4640aca080c7ba20e36ccdf061b92b779b0be73e31b93144f881457eb9b13b6e

¼baaxzthe/;s NkiysY;k U;k;fu.kZ;kps ejkBhe/;s Hkk”kkarj½ izdk'ku;ksX;
Hkkjrkps loksZPp U;k;ky; fnok.kh vfiyh; vf/kdkfjrk fnok.kh vihy Ø- 1055@2019 izeksndqekj vkf.k brj 1 & vihydrsZ fo:/n
>yd flax vkf.k brj & mRrjoknh
U;k;fu.kZ;
U;k- ds- ,e- tkslsQ mPp U;k;ky; ;kauh fn-31@08@2012 jksth ikfjr dsysY;k
U;k;fu.kZ; vkf.k vkns'kk fo:/n izLrqrps vihy fo'ks”k vuqerhlkBh funsZ'khr dsys vkgs- vk{ksfir U;k;fu.kZ;k}kjs] mPp U;k;ky; ;kauh nk[ky dsysyk eqdnek ¼miyf{kr izk³U;k; ¼T;kpk fu.kZ; vxksnjp ykxyk vkgs v'kh fQ;kZn fdaok eqdnek½ dh tks eqdnek gk fnok.kh izfdz;k lafgrk] 1908 ¼;kiq<s T;kpk mYys[k fn-iz-la- vlk dj.;kr vkysyk vkgs½ P;k vkns'k fu;e 2 vuqlkj vojks/khr gksr vkgs ;k

dkj.kkLro [kkjht djrkauk ekaMysys leorhZ fu”d”kZ jn~n dsys vkgsr vkf.k mPp U;k;ky; ;kauh lnjps izdj.k izFke vfiyh; U;k;ky;
;kaP;kdMs xq.koRRksoj fu.kZ; ?ks.;klkBh ijr ikBfoys-
2½ fVdkjke ukokph ,d O;fDr izfroknh dzekad 4 ;kaps irh vkf.k izfroknh dzekad 1 rs 3 ;kaps oMhy gksrs- xksanh;k xkokrhy [kljk dz-
189 e/khy] 8-22 ,dj tfeu R;kauh R;kaP;k ukokoj /kkj.k dsyh gksrh- fnukad 21-01-1959 jksth R;kauh tfeuhP;k ,dw.k 8-22 ,dj
{ks=kiSdh 3-20 ,dj tehu vfiydrsZ ;kauk fodyh vkf.k R;kuarj fnukad 11@02@1959 jksth R;akuh ,dw.k 8-22 ,dj tfeuhiSdh tfeuhapk moZjhr Hkkx Eg.ktsp 4-82 ,dlZ tehu gh lqn~/kk vfiydrsZ ;kauk fodyh- fVdkjke ;kaps 15@07@1959 jksth fu/ku
>kys-
2½ izfroknh ;kauh fn- 21@01@1959 jksthps foØh[kr jn~n dj.;klkBh vkf.k brj fnyklk ¼vuqrks”k½ feG.;klkBh eqdnek ¼fnok.kh eqdnek dzekad 131@1963½ nk[ky dsyk- eqdnE;ke/;s izfroknhauh vls vfHkdFku dsys dh lnjph tehu gh ,d= dqVqackph ofMyksikftZr feGdr gksrh- vkf.k R;kauh rh vUkSfrd dkj.kkalkBh ,d= dqVqackps fgr ck/khr gksbZy v'kk fjrhus fodyh- R;kauk nk:fi.;kps O;lu gksrs vkf.k feGdr fod.;kph dks.krhgh xjt uOgrh-
3½ lquko.kh U;k;ky;kus fnukad 31@01@1969 jksth lnjpk eqdnek]
1957 lkyh >kysY;k okV.khuqlkj fVdkjke lnj feGdrhps ekyd gksrs

vls xzkg; /k:u] [kkjht dsyk- R;keqGs R;kl okntfeu fod.;kpk gDd gksRkk- vfiydrsZ [kjs[kqjs [kjsnhnkj vkgsr-
4½ lquko.kh U;k;ky;kP;k gqdweukE;keqGs O;fFkr gksÅu izfroknh ;kauh fnukad 10@02@1971 jksth vihy nk[ky dsys ¼T;kpk dzekad fnok.kh vihy dzekad 22@1969 vlk vkgs-½
5½ izfroknh ;kauh iqUgk izLrqrpk eqdnek ¼T;kpk dzekad fnok.kh eqdnek dzekad 34@1971 vlk vkgs½ T;k}kjs R;kauh fnukad 11@02@1959
P;k fodzh [krkyk vkOgku fnys vkf.k brj vkns'kklkBh izkFkZuk dsyh- lnjpk eqdnek gk rksp eqdnek vkgs tks lquko.kh U;k;ky; vkf.k izFke vfiyh; U;k;ky; ;k nks?kkauh [kkjht dsyk vkgs- lquko.kh
U;k;ky; ;kauh okn iz'ukaph mRrjs fnyh vkgsr T;k e/;s lnjpk eqdnek] fnok.kh izfdz;k lafgrsps ¼vkns'k ¼II½ fu;e ¼2½ ;kauh rlsp miyf{kr izk³U;k; ;k fl/nkarkus vojks/khr gksr vkgs- iq<s vls gh vk<Gys vkgs dh lnj eqdnek] fnok.kh izfdz;k lafgrk ps ¼vkns'k ¼II½ fu;e ¼2½ P;k vk/kkjs vkf.k Åiyf{kr izk³U;k; ;k fl/nakrkP;k vk/kkjs [kkfjt dj.ks ;ksX; vkgs- vfiyh; U;k;ky; ;kauh fnysyk eqdnek [kkfjt dj.;kpk fu.kZ; eqyr% fnok.kh izfdz;k lafgrsps vkns'k
¼II½ fu;e ¼2½ P;k rjrqnh vk/kkjs rlsp miyf{kr izk³U;k; ;kP;k vk/kkjs feGdrhph nql&;k osGsl fnukad
21@01@1959 jksth dsysyh fodzh gk iqohZP;k eqdnE;kpk oknfo”k; vlko;kl gok gksrk] ;k dkj.kkLro fnyk gksrk- okLrfod igkrk

vfiyh; U;k;ky; ;kauk vls vk<Gys dh lquko.kh U;k;ky; ;kauh brj eqnn;akpah fnysyh mRrjs cjkscj fnyh vkgsr- ;k fBdk.kh ;kph uksan
?ksryh ikfgts dh fnok.kh vihyke/;s ifgY;k eqdnE;krhy lquko.kh
U;k;ky;kP;k U;k;fu.kZ;kP;k izfrdqy fu.kZ; ns.;kr vkyk vkf.k lnj fu.kZ; vafre >kyk-
6½ ijarq ek- mPp U;k;ky; ;kauk] lnj nksUgh U;k;ky;kps fu.kZ; izfrdqy djrkauk vls vk<Gys dh fn-iz-la-ps vkns'k ¼II½ fu;e ¼2½
P;k rjrqnhuqlkj ifgY;k eqdnE;krhy oknkps dkj.k gs ,dp vlys ikfgts- izLrqr izdj.kkr fVdkjke ;kauh nksunk fEkGdr vU;dzfer
¼fodzh½ dsyh T;keqGs nksu okndkj.k mifLFkr >kys- iq<s vlsgh vk<Gys dh miyf{kr izk³U;k; gk fl/nkar bFks ykxq gksr ukgh-
7½ vkEgh i{kdkjkaP;k orhus fo}ku ofdykaps Eg.k.ks ,sdys vkf.k vfHkys[k okpys-
8½ vfiydrsZ ;kaps fo}ku ofdy ;kauh vls Eg.k.ks ekaMys dh ek- mPp
U;k;ky; ;kauh fu”d”kkZizrh ;srkauk] vkns'k ¼II½ fu;e ¼2½ P;k rjrqnh vUo;s fu.kZ; vojksf/kr gksr ukgh]vls ekuqu Li”Vi.ks pqd dsyh vkgs-
[kja rj vkns'k ¼II½ fu;e ¼2½ P;k rjrqnh ¼;k izdj.kkr½ ykxw gksrkr- R;kauh vkeps y{k lnjP;k nksUgh eqdnE;kae/khy okndFkukadMs os/kqu iq<s vls Eg.k.ks ekaMys dh nql&;k eqdnE;kps okndkj.k gs ifgY;k eqdnE;krhy okndkj.kklkj[ksp vkgs- ifgyk eqdnek nk[ky dj.;kP;k rkj[ksyk] feGdrhps nqljs ladze.k gs vk{ksfir dj.;klkBh

miyC/k gksrs- vkf.k okndkj.kkps nksu osxG;k eqdnE;kae/;s foHkktu dj.ks vkf.k fnyklk ns.;kph fouarh dj.ks gk Ik;kZ; izfroknhlkBh miyC/k uOgrk- Ik.k ;k izdj.kkr izfroknhuh useds rsp dsys vkgs-
R;akuh] izLrqr U;k;ky;kP;k dkWQh cksMZ fo- jes'k ,DliksVZl izk;OgsV fyfeVsM vkf.k ,-ch-lh- ysfeukVZ izk- yh- vkf.k brj 1 fo:/n ,- ih- ,tUlht lkyse 2 ;k U;k;fu.kZ;kpk vk/kkj ?ksryk vkgs-
1½ ¼2014½ 6 ,l- lh- lh 424
2½ ¼1989½ 2 ,l- lh- lh 163
9½ izfroknhps fo}ku odhy ;kauh fn-iz-la- ps vkns'k VII fu;e 1
;krhy rjrqnhadMs vkeps y{k os/kys- R;kauh vls ueqn dsys dh nksUgh eqdnE;kae/khy oknkps dkj.k osxGs vkgs- R;kauh] ifjlhek vf/kfu;e
1963 ;kps vuqPNsn 109 ;k dMsgh vkeps y{k os/kys T;ke/;s
[kkyhyizek.ks ueqn vkgs-

,dk fganw O;fDr}kjs th feRrk{kjk dk;nkUo;s fu;a=hr gksrs] frP;k ofMykauh ofMyksikftZr feGdrhps dsysys vU;dze.k ¼fodzh½ jn~n dj.;klkBh
Ckkjk o”kZ tsOgk feGdrhph fozdh
T;k O;fDryk dsyh vkgs rh O;fDr feGdrhpk rkck ?ksrs-
10½ R;kauh vls izfriknu dsys dh] nql&;k fodzh [krkph dkye;kZnk ifgY;k fodzh [krkP;k dkye;kZnsis{kk osxGh vkgs- nql&;k vU;dze.kkP;k ckcrhr dkye;kZnk] T;k O;fDrl vU;dze.k dsys xsys

vkgs R;k O;fDrus feGdrhpk rkck ?ks.;kP;k fnukadkiklqu ckjk Ok”kkZapk dkyko/kh laiY;kuarj laisy- R;kauh izLrqr U;k;ky;kP;k vydk xqIrk fo- ujsanj xqIrk ;k izdj.kkrhy U;k;fu.kZ;kpk vk/kkj ?ksryk-
3- ¼2010½ 10 ,l~- lh- lh- 141
11½ ;sFks ifgyk iz'u] T;koj fu.kZ; ns.;klkBh vkEgkl foaurh dj.;kr vkyh vkgs] rks vlk dh ek- mPp U;k;ky; ;kaps vkns'k ¼II½ fu;e
¼2½ vUo;s vlysyk vMFkGk] ;k izdj.kke/khy oLrqfLFkrhl ykxw gksr ukgh] gs Eg.k.ks cjkscj vkgs fdaok dls-
12½ oj ueqn eqnn;kojhy fu.kZ;koj y{k os/k.;kiqohZ lnj nksUgh eqdnE;ke/khy okn dFkukapk mYys[k dsyk rj tkLr Qk;ns'khj Bjsy- fnok.kh eqdnek dzekad 131@1963] vkEgh [kkyhy okndFkus y{kkr ? ksryh- izfroknh ¼oknh½ gs fganq/kehZ; vlqu rs cukjl Ldwy 'kkflr ferk{kjk Ldwy vkWQ ykW vUo;s fu;a=hr gksr vkgsr- tsOgk fVdkjkeps ofMy okjys R;k osGsl fVdkjke vKku gksrs- fVdkjke vKku gksrs R;k dkGkr feGdrhph O;oLFkk R;kaph vkbZ c?kr gksrh- lKku >kY;kuarj fVdkjkeyk okbZV vkf.k vUSkfrd lo;h ykxY;k vkf.k rks eksBk
>kY;koj nk:ckt cuyk- rlsp rks brj gh nqxZ.kkaP;k vkgkjh xsyk-
R;kyk [kfpZd lo;h ykxY;k gksR;k vkf.k Eg.kwu aR;kauh R;kaph ,d= dqaVaqckph oMhyksikftZr feGdr vuSfrd dkj.kkalkBh ,d= dqVqackP;k fgrkl ck/kk ;sbZy v'kk fjrhus fodyh ijarq ukrsokbZdkaP;k gLr{ksikuarj] fnukad 11@01@1957 jksth feGdrhps okV.khi= >kys ts fjrlj

uksan.khd`r dj.;kr vkys-
14½ oknh dz-2 ;kapk tUe R;kuarj Eg.ktsp fnukad 02@06@1957 jksth >kysyk vlY;keqGs] okV.khP;k osGh R;kal ojhy okV.khi=ke/;s i{kdkj Eg.kwu lkfey d: 'kdys uOgrs vkf.k dsys UkOgrs- oknh dz-3
;kapk tUe 26@08@1959 jksth >kyk vkf.k Eg.kqu R;kapk lnj okn feGdrh e/;s fgrlaca/k gksrk- okV.khdjrsosGh [kljk dz- 189 e/khy
8-22 ,dj {ks= gs e;r fVdkjke fdaok oknh dz-1 ;kaP;k iSdh dks.kkP;kgh okV.khl feGoys uOgrs- ijarq rs R;kUakrj ,df+=r {ks= vls
Bsoys gksrs- vki.kkl [kkyhy izek.ks eqn~ns y{kkr ?ksrk ;srhy-
¼x½ lIVsacj 1958 P;k efgU;ke/;s fdaok R;k njE;ku oknhauk ekfgrh
>kys gksrs fd fVdkjke ;kauk R;kaP;k tehuh fodk;P;k vkgsr- vkf.k
Eg.kqu R;kauh ^^fganw nSfud uoHkkjr] T;kph xksafn;k o toGiklP;k
Hkkxke/;s tkLr fodzh gksrs P;k fnukad 14 lIVaascj 1958 P;k vko`Rrhe/;s ,d izfr”ks/kd uksfVl Nkiwu vk.kyh- T;ke/;s R;kuh loZlkekU; tursyk e;r fVdkjke ;kaP;k dMwu tfeuhps dks.kR;kgh ekxkZus gLrkarj.k fLodk: u;s vls dGoys- R;kuarj yxspp oknhauk vls letys dh] izfroknh] e;r fVdkjke ;kaP;k lkscr]nkok feGdrh lanHkkZr fofdzpk djkj d: bfPNrkr vkf.k Eg.kqu R;kauh izfroknhaoj fnukad 4@1@1959 jksthph ys[kh uksVhl ctkoyh vkf.k R;kauk ifjPNsn 1¼b½ ;k e/;s ueqn dsysyh tehu fodr ?ks.;kiklwu Fkkac.;kps ctkoys-

¼3½ ijarw] rkfdn vkf.k uksfVlk nsmu lqn~/kk izfroknh;kauh [k- dz-
189 ;kpk dkgh Hkkx T;kps {ks= 3-20 ,dj vkgs T;kpk mYys[k oknhaP;k udk'kke/;s Ik] Q] Hk] Ek ;k v{kjkus yky 'kkbZus dsyk vkgs rs jDde :-8000@- ;k rFkkdfFkr ekscnY;kus fnukad 21@01@1959
P;k ukasn.khd`r fodzh [krkUo;s [kjsnh dsys-
15½ izdj.kkr iq<s vls EgVys vkgs dh lnj feGdr gh ofMyksikftZr ,d= dqVqckaph feGdr gksrh vkf.k lnjps vU;dze.k gs xjt Hkkxo.;klkBh uOgrs fdok ekyeRrso:u Qk;nk feGo.;klkBh uOgrs fdaok iqokZikj pkyr vkysys dtZ QsM.;klkBh uOgrs vkf.k Eg.kwu rs jn~n dj.;kl ik= vkgs- oknh dz-1 rs 3 ;kapk tUekiklwulnj tfeuhr fgrlac/k gksrk vkf.k oknh dz-4 ¼fVdkjke ;kaph fo/kok iRuh½ fgpk R;kaP;k lkscrp fgLlk gksrk- ekscnyk Eg.kwu fnysyh jDde fg dkYifud gksrh vkf.k rh d/khgh fnyh xsyh uOgrh vkf.k ekscnY;kfouk
>kysys vU;dze.k gs xzkg; uOgrs vkf.k Eg.kwu rs oknhaoj ca/kudkjd uOgrs- rlsp rs ;k dkj.kkLro jn~n dj.sk ;ksX; gksrs- R;kaurj iq<s dkgh fof'k”V vkjksi dj.;kr vkys gksrs ijarq T;kP;k'kh vkiY;k dkgh
,dlaaca/k ukgh-
16½ oknhauh okni=ke/;s] lnjps fodzh[kr oknh dzekad 4 fgP;k fgrlac/kkoj ca/kudkjd ukgh vls tkfgj gksmu feGkos rlsp tkxspk rkck fryk ns.;kr ;kok fdaok fnukad 21@01@1957 ps fodzh[kr jn~n dj.;kr ;kok( tfeuhpk rkck oknhauk ns.;kr ;kok( tfeuhpk rkck

oknhauk ns.;kr ;kok njE;kuP;k dkyko/khrhy uQ;kckcr pkSd'kh dj.;kr ;koh vkf.k dkgh beys ikMwu Vkd.;kl vfuok;Z izfrca/k dj.;kr ;kok vlk gqdweukek ikfjr dj.;kr ;kok v'kk vk'k;kP;k fnyk'kkph oknhauh ekx.kh dsyh gksrh-
17½ vkrk vki.k nqljk eqdnek Eg.ktsp fnok.kh eqdnek dz-34@1971
;ke/khy okndFkukdMs ikgw;k-
18½ bFks gh oknh vkf.k izfroknh lkj[ksp vkgsr- R;ke/;s] brj xks”Vhcjkscjp [kkyhy eqn~ns uewn vkgsr- xksafn;k xkoke/;s fLFkr] [kljk dz-189 ph 8-22 ,dlZ
{ks=QGkph Hkweh/kkjh tfeu gh oknh dz- 1- 2- vkf.k 3 ;kaph ofMyksikftZr tehu vkgs- oknh dzekad 4 fg oknh dzekad 1 rs 3 ;kaph vkbZ vkgs- oknh fganw/kehZ; vlwu rs cukjl Ldwy ;kauh iz'kkflr dsysY;k ferk{kjk dk;n;kUo;s fu;af=r gksr vkgsr- fVdkjke gs vuSfrd lo;haP;k vkgkjh xsys gksrs] rs ,d dksMxs nk:ckt cuys gksrs vkf.k rs vUkSfrd dkj.kkalkBh ofMyksikftZr tfeuh fodr gksrs vls vkjksi
R;kaP;k fo:n~/k dsys gksrs- rlsp R;ke/;s fnukad 11@01@1957 P;k okV.khpk gh mYys[k vkgs R;ke/;s [kljk dz- 189 P;k tfeuhckcr vlk gh vkjksi dj.;kr vkyk vkgs dh 8-22 ,dlZ {ks=QGkph tehu e;r fVdkjke fg'';ke/;s lkehy dj.;kr vkyh uOgrh vkf.k rh
,df=r Bso.;kr vkyh gksrh- ;k fBdk.kh nql&;k okni=ke/khy ifjPNsn dz-3 mn~/k`r dj.ks izLrqr Bjsy] lnj etdwj [kkyhyizek.ks

vkgs- ^^ijarq rkfdn vkf.k uksfVlk nsmulqn/kk izfroknhuah oknhaP;k ofMykadMwu [kljk dzekad 189 ;k tfeuhiSdh 3-20 ,dlZ pk Hkkx fnukad 21@01@1959 P;k [kjsnh[krkUo;s [kjsnh dsyk- oknhauh lnjph fodzh jn~n dj.;klkBh izfroknh fo:/n fnok.kh eqdnek dz-
131@1963 gk nk[ky dsyk- lquko.kh U;k;ky;kus lnjpk eqdnek
[kkjht dsyk vkf.k Eg.kwu oknhauh lnjpk U;k;fu.kZ; vkf.k gqdweukek ;k fo:n/k fnok.kh vihy dz-22@69 nk[ky dsys ts lgk¸;d ¼1½ U;k;k/kh'k] HkaMkjk 4 ¼v½ ;sFks l/;k izyafcr vkgs-
R;kaurj] izfroknhaps ofMy e;r fVdkjke ;kauh iqUgk fnuakd
11@02@1959 jksth [kljk dz-189 okntfeuhiSdh 4-82 ,dlZ
{ks=QGkph tehu th okni=ke/;s nk[ky dsysY;k udk'kke/;s yky jaxkr ^d*] ^[k*] ^x*] ^?k*] ^p*] ^N*] ^V*] ^B*] ^n*] ^u* vkf.k
^i* ;k vkn;k{kjkauh n'kZfoyh vkgs] oj ueqn dsY;kizek.kssp vlysY;k ifjfLFkrhr jDde :i;s 4000@& ;k vfHkdfFkr ekscnY;kus fnuakd
11@2@1959 P;k uksan.khd`r [kjsnh[krkUo;s oknhauk fodyh- vkf.k izLrr eqdnE;ke/;s lnj fodzh jn~n dj.;klkBh fouarh dsyh vkgs-
19½ R;ke/;s iq<s vlsgh dFku dj.;kr vkys gksrs dh] lnjph tfeu ofMyksikftZr ,d= dqVqackph feGdr v'kh letyh tkoh vkf.k feGdrhps vU;dze.k ¼fodzh½ gh xjtsiksVh ulwu fadaok R;kpk gsrw ekyeRrsoj dkgh uQk deo.ks gk gh ulwu ofMyksikftZr dtZ pqdo.ks gk gh ukgh vkf.k Eg.kwu rs jn~n dj.;k;ksX; vkgs-

20½ okndFkukapk mYys[k djrkauk vkrk vki.k ekuuh; mPp U;k;ky;
;kauh dk; fu.kZ; fnyk ;kps ifj{k.k d:;k- mPp U;k;ky; ;kauh vls ekuys dh ,dkp nkf;Rok[kkyh fuekZ.k >kysys lxGs ykxksikBps nkos gs lxGs feGwu ,dp okndkj.k izLFkkfir djrkr- R;kauh iq<s vlsgh ekuys dh lnjP;k izdj.kkrhy let.;kl lxG;kr dfB.k vlk eqn~nk gk vkgs dh ;sFks nksu osxosXkG;k rkj[kkauk tfeuhP;k osxosxG;k Hkkxkaps vU;dze.k ¼foØh½ >kysyh vkgs vkf.k tjh rs lkj[;kp i{kdkjkaP;k ykHkkr >kys vlys rjhgh R;keqGs ,dkis{kk tkLr okndkj.ks fuekZ.k
>kyh- iq<s vlsgh vk<Gys dh] izFke eqdnek izFke vU;dze.kkiqjrkp e;kZfnr Bsmu oknhauh nkos fdaok mik; foHkkxys vkgsr- nql&;k fodzh
[krkps R;kp i{kdkjkaP;k ykHkkr dsysY;k fu”iknukeqGs fofHkUUk vkf.k osxGs okndkj.k mifLFkr >kys- mPp U;k;ky; ;kauh fn-iz-la-ps vkns'k
¼II½ fu;e ¼2½ ;ke/;s fnysY;k mnkgj.kkpk mYys[k dsyk vkgs- mnkgj.k
^d* ,d ?kj ^[k* yk o”kkZyk 1200 :i;s brD;k HkkM;kus nsrks-
1905] 1906 o 1907 ;k laiw.kZ o”kkZps HkkMs ns; vlwu] pqdrs
>kysys ukgh- 1908 lkyh ^d* gk 1906 lkyP;k ;s.ks HkkM;kdjrk
^[k* fo:?n nkok djrks- 1905 fdaok 1907 lkyP;k ;s.ks HkkM;kdjrk
^d* yk ekxkgwu ^[k* fo:n/k nkok nk[ky djrk ;s.kkj ukgh-
21½ R;kuarj gk;dksVZ ;kauh iq<s vls izdj.k uewn dsys dh T;ke/;s ^d* ph nksu ?kjs vlwu R;kus rh ^[k* yk HkkM;kus fnyh- vkf.k tjh nql&;k

?kjkP;k HkkM;kph jDde lqn~/kk Fkfdr vlwu ,dk ?kjkP;k HkkM;kP;k
Fkfdr jdeslkBh eqdnek nk[ky dsyk- mPp U;k;ky; ;kaP;k ers] lnjph nksUgh okndkj.ks ,df+=r djko;kph fdaok ukgh gk oknhapk iz'u vkgs vkf.k ex nqljk eqdnek vojks/khr gks.kkj ukgh-
22½ eksgEen [kyhy [kku fo:n~/k esgcwc vyh fe;ku ;kaP;k izdj.kkr vk/khpk eqdnek vkSa/k ;sFkhy feGdrh'kh lacaf/kr gksrk- eqdnE;ke/khy i{kdkj lqUuh iFkkaps gksrs vkf.k 'kgktgkuiwj vkf.k vkSa/k ;sFks vlysY;k feGdrh ,d jk.kh cjdrqUuhlk ;kaP;k ekydhP;k gksR;k- ifgY;k eqdnE;ke/;s 'kgktgkuiwj ;sFsk fLFkr feGdrhapk lekos'k uOgrk- ekuuh; U;k;ky; ;kauh Hkkjrkrhy U;k;ky;kauh ekaMysyk n`f”Vdksu mpywu /kjyk vkf.k R;kauh dk<ysyk fu”d”kZ dh] 'kgktgkuiwj ;sFkhy feGdrhP;k lanHkkZrhy nqljk nkok gk vkns'k ¼II½ fu;e ¼2½ vUo;s vojks/khr gksr vkgs] dk;e dsyk- ;sFks lnj U;k;fu.kZ;krhy ifjPNsn
45 vkf.k 46 e/khy etdwjkpk mYys[k dj.ks Qk;ns'khj Bjsy dkj.k lnjpk etdwj okndkj.k izLFkkfir dj.;kP;k eqn~n;koj izdk'k Vkdrks-
^^45- laf{kIri.ks ueqn dsysys fn-iz-la-ps vkns'k ¼II½ fu;e ¼2½ vUo;s vls vf/kfu;fer gksrs dh] tj oknhus vkiY;k gDdekx.khP;k laiw.kZ HkkxkP;k lac/kakr nkok yko.;kr dlwj dsyh vlsy th ifgY;k eqdnE;k okndkj.kklac/kh gDdekx.kh dj.;kl rks gDdnkj vlsy rj R;kckcrhr v'kk izdkjs R;kus T;k HkkxkP;k ckcrhr rh dlwj dsyh vlsy fdaok tks Hkkx R;kus lksMwu fnyk vlsy R;kP;k

lac/kakr R;kyk nql&;k eqdnE;kr gDdekx.kh djrk ;s.kkj ukgh- gk eqn~nk ewU'kh c>ywj jfge fo- 'ke'kqUuhlk csxe ¼1867½
M.I.A.551] ;k izdj.kkr funsf'kZr dsY;kuqlkj- v'kk izdkjP;k loZ izdj.kkae/;s [kjh dlksVh gh vkgs dh uohu eqdnE;krhy gDdekx.kh pk ik;k gk [kjks[kjp vxksnjP;k eqdnE;kps okndkj.k] tks R;k eqdnE;kpk ik;k gksrk] ;kis{kk osxGk vkgs----
Lknj fu;ekpk Li”V gsrw gk nkO;kaps foHkktu VkG.ks gk vlwu ,dk eqdnE;krwu vusd eqdnes nk[ky gks.;kiklwu jks[k.ks gk ns[khy vkgs-
46½ oknhauk U;k;ky;kleksj R;kaP;k U;kf;d gDdkl iq”Vh ns.;klkBh vko';d vlysyh izR;sd oLrqfLFkrh] tj ukdkjyh xsyh rj] izR;sd oLrqfLFkrh 'kkfcr dj.;klkBh vko';d vlysY;k iqjkO;kaP;k izR;sd
Hkkxkpk R;kr lekos'k ulsy ijarw izR;sd OkLrqfLFkrhpk lekos'k vlsy th 'kkfcr dj.ks xjtsps vlsy- ekLVj vkWQ jksYl ;kauh fnysY;k okndkj.kkP;k O;k[;s'kh eh lger vkgs- vkf.k okndkj.kke/;s v'kh izR;sd oLrqfLFkrh] lekfo”V vkgs vkf.k tj ukdkjyh xsyh rj] rh 'kkfcr dj.ks vko';d vkgs vkf.k oknhl R;kus dsysyh dkjokbZ fVdo.;klkBh rs vko';d vkgs- vkrk okndkj.kkpk izfroknhauh mH;k dsysY;k cpkok'kh dkgh ,d lac/k ukgh vFkok rs oknha}kjs dsY;k xsysY;k fouarhP;k Lo:ikoj voyacwu vkgs vkf.k rs okndkj.kklkBh okni=ke/;s uewn dsysY;k

vk/kkjkadMs funsZ'k djrkr fdaok brj 'kCnkar] rs lnj iqjkO;kdMs funsZ'k djrkr T;kaP;k vk/kkjkokj oknh U;k;ky;kl R;kP;k YkkHkkr fu”d”kkZizrh ;s.;kl fouarh djrkr-
23½ fizOgh dkSfUly ;kauh lnjP;k rRRokapk xks”kokjk ifjPNsn 61 e/;s fnyk vkgs- rks [kkyhizek.ks vkgs %&
61½ izdj.kkae/;s ekaMYskY;k vkf.k oj ppkZ dsysY;k rRRokapk xks”kokjk
[kkyhyizek.ks vkgs%
1½ vkns'k 2 fu;e 2 P;k rjrqnha[kkyh ;s.kk&;k izdj.kkae/;s [kjh dlksVh gh vkgs dh uohu eqdnE;krhy gDdekx.khpk ik;k gk vxksnjP;k eqdnE;kps okndkj.k] tks R;k eqdnE;kapk ik;k vkgs] R;kis{kk osxGk vkgs-
2½ okndkj.k Eg.kts v'kh izR;sd oLrqfLFkrh] tj rh ukdkjyh xsyh rj] th oknhauk R;kaPkk U;k;fu.kZ;kojhy gDd 'kkchr dj.;klkBh vko';d vkgs-
3½ tj nksu nkO;kauk iq”Vh ns.;klkBh vko';d vlysys iqjkos osxosxGs vlrhy rj lnjph okndkj.ks lqn~/kk osxosxGh vlrhy-
4½ nksu osxosxG;k eqdnE;kae/khy okndkj.ks] tj loZlk/kkj.kjhR;k ,dp vlrhy rj rh ,dp vkgsr vls letys tkos-
5½ tj okndkj.kkpk izfroknhauh mH;k dsysY;k cpkok'kh dkgh ,d laca/k ulsy fdaok rs oknha}kjs dsY;k xsysY;k fouarhP;k Lo:ikoj voyacwu vkgs vkf.k rs okndkj.kklkBh okni+=ke/;s uewn dsysY;k

vk/kkjkadMs funsZ'k djrkr] rlsp rs brj iqjkO;kdMs funsZ'k djrkr
T;kaP;k vk/kkjkoj oknh U;k;ky;kl R;kP;k ykHkkr fu”d”kkZizrh ;s.;kph fouarh djrkr-
24½ rjhgh iq<s] ifjPNsn 63 e/;s U;k;ky;kus iq<hyizek.ks fu”d”kZ dk<yk vkgs-
63½ oknh ;kauh feGdrh ijr feGo.;klkBh fnysY;k okndkj.kke/;s v'kk oLrqfLFkrhapk lekos'k vkgs T;keqGs rs lnj feGdrhaojhy R;kapk gDd 'kkfcr dj.;klkBh gDdnkj vkgsr- lnjP;k ckch ;k R;kp nksUgh feGdrhlanHkkZrhy ckch vkgsr tls dh] jkuh cjdrmUuhlk ;k lnj feGdrhaP;k ekyd gksR;k% R;k fnukad 13 Qsczqokjh] 1927 jksth okjY;k% R;k lqUuh iaFkkP;k gksR;k vkf.k eqgEen dk;n;kvarZxr rs frps okjlnkj vkgsr- i{kdkjkaP;k orZ.kqdhpk fopkj djrk] ek- U;k;k/kh'k ;kauh vlk n`”Vhdksu ?ksryk dh] nksUgh i{kdkjkauh dsysyh nksUgh O;ogkjkaPkh izfdz;k lkj[khp gksrh vkf.k oknhaP;k vkS/k ;sFkhy feGdrhojhy gDd ukdkj.ks vkf.k lnjP;k udkjkP;k ifj.kkeLo:i izfroknhauk feGkysyk 'kgktuiwj
;sFkhy feGdrhpk rkck gs ,dkp O;ogkjkpk Hkkx gksrs- ;k iz'ukoj] ek- mPp U;k;ky;kP;k U;k;k/kh'kkauh R;kaps er nksu fBdk.kh [kkyhizek.ks
O;Dr dsys vkgs-
^^vkeP;kleksjhy izdj.kkr] vkS/k ;sFkhy feGdrhP;k ckcrhr gDdkojhy vfrdze.k fdaok gDdkpk nq:i;ksx gs 'kgktuiwj ;sFkhy

feGdrhP;k ckcrhrhy izdj.kkrhy gDdkojhy vfrdze.k O;ogkj
>kyk R;k dkGkP;k ckcrhr fdaok Lo:ikP;k ckcrhr fHkUu fdaok osxGs uOgrs-
;sFks iqUgk vls uewn dj.;kr ;srs dh] ^^;k fBdk.kh izLrqr izdj.kkr vkEgkal vls vk<Gys dh ,d 'kgktgkuiwj ;sFkhy feGdrhojhy vkf.k nqljs vkS/k ;sFkhy feGdrhojhy nksu viizos'k
;kaps Lo:i lkj[ksp gksrs vkf.k rs ,dkp O;ogkjkpk Hkkx gksrs vkf.k oknhauk lnj gDd izLFkkfir dj.;klkBh ykx.kkjs iqjkos vkf.k oLrqfLFkrhfun'kZd ckchi.k lkj[;kp gksR;k-
25½ ;k fBdk.kh] vkEgh vkns'k ¼II½ fu;e ¼2½ P;k laca/kkr funZs'k djrks vkf.k lnj fu;e [kkyhizek.ks vkgs-
^^2- nkO;ke/;s laiw.kZ gDdekx.kh lekfo”V vl.ks-
1½ okndkj.kkP;k lanHkkZr oknh th gDdekx.kh dj.;kl gDdnkj vlsy rh laiw.kZ gDdekx.kh izR;sd nkO;ke/;s lekfo”V vlyh ikfgts-
Ik.k nkok ,[kkn;k U;k;ky;kP;k vf/kdkfjrse/;s vk.k.;klkBh oknhl gDdekx.khpk dks.krkgh Hkkx lksMwu nsrk ;sbZy-
2½ gDdekx.khpk ,[kknk Hkkx lksMwu ns.ks&tj oknhus vkiY;k gDdekx.khP;k ,[kkn;k HkkxkP;k lac/kkr nkok yko.;kr dlwj dsyh fdaok rks Hkkx cqn~f/kiqj%ij lksMwu fnyk rj R;k ckcrhr rh dlwu dsyh vlsy fdaok tks Hkkx R;kus lksMwu fnyk vlsy R;kP;k lac/kkr R;kuarj
R;kyk nkok nk[ky djrk ;s.kkj ukgh-

3½ vusdkaiSdh ,[kkn;k vuqrks”kkdjrk nkok nk[ky dj.;kr dlwj &
,dkp okndkj.kkP;k laca/kkr ,dkis{kk vf/kd vuqrks”kkdjrk gDdnkj vlysY;k ,[kkn;k O;Drhl v'kk loZ fdaok R;kaiSdh dks.kR;kgh vuqrks”kkdfjrk nkok nk[ky djrk ;sbZy% Ik.k U;k;ky;kph ijokuxh ? ksryh vlY;kl rsOk<h ckc oxGwu ,jOgh] R;kus v'kk loZ vuqrks”kkadfjrk nkok yko.;kr dlwj dsY;kl v'kk izdkjs dlwj dsysY;k dks.kR;kgh vuqrks”kklkBh R;kuarj R;kyk nkok nk[ky djrk ;s.kkj ukgh- vkns'k ¼II½ fu;e ¼2½ ;ke/;s v'kh rjrwn vkgs dh oknh] okndkj.kklanHkkZr laiw.kZ nkok nk[ky d: 'kdrks vkf.k tks nk[ky dj.;kpk R;kyk gDd vkgs- ijarq R;kP;klkBh] nkO;kiSdh dks.kR;kgh
Hkkxkojhy gDd lksMwu ns.;kpk Ik;kZ; [kqyk vkgs- vkns'k ¼II½ fu;e ¼2½ ;ke/;s gDdekx.khpk dkghHkkx lksMwu ns.ks vkf.k gDdekx.khpk dkgh Hkkx oxG.ks ;keqGs gks.kk&;k ifj.kkekaP;k ckcrhr rjrwn vkgs- R;kr vls tkghj dsys vkgs dh tj dk oknhauh
R;kP;k gDdekx.khpk dkgh Hkkx [kVyk nk[ky djrkauk oxGyk fdok tk.kwucqtwu gDd lksMwu fnyk rj R;k v'kkizdkjs dlwu dsysY;k dks.kR;kgh vuqrks”kklkBh R;kuarj nkok nk[ky djrk ;s.kkj ukgh- vkns'k
¼II½ fu;e 2 ¼3½ ;ke/;s] lkj[;kp okndkj.kkP;k ckcrhr ,dkis{kk vf/kd vuqrks”kkdfjrk nkok nk[ky dj.;kr dlwj dsyh vlsy rj
R;kP;k ifj.kkekpk ijke'kZ ?ks.;kr ;srks- v'kh dlwj >kyh vlY;kl
R;kP;k ifj.kkeLo:i] oknhauk v'kk oxGysY;k ckchlkBh nkok nk[ky

djrk ;s.kkj ukgh- ;klkBh ,dp viokn vkf.k rks Eg.kts T;k ckchlkBh R;kus ekuuh; U;k;ky;kph laerh izkIr dsyh vlsy rjp rks vls d: 'kdrks- oxksZ baMLVªht ¼baft-½ ¼izk-½ fy- fo:/n osapjVsd lksY;w'kUl~ ¼izk-½ fy- ¼2013½ ,l~- lh- lh- 625 ;k izdj.kkrhy vkns'k ¼II½ fu;e ¼2½ vkf.k vkns'k ¼II½ fu;e 2 ¼3½ ;ke/khy
Qjd laf{kIri.ks n'kZfoyk vkgs- izLrwr U;k;ky; ;kauh brj ckchalkscrp vlsgh ekuys dh]
^^fnok.kh izfdz;k lafgrspk vkns'k 2 fu;e 1 ;kuqlkj izR;sd eqdnE;ke/;s ,[kkn;k okndkj.kkP;k lanHkkZr oknh th gDdekx.kh dj.;kl gDdnkj vlsy rh laiw.kZ gDdekx.kh lekfo”V vlyh ikfgts- ijarw oknhauk] tj R;kauk goa vlsy rj R;kaP;k gDd ekx.khe/khy , [kkn;k Hkkxkpk gDd lksMwu ns.;kpk Ik;kZ; vkgs- fn- iz-la- ps vkns'k 2 fu;e 2 e/;s v'kk ifjfLFkrhckcr uewn dsys vkgs dh ftFks oknh vkiY;k gDdekx.khP;k ,[kkn;k HkkxkP;k laca/kkr T;kpk rks gDdnkj vkgs] nkok yko.;kr dlwj d: 'kdrks fdaok rks Hkkx cqn~f/kiqj%lj lksMwu nsÅ 'kdrks ijarw tj oknhus vls dsys rj vkns'k ¼II½ fu;e
2 ;ke/;s vls Li”V dsys vkgs dh R;kus T;k HkkxkP;k ckcrhr rh dlwj dsyh vlsy fdaok tks Hkkx R;kus lksMwu fnyk vlsy rj R;kP;k laca/kkr R;kuarj R;kyk nkok nk[ky djrk ;s.kkj ukgh- vkns'k ¼II½ fu;e 2 ¼3½ ;ke/;s v'kh rjrwn vkgs dh] v'kk ifjfLFkrhe/;s tsFks oknh ,dk fof'k”V okndkj.kkP;k ckcrhr ,dkis{kk vf/kd vuqrks”kkps

gDdnkj vlrkauk ns[khy tsOgk R;k lxG;k vuqrks”kkadjrk nkok nk[ky dj.;kl dlwj djrkr rsFks U;k;ky;kph vuqerh ?ks.ks vko';d vkgs- v'kk ifjfLFkrhr U;k;ky;kph vuqerh
?ksryh vlY;kl rso<h ckc oxGwu] oknhauk vxksnj oxGysY;k vuqrks”kklkBh uarj nkok nk[ky dj.;kiklwu jks[kys vkgs- vkns'k ¼II½ fu;e 2 ¼2½ vkf.k ¼3½ ;kae/khy rjrqnhaps la;qDr okpu dsys vlrk vls Li”V gksr vkgs dh] vkns'k 2 fu;e 2 P;k ojhy uewn iksV&fu;ekr nksu osxG;k ifjfLFkrhoj fopkj dsyk vkgs- mnk- tsFks oknh gDdekx.khpk ,[kknk Hkkx T;kpk rks gDdnkj vkgs] vlk Hkkx fdaok R;kojhy gDd lksMwu nsrks vkf.k nqljs Eg.kts tsFks oknh
T;kaP;klkBh R;kus eqdnE;ke/;s gDdekx.kh dsyh vlrh v'kk vusd vuqrks”kkaiSdh ,d vuqrks”k oxGrks fdaok R;kojhy gDd lksMwu nsrks- v'kk uarjP;k ifjfLFkrhrp QDr] tsFks oknh vk/khP;k eqdnE;ke/;s oxGysY;k vuqrks”kklkBh ,d uarjpk eqdnek nk[ky d: 'kdrks
T;ke/;s ifgY;k eqdnE;ke/;s oxGysY;k fo'kh”V vuqrks”kklkBh R;kus ifgY;k eqdnE;ke/;s R;k vuqrks”kklkBh gDdekx.kh dj.;klkBh ek-
U;k;ky;kph vuqerh ?ksryh gksrh- fn- iz- l- vkns'k 2 fu;e 2 ¼2½ vkf.k ¼3½ vf/kfu;fer dj.;kekxpk gsrw 'kks/k.ks dfB.k ukgh- lnjps fu;e ,d iz'kaluh; rRo v/kksjsf[kr djrkr T;keqGs izfroknhauk ,dkis{kk vusd eqdnE;kae/;s tsFks vusd vuqrks”kkaiSdh ,[kk|k gDdekx.khlkBh eqdnek nk[ky dsY;keqGs

gks.kk&;k +=klkl izfrca/k gksrks- v'kk izdkjP;k vuqrks”kklkBh Qdr
U;k;ky;kph vuqerhus th LokHkkfodfjR;k U;k;ky;kps fjrlj lek/kku
>kY;kuarj vkf.k pkaxY;k o iqjs'kk dkj.kklkBh fnyh tkbZy] nk[ky dsysyk vlsy-
27½ Eg.ktsp] lkj[;kp okndkj.kklkBh nk[ky dsysY;k eqdnE;ke/;s gDdekx.khpk ,[kknk Hkkx oxG.ks fdaok R;kojhy gDd lksMwu ns.ks
;kpk ifj.kke Eg.kts v'kkizdkjs oxGsY;k fdaok gDd lksMwu fnysY;k
HkkxklkBh oknhauk ekxkgwu eqdnek nk[ky dj.;kiklwu izfrcaf/kr dsys vkgs- ijarq] ,dk okndkj.kke/kwu mn~HkoysY;k eqdnE;ke/;s osxosxGs vuqrks”k ekfxrys vlrhy ( ek- mPp U;k;ky;kph vuqerh ?ksrysyh vlsy] rjp nqljk ¼uarjpk½ eqdnek T;ke/;s vxksnjP;k eqdnE;ke/;s ekfxrysY;k vuqrks”kkis{kk osxGk vuqrks”k feG.;klkBh izkFkZuk djrk
;sbZy- vkns'k ¼II½ fu;e 2 ;ke/;s rhu 'kCniz;ksx okijys vkgsr- izFkeRk% R;ke/;s ^okndkj.k* ;k 'kCnkpk mYys[k vkgs- R;ke/;s mYys[kysyk nqljk 'kCn Eg.kts ^^-------------;kl vuqy{kwu nkok**vkf.k
'ksoVpk mYys[kysyk 'kCn vkgs ^^vuqrks”k**
28½ izfroknhauh mHkk dsysyk cpko] okndkj.k Eg.kts dk; gs fu/kkZfjr dj.;kr vizLrqr vkgs- oknhauk izkfFkZysys vuqrks”k] oknkl dkj.k d'kkeqGs fuekZ.k >kys gs fu/kkZfjr dj.;ktksxs ukghr- fizOgh dkSflay
;kauh eqgEEkn [kyhy [kku ;k izdj.kke/;s Li”Vhdj.k fnY;kuqlkj] okndkj.k Eg.kts oknh ;kauh U;k;ky;kus R;kaP;k YkkHkkr vuqrks”k ekU;

dj.;klkBh okijysys ek/;e vkgs- vkf.k Eg.kwu vls Eg.krk ;sbZy dh] okndkj.k Eg.kts okLrfod vkf.k dk;ns'kkhj vk/kkj fdaok vk'oklu
T;k vk/kkjs oknh ek- U;k;ky;kl] lnjP;k izdj.kkpk fudky R;kaP;k ykHkkr ns.;kph fouarh djrkr- ;sFks vlsgh Li”V gksr vkgs dh] nksUghgh eqdnE;kae/khy okndkj.k gs lkj[ksp vlk;yk gos- lnjph nksUgh okndkj.ks lkj[khp vl.;klkBh egRRokps vkgs rs izdj.kkrhy rF;-
29½ dkWQh cksMZ ¼lqizk½ ;k izdj.kkr izfroknh ;kauh fu;kZr fyykoke/;s dkWQh [kjsnh dsyh o rh dkgh fof'k”V ns'kkae/;s fu;kZr dsyh R;kauh nksu eqdnes nk[ky dsys- dkWQh cksMZ ;kauh dkWQh fu;kZr dj.;klkBh f'kDdk in~/krh (stamp system) miyC/k d:u fnyh gksrh- oknhaph rdzkj v'kh gksrh dh] izfroknhauh LVaaWil~ ns.;kl dLkwj dsyh vkf.k rs n;k;yk m'khj dsyk vkf.k R;keqGs R;kaps uqdlku >kys- ;k izdj.kkr ek-
U;k;ky;kus vlk fu.kZ; fnyk dh % &
12½ ek- U;k;ky;kauh] ¼R;kaP;kleksjhy½ eqdnek vkns'k 2 fu;e 2
;krhy rjrqnhuqlkj ckf/kr gksr vkgs fdaok ukgh gs Bjfo.;klkBh oknhauh lacf/kr eqdnE;ke/khy R;kaP;k okni=ke/;s uewn dsysyh okndkj.ks riklyh ikfgtsr ¼d`i;k ,l~- u>hj vgen fo- LVsV cWad vkWQ EgSlwj
% 2007 ¼11½@scc 75 igk ½ vkns'k 2 fu;e 2 e/khy ;qDrhoknkph rkaf=drk y{kkr ?ksrk] okndkj.k vksG[k.;klkBh nksUgh eqdnE;kae/khy okni=s] ,df=ri.ks okpk;yk gohr ¼fopkj djk;yk gok½ ts gDdekx.kh 'kkfcr dj.;klkBh vko';d vkgs fdaok oknhauk lnj ckc]

'kkfcr dj.;klkBh vko';d vkgs- Eg.kwu okndkj.k vksG[kY;kuarj] tj vls vk<Gys dh] lnj nksUgh eqdnE;karhy okndkj.k gs lkj[ksp vkgs rj vkf.k vlsgh vk<Gys dh uarjP;k eqdnE;krhy nkok dsysyk vuqrks”kkph vxksnjP;k eqdnE;kr ns[khy ekx.kh djrk vkyh vlrh rj
R;k izdj.kkr uarjpk nkok vkns'k 2 fu;e 2 varxZr vojksf/kr gksrks-
16½ vks- ,l- dz- 3150@1985 ;k eqdnE;ke/khy tks vxksnjpk nkok gksrk] okni=ke/;s izfroknh ts R;krhy oknh gksrs R;kauh v'kh gDdekx.hk dsyh gksrh dh] vihydrsZ] ts R;krhy izfroknh gksrs ;kauh
R;kauh [kjsnh dsysY;k 268-08 Vu dkWQh P;k fu;kZrhlkBh fnukad
11@08@1982 vkf.k 08@09@1982 ;k dkyko/khdjhrk ICO
Stamps, ns.;klkBh R;kauh vk'oklu nsÅulqn~/kk] ns.;kr dlwj dsyh
T;kP;k ifj.kkeLo:i] oknhauk uqdlku lkslkos ykxys- lnj ckchP;k vk/kkjkoj] izfroknh ;kauh lnjP;k uqdlku o gkuhP;k HkjikbZph gDdekx.kh dsyh- izfroknh ;kauh] iq<s vls n~<dFku dsys dh lnj eqdnE;klkBh tsOgk izfroknh ;kauh vfiydrkZ ;kaP;kdMwu vihydrkZ
R;kauk ICO Stamps nsrhy ;k vk'oklukoj R;kauh vk;ksftr dsysY;k fyykoke/;s dkWQh [kjsnh dsyh] vls osxosxG;k rkj[kkauk dkj.k ? kMysys vkgs-
17½ vk'oklu nsÅulq/nk izfroknh ;kauk ICO Stamps, ns.;kr >kysyh dlwj gs oj uewn eqdnE;kps okndkj.k vkgs- ;k izdj.kkr izfroknhauk
R;kaP;k gDdekx.khP;k ;'kLohrrslkBh vihydrsZ ;kauh dsysY;k

pqdheqGs Eg.ktsp R;kauh ¼izrhoknhuh½ [kjsnh dsysY;k dkWQhlkBh ICO
Stamps, ns.;kr dlwj dsY;kewGs izfroknhauk rksVk lkslkok ykxyk-
30½ ek- U;k;ky;kus iq<s vlsgh ekuys dh vihydrkZ ;akuh LVWi~l ns.;kr dlwj dsyh vkgs gs oknhauh 'kkfcr dsY;kuarjp oknh lnj eqdnE;ke/;s ;'kLoh gksÅ 'kdrkr- lnj eqdnE;krhy Qjdkps dkj.k gs dkWQhph jDde ¼fdaer½ vkf.k T;k fno'kh lnj dkWQh [kjsnh dsyh rks fnuakd vls vkgs-
31½ izfroknh ;kauh vydk xqIrk fo:/n ujsanj dqekj xqIrk ;k izdj.kkrhy U;k;fu.kZ;kpk vk/kkj ?ksryk vkgs- lnj izdj.kkr] vihydrhZ vkf.k mRrjoknh ;kauh uoh fnYyh fLFkr ^^i** ;k fBdk.kh ,d laLFkk pkyfo.;klkBh Hkkxhnkjh laLFkk LFkkiu dsyh-
R;kuarj vfoHkDr v/kkZ fgLlk fod.;klkBh ,d djkj dsyk- ijarq mRrjoknh ;kauh fodzh ekscnyk jdesP;k v/khZp jDde fnyh T;keqGs vihydrZs ;kauk moZfjr jdeslkBh eqdnek nk[ky djkok ykxyk- lnj nkO;ke/;s gqdweukek ikfjr >kyk- vihydrZs ;kauh uarjpk vk.k[kh ,d eqdnek] fnukad 05@04@2000 ;k rkj[ksiklwu] th lnj Hkkxhnkjh djkj fu”;kfnr >kyk rh rkjh[k vkgs] fnukad 31@07@2004 ;k rkj[ksi;Zarpk fg'kksc miyC/k d:u ns.;klkBh nk[ky dsyk- vihydrsZ ;kaP;k ers] Hkkxhnkjh bPNsuqlkj gksrh vkf.k R;kuarj rh folftZr >kyh- izLrqr U;k;ky;kus mPp U;k;ky;kP;k erkP;k fo:/n er uksanfoys dh lnj eqdnek vkns'k ¼II½ fu;e 2 ;krhy rjrqnhauqlkj

vkf.k izk³U;k; rRokuqlkj vojks/khr gksr vkgs- U;k;ky;kus xq:c{k flag fo:/n Hkqjkyky ¼,-vk;-vkj- 1964 ,- lh-1810½ ;k izdj.kkrhy
U;k;fu.kZ; vuqljys vkgs vkf.k R;kcjkscjp [kkyhyizek.ks fu.kZ; fnyk %& ek- U;k;ky;kP;k [kaMihBkus lnjpk fu.kZ; [kkyhy dkj.kkaeqGs dk;e dsyk vkgs dh] lnj eqdnek fn- iz- la- P;k vkns'k 2 fu;e 2 vuqlkj vojks/khr gksr vlwu vihydrhZ us frP;k loZ ekx.;kackcr izfrokanhlkscr fnukad 29@06@2004 jksthP;k c;k.kk djkjkvarxZr le>ksrk dsyk vkgs- izLrqrps vfiy R;kuarj fo'ks”k vuqerh ;kfpds}kjs nk[ky dsys vkgs- izFke eqdnE;krhy okndkj.k gs fnukad 29@06@2004 jksthP;k fodzh[krkuqlkj fdaerhph jDde vnk u dj.ks gs gksrs rj nql&;k eqdnE;krhy okndkj.k gs Hkkxhnkjh djkj fnuakd 05@04@2000 P;k varxZr ?kfVr >kysY;k Hkkxhnkjh laLFksP;k ys[;kaps fg'kksc pqdrs u dj.ks gs gksrs dsoG ^j* ;sFks vlysY;k Lfkkoj feGdrhpk fodzhdjkj vkf.k
^rf{kyk bafLVV;qV* ;k ukokus rsFks pkyw vlysYkk O;olk; vkf.k nqljk eqdnek ,dk Hkkxhnkjh laLFksfo”k;h vkgs ftpk O;olk; ^i* ;sFks ^rf{kyk bafLVV;wV* ;k ukokus pkyw vl.ks vls vlys rjhgh lnjps nksUgh eqdnes
,dkp okndkj.kk'kh lacf/kr vkgsr T;keqGs fo-iz-la- P;k vkns'k ¼II½ fu;e 2 P;k rjrqnh ykxw gksrkr-
32½ izk³U;k; ;k izfrdFkukP;k ckcrhr] ;sFks U;k;ky;kus [kkyhyizek.ks

fu.kZ; fnyk vkgs % izk³U;k;kps izfrdFku gs oknhaP;k gDdekx.kh ekU; gksÅu feG.;kP;k vf/kdkjkojpk fucZa/k vkgs- lnjps izfrdFku gs Li”Vi.ks
'kkfcr >kysys vlys ikfgts] fo'ks”kr% tsFks izfrca/k gks.;kph ekx.khp vFkkZiUu izkM-U;k;koj vk/kkfjr vkgs- oknh T;kP;kfo:/n vFkkZiUu izkMU;k;kuqlkj izfrckf/kr gks.;klkBh fouarh dj.;kr vkysyh vkgs]
R;kauk v'kk izdkjP;k izfrdFkukph dYiuk vlk;yk goh vkf.k
R;kfo:n/k R;kaps er ekaM.;kph la/kh feGk;yk goh- izLrwr izdj.kkr vFkkZiUu izk³U;k;kps izfrdFku dj.;kr vkys uOgrs rlsp vfiydrZk
& oknh ;kauk v'kk izdkjP;k izfrdFkukoj vk/kkjhr izdj.kkpk lkeukgh djkok ykxysyk ukgh- jsl T;qfMdsVk ¼izkM-U;k;½ Eg.kts ^^vfHkfuf.kZr
>kysyh xks”V** Eg.ktsp vlk okn T;koj vafrer% U;kf;d fu.kZ;
>kysyk vkgs- vFkkZiUu izk³U;k;kpss rRo gs] fnok.khizfdz;k lafgrsps dye 11 e/;s fnysys Lif”Vdj.k IV TksOgk Lif”Vdj.k III lkscr okpys tkbZy R;kosGsl R;kiSdh nksUgheqGs] izdj.k izR;{ki.ks vkf.k lkjr% oknxzLr vkgs vls ekuU;kr ;sbZYk- ojhy xks”Vh y{kkr ?ksrk] tjh cpkokps fdaok gYY;kps ,[kkns fof'k”V dkj.k lq:okrhP;k eqdnE;ke/;s ns.;kr vkys uOgrs] rjh rs vFkkZiUu izkM%U;k;kP;k rRRokuqlkj] uarjP;k eqdnE;ke/;s nsrk ;sm 'kdrs- vFkkZeUu izkM-U;k;kps rRRo gYyk vkf.k cpkokps dkj.k ;kpk ijke'kZ ?ksrs rj fn- iz- la- ps vkns'k 2 fu;e 2 gs ,dkp okndkj.kklca/kh ekx.kh djrk ;sÅ 'kdr gksrs vls ijarq

ekx.kh u dsysY;k vuqrks”kklaca/khr vkgsr-
33½ Hkkjrkps la?kjkT; fo:/n ,p- ds- /kzqo ¿¼2005½ 10 ,l-lh-lh-
218À ;k izdj.kkar] ek- U;k;ky;kus] brj xks”Vhalkscrp vlsgh ekuys dh] vihydrkZ ;kaps fo}ku ofj”V ofdy ;kaps dFku rlsp izfroknh]
T;kauh Lor%ph cktw Lor% ekaMyh] ;kaps dFku ,sdY;kuarj vkeps lek/kku >kys vkgs dh] ek- mPp U;k;ky;kus ?ksrysY;k n`f”Vdksukr dkghgh nks”k vk<Gr ukgh- fn-iz-la-pk vkns'k 2 fu;e 2 P;k rjrqnhauqlkj vf/kfu;fer >kysyk izfrca/k ykxw gks.;klkBh] okndkj.k]
T;koj uarjpk eqdnek vk/kkjysyk vkgs] gs ekx.khnkjakuk] T;kosGsl
R;kauh ,[kk|k U;k;ky;kleksj ifgY;k eqdnE;krhy gDdekx.khP;k vaeyctko.khlkBh izkFkZuk dsysyh vlsy] R;kosGslp mn~Hkoysys vlko;kl gos- mPp U;k;ky;kP;k U;k;fu.kZ;ke/;s vk<Gysyh vkf.k uewn dsysyh oLrwfLFkrh T;kP;k'kh erHksn vl.;kps vkEgkl dks.krsgh dkj.k vk<Gr ukgh rlsp izfroknhauh ekx.kh dssysyk nqljk vuqrks”k gk ifgY;k vtkZr mn~HkoysY;k gDdekx.khpk Hkkx gksÅ 'kdr ukgh- ;sFks fn- iz- la- ps vkns'k 2 fu;e 2 ;k}kjs vf/kfu;fer gksr vlysyk izfrjks/k Li”Vi.ks ykxw gksr ukgh-
34½ ,l- uthj vgen fo-LVsV cWad vkWQ EgSlwj ¿¼2007½ 11 ,l- lh-lh-75À ;k izdj.kkr vihydrsZ@izfroknh ;kauh nksu ux xgk.k BsÅu oknhaP;k caaWdsdMwu dkgh jDde dtkZÅ ?ksryh gksrh- cWadsus nk[ky

dsysY;k iS'kkP;k ckcrhrhy eqdnE;ke/;s gqdweukek ikfjr >kyk gksrk- ijarw gqdweukE;kP;k vaeyctko.khps dkedkt v;'kLoh Bjys dkj.k xgk.k BsoysY;k clpk 'kks/k ykxyk ukgh- vaeyctko.khP;k nkO;ke/;s cWdsus xgk.k BsoysY;k feGdrhP;k fodzhlac/kh fouarh dsyh ijarw vihydrsZ ;kauh] xgk.k oLrwP;k ckcrhr gqdqeukek ikjhr >kysyk ukgh vkf.k Eg.kwu cWd Qdr feGdr tIr d: 'kdrs vkf.k ljGljG fodw 'kdr ukgh] vlk eqn~nk mifLFkr d:] R;kl fojks/k dsyk- lnjpk vk{ksi dk;e dsyk xsyk- R;koj cWdsus leU;k; xgk.kkpk vaeyctko.khlkBh nqljk eqdnek nk[ky dsyk- izLrqr U;k;ky; ;kauh vlk n`”Vhdksu ?ksryk dh nql&;k eqdnE;krhy okndkj.k gs osxGs gksrs- ek-U;k;ky;kus iq<s vkns'k XXXIV fu;e 14 pk vk/kkj ?ksÅu iq<hyizek.ks fu.kZ; fnyk-
14½ v'kk izdkjs ekaMysys RkRRo ykxw dsY;kl] v'kk fu”d”kkZizr ;s.ks
'kD; ukgh dh fn-iz-la- P;k fo'ks”kr% vkns'k 34 fu;e 14 P;k lanHkkZr leU;k; xgk.kkP;k vaeyctko.khlkBh nk[ky dsysyk eqdnek] fn- iz- la P;k e/;e eqnrhP;k dtkZP;k olqyhdjhrk nk[ky dsysyk vxksnjpk eqdnek y{kkr ?ksrk vkns'k 2] fu;e 2 vUo;s ifj.kkfer gksr vlwu lnjph nksUgh okndkj.ks] tjh rh ,dkp O;ogkjkpk Hkkx vlyh rjhgh osxGh vkgsr- tjh vU;Fkk] fn- iz- la- Pkk vkns'k 34 fu;e 14 lg fu;e 15] vkns'k 2 fu;e 2 vUo;s ykxw gksr vlysyk izfrjks/k] tj vlY;kl rks dk<wu Vkdrks- vihydrsZ ;kaps fo}ku ofdy ;kauh

?ksrysyk jaxwu mPp U;k;ky; ;kapk ih ok;~ ;w E;qfuflikfyVh fo:/n ;w-
Vu U;kf;u ¼ ,vk;vkj 1933 jaxwu 158½ ;ke/;s fnysY;k
U;k;fu.kZ;kpk vk/kkj] R;kauk izLrwr eqdnek fn- iz- la- ps vkns'k 2 fu;e2 ;k}kjs izfrjks/khr gksr vkgs v'kh ;kpuk dj.;kl lgk¸;Hkwr gksr ukgh- dkj.k lnjP;k U;k;fu.kZ;k}kjs vkns'k 34 fu;e 14 ;kpk ifj.kke n'kZfoysyk vkgs T;kpk mYys[k vkEgh vxksnjp oj uewn dsysyk vkgs-
35½ izFker% vki.k mRrjoknh ;kaps fo}ku ofdy ;kauh dsysyk
;qfDrokn y{kkr ?ksÅ;k rks vlk dh ifjlheu dk;|kP;k vuqPNsn 109 vUo;s ifjlheukpk dkyko/kh vU;ladzkferh ;kauh rkck ?ksrY;k fnolkiklwu Lkq: gksrks vkf.k Eg.kwu fnukad 21@02@1959 P;k fodzh
[krklanHkkZrhy nql&;k eqdnE;klkBhps okndkj.k gs vxksnjP;k eqdnE;krhy okndkj.kkis{kk osXkGs vlsy dkj.k rks eqdnek vxksnjP;k rkj[ksP;k fodzh[krklanHkkZrhy gksrk vkf.k R;k ifjlheukpk osxGk dkyko/kh gksrk- vkEgh v'kk erkps vkgskr dh] vuqPNsn 109 varxZr ifjlheukpk dkyko/kh gk ifgY;k fodzh[krklanHkkZrhy ifjlheu dkyko/khis{kk osxGk vkgs vkf.k rks vkns'k ¼II½ fu;e 2 vUo;s ykxw gks.kkjk izfrjks/k oxG.;klkBh ykxw gksr ukgh- vkns'k ¼II½ fu;e 2 ps eqyHkr rRRo gs vkgs dh dks.kR;kgh O;fDrl lkj[;kp okndkj.kklkBh nksunk +=klkrwu tk;yk ykxw u;s- loZ gDdekx.;k o vuqrks”k T;k ,dk okndkj.kkP;k ifj.kkeLo:i vkgsr] R;k ,dkp

nkO;ke/;s varHkwr >kY;k ikfgtsr- vkns'k ¼II½ fu;e 2 ;ke/;s] laoS/kkfudfjR;k Bjowu fnysY;k osGsuarj nkok nk[ky dj.;kpk rkRiqjrk gDd fuf'pr dj.kk&;k rRokph rjrwn dsyh vkgs- tj gkp vkns'k
¼II½ fu;e 2 pk ewyHkwr gsrw vlsy rj T;kosGsl ifgyk eqdnek nk[ky dsyk R;kosGsl] nql&;k fodzh O;ogkjkl lqn~/kk vkOgku nsrk
;sÅ 'kdrs dkj.k rs ,dkp okndkj.kkrwu mn~Hkoysys vkgsr vkf.k rs nksu osXkGs okndkj.k ukghr gs ekfgrh vlqugh] Qdr osxG;k ifjlheu dkyko/khph rjrwn vlY;kl lnj ckc] vkns'k ¼II½ fu;e 2 vUo;s vlysY;k izfrjks/kkl ck/kk vk.kw 'kdr ukgh-
36½ vkrk vki.k mRrjoknh ;kaps fo}ku ofdy ;kapk fnok.kh izfdz;k lafgrsps vkns'k ¼VII½ fu;e 1 ;koj vk/kkjhr ;qDrhoknkpk fopkj d:;k- vkns'k ¼VII½ fu;e 1 ;ke/;s okni=kr varHkwZr vlko;kps ri'khy ;kalac/kh rjrwn vkgs- R;ke/;s] brj ckchcjkscjp] v'kkgh ckch]
T;kaeqGs oknkl dkj.k mn~Hkoys vkf.k rs dsOgk mn~Hkoys] ;kapk mYys[k vlkok- ojoj ikgrk] izfroknhapk ;qfDrokn gk ifjlheu dk;|kP;k vuqPNsn 109 ;k laca/khr vkgs- vuqPNsn 109 e/;s rjrwn dsY;kuqlkj oknkl dkj.k] fodzh[krkP;k fnukadkiklwu lq: gksr vkgs vkf.k Eg.kwu lnj eqdnE;ke/;s nksu osxosxGs ifjlheu dkyko/kh vkgsr- lnj ckc vls n'kZfors dh nql&;k eqdnE;ke/;s mn~Hkoysys okndkj.k gs ifgY;k eqdnE;krhy okndkj.kklkj[ks ukgh- vkEgh ;k erkps vkgksr dh lnj
;qfDrokn gk dks.kR;k ckchaeqGs oknkl dkj.k fuekZ.k gksrs ;kfo”k;hP;k

pqdhP;k letkoj ekaMyk xsyk vkgs- vusd fu.kZ;kae/;s okndkj.k Li”V dj.;kr vkys vkgs- okndkj.k Eg.kts OkLrqfLFkrhapk lewg tks] tj fojks/k dsyk xsyk rj] 'kkfcr dj.ks xjtsps vkgs- ijarq fizOgh dkSafly ;kauh fu/kkZfjr dsY;kuqlkj] R;kpk vFkZ vlkgh vlw 'kdrks dh okndkj.k
Eg.kts oknhauh U;k;ky;kP;k gLr{ksikph ekx.kh dj.;klkBhps ek/;e vkgs-
37½ T;kP;k vk/kkjkoj oknhauh gqdweukek ikfjr dj.;klkBh fouarh dsyh vkgs vlk dk;ns'khj vk/kkj@oLrqfLFkrhlac/khP;k lkP;kps vk/kkjfo/kku dks.krs vkgs\
38½ izLrqr izdj.kkr vkEgh i{kdFkukph uksan ?ksryh vkgs- oknhaph gfddr v'kh vkgs dh lnjph feGdr ofMyksikftZr feGdr vlwu
R;kaps e;r ofMy fVdkjke ;kauk vusd okbZV lo;h gksR;k rlsp R;kauk nk:ps vkf.k brjgh O;lu gksrh- rs feGdrh fod.;kl fu?kkys gksrs- ijarw R;kaP;k fgrfpardkauh e/;LFkh d:u okV.kh ?kMowu vk.kyh- ijarw
[kljk dz- 189 e/khy 8-22 ,dlZ ph tfeu okV.khi=krwu oxG.;kr vkyh gksrh- R;kauh 8-22 ,dlZ ph tfeu] dlyhgh dk;ns'khj xjt ulrkauk vkf.k ,df=r dqVqackpk dlykgh Qk;nk ulrkauk] fodk;ps
Bjoys- lnj O;ogkjkpk ifgyk Hkkx tks nksu Hkkxkapk feGwu cuyk gksrk] rks fnukad 21@01@1959 P;k fodzh[krk'kh lacaf/kr gksrk-vkf.k rksp ifgY;k eqdnE;kP;k oknfo”k; gksrk- lnjpk izFke eqdnek nk[ky djrsosGh] oknhaps iwokZf/kdkjh & fgrlaca/khr ;kauh vxksnjp uksan

?ksrY;kuqlkj nqljs fodzh[kr ns[khy fu”ikfnr dsys gksrs ts moZfjr 8-
22 ,dlZ P;k tfeuhfo”k;h gksrs- lnj eqdnE;kae/;s] lnjP;k nksUgh
O;ogkjkfo”k;h oLrqr% lkj[khp n`< dFkus varHkwZr vkgsr- izFke eqdnek
1963 lkyh rj nqljk eqdnek 1971 lkyh nk[ky >kyk gksrk-
39½ vkEgh ;k erkps vkgksr dh] v'kk ifjfLFkrhe/;s gs vls ,d izdj.k vkgs dh] T;ke/;s oknhauh nqljs fodzh [kr jn~n dj.;klkBh vuqrks”kkph gDdekx.kh djko;kl goh gksrh- gs vls izdj.k ukgh dh tsFks] oknhauh izFke eqdnek nk[ky dsyk R;kosGsl nqljs fodzh[kr fu”Ikfnr >kysys uOgrs- vkEgh] ,dk {k.kklkBh lqn~/kk] izFke eqdnek nk[ky >kY;kuarj R;k ikBksikB fu”ikfnr >kYskY;k fodzh[krkpk ifj.kke tkfgj dj.kkj ukgh dkj.k vkEgkyk v'kk izdkjP;k fodzhlanHkkZr gks.kk&;k ifj.kkekfo”k;h tkfgj djko;kps ukgh- vkEgh QDr ;koj Hkj nsr vkgksr dh] mRrjoknh@oknh ;kaP;klkBh] R;kaP;k iwoZkf/kdkjh&fgrlaca/khr ;kauh dsysY;k nql&;k fodzh lanHkkZr vuqrks”kkph gDdekx.kh dj.;kpk Ik;kZ; [kqyk gksrk- vkf.k tkLr egRRokps gs vkgs dh lnj fodzh R;kp i{kdkjkaP;k ¼ izfroknhaP;k½ ts vkeP;kleksjhy izdj.kkr vihydrsZ vkgsr] ykHkkr >kyh gksrh-
40½ ek- mPp U;k;ky; ;kauh vkns'k ¼II½ fu;e 3 P;k rjrqnhoj vk/kkjhr dkj.kkoj dk;Zokgh dsyh vkgs- oknhauk oknkph dkj.ks ,df=r dj.;kpk Ik;kZ; [kqyk vkgs- vkns'k ¼II½ fu;e 3 e/;s vls uewn vkgs dh]

3- okndkj.kkaps la;kstu
1½ vU;Fkk rjrwn dsyh vlsy R;k O;frfjDr ,jOgh] oknh ,dkp izfroknhP;k fdaok R;kp la;qDr izfroknhP;k fo:/n fujfujkGh okndkj.ks ,dkp nkO;kr ,d= d: 'kdsy vkf.k dks.kR;kgh oknhauk
T;ke/;s izfroknhP;k fo:/n fdaok R;kp la;qDr izfroknhP;k fo:/n rs la;qDr izfroknhP;k fo:/n rs la;qDri.ks fgrlacaf/kr vlrhy v'kh okndkj.ks ,dkp nkO;kr ,d= djrk ;srhy-
2½ okndkj.ks ,df=r dj.;kr vkyh vlrhy R;k ckcrhr] nkO;kP;k laca/kkrhy U;k;ky;kph vf/kdkfjrk gh nkok lq: dj.;kP;k rkj[ksl nkO;kP;k ,dqw.k fo”k;oLrwP;k jdesoj fdaok ewY;koj voyacwu jkfgy-
41½ gs fu%la'k;i.ks [kjs vkgs dh dk;nk ,[kk|k i{kdkjkl ,dk eqdnE;ke/;s ,dkis{kk vf/kd okndkj.ks ,df=r dj.;kl Hkkx ikMr ukgh- vkf.k oknhaiw<s gk Ik;kZ; [kqyk vlrks dh] rs] tj R;kauk gos vlsy rj ,dkp i{kdkjkaP;k fojks/kkr ,dkis{kk vf/kd okndkj.ks ,dkp eqdnE;kr ,d= d: 'kdrkr- ijarw gs fu%la'k;i.ks [kjs vkgs dh] vkns'k ¼II½ fu;e 2 e/khy izfrjks/k gk] QDr tsOgk gDdekx.kh th oxGyh fdaok R;kojhy gDd lksMwu fnyk vkf.k vuqrks”k ts oxGys vkf.k R;koj nkok nk[ky dsyk ukgh] gs ,dkp okndkj.kke/kwu mn~Hkoysys vlrkr] rsOgkp mn~Hkorks- tj ,dkis{kk vf/kd okndkj.ks vlrhy rsOgk vkns'k ¼II½ fu;e 2 ykxw gks.kkj ukgh- gs ns[khy fu%la'k;i.ks lR; vkgs dh] vkns'k ¼II½ fu;e 2 ,d rkaf=d fu;e

Li”V djrks dkj.k R;kpk ifj.kke gk ,[kk|k i{kdkjkP;k R;kps xk&gk.ks ek- U;k;ky;kleksj ekaM.;kpk ekxkZrhy vMFkGk B: 'kdrks- ijarw vxksnjp uksan dsY;kuqlkj] ;sFks vk.k[kh ,d rso<sp egRRokps RkRRo vkgs dh dks.kR;kgh O;fDrl ,dkp okndkj.kklkBh nksunk +=kl >sykok ykxw u;s-
43½ Eg.kwu ,dkp okndkj.kklkBh] tsOgk oknhauh iz'ukafdr fodzh
[krkckcr eqdnek nk[ky dj.ks oxGsysys vlrkauk vkEgkal vls okVRs dh] vkns'k ¼II½ fu;e 2 varXkZr izfrjks/k ;k fBdk.kh ykxw gksrks- izdj.kkP;k ;k n`f”Vdksukrwu vkEgkl] miyf{kr izk³U;k; ;kP;k'kh fuxMhr iz'ukaoj fudky ns.ks xjtsps okVr ukgh- oj mYys[kysY;k oLrqfLFkrho:u vkEgh vihy ekU; djhr vkgksr vkf.k mPp U;k;ky;kpk U;k;fu.kZ; jn~n djhr vkgksr- i{kdkjkauh vkikiyk [kpZ lkslkok-
----------U;k;k/kh'k
¼v'kksd Hkw”k.k½ uoh fnYyh% ----------U;k;k/kh'k
10 es] 2019 ¼ds- ,e~- tkslsQ½

udkj ¼fMl~Dysej½
^^ ;k U;k;fu.kZ;kP;k ejkBh Hkk”ksrhy ;k vuqoknkpk okij gk i{kdkjkl R;kP;k @ frP;k ekr``Hkk”kse/;s R;kpk vFkZ letwu ?ks.;kiqjrkp e;kZfnr jkghy vkf.k R;kpk brj dks.kR;kgh dkj.kkdfjrk okij djrk
;s.kkj ukgh- rlsp] baxzth Hkk”ksrhy U;k;fu.kZ; gkp loZ O;kogkfjd vkf.k dk;kZy;hu okijkdfjrk fo'oluh; vlsy vkf.k rksp R;krhy vkns'kkP;k fu”iknu vkf.k vaeyctko.khdfjrk oS/k ekuyk tkbZy-**
DISCLAIMER
“The Translated