�তালখেন ৰাজয
চৰকাৰৰ পৰা সাহাযয অনুদান লাভ কিৰ থােক৷ এইেটা সেজােৰ উত্থা কৰা ৈহিছল েয অৰুণাচল
�েদশত হা�তাল পিৰচালনা কৰা কাযর্য ৰাজহৱ কাযর্ বুিল িনি�তভােৱ িবেবচনা কিৰব
লােগ, যাৰ ফল�ৰূেপ আপীলকাৰীসকল ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ উ� নয্ায়ালয়
অিধকাৰে��ৰ এি�য়াৰভু � হয়৷
১৫. ইয়াৰ িবপৰীেত উত্থা কৰা যুি�সমূহ িবেবচনাৰ েযাগয্
১৬. ৰামকৃ � িমছেন ২৬৩ খন িবছনাযু� হি�তাল এখন ইটানগৰত চলাই আেছ৷ ৰাজয
চৰকাৰৰ পৰা েপাৱা সাহাযয অনুদােন হি�তালখনৰ ২৬৩ খন িবছনাৰ িভতৰত ৬০ খন
িবছনাৰ সােপে� েহাৱা খৰচ বহন কেৰ৷ নিথত অনুদানৰ ধৰণ আৰু পিৰমাণ স�ক�য় �াসংিগক
তথয সি�িৱ� কৰা ৈহেছ৷ হা�তালখনৰ ২০১৪-১৫ বষর্ মুঠ আয়ৰ ৩২.২৬, ২০১৫-১৬ বষর্
মুঠ আয়ৰ ২৩.৩৩ আৰু ২০১৬-১৭ বষর্ মুঠ আয়ৰ ২২.৫৩ ৰাজয চৰকােৰ িদয়া অনুদানৰ পৰা
লাভ কৰা৷ হা�তালখনৰ ৰাজহ বয্, িহচাপ িনৰী�কৰ �াৰা পৰী�া কেৰাৱা উ�ত প� আৰু
জমা-খৰচৰ িহচােপ এইেটা সূচায় েয ২০১৪-১৫ বষর্ বয্য় ৩৫.২৩, ২০১৫-১৬ বষর্ বয্য়
২৩.৮৩ আৰু ২০১৬-১৭ বষর্ বয্য় ২০.৫৭ বয্ ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা েপাৱা িবত্ত সাহাযয্
পৰা কৰা ৈহিছল৷
১৭. সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ মেত আপীলকাৰীসকলক েলখ অিধকাৰে��ৰ এি�য়াৰভু �
হ’ব েন নহয় েসইেটা পৰী�া কেৰােত আিম িন�িলিখত পিৰি�িতসমূহ, িযেবাৰ ৰাজয চৰকােৰ
�কৃ ত আেৱদনকাৰীৰ হেক উ� নয্ায়াল আৰু এই নয্ায়ালয় দািখল কিৰেছ, েসইেবাৰৰ ওপৰত
িনভর ্ কিৰ আগবািঢ়মঃ-
(ক) হা�তালখেন ইয়াৰ আয়ৰ িকছু অংশ ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা অনুদান িহচােপ
লাভ কেৰ৷
(খ) হা�তালখন িনমর্া কৰা মাি ৰাজয চৰকােৰ েৰহাই হাৰত আব�ন িদিছল৷
ইটানগৰি�ত হা�তালখনৰ ২৬৩ খন িবছনাৰ িভতৰত েকৱল ৬০ খন িবছনা সােপে�
েহাৱা বয্ ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা েপাৱা অনুদােন সামিৰ লয়৷ তাৎপযর্য্পূণর্ভ, হা�তালখনৰ
�িতিদনৰ কাযর্য্�ণা ৰাজয চৰকােৰ িনয়�ণ নকেৰ৷ হি�তালখন পিৰচালনা স�ূণর্ৰূে
ৰামকৃ � িমছনৰ ওপৰত নয্� িযেহতু হা�তালখনৰ আয়ৰ িকছু অংশ ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা
অনুদান িহচােপ লাভ কেৰ, েসেয়েহ হা�তালখনৰ জমা-খৰচৰ িহচাপ িহচাপ পৰী�কৰ �াৰা
পৰী�া কেৰাৱাই ৰাজয চৰকাৰৰ ওচৰত ইয়াৰ সূ�ভােৱ পৰী�া কৰাৰ বােব দািখল কৰােটা
�েয়াজনীয়৷
১৮. এই নয্ায়ালয় মূল িবচাযর্ িবষয় হ’ল েয হি�তালখনৰ কাযর্য্�ণা ৰাজহৱ েসৱা হয়
েন নহয়, যাৰ ওপৰত িভিত কিৰ সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ‘ময্া�ামা’ (উ�/
উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতৈল িদয়া হক)ৰ বােব েলখ আেৱদন দািখল কিৰব পািৰ৷
১৯. হা�তালখন ৰামকৃ � িমছনৰ এটা শাখা আৰু ইয়াৰ িনয়�ণাধীন৷ � ৰামকৃ � পৰমহংসৰ
�ধানতম িশষয �ামী িবেবকান�ই ৰামকৃ � িমছন �াপন কিৰিছল৷ এই �িত�ানৰ নীিত-
“আত্মাে েমা�থর্ জগত িহতায়চ”-ত এইেটা �িতফিলত ৈহেছ েয মানৱ েসৱা ঈ�ৰ েসৱাৰ
২৩.৮৩ আৰু ২০১৬-১৭ বষর্ বয্য় ২০.৫৭ বয্ ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা েপাৱা িবত্ত সাহাযয্
পৰা কৰা ৈহিছল৷
১৭. সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ মেত আপীলকাৰীসকলক েলখ অিধকাৰে��ৰ এি�য়াৰভু �
হ’ব েন নহয় েসইেটা পৰী�া কেৰােত আিম িন�িলিখত পিৰি�িতসমূহ, িযেবাৰ ৰাজয চৰকােৰ
�কৃ ত আেৱদনকাৰীৰ হেক উ� নয্ায়াল আৰু এই নয্ায়ালয় দািখল কিৰেছ, েসইেবাৰৰ ওপৰত
িনভর ্ কিৰ আগবািঢ়মঃ-
(ক) হা�তালখেন ইয়াৰ আয়ৰ িকছু অংশ ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা অনুদান িহচােপ
লাভ কেৰ৷
(খ) হা�তালখন িনমর্া কৰা মাি ৰাজয চৰকােৰ েৰহাই হাৰত আব�ন িদিছল৷
ইটানগৰি�ত হা�তালখনৰ ২৬৩ খন িবছনাৰ িভতৰত েকৱল ৬০ খন িবছনা সােপে�
েহাৱা বয্ ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা েপাৱা অনুদােন সামিৰ লয়৷ তাৎপযর্য্পূণর্ভ, হা�তালখনৰ
�িতিদনৰ কাযর্য্�ণা ৰাজয চৰকােৰ িনয়�ণ নকেৰ৷ হি�তালখন পিৰচালনা স�ূণর্ৰূে
ৰামকৃ � িমছনৰ ওপৰত নয্� িযেহতু হা�তালখনৰ আয়ৰ িকছু অংশ ৰাজয চৰকাৰৰ পৰা
অনুদান িহচােপ লাভ কেৰ, েসেয়েহ হা�তালখনৰ জমা-খৰচৰ িহচাপ িহচাপ পৰী�কৰ �াৰা
পৰী�া কেৰাৱাই ৰাজয চৰকাৰৰ ওচৰত ইয়াৰ সূ�ভােৱ পৰী�া কৰাৰ বােব দািখল কৰােটা
�েয়াজনীয়৷
১৮. এই নয্ায়ালয় মূল িবচাযর্ িবষয় হ’ল েয হি�তালখনৰ কাযর্য্�ণা ৰাজহৱ েসৱা হয়
েন নহয়, যাৰ ওপৰত িভিত কিৰ সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ‘ময্া�ামা’ (উ�/
উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতৈল িদয়া হক)ৰ বােব েলখ আেৱদন দািখল কিৰব পািৰ৷
১৯. হা�তালখন ৰামকৃ � িমছনৰ এটা শাখা আৰু ইয়াৰ িনয়�ণাধীন৷ � ৰামকৃ � পৰমহংসৰ
�ধানতম িশষয �ামী িবেবকান�ই ৰামকৃ � িমছন �াপন কিৰিছল৷ এই �িত�ানৰ নীিত-
“আত্মাে েমা�থর্ জগত িহতায়চ”-ত এইেটা �িতফিলত ৈহেছ েয মানৱ েসৱা ঈ�ৰ েসৱাৰ
সমতু লয্ ৰামকৃ � িমছনৰ মূল উে�শয হ’ল- �ান দান িদয়া, েবদসমূহ আৰু � ৰামকৃ �
পৰমহংসেদেৱ উপ�াপন কৰা নীিতসমূহ, িযেবােৰ েতওঁৰ িনজৰ জীৱনৰ �াৰা কাযর্ কিৰ
আগবঢ়ায়, আৰু ইয়াৰ তু লনামূলক ধমর্নীিত িব�ৃতধৰেণ স�সাৰণ কৰা৷ ইয়াৰ আন
উে�শয্সমূহ িভতৰত আেছ- িবদয্াল, মহািবদয্াল, িব�িবদয্াল, গেৱষণা �িত�ান, পুিথভঁ ৰাল, হা�তাল আিদ �াপন, পিৰচালনা কৰা আৰু সহায়-সহেযাগ আগবেঢ়াৱাৰ লগেত
েকােনা ধৰণৰ বাচ-িবচাৰ নকৰাৈক অৱেহিলত/ অনু�ত/ জনজািত বগর্ েলাকসকলৰ উ�িত
আৰু কলয্াণ বােব কাযর্য্বয্ �হণ কৰা৷ এই কাযর্য্বয্ৱ�াস �-ই�াই কৰা, জনিহতকৰ আৰু
অলাভজনক ধৰণৰ৷ ৰামকৃ � িমছনৰ িনিচনা এটা অলাভজনক সত্ত েলাৱা এই কাযর্য্বয্ৱ�াে
ৰা� এখেন িনজৰ সাবর্েভৗ শি�ৰ আধাৰত কৰা কাযর্য ৈসেত ওতে�াতঃভােৱ স�িকর ্ নহয় বা
েতওঁেলােক ৰাজহৱ দািয়� আৰু কতর ্বয িনিচনা কমর্ অংশ�হণ নকেৰ৷
২০. িমছনৰ পিৰচালনা সিমিতখন ৰামকৃ � মঠৰ নয্ায়ৰ� সিমিতৰ সদসয্সকল �াৰা গিঠ
হয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত �িত�ানেটা পিৰচালনা কৰাৰ �মতা আৰু কতৃর ্ নয্ থােক৷ পিৰচালনা
সিমিতৰ ওপৰত িমছনৰ স�িত আৰু পুঁিজৰ লগেত ইয়াৰ পিৰচালনাৰ দািয়�ও নয্ থােক৷
পিৰচালনা সিমিতেয় িনবর্ািচ কৰা িযেকােনা বয্ি�ে িমছনৰ সদসয হ’ব পােৰ৷ তািলকাভু �
সদসয্সকে বছেৰকীয়া সাধাৰণ সভাসমূহৰ থুল গঠন কেৰ৷ িমছনৰ কাম-কাজ পিৰচালনা
কিৰবৰ বােব গিঠ েহাৱা বয্ৱ�াপন সিমিতখন পিৰচালনা সিমিতেয় িনযুি� িদয়া সদসয্ �াৰা
গিঠত সাংগঠিনক �াৰকিলিপ আৰু িমছনৰ নীিত-িনয়ম অনুসিৰ িমছনৰ কাযর্য্�ণা, �শাসন
আৰু ৈদনি�ন কামকাজত চৰকাৰৰ েকােনা িনয়�ণ নাথােক৷ হা�তালৰ কমর্চাৰী চাকিৰৰ
িনয়মাৱলী িমছনৰ �াৰা সৃ� েসৱািবিধৰ �াৰা েকােনা চৰকাৰী সং�াৰ হ�ে�প েনােহাৱাৈক
পিৰচািলত হয়৷
২১. আপীলকাৰীসকল সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ‘কতৃর ্প’ৰ আ ওতাত পৰাৰ
িস�া� েলাৱাৰ ে��ত উ� নয্ায়ালে এই নয্ায়ালয় খ� িবচাৰপীেঠ Andi Mukta (পূেবর
উি�িখত) েগাচৰত িদয়া ৰায়ৰ ওপৰত যেথ� পিৰমােণ িনভর ্ কৰা েদখা ৈগেছ৷ Andi Mukta
(পূেবর উি�িখত) েগাচৰেটা এেনধৰণৰ েয এক ৰাজহৱ নয্াে এখন মহািবদয্াল চলাই আিছল,
পৰমহংসেদেৱ উপ�াপন কৰা নীিতসমূহ, িযেবােৰ েতওঁৰ িনজৰ জীৱনৰ �াৰা কাযর্ কিৰ
আগবঢ়ায়, আৰু ইয়াৰ তু লনামূলক ধমর্নীিত িব�ৃতধৰেণ স�সাৰণ কৰা৷ ইয়াৰ আন
উে�শয্সমূহ িভতৰত আেছ- িবদয্াল, মহািবদয্াল, িব�িবদয্াল, গেৱষণা �িত�ান, পুিথভঁ ৰাল, হা�তাল আিদ �াপন, পিৰচালনা কৰা আৰু সহায়-সহেযাগ আগবেঢ়াৱাৰ লগেত
েকােনা ধৰণৰ বাচ-িবচাৰ নকৰাৈক অৱেহিলত/ অনু�ত/ জনজািত বগর্ েলাকসকলৰ উ�িত
আৰু কলয্াণ বােব কাযর্য্বয্ �হণ কৰা৷ এই কাযর্য্বয্ৱ�াস �-ই�াই কৰা, জনিহতকৰ আৰু
অলাভজনক ধৰণৰ৷ ৰামকৃ � িমছনৰ িনিচনা এটা অলাভজনক সত্ত েলাৱা এই কাযর্য্বয্ৱ�াে
ৰা� এখেন িনজৰ সাবর্েভৗ শি�ৰ আধাৰত কৰা কাযর্য ৈসেত ওতে�াতঃভােৱ স�িকর ্ নহয় বা
েতওঁেলােক ৰাজহৱ দািয়� আৰু কতর ্বয িনিচনা কমর্ অংশ�হণ নকেৰ৷
২০. িমছনৰ পিৰচালনা সিমিতখন ৰামকৃ � মঠৰ নয্ায়ৰ� সিমিতৰ সদসয্সকল �াৰা গিঠ
হয় আৰু ইয়াৰ ওপৰত �িত�ানেটা পিৰচালনা কৰাৰ �মতা আৰু কতৃর ্ নয্ থােক৷ পিৰচালনা
সিমিতৰ ওপৰত িমছনৰ স�িত আৰু পুঁিজৰ লগেত ইয়াৰ পিৰচালনাৰ দািয়�ও নয্ থােক৷
পিৰচালনা সিমিতেয় িনবর্ািচ কৰা িযেকােনা বয্ি�ে িমছনৰ সদসয হ’ব পােৰ৷ তািলকাভু �
সদসয্সকে বছেৰকীয়া সাধাৰণ সভাসমূহৰ থুল গঠন কেৰ৷ িমছনৰ কাম-কাজ পিৰচালনা
কিৰবৰ বােব গিঠ েহাৱা বয্ৱ�াপন সিমিতখন পিৰচালনা সিমিতেয় িনযুি� িদয়া সদসয্ �াৰা
গিঠত সাংগঠিনক �াৰকিলিপ আৰু িমছনৰ নীিত-িনয়ম অনুসিৰ িমছনৰ কাযর্য্�ণা, �শাসন
আৰু ৈদনি�ন কামকাজত চৰকাৰৰ েকােনা িনয়�ণ নাথােক৷ হা�তালৰ কমর্চাৰী চাকিৰৰ
িনয়মাৱলী িমছনৰ �াৰা সৃ� েসৱািবিধৰ �াৰা েকােনা চৰকাৰী সং�াৰ হ�ে�প েনােহাৱাৈক
পিৰচািলত হয়৷
২১. আপীলকাৰীসকল সংিবধানৰ ২২৬ নং অনুে�দ অনুসিৰ ‘কতৃর ্প’ৰ আ ওতাত পৰাৰ
িস�া� েলাৱাৰ ে��ত উ� নয্ায়ালে এই নয্ায়ালয় খ� িবচাৰপীেঠ Andi Mukta (পূেবর
উি�িখত) েগাচৰত িদয়া ৰায়ৰ ওপৰত যেথ� পিৰমােণ িনভর ্ কৰা েদখা ৈগেছ৷ Andi Mukta
(পূেবর উি�িখত) েগাচৰেটা এেনধৰণৰ েয এক ৰাজহৱ নয্াে এখন মহািবদয্াল চলাই আিছল,
িযখন চৰকাৰী অিধিনয়মৰ �াৰা পিৰচািলত সং�া গজৰা িব�িবদয্ালয় অ�ভুর ্�
িব�িবদয্াল আৰু ইয়াৰ অধীন� মহািবদয্ালয়সমূহ িশ�কসকলক, িবেশষৈক েতওঁেলাকৰ
দৰমহাৰ িবষয়েটা, িব�িবদয্াল অনুদান আেয়ােগ িদয়া পৰামশর সমূহৰ �াৰা পিৰচািলত হয়৷
িব�িবদয্ালয় িশ�কসকলক �িতিনিধ� কৰা এক সং�াই দৰমহাৰ িনিৰখৰ ওপৰত সৃি� কৰা
এটা িববাদ িব�িবদয্ালয় আচাযর্য িদয়া ৰায়ৰ িবষয়ব� আিছল, আৰু এই ৰায় চৰকাৰ আৰু
িব�িবদয্ালে �হণ কিৰ ৈলিছল৷ সংিশ� মহািবদয্ালয় পিৰচালনা সিমিতেয় আগতীয়া অনুেমাদন
অিবহেন ইয়াক ব� কিৰ িদয়াৰ িস�া� ৈলিছল৷ িশ�কসকেল দৰমহা আৰু েতওঁেলাকৰ �াপয
অি�ম সা-সুিবধা পিৰচালনা বয্ৱ�াৱল অনুসিৰ �াি�ৰ বােব িনজৰ অিধকাৰ কাযর্য্কৰীকৰ
বােব উ� নয্ায়ালয় এক েলখ আেৱদন দািখল কিৰিছল৷ েসইে��ত, এই নয্ায়ালে এই িবষয়েটা
িবচাৰ কিৰিছল েয মহািবদয্ালয়খন পিৰচালনা বয্ৱ� েলখ অিধকাৰে��ৰ এি�য়াৰভু � হয় েন
নহয়৷ এই নয্ায়ালয় �ভািৱত কৰা েকইবাটাও কাৰকৰ িভতৰত তলত উে�খ কৰা
কাৰকসমূেহা আিছল-
(ক) �াে� এখন অনুেমাদন �া� মহািবদয্াল পিৰচালনা কিৰ আিছল৷
(খ) মহািবদয্ালয়খে চৰকাৰী সাহাযয লাভ কিৰিছল৷
(গ) ৈশি�ক �িত�ানখনৰ িনয়�ণ আৰু পিৰচালনা কৰাৰ ে��ত চৰকাৰী
সাহাযয্ এক গৰু�পূণ ভূ িমকা �হণ কিৰিছল৷
(ঘ) চৰকাৰী �িত�ানৰ িনিচনাৈক সাহাযয্�া �িত�ােন ছা�-ছা�ীক িশ�াদােনেৰ
ৰাজহৱ কাযর্ স�াদনা কিৰিছল৷
(ঙ) সকেলা সাহাযয্�া �িত�ানসমূহ অনুেমাদন কৰা িব�িবদয্ালয় নীিত-
িনয়মৰ �াৰা পিৰচািলত৷
(চ) এইেবাৰৰ কাযর্য্াৱ িব�িবদয্ালে সূ�ভােৱ িনৰী�ণ কেৰ৷
িব�িবদয্াল আৰু ইয়াৰ অধীন� মহািবদয্ালয়সমূহ িশ�কসকলক, িবেশষৈক েতওঁেলাকৰ
দৰমহাৰ িবষয়েটা, িব�িবদয্াল অনুদান আেয়ােগ িদয়া পৰামশর সমূহৰ �াৰা পিৰচািলত হয়৷
িব�িবদয্ালয় িশ�কসকলক �িতিনিধ� কৰা এক সং�াই দৰমহাৰ িনিৰখৰ ওপৰত সৃি� কৰা
এটা িববাদ িব�িবদয্ালয় আচাযর্য িদয়া ৰায়ৰ িবষয়ব� আিছল, আৰু এই ৰায় চৰকাৰ আৰু
িব�িবদয্ালে �হণ কিৰ ৈলিছল৷ সংিশ� মহািবদয্ালয় পিৰচালনা সিমিতেয় আগতীয়া অনুেমাদন
অিবহেন ইয়াক ব� কিৰ িদয়াৰ িস�া� ৈলিছল৷ িশ�কসকেল দৰমহা আৰু েতওঁেলাকৰ �াপয
অি�ম সা-সুিবধা পিৰচালনা বয্ৱ�াৱল অনুসিৰ �াি�ৰ বােব িনজৰ অিধকাৰ কাযর্য্কৰীকৰ
বােব উ� নয্ায়ালয় এক েলখ আেৱদন দািখল কিৰিছল৷ েসইে��ত, এই নয্ায়ালে এই িবষয়েটা
িবচাৰ কিৰিছল েয মহািবদয্ালয়খন পিৰচালনা বয্ৱ� েলখ অিধকাৰে��ৰ এি�য়াৰভু � হয় েন
নহয়৷ এই নয্ায়ালয় �ভািৱত কৰা েকইবাটাও কাৰকৰ িভতৰত তলত উে�খ কৰা
কাৰকসমূেহা আিছল-
(ক) �াে� এখন অনুেমাদন �া� মহািবদয্াল পিৰচালনা কিৰ আিছল৷
(খ) মহািবদয্ালয়খে চৰকাৰী সাহাযয লাভ কিৰিছল৷
(গ) ৈশি�ক �িত�ানখনৰ িনয়�ণ আৰু পিৰচালনা কৰাৰ ে��ত চৰকাৰী
সাহাযয্ এক গৰু�পূণ ভূ িমকা �হণ কিৰিছল৷
(ঘ) চৰকাৰী �িত�ানৰ িনিচনাৈক সাহাযয্�া �িত�ােন ছা�-ছা�ীক িশ�াদােনেৰ
ৰাজহৱ কাযর্ স�াদনা কিৰিছল৷
(ঙ) সকেলা সাহাযয্�া �িত�ানসমূহ অনুেমাদন কৰা িব�িবদয্ালয় নীিত-
িনয়মৰ �াৰা পিৰচািলত৷
(চ) এইেবাৰৰ কাযর্য্াৱ িব�িবদয্ালে সূ�ভােৱ িনৰী�ণ কেৰ৷
(ছ) এেনধৰণৰ �িত�ানত িনযু� জন ৈবিশ�য্িবহী নহয় আৰু িব�িবদয্ালে
েলাৱা সকেলা িস�া�ৰ �াৰা পিৰচািলত হয়, িযেবাৰ পিৰচালন বয্ৱ�া বােব
বাধয্তামূলক
২২. ওপৰত উি�িখত কাৰকসমূহৰ ওপৰত এই নয্ায়ালে এই িস�া�ত উপনীত ৈহিছল েয
িশ�ক-কমর্চাৰীসকল চাকিৰৰ িনয়মাৱলী বয্ি�গ ৈবিশ�য্ অংশ নহয়, িক� পিৰচালন
বয্ৱ�া অিধকাৰ আৰু কমর্চাৰীসকল কতর ্বয িয স�কর তাৰ �াৰা পিৰচািলত হয়৷ এইেটা
িনধর্াৰ কৰা ৈহিছল েয েকােনা কতর ্বয উলংঘন হ’েল ইয়াৰ �িতকাৰ ‘ময্া�ামা’ (উ� উ�তম
আদালতৰ পৰা িন� আদালতৈল িদয়া হক)ৰ জিৰয়েত পাব পািৰ৷ “ৰাজহৱ �াথর খবর কৰা
িব�া�মূলক সং�াসমূহৰ �ত �সাৰণক েঠক গ�ীৰ িভতৰত আব� কিৰ ৰািখব েনাৱািৰ”- এই
বাকয্শাৰী নয্ায়ালে �ীকৃ িত িদয়াৰ সময়ত তলত উে�খ কৰা বয্িত� দুটা উনুিকয়াইিছল, য’ত ‘ময্া�ামা’ (উ�/ উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতৈল িদয়া হক)ৰ জিৰয়েত
�িতকাৰ পাব েনাৱািৰ-
েলাৱা সকেলা িস�া�ৰ �াৰা পিৰচািলত হয়, িযেবাৰ পিৰচালন বয্ৱ�া বােব
বাধয্তামূলক
২২. ওপৰত উি�িখত কাৰকসমূহৰ ওপৰত এই নয্ায়ালে এই িস�া�ত উপনীত ৈহিছল েয
িশ�ক-কমর্চাৰীসকল চাকিৰৰ িনয়মাৱলী বয্ি�গ ৈবিশ�য্ অংশ নহয়, িক� পিৰচালন
বয্ৱ�া অিধকাৰ আৰু কমর্চাৰীসকল কতর ্বয িয স�কর তাৰ �াৰা পিৰচািলত হয়৷ এইেটা
িনধর্াৰ কৰা ৈহিছল েয েকােনা কতর ্বয উলংঘন হ’েল ইয়াৰ �িতকাৰ ‘ময্া�ামা’ (উ� উ�তম
আদালতৰ পৰা িন� আদালতৈল িদয়া হক)ৰ জিৰয়েত পাব পািৰ৷ “ৰাজহৱ �াথর খবর কৰা
িব�া�মূলক সং�াসমূহৰ �ত �সাৰণক েঠক গ�ীৰ িভতৰত আব� কিৰ ৰািখব েনাৱািৰ”- এই
বাকয্শাৰী নয্ায়ালে �ীকৃ িত িদয়াৰ সময়ত তলত উে�খ কৰা বয্িত� দুটা উনুিকয়াইিছল, য’ত ‘ময্া�ামা’ (উ�/ উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতৈল িদয়া হক)ৰ জিৰয়েত
�িতকাৰ পাব েনাৱািৰ-
“১৫. যিদ অিধকাৰসমূহ স�ূণর্ৰূে বয্ি�গ ৈবিশ�য্পূণ হয়, েতে� েকােনা ‘ময্া�ামা’ (উ�/ উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতৈল িদয়া হক) িদব েনাৱািৰ৷ যিদ মহািবদয্ালয়খন পিৰচালন বয্ৱ� স�ূণর্ৰূে বয্ি�গ সং�াৰ িনিচনা হয় আৰু ইয়াৰ েকােনা ৰাজহৱ দািয়� বা কতর ্ব নাথােক, েতে� ‘ময্া�ামা’ (উ�/ উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতৈল িদয়া হক) জািৰ কিৰব েনাৱািৰ৷ এই দুেয়াটাই হ’ল ‘ময্া�ামা’ (উ� উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতৈল িদয়া হক)ৰ বয্িত�....৷”
২৩. Andi Mukta (Supra) েগাচৰত িদয়া িস�া�ক অনুসৰণ কিৰ, এই নয্ায়ালে ইয়াৰ
�মাগত িস�া�সমূহৰ অ�িনর্িহ নীিতসমূহ পুনৰ েচাৱাৰ সুিবধা লাভ কিৰেছ আৰু এই কাযর্য
েকানেবাৰ ‘ৰাজহৱ কতর ্ব’ আৰু েকানেবাৰ ‘ৰাজহৱ কমর’ হয়, েসয়া িনণর্ কিৰবৈল এজন
বয্ি�ে িনজৰ বয্ি�গ অিধকাৰ সাবয্ কিৰব িবচািৰেল ‘ময্া�ামা’ (উ�/ উ�তম আদালতৰ
�মাগত িস�া�সমূহৰ অ�িনর্িহ নীিতসমূহ পুনৰ েচাৱাৰ সুিবধা লাভ কিৰেছ আৰু এই কাযর্য
েকানেবাৰ ‘ৰাজহৱ কতর ্ব’ আৰু েকানেবাৰ ‘ৰাজহৱ কমর’ হয়, েসয়া িনণর্ কিৰবৈল এজন
বয্ি�ে িনজৰ বয্ি�গ অিধকাৰ সাবয্ কিৰব িবচািৰেল ‘ময্া�ামা’ (উ�/ উ�তম আদালতৰ
পৰা িন� আদালতৈল িদয়া হক) জািৰ কিৰব পািৰ েন েনাৱািৰ, তাক ঠাৱৰ কিৰবৈল েসই
নীিতসমূেহ তাৰ উ�াৱনৰ পথ �শ� কেৰ৷
২৪. VST Industries Ltd. -Vs- Industries Workers' Union েগাচৰত এই নয্ায়ালয় খ�
িবচাৰপীেঠ িনধর্াৰ কেৰ েয েকােনা এক পিৰি�িতত কৰা েকােনা কাযর্য যিদ ৰাজহৱ কতর ্বয
েকােনা ৈবিশ�য নাথােক, েতে� েতেনে��ত একমা� েসৱাৰ চতর ্াৱলী উলংঘনৰ বােব অনুে�দ
২২৬ অনুসিৰ েলখ অিধকাৰে�� �েয়াগৰ বােব উপযু� কাৰণ হ’ব েনাৱােৰ।
“৭. িড. ি�থ, উফ আৰু জুেৱলৰ �শাসিনক কাযর্য নয্ািয় পযর্য্ােলাচন
প�ম সং�ৰণত এইেটা পযর্য্েব কৰা ৈহিছল েয বয্ি�গ সং�াৰ সকেলা কাযর্
বয্ি�গ আইনৰ িবষয় নহয়৷ উদাহৰণ�ৰূেপ, বয্ি�গ সং�াৰ কাযর্য্বয্
েলাক আইনৰ মানদ�েৰ পিৰচািলত হ’ব পােৰ, েযিতয়া ইয়াৰ িস�া�সমূহ িবিধ
�দত দািয়� বা কতর ্বয িবষয়ব� হয় বা েযিতয়া এই সং�াই কৰা কাযর্য
ফল�ৰূেপ হয় বা বজাৰত ইয়াৰ �ভাৱশালী অৱ�ানৰ বােব হ’ব পােৰ আৰু এইেটা
ৰাজহৱ �াথর্ কিৰবলগা এক অ�িনর্িহ কতর ্ব......িবশদ আেলাচনাৰ অ�ত, এই িব� েলখকসকেল তলত উি�িখত ��াৱেবাৰ েতওঁেলােক েলাৱা ি�িতৰ
সংে�েপ উে�খ কিৰেছ
(১) নয্ািয় পযর্য্ােলাচন আৱতর ্ৈ েকােনা এক সং�াক আিনবৈল, ই ৰাজহৱ
কাযর্ স�াদনা কিৰ আেছ েন নাই, তাৰ পৰী�া কিৰবৈল েসই সং�াৰ �মতাৰ
উৎস বা আপাতঃ দৃি�ত সং�ােটা ‘ৰাজহৱ’ েন ‘বয্ি�গ’ তাৰ ওপৰত িনভর ্
নকিৰবও পােৰ৷
(২) �থম দৃি�ত নয্ািয় পযর্য্ােলাচন নীিতসমূেহ সং�াসমূহৰ ৰাজহৱ
কাযর্য্সম পিৰচালনা কেৰ৷
(৩) যিদও সং�াই ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কিৰ আেছ তথািপ তলত িদয়া দুই
ধৰণৰ পিৰি�িতত নয্ািয় পযর্য্ােলাচ সমীিচন নহ’বঃ-
নীিতসমূেহ তাৰ উ�াৱনৰ পথ �শ� কেৰ৷
২৪. VST Industries Ltd. -Vs- Industries Workers' Union েগাচৰত এই নয্ায়ালয় খ�
িবচাৰপীেঠ িনধর্াৰ কেৰ েয েকােনা এক পিৰি�িতত কৰা েকােনা কাযর্য যিদ ৰাজহৱ কতর ্বয
েকােনা ৈবিশ�য নাথােক, েতে� েতেনে��ত একমা� েসৱাৰ চতর ্াৱলী উলংঘনৰ বােব অনুে�দ
২২৬ অনুসিৰ েলখ অিধকাৰে�� �েয়াগৰ বােব উপযু� কাৰণ হ’ব েনাৱােৰ।
“৭. িড. ি�থ, উফ আৰু জুেৱলৰ �শাসিনক কাযর্য নয্ািয় পযর্য্ােলাচন
প�ম সং�ৰণত এইেটা পযর্য্েব কৰা ৈহিছল েয বয্ি�গ সং�াৰ সকেলা কাযর্
বয্ি�গ আইনৰ িবষয় নহয়৷ উদাহৰণ�ৰূেপ, বয্ি�গ সং�াৰ কাযর্য্বয্
েলাক আইনৰ মানদ�েৰ পিৰচািলত হ’ব পােৰ, েযিতয়া ইয়াৰ িস�া�সমূহ িবিধ
�দত দািয়� বা কতর ্বয িবষয়ব� হয় বা েযিতয়া এই সং�াই কৰা কাযর্য
ফল�ৰূেপ হয় বা বজাৰত ইয়াৰ �ভাৱশালী অৱ�ানৰ বােব হ’ব পােৰ আৰু এইেটা
ৰাজহৱ �াথর্ কিৰবলগা এক অ�িনর্িহ কতর ্ব......িবশদ আেলাচনাৰ অ�ত, এই িব� েলখকসকেল তলত উি�িখত ��াৱেবাৰ েতওঁেলােক েলাৱা ি�িতৰ
সংে�েপ উে�খ কিৰেছ
(১) নয্ািয় পযর্য্ােলাচন আৱতর ্ৈ েকােনা এক সং�াক আিনবৈল, ই ৰাজহৱ
কাযর্ স�াদনা কিৰ আেছ েন নাই, তাৰ পৰী�া কিৰবৈল েসই সং�াৰ �মতাৰ
উৎস বা আপাতঃ দৃি�ত সং�ােটা ‘ৰাজহৱ’ েন ‘বয্ি�গ’ তাৰ ওপৰত িনভর ্
নকিৰবও পােৰ৷
(২) �থম দৃি�ত নয্ািয় পযর্য্ােলাচন নীিতসমূেহ সং�াসমূহৰ ৰাজহৱ
কাযর্য্সম পিৰচালনা কেৰ৷
(৩) যিদও সং�াই ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কিৰ আেছ তথািপ তলত িদয়া দুই
ধৰণৰ পিৰি�িতত নয্ািয় পযর্য্ােলাচ সমীিচন নহ’বঃ-
(ক) েযিতয়া অইন আইেন প�গণৰ মাজত েহাৱা িববাদ অিধক যথাযথভােৱ
িন�িত কিৰব পােৰ, েতেনে��ত েসই আইন আৰু তাৰ �িতকাৰসমূহ
�াভািৱকেত �েয়াগেযাগয হ’ব আৰু
(খ) েযিতয়া গচৰীয় প�গণৰ মাজত েকােনা চুি� থােক, েতেনে��ত
�াভািৱকেত চুি�ত �তয্ আৰু পেৰা�ভােৱ �কাশ েপাৱা চতর ্সমূহ িভিত্
িবষয়েটা িবেবিচত হ’ব লােগ৷ প�গণৰ মাজত েহাৱা েলনেদন আৰু স�কর
সাধাৰণ আইনৰ �াৰা িবেবিচত নৈহ প�গণৰ মাজত স�াদন েহাৱা চুি�
চতর ্সমূহ �াৰা িবেবিচত হ’ব আৰু ইেয় ইংৰাজ আইনৰ �াভািৱক প�িতক
�িতফিলত কেৰ৷ েযিতয়া প�গেণ েকােনা িবেশষ প�িতৰ �াৰা (েযেন মধয্�ত
অথবা বয্ি�গ বা ঘৰুৱা নয্ায়ািধকৰ) িববাদ মীমাংসা কিৰবৈল �তয্ বা
আৱশয্কী ইংিগেতেৰ স�ত হয়, েতে� েসই িববাদ নয্ািয় পযর্য্ােলাচনা
িন�িত নৈহ উ� প�িতেৰ িন�িত হ’ব লােগ৷”
২৫. “িজ বাি� েৰি� বনাম ই�াৰেনশয্েন �প িৰছাচ
র ইনি�িটউ”ত অ� আদালতৰ
দুজনীয়া িবচাৰপীেঠ অলাভজনক গেৱষণা আৰু �িশ�ণ েক� ই�াৰেনশয্েন �প িৰছাচ
র
ইনি�িটউ ফৰ েছিম এিৰড �িপকছ (ICRISAT)ক অনুে�দ ২২৬ৰ অধীনত েলখ অিধে��ৰ
িভতৰত আিনব পািৰ েন েনাৱািৰ েসয়া িবেবচনা কিৰিছল৷ িববাদেটা ICRISAT-ৰ কমর্চাৰী
েসৱাৰ পৰা বখর্া স�কর ্ আিছল৷ আদালেত মত েপাষণ কেৰ েয মােথান ৰা�ই সাবর্েভৗ
�মতাৰ অধীনত পালন কৰা ৰাজহৱ কাযর্য অনুৰূপ কাযর্ বা ৰা�ৰ েসই কাযর্য লগত
ঘিন�ভােৱ স�ক�য় কাযর্য ৰাজহৱ কাযর্ বা দািয়� িহচােব পিৰগিণত হ’ব৷
“২৮. এজন ‘বয্ি’ৰ িবৰুে� অনুে�দ ২২৬ৰ অধীনত েলখ দািখল কিৰব পািৰ
যিদ ই এটা িবিধব� সং�া হয় বা ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কেৰ বা ৰাজহৱ বা
িবি�� দািয়� স�াদন কেৰ৷ .......ICRISAT েকােনা িবিধৰ �াৰা �াপন েহাৱা
নাই আৰু ইয়াৰ কাযর্য্কল িবিধৰ �াৰা িনয়ি�ত নহয়৷ যিদও ৰাজহৱ কাযর্ বা
দািয়�ৰ সং�া িদয়া সহজ নহয়, ৰা�ই সাবর্েভৗ �মতাৰ বলত কৰা কাযর্য
িন�িত কিৰব পােৰ, েতেনে��ত েসই আইন আৰু তাৰ �িতকাৰসমূহ
�াভািৱকেত �েয়াগেযাগয হ’ব আৰু
(খ) েযিতয়া গচৰীয় প�গণৰ মাজত েকােনা চুি� থােক, েতেনে��ত
�াভািৱকেত চুি�ত �তয্ আৰু পেৰা�ভােৱ �কাশ েপাৱা চতর ্সমূহ িভিত্
িবষয়েটা িবেবিচত হ’ব লােগ৷ প�গণৰ মাজত েহাৱা েলনেদন আৰু স�কর
সাধাৰণ আইনৰ �াৰা িবেবিচত নৈহ প�গণৰ মাজত স�াদন েহাৱা চুি�
চতর ্সমূহ �াৰা িবেবিচত হ’ব আৰু ইেয় ইংৰাজ আইনৰ �াভািৱক প�িতক
�িতফিলত কেৰ৷ েযিতয়া প�গেণ েকােনা িবেশষ প�িতৰ �াৰা (েযেন মধয্�ত
অথবা বয্ি�গ বা ঘৰুৱা নয্ায়ািধকৰ) িববাদ মীমাংসা কিৰবৈল �তয্ বা
আৱশয্কী ইংিগেতেৰ স�ত হয়, েতে� েসই িববাদ নয্ািয় পযর্য্ােলাচনা
িন�িত নৈহ উ� প�িতেৰ িন�িত হ’ব লােগ৷”
২৫. “িজ বাি� েৰি� বনাম ই�াৰেনশয্েন �প িৰছাচ
র ইনি�িটউ”ত অ� আদালতৰ
দুজনীয়া িবচাৰপীেঠ অলাভজনক গেৱষণা আৰু �িশ�ণ েক� ই�াৰেনশয্েন �প িৰছাচ
র
ইনি�িটউ ফৰ েছিম এিৰড �িপকছ (ICRISAT)ক অনুে�দ ২২৬ৰ অধীনত েলখ অিধে��ৰ
িভতৰত আিনব পািৰ েন েনাৱািৰ েসয়া িবেবচনা কিৰিছল৷ িববাদেটা ICRISAT-ৰ কমর্চাৰী
েসৱাৰ পৰা বখর্া স�কর ্ আিছল৷ আদালেত মত েপাষণ কেৰ েয মােথান ৰা�ই সাবর্েভৗ
�মতাৰ অধীনত পালন কৰা ৰাজহৱ কাযর্য অনুৰূপ কাযর্ বা ৰা�ৰ েসই কাযর্য লগত
ঘিন�ভােৱ স�ক�য় কাযর্য ৰাজহৱ কাযর্ বা দািয়� িহচােব পিৰগিণত হ’ব৷
“২৮. এজন ‘বয্ি’ৰ িবৰুে� অনুে�দ ২২৬ৰ অধীনত েলখ দািখল কিৰব পািৰ
যিদ ই এটা িবিধব� সং�া হয় বা ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কেৰ বা ৰাজহৱ বা
িবি�� দািয়� স�াদন কেৰ৷ .......ICRISAT েকােনা িবিধৰ �াৰা �াপন েহাৱা
নাই আৰু ইয়াৰ কাযর্য্কল িবিধৰ �াৰা িনয়ি�ত নহয়৷ যিদও ৰাজহৱ কাযর্ বা
দািয়�ৰ সং�া িদয়া সহজ নহয়, ৰা�ই সাবর্েভৗ �মতাৰ বলত কৰা কাযর্য
অনুৰূপ কাযর্ বা ৰা�ৰ উ� কাযর্য লগত ঘিন�ভােৱ জিড়ত থকা কাযর্
যেথািচতভােৱ ৰাজহৱ কাযর্ বা দািয়� বুিল ক’ব পািৰ৷ ICRISAT-ৰ �াথিমক
কাযর্ ৈহেছ কৃ িষে��ত স�ূণর ে��ামূলকভােৱ গেৱষণা কেৰাৱা আৰু �িশ�ণ
িদয়া৷ ে��ামূলকভােৱ হাতত েলাৱা কাযর্য ৰাজহৱ দািয়� বা কাযর্ বুিল ক’ব
েনাৱািৰ৷ তােৰাপিৰ ICRISAT-ৰ ভূ িমকা ভাৰতবষর্ ভূ -সীমাৰ বািহৰেতা আেছ
আৰু ইয়াৰ কাযর্-কলাপেবাৰ েগােটই পৃিথৱীৰ মানুহৰ িহতৰ বােব পিৰকি�ত৷
ভাৰতবষর্ জনগণ ইয়াৰ কাযর্য্কলা িহতািধকাৰী হ’ব পােৰ িক� ICRISAT-এ
ভাৰতবষর্ জনগণক গেৱষণা আৰু �িশ�ণ িদয়াৰ বােব দায়ব� বুিল ক’ব
েনাৱািৰ৷”
ওপেৰা� পৰী�া �েয়াগ কিৰ ICRISAT-ৰ িবৰুে� েলখ আেৱদন �হণেযাগয নহ’ব বুিল উ�
আদালেত েলাৱা িস�া� অ� আদালেত সমথর্ কেৰ৷
২৬. েতেনধৰণৰ এটা অিভমত ‘ৰেমশ আহলুৱািলয়া বনাম ে�ট অৱ পা�াব’ত ধাৰণ কৰা
ৈহিছল, য’ত অ� আদালতৰ দুজনীয়া িবচাৰপীেঠ মতেপাষণ কিৰিছল েয বয্ি�গ সং�া অনুে�দ
২২৬ অধীনত েলখ অিধে��ৰ িভতৰত আিনব পািৰ যিদ উ� বয্ি�গ সং�াই ৰাজহৱ কাযর্
স�াদন কেৰ িযেবাৰ সাধাৰণেত ৰা� বা ইয়াৰ কতৃর ্প� �াৰা পালন কৰা হয়৷
২৭. ‘েফডােৰল েবংক িলিমেটড বনাম সাগৰ টমাছ’ত অ� আদালেত আগৰ ৰায়েটা িবে�ষণ
কিৰেছ আৰু িযেবাৰ সত্ত িবৰুে� েলখ আেৱদন আইনমেত চেল তাৰ এক ে�ণীিবভাজন
আগবঢ়াইেছ৷
“১৮. আগত উে�খ কৰা িস�া�ৰ পৰা এই ি�িত উৎপ� ৈহেছ েয অনুে�দ
২২৬ৰ অধীনত েলখ আেৱদনৰ িভতৰত (১) ৰা� (চৰকাৰ); (২) কতৃর ্প (৩)
িবিধব� সং�া (৪) ৰা�ৰ অিভকৰণ (৫) চৰকাৰৰ ধনৰ �াৰা পিৰচািলত আৰু
চৰকাৰী মািলকী��ৰ �িত�ান (৬) সৰহভােৱ চৰকাৰী ধেনেৰ পিৰচািলত
বয্ি�গ খ�ৰ �িত�ান (৭) ৰাজহৱ দািয়� অথবা ৰাজহৱ ধৰণৰ ধনাত্
দািয়� �দান কৰা বয্ি�গ সং�া আৰু (৮) েকােনা িবিধৰ অধীনত েকােনা কাযর্
যেথািচতভােৱ ৰাজহৱ কাযর্ বা দািয়� বুিল ক’ব পািৰ৷ ICRISAT-ৰ �াথিমক
কাযর্ ৈহেছ কৃ িষে��ত স�ূণর ে��ামূলকভােৱ গেৱষণা কেৰাৱা আৰু �িশ�ণ
িদয়া৷ ে��ামূলকভােৱ হাতত েলাৱা কাযর্য ৰাজহৱ দািয়� বা কাযর্ বুিল ক’ব
েনাৱািৰ৷ তােৰাপিৰ ICRISAT-ৰ ভূ িমকা ভাৰতবষর্ ভূ -সীমাৰ বািহৰেতা আেছ
আৰু ইয়াৰ কাযর্-কলাপেবাৰ েগােটই পৃিথৱীৰ মানুহৰ িহতৰ বােব পিৰকি�ত৷
ভাৰতবষর্ জনগণ ইয়াৰ কাযর্য্কলা িহতািধকাৰী হ’ব পােৰ িক� ICRISAT-এ
ভাৰতবষর্ জনগণক গেৱষণা আৰু �িশ�ণ িদয়াৰ বােব দায়ব� বুিল ক’ব
েনাৱািৰ৷”
ওপেৰা� পৰী�া �েয়াগ কিৰ ICRISAT-ৰ িবৰুে� েলখ আেৱদন �হণেযাগয নহ’ব বুিল উ�
আদালেত েলাৱা িস�া� অ� আদালেত সমথর্ কেৰ৷
২৬. েতেনধৰণৰ এটা অিভমত ‘ৰেমশ আহলুৱািলয়া বনাম ে�ট অৱ পা�াব’ত ধাৰণ কৰা
ৈহিছল, য’ত অ� আদালতৰ দুজনীয়া িবচাৰপীেঠ মতেপাষণ কিৰিছল েয বয্ি�গ সং�া অনুে�দ
২২৬ অধীনত েলখ অিধে��ৰ িভতৰত আিনব পািৰ যিদ উ� বয্ি�গ সং�াই ৰাজহৱ কাযর্
স�াদন কেৰ িযেবাৰ সাধাৰণেত ৰা� বা ইয়াৰ কতৃর ্প� �াৰা পালন কৰা হয়৷
২৭. ‘েফডােৰল েবংক িলিমেটড বনাম সাগৰ টমাছ’ত অ� আদালেত আগৰ ৰায়েটা িবে�ষণ
কিৰেছ আৰু িযেবাৰ সত্ত িবৰুে� েলখ আেৱদন আইনমেত চেল তাৰ এক ে�ণীিবভাজন
আগবঢ়াইেছ৷
“১৮. আগত উে�খ কৰা িস�া�ৰ পৰা এই ি�িত উৎপ� ৈহেছ েয অনুে�দ
২২৬ৰ অধীনত েলখ আেৱদনৰ িভতৰত (১) ৰা� (চৰকাৰ); (২) কতৃর ্প (৩)
িবিধব� সং�া (৪) ৰা�ৰ অিভকৰণ (৫) চৰকাৰৰ ধনৰ �াৰা পিৰচািলত আৰু
চৰকাৰী মািলকী��ৰ �িত�ান (৬) সৰহভােৱ চৰকাৰী ধেনেৰ পিৰচািলত
বয্ি�গ খ�ৰ �িত�ান (৭) ৰাজহৱ দািয়� অথবা ৰাজহৱ ধৰণৰ ধনাত্
দািয়� �দান কৰা বয্ি�গ সং�া আৰু (৮) েকােনা িবিধৰ অধীনত েকােনা কাযর্
পালন কিৰবৈল দায়ব� থকা েকােনা বয্ি বা সং�া আৰু িবিধমেত দািয়� পালন
কিৰবৈল বাধয কৰাব পৰা বয্ি বা সং�াক েলখ আেৱদনৰ িভতৰত আিনব পৰা
যাব পােৰ৷”
(েজাৰ �দান কৰা ৈহেছ)
২৮. ‘িবিন িলিমেটড বনাম িভ. সদািশৱন’ত অ� আদালতৰ দুজনীয়া িবচাৰপীেঠ ৰাজহৱ আৰু
বয্ি�গ কাযর্য মাজত থকা পাথর্ক িনধর্াৰ কিৰিছল৷ উ� িবচাৰপীেঠ মত েপাষণ কিৰিছল
েযঃ-
“১. ৰাজহৱ আৰু বয্ি�গ কাযর্য মাজত েৰখা অংকন কৰােটা কিঠ যিদ
উ� কাযর্ স�ূণর বয্ি�গ কতৃর ্প� �াৰা স�াদন কৰা হয়৷ যিদ েকােনা
সং�াই ৰাইজৰ বা একাংশ ৰাইজৰ েযৗথ িহতৰ উে�েশয েকােনা কাযর্ স�াদন
কেৰ আৰু ৰাইেজ বা উ� একাংশ ৰাইেজ সং�াই েসই কাযর্ কৰাৰ কতৃর ্ আেছ বুিল
মািন লয়, েতে� েসই সং�াই ৰাজহৱ কাযর্ কিৰ আেছ৷ গিতেক সং�াই যিদ
ৰাজহৱ �াথর্ সামািজক আৰু অথর্ৈনিত কামকাজত হ�ে�প বা অংশ�হণ
কেৰ, েতে� সং�াই ৰাজহৱ কাযর্ কেৰ৷”
উ� িবচাৰপীেঠ ‘ময্া�ামা’ (উ� উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতক িদয়া হক)ৰ
পিৰসৰ িনধর্াৰ �� কেৰঃ
“৯. িযেয়ই নহওক, ময্া�ামা (উ� উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতক
িদয়া হক)ৰ পিৰসৰ ৰাজহৱ কতর ্ব বলৱৎকৰণেত সীিমত৷ ময্া�ামা (উ�
উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতক িদয়া হক)ৰ পিৰসৰ িনধর্াৰ কৰা হয়
পালন কিৰবলগীয়া দািয়�ৰ �কৃ িতৰ ওপৰত, যাৰ িবৰুে� উ� হক িবচৰা হয়, তাৰ পিৰচয়ৰ ওপৰত নহয়৷ যিদ েকােনা বয্ি�গ সং�াই ৰাজহৱ কাযর্
স�াদন কেৰ আৰু যিদ অিধকাৰৰ অ�ীকাৰ েসই সং�াৰ ওপৰত নয্ কৰা
ৰাজহৱ দািয়�ৰ লগত সংযু� থােক, েতে� আইনৰ অধীনত �িতকাৰ সাবয্
কিৰবৈল বাধয কৰাব পৰা বয্ি বা সং�াক েলখ আেৱদনৰ িভতৰত আিনব পৰা
যাব পােৰ৷”
(েজাৰ �দান কৰা ৈহেছ)
২৮. ‘িবিন িলিমেটড বনাম িভ. সদািশৱন’ত অ� আদালতৰ দুজনীয়া িবচাৰপীেঠ ৰাজহৱ আৰু
বয্ি�গ কাযর্য মাজত থকা পাথর্ক িনধর্াৰ কিৰিছল৷ উ� িবচাৰপীেঠ মত েপাষণ কিৰিছল
েযঃ-
“১. ৰাজহৱ আৰু বয্ি�গ কাযর্য মাজত েৰখা অংকন কৰােটা কিঠ যিদ
উ� কাযর্ স�ূণর বয্ি�গ কতৃর ্প� �াৰা স�াদন কৰা হয়৷ যিদ েকােনা
সং�াই ৰাইজৰ বা একাংশ ৰাইজৰ েযৗথ িহতৰ উে�েশয েকােনা কাযর্ স�াদন
কেৰ আৰু ৰাইেজ বা উ� একাংশ ৰাইেজ সং�াই েসই কাযর্ কৰাৰ কতৃর ্ আেছ বুিল
মািন লয়, েতে� েসই সং�াই ৰাজহৱ কাযর্ কিৰ আেছ৷ গিতেক সং�াই যিদ
ৰাজহৱ �াথর্ সামািজক আৰু অথর্ৈনিত কামকাজত হ�ে�প বা অংশ�হণ
কেৰ, েতে� সং�াই ৰাজহৱ কাযর্ কেৰ৷”
উ� িবচাৰপীেঠ ‘ময্া�ামা’ (উ� উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতক িদয়া হক)ৰ
পিৰসৰ িনধর্াৰ �� কেৰঃ
“৯. িযেয়ই নহওক, ময্া�ামা (উ� উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতক
িদয়া হক)ৰ পিৰসৰ ৰাজহৱ কতর ্ব বলৱৎকৰণেত সীিমত৷ ময্া�ামা (উ�
উ�তম আদালতৰ পৰা িন� আদালতক িদয়া হক)ৰ পিৰসৰ িনধর্াৰ কৰা হয়
পালন কিৰবলগীয়া দািয়�ৰ �কৃ িতৰ ওপৰত, যাৰ িবৰুে� উ� হক িবচৰা হয়, তাৰ পিৰচয়ৰ ওপৰত নহয়৷ যিদ েকােনা বয্ি�গ সং�াই ৰাজহৱ কাযর্
স�াদন কেৰ আৰু যিদ অিধকাৰৰ অ�ীকাৰ েসই সং�াৰ ওপৰত নয্ কৰা
ৰাজহৱ দািয়�ৰ লগত সংযু� থােক, েতে� আইনৰ অধীনত �িতকাৰ সাবয্
কিৰব পািৰ৷ সং�াৰ ওপৰত নয্ উ� দািয়� িবিধব� বা অনয্থ হ’ব পােৰ
�মতাৰ উৎস �াসংিগক নহয়৷ িক� তথািপ েতেন কাযর্য ৰাজহৱ আইনৰ
উপাদান থািকব লািগব৷ ৰাজহৱ কতৃর ্প বা ৰাজহৱ কাযর্য েকােনা সাধাৰণ
সং�া থািকব েনাৱােৰ৷”
২৯. স�িত ‘েক. েক. ছাে�না বনাম ই�াৰেনশয্েন কিমছন অন ইিৰেগশয্ এ� ে�ইেনজ’ত
অ� আদালতৰ আন এখন দুজনীয়া িবচাৰপীেঠ মতেপাষণ কিৰিছল েয বয্ি�গ আইেন �দান
কৰা অিধকাৰ বলৱৎ কৰাবৈল েলখ আেৱদন �হণেযাগয নহ’ব৷ ফল�ৰূেপ, যিদও েকােনা সং�াই
ৰাজহৱ দািয়� স�াদন কিৰ আেছ আৰু েলখ আেৱদনৰ এি�য়াৰভু � হয়, সং�াৰ সকেলা িস�া�
নয্ািয় পযর্য্েলাচন অধীন নহ’ব৷ আদালেত মতেপাষণ কেৰঃ-
“৪৩. অ� আদালতৰ ওপেৰা� ৰায়ৰ পুংখানুপুংখ আৰু যত্নসা পঠনৰ পৰা েদখা
যায় েয যিদ েকােনা বয্ি বা সং�া সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ মেত ‘ৰা�’ হয়, েতে�
�াভািৱকেত েতেন বয্ি বা সং�াৰ িবৰুে� অনুে�দ ২২৬ মেত েলখ আেৱদন
�হণেযাগয হ’ব৷ িযেয়ই নহওঁক, আিম আৰু যু� কিৰব িবচােৰা েয েতেন ে��েতা
বয্ি�গ আইনৰ অধীনত �া� অিধকাৰ সাবয্ কিৰবৈল েলখ আেৱদন
�হণেযাগয নহ’ব৷ এই সং�া�ত বহেত ৰায় আেছ আৰু েসইেবাৰৰ �সংগ েলাৱাৰ
দৰকাৰ নাই, কাৰণ েসইেটা �শাসিনক আইনৰ অধীনত েহাৱা েমাকদর্মা
ে��তেহ নয্ািয় পযর্য্ােলাচন েমৗিলক নীিত৷ কাৰণেটা ��৷ বয্ি�গ আইন
ৈহেছ নয্ািয় �ি�য়াৰ সাবর্জনী আইনৰ অংশ িযেবাৰ বয্ি� বয্ি�গ
স�কর ্ লগত জিড়ত েযেন চুি� বা বয্ি�গ অনয্া �িত৷ গিতেক যিদও
সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ মেত ‘ৰা�’ বুিল গণয েহাৱা েকােনা কতৃর ্প� িবৰুে� েলখ
আেৱদন �হণেযাগয হয়, হক িবেশষৈক ‘ময্া�ামা’ (উ� উ�তম আদালতৰ
পৰা িন� আদালতক িদয়া হক) পািৰত কৰাৰ আগেত আদালেত এইেটা িনি�ত
�মতাৰ উৎস �াসংিগক নহয়৷ িক� তথািপ েতেন কাযর্য ৰাজহৱ আইনৰ
উপাদান থািকব লািগব৷ ৰাজহৱ কতৃর ্প বা ৰাজহৱ কাযর্য েকােনা সাধাৰণ
সং�া থািকব েনাৱােৰ৷”
২৯. স�িত ‘েক. েক. ছাে�না বনাম ই�াৰেনশয্েন কিমছন অন ইিৰেগশয্ এ� ে�ইেনজ’ত
অ� আদালতৰ আন এখন দুজনীয়া িবচাৰপীেঠ মতেপাষণ কিৰিছল েয বয্ি�গ আইেন �দান
কৰা অিধকাৰ বলৱৎ কৰাবৈল েলখ আেৱদন �হণেযাগয নহ’ব৷ ফল�ৰূেপ, যিদও েকােনা সং�াই
ৰাজহৱ দািয়� স�াদন কিৰ আেছ আৰু েলখ আেৱদনৰ এি�য়াৰভু � হয়, সং�াৰ সকেলা িস�া�
নয্ািয় পযর্য্েলাচন অধীন নহ’ব৷ আদালেত মতেপাষণ কেৰঃ-
“৪৩. অ� আদালতৰ ওপেৰা� ৰায়ৰ পুংখানুপুংখ আৰু যত্নসা পঠনৰ পৰা েদখা
যায় েয যিদ েকােনা বয্ি বা সং�া সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ মেত ‘ৰা�’ হয়, েতে�
�াভািৱকেত েতেন বয্ি বা সং�াৰ িবৰুে� অনুে�দ ২২৬ মেত েলখ আেৱদন
�হণেযাগয হ’ব৷ িযেয়ই নহওঁক, আিম আৰু যু� কিৰব িবচােৰা েয েতেন ে��েতা
বয্ি�গ আইনৰ অধীনত �া� অিধকাৰ সাবয্ কিৰবৈল েলখ আেৱদন
�হণেযাগয নহ’ব৷ এই সং�া�ত বহেত ৰায় আেছ আৰু েসইেবাৰৰ �সংগ েলাৱাৰ
দৰকাৰ নাই, কাৰণ েসইেটা �শাসিনক আইনৰ অধীনত েহাৱা েমাকদর্মা
ে��তেহ নয্ািয় পযর্য্ােলাচন েমৗিলক নীিত৷ কাৰণেটা ��৷ বয্ি�গ আইন
ৈহেছ নয্ািয় �ি�য়াৰ সাবর্জনী আইনৰ অংশ িযেবাৰ বয্ি� বয্ি�গ
স�কর ্ লগত জিড়ত েযেন চুি� বা বয্ি�গ অনয্া �িত৷ গিতেক যিদও
সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ মেত ‘ৰা�’ বুিল গণয েহাৱা েকােনা কতৃর ্প� িবৰুে� েলখ
আেৱদন �হণেযাগয হয়, হক িবেশষৈক ‘ময্া�ামা’ (উ� উ�তম আদালতৰ
পৰা িন� আদালতক িদয়া হক) পািৰত কৰাৰ আগেত আদালেত এইেটা িনি�ত
কিৰব লািগব েয উ� কতৃর ্প যাৰ িবৰুে� েলখ আেৱদন দািখল কৰা ৈহেছ, েসয়া
ৰাজহৱ আইনৰ অধীনতেহ পেৰ, বয্ি�গ আইনৰ অধীন নহয়৷”
গিতেক বহল অথর্ যিদও েকােনা সং�াই ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কেৰ, েসৱা �দানৰ
বয্ি�গ চুি�ত বলৱৎ কিৰবৈল েকােনা ৰাজহৱ আইনৰ উপাদান নাথােক৷
৩০. অৰুণাচল �েদশ চৰকােৰ িনভর ্ কৰা পিৰি�িতসমূহ িবে�ষণ কিৰ আিম এই মতত
উপনীত ৈহেছা েয ৰামকৃ � িমছন হা�তাল পিৰচালনা কৰােটা ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কৰা
নহয়৷ িন�য় হা�তালখন িকছু পিৰমােণ অনুদান �া� ৈহেছ৷ হা�তালখেন েপাৱা অনুদােন ইয়াৰ
আংিশক খৰচেহ পূৰণ কেৰ৷ অনুদানৰ চতর ্সমূে হা�তাল পিৰচালনাত বা ইয়াৰ ৈদনি�ন
কাযর্য চৰকাৰৰ িনয়�ণ নুসূচায়৷ হা�তাল স�ক�য় কাযর্-কলাপেক ধিৰ ৰামকৃ � িমছন
হা�তালৰ েসৱাৰ �কৃ িত ধৰণ স�ূণর্ভাে ে��ামূলক৷
৩১. েকােনা সং�াই ৰাজহৱ কাযর্ স�াদনা কেৰ বুিল পিৰগিণত েহাৱাৰ আগেত সং�াৰ
কাযর্য্সমূ �কৃ িত ৰা� সাবর্েভৗ �মতাৰ অধীনত স�াদনা কৰা কাযর্য �কৃ িতৰ লগত সাদৃশয
থািকব লািগব৷ হি�তালৰ কমর্ৰাি আৰু ৰা�ীয়/ চৰকাৰী কতৃর ্প� স�াদনা কৰা কাযর্য
মাজত সাদৃশয আেছ বুিল নিথত থকা েকােনা তথয্ নুসূচায়৷ চৰকাৰী আৰু বয্ি�গ সত্ত �া�য
েসৱা আগবঢ়ায়৷ ৰাজহৱ কতৃর ্প িহচােব সং�াৰ ধৰণ িবষয়ব�ৰ পিৰি�িতৰ ওপৰত িনভর ্
কেৰ৷ হা�তাল �াপনৰ েযােগিদ িমছেন (ৰামকৃ ষ িমছেন) ৰাজহৱ কাযর্য্ভ ধাৰণ কিৰেছ বুিল
ক’ব েনাৱািৰ৷ হা�তালৰ আইেন �দান কৰা একািধপতয অৱ�া নাই৷ ৰাজয্খন উ� সত্ত
�থেম এক িবেশষ ধৰণৰ েসৱা �দান কৰােটা ইয়াক/ উ� সত্ত অনুে�দ ২২৬ অধীনত
‘কতৃর ্প’ৰ �ান িনিদেয়৷ ৰাজয চৰকােৰ িবিভ� সং�াক ৰাজয্খন সং�াৰ �িত�ান �াপন কৰাৰ
বােব আকিষর্ কিৰবৈল সুিবধামূলক চতর িদেয়৷ েসইেবাৰক ৰাজয চৰকােৰ সামািজক নীিতৰ
পিৰপূৰক বা উ�িতৰ সূচক িহচােব উ�িন েযাগাব পােৰ৷ অকল েৰহাই িভিত্ হা�তালক ভূ িম
�দান কৰা ৈহেছ বােব হা�তােল ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কৰা বুিল িঠৰা কিৰব েনাৱািৰ৷
হা�তাল ৰাজহৱ কতৃর ্প� পিৰিধৰ িভতৰত নপেৰ বুিল আিম িস�া� েলাৱাত হা�তাল
পিৰচালনাত চৰকাৰী িনয়�ণৰ অভােৱ এক তাৎপযর্য্পূ �ভাৱ েপলাইেছ৷
ৰাজহৱ আইনৰ অধীনতেহ পেৰ, বয্ি�গ আইনৰ অধীন নহয়৷”
গিতেক বহল অথর্ যিদও েকােনা সং�াই ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কেৰ, েসৱা �দানৰ
বয্ি�গ চুি�ত বলৱৎ কিৰবৈল েকােনা ৰাজহৱ আইনৰ উপাদান নাথােক৷
৩০. অৰুণাচল �েদশ চৰকােৰ িনভর ্ কৰা পিৰি�িতসমূহ িবে�ষণ কিৰ আিম এই মতত
উপনীত ৈহেছা েয ৰামকৃ � িমছন হা�তাল পিৰচালনা কৰােটা ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কৰা
নহয়৷ িন�য় হা�তালখন িকছু পিৰমােণ অনুদান �া� ৈহেছ৷ হা�তালখেন েপাৱা অনুদােন ইয়াৰ
আংিশক খৰচেহ পূৰণ কেৰ৷ অনুদানৰ চতর ্সমূে হা�তাল পিৰচালনাত বা ইয়াৰ ৈদনি�ন
কাযর্য চৰকাৰৰ িনয়�ণ নুসূচায়৷ হা�তাল স�ক�য় কাযর্-কলাপেক ধিৰ ৰামকৃ � িমছন
হা�তালৰ েসৱাৰ �কৃ িত ধৰণ স�ূণর্ভাে ে��ামূলক৷
৩১. েকােনা সং�াই ৰাজহৱ কাযর্ স�াদনা কেৰ বুিল পিৰগিণত েহাৱাৰ আগেত সং�াৰ
কাযর্য্সমূ �কৃ িত ৰা� সাবর্েভৗ �মতাৰ অধীনত স�াদনা কৰা কাযর্য �কৃ িতৰ লগত সাদৃশয
থািকব লািগব৷ হি�তালৰ কমর্ৰাি আৰু ৰা�ীয়/ চৰকাৰী কতৃর ্প� স�াদনা কৰা কাযর্য
মাজত সাদৃশয আেছ বুিল নিথত থকা েকােনা তথয্ নুসূচায়৷ চৰকাৰী আৰু বয্ি�গ সত্ত �া�য
েসৱা আগবঢ়ায়৷ ৰাজহৱ কতৃর ্প িহচােব সং�াৰ ধৰণ িবষয়ব�ৰ পিৰি�িতৰ ওপৰত িনভর ্
কেৰ৷ হা�তাল �াপনৰ েযােগিদ িমছেন (ৰামকৃ ষ িমছেন) ৰাজহৱ কাযর্য্ভ ধাৰণ কিৰেছ বুিল
ক’ব েনাৱািৰ৷ হা�তালৰ আইেন �দান কৰা একািধপতয অৱ�া নাই৷ ৰাজয্খন উ� সত্ত
�থেম এক িবেশষ ধৰণৰ েসৱা �দান কৰােটা ইয়াক/ উ� সত্ত অনুে�দ ২২৬ অধীনত
‘কতৃর ্প’ৰ �ান িনিদেয়৷ ৰাজয চৰকােৰ িবিভ� সং�াক ৰাজয্খন সং�াৰ �িত�ান �াপন কৰাৰ
বােব আকিষর্ কিৰবৈল সুিবধামূলক চতর িদেয়৷ েসইেবাৰক ৰাজয চৰকােৰ সামািজক নীিতৰ
পিৰপূৰক বা উ�িতৰ সূচক িহচােব উ�িন েযাগাব পােৰ৷ অকল েৰহাই িভিত্ হা�তালক ভূ িম
�দান কৰা ৈহেছ বােব হা�তােল ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কৰা বুিল িঠৰা কিৰব েনাৱািৰ৷
হা�তাল ৰাজহৱ কতৃর ্প� পিৰিধৰ িভতৰত নপেৰ বুিল আিম িস�া� েলাৱাত হা�তাল
পিৰচালনাত চৰকাৰী িনয়�ণৰ অভােৱ এক তাৎপযর্য্পূ �ভাৱ েপলাইেছ৷
৩২. আমাৰ আগত যুি� দেশর্াৱ ৈহেছ েয ‘ি�নেকল এ�াি�ছেম� (েৰিজে�শয্ এ� েৰগলেশয)
এ�, ২০১০ৰ িনয়�ণৰ চতর ্াধীন হা�তালৰ উ� িনয়�েণ হা�তালক িবিধব� সং�াত পিৰণত
কেৰ েন? বয্ি আৰু বয্ি�গ সং�া আইনৰ অধীনত িবিভ� ধৰণৰ বাধয-বাধকতাৰ অ�গর্ত
আইন ৈহেছ সবর্বয্া বয্ৱ�া জ� প�ীয়নৰ পৰা মৃতু য প�ীয়নৈলেক বয্ি�গ জীৱনৰ িবিভ�
িদশত আইেন বহ বাধয্বাধকত আেৰাপ কেৰ৷ আৰ�িণৰ পৰা েশষৈলেক বয্ৱসা বািণজয
আইনৰ লগত সংগিত ৰািখ কিৰব লােগ৷ িক� েসয়াই �েতয্ সত্ বা কাযর্য অনুে�দ ২২৬ মেত
‘কতৃর ্প’ত পিৰণত নকেৰ৷ সংিবিধৰ �াৰা িনয়�েণ হা�তালখনক সংিবিধৰ �াৰা �ািপত
সং�াত পিৰণত নকেৰ৷ বতর ্মা সময়ত বয্ি আৰু সং�াৰ সকেলা কাযর্ িবিধব� আৱশয্কতা
চতর ্াধী আৰু অকল েসইেটােৱ বয্ি বা সং�াই ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কেৰ েন নাই তাৰ
িনণর্ায় হ’ব েনাৱােৰ৷ েবংিকং েৰগেলশয এ�, ১৯৪৯ অধীনত িনয়ি�ত এটা বয্ি�গ খ�ৰ
েবংক ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কেৰ েন নকেৰ েসৱা িনধর্াৰ কেৰােত ‘েফডােৰল েবংক’ (এেক
উৎসৰ পৰা উ�ৃত)ত অ� আদালেত এেনধৰেণ মতেপাষণ কিৰিছলঃ-
এ�, ২০১০ৰ িনয়�ণৰ চতর ্াধীন হা�তালৰ উ� িনয়�েণ হা�তালক িবিধব� সং�াত পিৰণত
কেৰ েন? বয্ি আৰু বয্ি�গ সং�া আইনৰ অধীনত িবিভ� ধৰণৰ বাধয-বাধকতাৰ অ�গর্ত
আইন ৈহেছ সবর্বয্া বয্ৱ�া জ� প�ীয়নৰ পৰা মৃতু য প�ীয়নৈলেক বয্ি�গ জীৱনৰ িবিভ�
িদশত আইেন বহ বাধয্বাধকত আেৰাপ কেৰ৷ আৰ�িণৰ পৰা েশষৈলেক বয্ৱসা বািণজয
আইনৰ লগত সংগিত ৰািখ কিৰব লােগ৷ িক� েসয়াই �েতয্ সত্ বা কাযর্য অনুে�দ ২২৬ মেত
‘কতৃর ্প’ত পিৰণত নকেৰ৷ সংিবিধৰ �াৰা িনয়�েণ হা�তালখনক সংিবিধৰ �াৰা �ািপত
সং�াত পিৰণত নকেৰ৷ বতর ্মা সময়ত বয্ি আৰু সং�াৰ সকেলা কাযর্ িবিধব� আৱশয্কতা
চতর ্াধী আৰু অকল েসইেটােৱ বয্ি বা সং�াই ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কেৰ েন নাই তাৰ
িনণর্ায় হ’ব েনাৱােৰ৷ েবংিকং েৰগেলশয এ�, ১৯৪৯ অধীনত িনয়ি�ত এটা বয্ি�গ খ�ৰ
েবংক ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কেৰ েন নকেৰ েসৱা িনধর্াৰ কেৰােত ‘েফডােৰল েবংক’ (এেক
উৎসৰ পৰা উ�ৃত)ত অ� আদালেত এেনধৰেণ মতেপাষণ কিৰিছলঃ-
“৩৩. ..... আমাৰ মেত অনুসূিচত েবংক িহচােব েবংক বয্ৱসা কৰা এটা বয্ি�গ বািণিজয্ �িত�ানক সংিবিধব� বা ৰাজহৱ কাযর্ স�াদন কেৰ বুিল ক’ব েনাৱািৰ৷ েযিতয়া েকােনা বয্ি বা সং�াক সংিবিধব� দায়ব�তা বা ৰাজহৱ ধৰণৰ ধনাত্ দায়ব�তা পালন কিৰবৈল বাধয কৰাৰ �েয়াজন হয়, েতিতয়ােহ েকােনা বয্ি বা সং�া েলখ ে��ািধকাৰৰ এি�য়াৰভু � হয়৷ বািণিজয্ কাযর্ স�াদনা কৰা বয্ি�গ বািণিজয্ �িত�ােন েতেন েকােনা চতর পৰ ূ ণ কেৰ বুিল আিম েপাৱা নাই৷ বয্ি�গ �িত�ানৰ কাযর্য্কলা অনুশাসনৰ িভতৰত েহাৱােটা িনি�ত কিৰবৈল িনয়�ক িবধােন �িত�ানক সং�াক েতেন েকােনা মযর্াদা িনিদেয় আৰু সংিবধানৰ অনুে�দ ২২৬ অধীনত েলখৰ জিৰয়েত পালন কৰাবলগীয়া বাধয্বাধকতা অপর্ নকেৰ৷ অ� েমাকদর ্ম ৈহেছ আপীলকাৰী েবংেক ইয়াৰ কমর্চাৰী িবপে� েলাৱা অনুশাসনমূলক কাযর্য েবংকৰ কাযর্য উত্তৰবাদী সংিবধানৰ অনুে�দ ২২৬ৰ অধীনত েলখ আেৱদন দািখল
কিৰ �তয্া�া জনাইিছল৷ উত্তৰবাদী েবংকৰ তৰফৰ পৰা েকােনা সংিবিধব�
কাযর্ বলৱৎ কৰাবৈল েকােনা েচ�া কৰা নাই.......৷”
৩৩. চুি� সংিবিধব� আইনৰ অধীনত স�াদন ৈহেছ, এই যুি�ত স�ূণর বয্ি�গ ধৰণৰ চুি�
েলখ ে��ািধকাৰৰ এি�য়াৰভু � নহয়৷ অ� নীিতৰ একমা� বয্িত�ম উৎপিত হয় েযিতয়া
েসৱাৰ চুি� সংিবিধব� িবধানৰ �াৰা িনয়ি�ত হয়৷ উদাহৰণ�ৰূেপ ‘েক. েক. ছাে�না’ (এেক
উৎসৰ পৰা উ�ৃত)ত অ� আদালেত মত েপাষণ কেৰ েয যিদ েকােনা কমর্চাৰ ‘ই�াি�েয়ল
িডছিপউট এ�, ১৯৪৭’ৰ �াৰা িনয়ি�ত হয়, এই ি�িত বয্ি�গ েসৱাৰ চুি� িনিদর্�ভাে বলৱৎ
কৰাব পৰা নাযায় বুিল থকা সাধাৰণ নীিতৰ বয্িত� ঘটায়৷
৩৪. ইয়ােত উে�খ কৰা তাৎপযর েয সুিবধা আৰু েসৱাৰ নূয্নত মানদ� িনধর্াৰ কৰা উে�েশয
�া�য্েসৱামূল �িত�ানেটাৰ প�ীয়ন আৰু িনয়�ণৰ বােব আইনখন �ণয়ন কৰা ৈহিছল৷
আইনখেন আন আন িদশৰ লগেত �া�য েসৱামূলক �িত�ানৰ প�ীয়নৰ বােব পূৰণ কিৰবলগীয়া
চতর ্সমূ িনধর্াৰ কিৰ িদেছ৷ িযেয়ই নহওঁক, আইনখেন হা�তাল আৰু ইয়াৰ কমর্চাৰী মাজত
েসৱা সং�াে� স�াদন েহাৱা চুি� িনয়�ণ নকেৰ৷ এইেবাৰ স�ূণর বয্ি�গ চুি�ৰ পিৰিধত
পেৰ, যাক েলখ ে��ািধকাৰৰ এি�য়াৰভু � কিৰব েনাৱািৰ৷ অ� পাথর্কয মযর্াদ ৰ�া কিৰব
লািগব৷
৩৫. ওপেৰা� কাৰণেবাৰৰ কাৰেণ আিম এই মতত উপনীত ৈহেছা েয সংিবধানৰ অনুে�দ
২২৬ মেত ‘কতৃর ্প’ িহচােব আপীলকাৰী উ� অনুে�দৰ অধীনত েলখ ে��ািধকাৰৰ
এি�য়াৰভু � হয় বুিল উ� আদালতৰ খ� িবচাৰপীেঠ িস�া� েলাৱা যুি�যু� েহাৱা নাই৷
৩৬. আিম ওপৰত উে�খ কৰা কাৰণেবাৰৰ বােব এই মতত উপনীত ৈহেছা েয ৰামকৃ � িমছন
আৰু হা�তাল, দুেয়াটাৰ এটাও সংিবধানৰ অনুে�দ ২২৬ৰ অথর্ িভতৰত ‘কতৃর ্প’ত নপেৰ৷
৩৭. সামৰিণ মৰাৰ আগেত এইেটা মন কৰা �েয়াজন েয এজনীয়া িবচাৰপীেঠ
আপীলকাৰীসকল অনুে�দ ১২ অধীনত ‘ৰা�’ হয় বুিল িস�া�ত উপনীত ৈহিছল, িক� খ�
কাযর্ বলৱৎ কৰাবৈল েকােনা েচ�া কৰা নাই.......৷”
৩৩. চুি� সংিবিধব� আইনৰ অধীনত স�াদন ৈহেছ, এই যুি�ত স�ূণর বয্ি�গ ধৰণৰ চুি�
েলখ ে��ািধকাৰৰ এি�য়াৰভু � নহয়৷ অ� নীিতৰ একমা� বয্িত�ম উৎপিত হয় েযিতয়া
েসৱাৰ চুি� সংিবিধব� িবধানৰ �াৰা িনয়ি�ত হয়৷ উদাহৰণ�ৰূেপ ‘েক. েক. ছাে�না’ (এেক
উৎসৰ পৰা উ�ৃত)ত অ� আদালেত মত েপাষণ কেৰ েয যিদ েকােনা কমর্চাৰ ‘ই�াি�েয়ল
িডছিপউট এ�, ১৯৪৭’ৰ �াৰা িনয়ি�ত হয়, এই ি�িত বয্ি�গ েসৱাৰ চুি� িনিদর্�ভাে বলৱৎ
কৰাব পৰা নাযায় বুিল থকা সাধাৰণ নীিতৰ বয্িত� ঘটায়৷
৩৪. ইয়ােত উে�খ কৰা তাৎপযর েয সুিবধা আৰু েসৱাৰ নূয্নত মানদ� িনধর্াৰ কৰা উে�েশয
�া�য্েসৱামূল �িত�ানেটাৰ প�ীয়ন আৰু িনয়�ণৰ বােব আইনখন �ণয়ন কৰা ৈহিছল৷
আইনখেন আন আন িদশৰ লগেত �া�য েসৱামূলক �িত�ানৰ প�ীয়নৰ বােব পূৰণ কিৰবলগীয়া
চতর ্সমূ িনধর্াৰ কিৰ িদেছ৷ িযেয়ই নহওঁক, আইনখেন হা�তাল আৰু ইয়াৰ কমর্চাৰী মাজত
েসৱা সং�াে� স�াদন েহাৱা চুি� িনয়�ণ নকেৰ৷ এইেবাৰ স�ূণর বয্ি�গ চুি�ৰ পিৰিধত
পেৰ, যাক েলখ ে��ািধকাৰৰ এি�য়াৰভু � কিৰব েনাৱািৰ৷ অ� পাথর্কয মযর্াদ ৰ�া কিৰব
লািগব৷
৩৫. ওপেৰা� কাৰণেবাৰৰ কাৰেণ আিম এই মতত উপনীত ৈহেছা েয সংিবধানৰ অনুে�দ
২২৬ মেত ‘কতৃর ্প’ িহচােব আপীলকাৰী উ� অনুে�দৰ অধীনত েলখ ে��ািধকাৰৰ
এি�য়াৰভু � হয় বুিল উ� আদালতৰ খ� িবচাৰপীেঠ িস�া� েলাৱা যুি�যু� েহাৱা নাই৷
৩৬. আিম ওপৰত উে�খ কৰা কাৰণেবাৰৰ বােব এই মতত উপনীত ৈহেছা েয ৰামকৃ � িমছন
আৰু হা�তাল, দুেয়াটাৰ এটাও সংিবধানৰ অনুে�দ ২২৬ৰ অথর্ িভতৰত ‘কতৃর ্প’ত নপেৰ৷
৩৭. সামৰিণ মৰাৰ আগেত এইেটা মন কৰা �েয়াজন েয এজনীয়া িবচাৰপীেঠ
আপীলকাৰীসকল অনুে�দ ১২ অধীনত ‘ৰা�’ হয় বুিল িস�া�ত উপনীত ৈহিছল, িক� খ�
িবচাৰপীেঠ উ� কথন মািন েলাৱা নািছল৷ আগেত আমাৰ দৃি�েগাচৰ েহাৱাৰ দেৰ, খ�
িবচাৰপীেঠ আপীলকাৰীসকল অনুে�দ ১২ৰ বয্াখয মেত ‘ৰা�’ নহ’ব বুিল িস�া�ত উপনীত
ৈহিছল আৰু অৰুণাচল �েদশ চৰকােৰ এই িস�া�ক আমাৰ আগত �তয্া�া জেনাৱা নাই৷
৩৮. ইয়াৰ অনয্থা আিম ��ভােৱ এই মতত উপনীত ৈহেছা েয অ� আদালেত ‘অজয় হািছয়া
বনাম খািলত মুিজব েশৰহাবিদর’, ‘�দীপ কুমা িব�াস বনাম ইি�য়ান ইনি�িটউ অৱ েকিমেকল
বােয়ালিজ’ আৰু ‘জতয পাল িসং বনাম ভাৰত যু�ৰাজয’ত ‘কতৃর ্প’ৰ সং�া�ত িয পৰী�াৰ
অৱতাৰণা কিৰিছল, েসয়া দৃি�ত ৰািখ আপীলকাৰীসকল ভাৰতৰ সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ অথর্
অধীনত ৰা� নহয় বুিল উ� নয্ায়ালে েলাৱা িস�া�ক আিম সমথর্ কেৰা৷
৩৯. ওপেৰা� কাৰণেবাৰৰ বােব আিম অ� আপীল ম�ুৰ কেৰা আৰু েলখ আেৱদন নং ২৫
(এ.িপ./২০১৭)ত উ� নয্ায়ালয় ০৬.০৪.২০১৮ তািৰখৰ হক আৰু ৰায় খািৰজ কেৰা৷
ফল�ৰূেপ উ� নয্ায়ালয় দািখল কৰা েলখ আেৱদন (েদৱানী) নং ২৫(এ.িপ./২০১৭) খািৰজ হ’ল৷
খৰচ স�কর ্ েকােনা হক িদয়া নহ’ল৷
৪০. যিদ েকােনা আেৱদন িবচাৰাধীন ৈহ আেছ, েসয়া িন�িত েহাৱা বুিল গণয হ’ব৷
(ড০
ধন�য় ৱাই চ�চূড়)
নয্ায়াধী
(েহম� গ�)
নয্ায়াধী
নতু ন িদ�ী
েফ�ৱাৰী ২৮, ২০১৯
িবচাৰপীেঠ আপীলকাৰীসকল অনুে�দ ১২ৰ বয্াখয মেত ‘ৰা�’ নহ’ব বুিল িস�া�ত উপনীত
ৈহিছল আৰু অৰুণাচল �েদশ চৰকােৰ এই িস�া�ক আমাৰ আগত �তয্া�া জেনাৱা নাই৷
৩৮. ইয়াৰ অনয্থা আিম ��ভােৱ এই মতত উপনীত ৈহেছা েয অ� আদালেত ‘অজয় হািছয়া
বনাম খািলত মুিজব েশৰহাবিদর’, ‘�দীপ কুমা িব�াস বনাম ইি�য়ান ইনি�িটউ অৱ েকিমেকল
বােয়ালিজ’ আৰু ‘জতয পাল িসং বনাম ভাৰত যু�ৰাজয’ত ‘কতৃর ্প’ৰ সং�া�ত িয পৰী�াৰ
অৱতাৰণা কিৰিছল, েসয়া দৃি�ত ৰািখ আপীলকাৰীসকল ভাৰতৰ সংিবধানৰ অনুে�দ ১২ অথর্
অধীনত ৰা� নহয় বুিল উ� নয্ায়ালে েলাৱা িস�া�ক আিম সমথর্ কেৰা৷
৩৯. ওপেৰা� কাৰণেবাৰৰ বােব আিম অ� আপীল ম�ুৰ কেৰা আৰু েলখ আেৱদন নং ২৫
(এ.িপ./২০১৭)ত উ� নয্ায়ালয় ০৬.০৪.২০১৮ তািৰখৰ হক আৰু ৰায় খািৰজ কেৰা৷
ফল�ৰূেপ উ� নয্ায়ালয় দািখল কৰা েলখ আেৱদন (েদৱানী) নং ২৫(এ.িপ./২০১৭) খািৰজ হ’ল৷
খৰচ স�কর ্ েকােনা হক িদয়া নহ’ল৷
৪০. যিদ েকােনা আেৱদন িবচাৰাধীন ৈহ আেছ, েসয়া িন�িত েহাৱা বুিল গণয হ’ব৷
(ড০
ধন�য় ৱাই চ�চূড়)
নয্ায়াধী
(েহম� গ�)
নয্ায়াধী
নতু ন িদ�ী
েফ�ৱাৰী ২৮, ২০১৯
কাযর্য্�মিণ ন�ৰ ১ খ� নং- ১৪
আদালত ন�ৰ- ১২
ভাৰতৰ উ�তম নয্ায়াল
আদালতৰ কাযর্িবৱৰণ প�ী
িবেশষ অনুমিত আেৱদন (েদৱানী) প�ী নং- ৩০৯২৪/২০১৮
(গৱাহা উ� নয্ায়াল, ইটানগৰ েলখ আেৱদন নং ২৫/২০১৭ত ০৬/০৪/২০১৮ তািৰেখ িদয়া
িবেৰািধত (Impunged) চূড়া� ৰায় ও হকু পৰা উ�ৱ)
ৰামকৃ � িমছন ও অনয্ান
--- আপীলকাৰীগণ আেৱদনকাৰী
-বনাম-
কােগা কুনয ও অনয্ান
--- �িতপ�গণ
তািৰখঃ ২৮/০২/২০১৯ অ� আেৱদন আিজ শনািন কাৰেণ েলাৱা হ’ল৷
উপি�তঃ
মহামানয নয্ায়াধী িড ৱাই চ�চূড়
মহামানয নয্ায়াধী েহম� গ�
আেৱদনকাৰীগণৰ পে�- অিভেষক মনু িসংভী, েজয্ অিধব�া
েক. িভ. িব�নাথন, েজয্ অিধব�া
আদালত ন�ৰ- ১২
ভাৰতৰ উ�তম নয্ায়াল
আদালতৰ কাযর্িবৱৰণ প�ী
িবেশষ অনুমিত আেৱদন (েদৱানী) প�ী নং- ৩০৯২৪/২০১৮
(গৱাহা উ� নয্ায়াল, ইটানগৰ েলখ আেৱদন নং ২৫/২০১৭ত ০৬/০৪/২০১৮ তািৰেখ িদয়া
িবেৰািধত (Impunged) চূড়া� ৰায় ও হকু পৰা উ�ৱ)
ৰামকৃ � িমছন ও অনয্ান
--- আপীলকাৰীগণ আেৱদনকাৰী
-বনাম-
কােগা কুনয ও অনয্ান
--- �িতপ�গণ
তািৰখঃ ২৮/০২/২০১৯ অ� আেৱদন আিজ শনািন কাৰেণ েলাৱা হ’ল৷
উপি�তঃ
মহামানয নয্ায়াধী িড ৱাই চ�চূড়
মহামানয নয্ায়াধী েহম� গ�
আেৱদনকাৰীগণৰ পে�- অিভেষক মনু িসংভী, েজয্ অিধব�া
েক. িভ. িব�নাথন, েজয্ অিধব�া
অিৰিজত মজুমদাৰ, অিধব�া
অৰুণাভ েদৱ, অিধব�া
শে�া ন�ী, অিধব�া
অিভনাভ মুখাজ�, এ. ও. আৰ.
দীপন কুমা সৰকাৰ, অিধব�া
�িতপ�গণৰ পে�-
এ. িতৱাৰী, অিধব�া
এিলজা বাৰ, অিধব�া
� পল িসং, এ. ও. আৰ.
ি�য়ংকা দাস, অিধব�া
িবভু শংকৰ িম�, অিধব�া
ৰাগিন পাে�, অিধব�া
ৰাজ বাহাদুৰ, অিধব�া
অিনল কািতয়াৰ, এ. ও. আৰ.
দুেয়াপ�ৰ অিধব�াসকলক শনা িপছত আদালেত তলত উে�খ কৰা হকুমসম জািৰ কেৰ৷
অনুমিত ম�ুৰ কৰা হ’ল৷
�া�িৰত �কািশত হ’বলগীয়া হকু িভিত্ এই আপীল ম�ুৰ কৰা হ’ল৷
যিদ েকােনা িবচাৰাধীন আেৱদন আেছ, েসয়া িন�িত েহাৱা বুিল গণয হ’ব৷
অৰুণাভ েদৱ, অিধব�া
শে�া ন�ী, অিধব�া
অিভনাভ মুখাজ�, এ. ও. আৰ.
দীপন কুমা সৰকাৰ, অিধব�া
�িতপ�গণৰ পে�-
এ. িতৱাৰী, অিধব�া
এিলজা বাৰ, অিধব�া
� পল িসং, এ. ও. আৰ.
ি�য়ংকা দাস, অিধব�া
িবভু শংকৰ িম�, অিধব�া
ৰাগিন পাে�, অিধব�া
ৰাজ বাহাদুৰ, অিধব�া
অিনল কািতয়াৰ, এ. ও. আৰ.
দুেয়াপ�ৰ অিধব�াসকলক শনা িপছত আদালেত তলত উে�খ কৰা হকুমসম জািৰ কেৰ৷
অনুমিত ম�ুৰ কৰা হ’ল৷
�া�িৰত �কািশত হ’বলগীয়া হকু িভিত্ এই আপীল ম�ুৰ কৰা হ’ল৷
যিদ েকােনা িবচাৰাধীন আেৱদন আেছ, েসয়া িন�িত েহাৱা বুিল গণয হ’ব৷
(মনীষ েশঠ) (সেৰাজ কুমা েগৗৰ)
েকাট
র মা�াৰ (এছ. এইচ) শাখা িবষয়া
(�া�িৰত �কািশত হ’বলগীয়া আেদশ ফাইলত ৰখা হ’ল)
DISCLAIMER
"The translated
েকাট
র মা�াৰ (এছ. এইচ) শাখা িবষয়া
(�া�িৰত �কািশত হ’বলগীয়া আেদশ ফাইলত ৰখা হ’ল)
DISCLAIMER
"The translated
JUDGMENT
in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgment shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation".
(�ানীয় ভাষাৈল অনূিদত এই ৰায় েগাচৰত জিড়ত প�ই বুিজ েপাৱাৰ উে�েশয সীিমত বয্ৱহাৰ বােবেহ৷ ইয়াৰ
বােদ অনয্ে�� অনূিদত ৰূপ বয্ৱহ নহ’ব৷ সকেলা বয্ৱহািৰ আৰু িবভাগীয় কামৰ লগেত ৰায়ৰ স�াদনা আৰু
কাযর্য্কৰীকৰ ে��েতা এই ৰায়ৰ ইংৰাজী সং�ৰণেটােৱই সিঠ বুিল িবেবিচত হ’ব৷)
(�ানীয় ভাষাৈল অনূিদত এই ৰায় েগাচৰত জিড়ত প�ই বুিজ েপাৱাৰ উে�েশয সীিমত বয্ৱহাৰ বােবেহ৷ ইয়াৰ
বােদ অনয্ে�� অনূিদত ৰূপ বয্ৱহ নহ’ব৷ সকেলা বয্ৱহািৰ আৰু িবভাগীয় কামৰ লগেত ৰায়ৰ স�াদনা আৰু
কাযর্য্কৰীকৰ ে��েতা এই ৰায়ৰ ইংৰাজী সং�ৰণেটােৱই সিঠ বুিল িবেবিচত হ’ব৷)