Full Text
;edk. ;ko/ ftjkoe ns/ nfXekos wzstk bJh, fBnK fBoD/ dk nzro/Ih ;z;eoD gqwkfDe j't/rk ns/ nwb bkr{ eoB bJh fJ; B{z soihj fdZsh ikt/rh. fog'oN:'r
Gkos dh ;[gohw e'oN ftZu eohwBb$c"Idkoh nghb nfXeko y/so
(
(
(
(CRIMINAL APPELLATE JURISDICTION) eohwBb$c"idkoh nghb Bzpo 1079$201
$201
$201
$2011
(
(
(CRIMINAL APPEAL NO. 1079 of 2011) wBihs f;zx
(nghb eosk) pBkw gzikp oki
(gqfstkdh)
Bkb eohwBb$c"idkoh nghb Bzpo 1076$2011
$2011
$2011
$2011
(
(
(
(CRIMINAL APPEAL NO. 1076 of 2011) fBoDK
(
(
(
(
JUDGMENT
, iZi (
, iZi (
, iZi (DINESH MAHESHWARI, J.)
2012) ns/;hHn?wH Bzpo 2248$2002 (C.M. No. 2248 of 2002) jkJh e'oN ftZu dkfJo ehshnK rJhnK i' fe j[ew fwsh 14$10$2003 d[nkok ykoi eo fdZfsnK. nZr/, nghb Bzpo 5740$2003 (Appeal No. 5740 of 2003) ftZu;g?Pb bht gNhPB fJ; e'oN ftZu dkfJo ehsh rJh fi; B{z j[ew fwsh 17$01$2004 d[nkok ykoI eo fdZsk frnk. 3H NokfJb ftZu, gqk;hfeT[PB B/ eJh rtkjkB dh iKu ehsh fi; ftZu Iywh uPwdhd rtkj okfizdo gkb f;zx B{z ghHvpb:{^5 ti'A, r[oBkw f;zx ghHvpb:{^6 ti'A, w?vheb nc;o vkH;[GkP f;zrbk, fi; B/ gfjbK i\wh ftneshnK dh iKu ehsh ns/;ZNk pko/ fog'oN fsnko ehsh B{z ghHvpb:{^1 ti'A ns/ vkHi;pho f;zx, fi;B/ dbhg f;zx dh fwqs d/j dk g';N^wkoNw ehsk, B{z ghHvpb:{^7 ti'A iKfunk frnk. 3H[1] uPwdhd rtkjkB okfizdo gkb f;zx ns/ r[oBkw f;zx, i' fe eqwtko ghHvpb:{^5 ns/ ghHvpb:{^6 jB, B/;koh xNBK dk;koEe t/otk fdZsk. ghHvpb:{^5 okfizdo gkb f;zx B/;gZPN s"o s/ fejk fe jwbk T[;;w/A P[o{ j'fJnk id'A nghb eosk wBihs f;zx B/ d{;o/ d'PhnkB B{z fPekfJs eosk ns/ T[;d/;kEhnK s/ jwbk eoB bJh T[e;kfJnk. fJ; rtkj B/ n?cHnkJhHnkoH ftZu doi;z;eoD d/ nB[e{b jo fJZe d'Ph dh Gkrhdkoh ns/;w{bhns pko/ ft;Ekog{ote t/otk fdZsk. T[;dh rtkjh dh r[oBkw f;zx^ghHvpb:{^6 d[nkok fdZs/ t/ot/ ftZu g[PNh j'Jh. fit/A fe t/fynk frnk fe w[ypo p/nzs f;zx dh rtkjh T[;d/ d/jKs ekoB nX{oh ofj rJh. 3H[2] nghb eosk wBihs f;zx B/ |"idkoh ikpsk dh Xkok 313 nXhB fdZs/ rJ/ nkgD/ fpnkB ftZu d'PK B{z BekofdnK, fJZe ft;fsqs t/otk fdZsk fe fPekfJs eosk gq/w e[wko, BokfJD dZs ns/ T[; Bkb BokI;B feT[Afe T[jBK B/ Bkb d/ fgzv dh e[Vh “e/ e/@ d/ pbkseko ns/ esb d/ e/; ftZu rtkjh fdZsh;h fi; ftZu fPekfJs eosk d/ foPs/dkoK ns/ Iywh rtkjkB d[nkok efEs s"o s/ i[ow ehsk frnk;h. n;hA E'Vh d/o pknd, |"idkoh ikpsk dh Xkok 313 d/ sfjs nghb eosk wBihs f;zx tZb'A fdZs/ fpnkB d/;zpzXs fjZ;/ dk jtkbk d/tKr/. 3H[3] pukn gZy d/;p{s ftZu, d'Ph ftneshnK d[nkok brGr 13 rtkjkB dh iKu eotkJh rJh. fJj fJ; soQK jBL^ vhHvpb:{ 1 vkH J/He/ f;zrbk, j?AvokJhfNzr ns/ fczro fgzqN wkjo, ndkbs d/;zwB ns/ i/bQ foekov s/ okfizdo gkb f;zx d/ d;sysK d/;zpzX ftZu, vhHvpb:{^2 j?v eK;N/pb i;ftzdo f;zx, fJ;;zpzX ftZu fe vhHvpb:{^3 T[; tkjB d/ vokJhto ti'A skfJBks;h fi; ftZu ftukoXhB e?dhnK B{z e'oN ezgb?e; ftZu fbnKdk frnk, vhHvpb:{^3 j?v eK;N/pb i'ok f;zx B{z xNBk d/ uPwdhd rtkj ti'A, vhHvpb:{^4 r[ouoB f;zx Xkbhtkb, tehb i' fe efEs s"o s/ xNBk tkbh EK d/ B/V/ w"i{d;h, vhHvpb:{^5 byftzdo f;zx, ssekbhB g[fb; egskB(vh) poBkbk, vhHvpb:{ 6 eK;N/pb nwoihs f;zx, j'o efEs uPwdhd rtkj fi; B/ d' ro[ZgK ftueko bVkJh ftZu dyb fdZsk;hl vhHvpb:{ 7 j?v eK;N/pb r[ouoB f;zx, vhHvpb:{ 8 i/Hn?BHPowk, tehbl vhHvpb:{ 9 e[btzs f;zx w?Apo gzukfJs, fgzv XB/ol vhHvpb:{ 10 wBihs f;zx nfXnkge,;oekoh jkJh;e{b, tihde/ y[od, vhHvpb:{ 11 okfizdo e[wko J/Hn?bHn?wH ghHn?;HJhHphH w/jo ebKl vhHvpb:{^12 doPB e[wko j?v tkovB,;p i/bQ, poBkbkl ns/ vhHvpb:{^13;zs'y f;zx, rfDs nfXnkge,;oekoh jkJh;e{b, tihde/ y[od. 4H NokfJb e'oN B/;?PB e/; Bzpo 21$2001 ftZu fdZs/ fBoD/ ns/ j[ew fwsh 28$30^03^2005 ftZu, gqk;hfeT[PB d/ rtkj dk v{zxkJh Bkb ftPb/PD ehsk fi; ftZu Iywh uPwdhd rtkj ghHvpb:{^5 ns/ ghHvpb:{ 6 ns/ w?vheb nc;okB, ghHvpb:{^1 ns/ ghHvpb:{^7 dh rtkjh th Pkwb;h. NokfJb e'oN B/ w[bIwk d[nkok g/P ehs/;p{sK dk T[;h soQK mhe Yzr Bkb ftPb/PD ehsk ns/ fJj gsk bZrD s/ fe pukn gZy d/ rtkj iK sK n;gPN iK r?o Go';/:'r;B, pukn gZy dhnK dbhbK B{z oZd eo fdZsk ns/ gkfJnk fe fJj tkip PZe s'A go/;kps j'Dk gkfJnk frnk fe d'PhnkB B/ fJZem/ j' e/ fPekfJs eosk p/nzs f;zx ns/ T[;d/;kEhnK s/ jwbk eo fdZsk, fi; ftZu eJh pzfdnK B{z tZy tZy;ZNK bZrhnK ns/ dbhg f;zx B{z xkse;ZN bZrh. w"i{dk nghb eosktK ns/;ko/ d'Ph ftneshnK d/;zpzX ftZu, NokfJb e'oN dk f;ZNk, fit/A fe 28$03$2005 d/ fBoD/ d/ g?ok Bzpo 45 s'A 48 ftZu gkfJnk frnk j?, j/m fby/ nB[;ko d[pkok g/P ehsk ik;edk;hL^ “45H d'Ph wBihs f;zx^PW[1] d[nkok feou Bkb okfizdo gkb f;zx d/ d';ZNK wkoBhnK;kps j'JhnK jB ns/ n?wHn?bHnko^J/rhihftN ghHvh(M.L.R. Ex PD) ns/ n?e;^o/(X-ray) fog'N J/rihftN ghHvhH$2(Ex. PD/2) d[nkok gsk brdk j? fe fJj;ZNK i' fe;ZN Bzpo 1 ns/ 2 s/I jfEnko Bkb wkohnK rJhnK jB ns/;ZN Bzpo 3 i' fe bkb ozr dk i\w j? fi; T[go y{B izfwnk j'fJnk j? (reddish contusion), bJh fe;/ B{z th d'Ph BjhA wzfBnk iKdk. 46H d'Ph;[yftzdo f;zx d[nkok r[oBkw f;zx dh Sksh d/ fgS/ feogkB d/ jZE/ Bkb rzGho;ZN wko/ ikD dk ftuko j? i' fe y{B dhnK BkVhnK d/ cND ekoD i\w s/ y{B iwQK j' ikD ekoD dZf;nk frnk j? (abraded contusion) ns/;[yftzdo f;zx d[nkok th dbhg f;zx d/;Zi/ jZE s/ feogkB Bkb;ZN bZrD dk fynkb j? i' fe n?wHn?bHnkoH J/rihftN ghHJ/H ( MLR Ex-PA) w[skpe eZfNnk i\w j? ns/ s/I Xko tkb/ jfEnko Bkb bZrdh gkJh rJh j?, fi; B{z;p{s dh xkN d/ wZd/BIo;XkoD wzfBnk iKdk j?. 47H fJj do;kT[D bJh ekch;p{s jB fe d'PhnkB B/ wko{ jfEnkoK Bkb b?; j' e/ fJZe;KM/ wzst d/ Bkb fPekfJs eosk gZy s/ jwb/ eod/ j'J/ dzr/ ehs/ jB. 48H gqk;hfeT[PB d/ uPwdhd rtkjkB d/;gPN fpnkBK d/;w[Zu/ gqwkD, jkbksh;p{sK Bkb w/b yKd/ w?vheb;p{s, d'PhnkB d/ ngokX B{z nzikw d/D bJh d'P tZb;ze/s fdzd/ jB fi; bJh T[; T[Zs/ ukoi brkfJnk frnk j?. fJ; soQK d'PhnkB B{z d'Ph gkfJnk iKdk j? s/ j/m fdZs/ t/ot/ w[skpe;Ik fdZsh iKdh j?L^ i);ko/ d'PhnkB Gkosh dzvktbh dh Xkok 148 sfjs ii) d'Ph pys"o f;zx Gkosh dzvktbh dh XkoktK 302 ns/ 323 sfjs iii);ko/;fj d'PhnkB(Bzpo 6) Gkosh dzvktbh dh XkoktK 302$149 sfjs ns/ d'Ph pys"o f;zx Gkosh dzvktbh dh XkoktK 323$149 sfjs iv) d'Ph;[yftzdo f;zx Gkosh dzvktbh dh XkoktK 324 ns/ 323 sfjs v);ko/ S/;fj d'PhnkB Gkosh dzvktbh dh XkoktK 324$149 sfjs ns/ d'Ph;[yftzdo f;zx Gkosh dzvktbh dh XkoktK 323$149 sfjs vi) d'Ph bZGk f;zx Gkosh dzvktbh dh Xkok 324 sfjs vii);ko/ S/;fj d'Ph Gkosh dzvktbh dh XkoktK 324$149 sfjs viii) d'Ph ntsko f;zx Gkosh dzvktbh dh Xkok 326 sfjs ix) d'Ph ntsko f;zx Bkb;ko/ Gkosh dzvktbh dh XkoktK 326$149 sfjs S/;fj d'PhnkB x) d'Ph wBihs f;zx Gkosh dzvktbh dh Xkok 324 sfjs xi) d'Ph wBihs Bkb;ko/ Gkosh dzvktbh dh XkoktK 324$149 sfjs S/;fj d'PhnkB 4H[1] T[go'es f;ZN/ d/ nB[;ko, d'Ph ftneshnK B{z tZy' tZyohnK;iktK fdZshnK rJhnK, fi; ftZu T[wo e?d th Pkwb j?. 5H d'Ph mfjokT[D d/ j[ew d/ fto[ZX, nghb eosktK ns/;fj w[bIwk B/ jkJh e'oN ftZu tZy' tZyoh nghb B{z soihj fdZsh ns/ fJ; d/ fBgNko/ d/ nXhB nghb eosk wBihs f;zx, gq/w f;zx ns/ BokfJD dZs B{z fdZsh rJh;Ik B{z w[Znsb eo fdZsk frnk;h. T[; s'A pknd, fJZe nkd/P fwsh 24$07$2007 d[nkok, gzikp d/ ssekbhB okigkb d/ Gkos d/;zftXkB dh Xkok 161 nXhB nkgDh Pesh dh tos'A eofdnK j'fJnK nghb eosk wBihs f;zx ns/ T[; d/ Bkb d/ d';fj d'Ph ftneshnK gq/w e[wko ns/ BokfJD dZs B{z w[nkch gqdkB ehsh ns/ T[BQK B{z s[ozs gqGkt Bkb fojk eoB dk j[ew fdZsk. w[nkch d/D d/ fJ; nkd/P B{z jkJh e'oN ftZu foZN gNhPB Bzpo 2147$2008 okjhA u[D"sh fdZsh rJh fi; B{z;Ik d/ fybkc dkfJo ehshnK rJhnK nghbK d/ Bkb ftukoB bJh oZfynk frnk. nghb eosktK ns/;fj d'PhnkB dh soc'A ehsh rJh pfj; Bkb BfiZmD s'A pknd jkJh e'oN B/ 11$03$2008 B{z gk; ehs/ nzfsw ns/;KM/ fBoD/ d[nkok gq/w e[wko ns/ BokfJD dZs B{z PZe dk ckfJdk fdZsk, go nghb eosk;w/s gzi w[bIwK dh;Ik dh g[PNh ehsh ns/ j'o sZsK B{z d/yd/ j'J/, w[nkch d/ j[ew B{z ykoi eo fdZskL^ “23H;kvk ftuko j? fe gqk;hfeT[PB dk e/; g{oh soQK;[yftzdo f;zx, bkG f;zx, pys"o f;zx, ntsko f;zx ns/ wBihs f;zx d/ fybkc j? idfe BokfJD dZs ns/ gq/w e[wko PZe dk bkG b?D d/ jZedko jB. 24H ghHvpb:{^5 okfizdo gkb f;zx B/ p/nzs f;zx d[nkok fdZs/ rJ/ fpnkB d/;z;eoD Bkb;fjwsh iskJh j? fi; d/ nkXko s/ n?cHnkJhHnkoH doi ehsh rJh;h. T[;B/;ko/ d'PhnkB dh G{fwek dh g[PNh ehsh j?. xNBk fdB;w/A tkgoh. d'PhnkB dh gfjukD pko/ rtkjkB B{z ikDekoh;h. okfizdo gkb f;zx fwqse dbhg f;zx dk Gshik j?. n?cHnkJhHnko s[ozs ehsh rJh;h. efEs s"o s/ d'PhnkB d[nkok fwqse ns/ rtkjkB T[Zgo ehs/ rJ/ jwb/ pko/ e'Jh n;zGtsk BjhA j?. ghHvpb:{ 5 okfizdo gkb f;zx dh rtkjh ftZu e'Jh tZvh xkN BjhA j?. T[;dk fpnkB fJe;ko ns/ Go';/wzd j?.;gPZN s"o s/ jwbk nkg;h wPto/ Bkb ehsk frnk;h feT[Afe gzi' d'PhnkB jfEnko b? e/ nkJ/;B. T[;d/ fpnkB d/;z;eoD Bkb ghHvpb:{ 6 r[oBkw f;zx B/;fjwsh do;kJh j?. jkbKfe ekch fioQk ehsh rJh, go fJjBK dh rtkjh fpBK pdbkt s'A ojh. fJjBK rtkjkB d/ fpnkBk dk;z;eoD vkeNoh;p{sK Bkb g{oh soQK gqwkfDs j?. n;hA NokfJb e'oN d/ fBohyDK Bkb;fjws BjhA jK fe p/nzs f;zx s/ Go';k BjhA ehsk ik;edk;h. p/nzs f;zx, i' fioQk eoB s'A gfjbK jh wo frnk, dh rtkjh B{z SZv e/, gqk;hfeT[PB d/ e/; B{z gqGkfts BjhA eodh j?. 25H ghHvpb:{ 5 okfizdo gkb f;zx d/ fpnkB d/ jtkb/ s'A fdydk j? fe wBihs f;zx B/;fj w[bIwk B{z pdbk b?D dh;bkj fdZsh. T[j feou Bkb b?;;h. feou dk Bk fwbDk nkgD/ nkg ftZu T[;dh GVekT[D ns/ jwbk eoB ftZu;w{bhns B{z;kps BjhA eodk. ghHvpb:{ 5 okfizdo gkb f;zx dh iKu d/ w?vheb;p{s d[nkok T[;dh G{fwek;Ekgs ehsh rJh j?, fi; B{z s/I Xko jfEnko Bkb d';ZNK bZrhnK;B. wBihs f;zx B/ Bk f;o| fJZe tko ehsk pbfe okfizdo gkb f;zx T[Zgo pko pko tko ehs/. ghHvpb:{ 5 okfizdo gkb f;zx B/ wBihs f;zx B{z c;kT[D ftZu e'Jh rbsh BjhA ehsh;h. fJj dbhb fdZsh rJh;h fe wBihs f;zx B{z d[PwDh eoe/ c;kfJnk frnk;h, fi; B{z;theko BjhA ehsk ik;edk j?. fJ; pko/ uzrh soQK ikfDnk iKdk j? fe d[PwDh fJZe d' Xkoh jfEnko j? ns/ fJjh ekoB wBihs f;zx B{z T[d/P gdkB eo;edk;h. T[;dh G{fwek yk; j? ns/ g{oh soQK gqwkfDs ehsh rJh j?. T[j jwb/ dh P[o{nks eoB tkbk gfjbk ftnesh;h.@ 5H[1] jkJh e'oN B/, pukn^gZy d/;p{sK$rtkjkB ns/ foekov ftZu w"i{d j'o rZbK dh gVskb s'A pknd, pukn^gZy dhnK dbhbK, fi; ftZu nghb eosk wBihs f;zx dh nbhph dh nghb (Plea of alibi) Pkwb;h B{z, j/m nB[;ko oZd eo fdZskL^ “32H;kB{z fJ; dbhb ftZu e'Jh w?foN BjhA fdy ojh j? fe dbhg f;zx dh w"s pys"o f;zx d[nkok;ZNK wkoB Bkb BjhA j'Jh go f;o|;oiheb;ZNK wkoB Bkb j'Jh iK;XkoD s"o s/;ZNK dbhg f;zx dh w"s bJh ekch BjhA;B. fJj;gPZN j? fe dbhg f;zx dh w"s pys"o f;zx d[nkok;ZNK wkoB Bkb j'Jh;h. wkoB d/ fJokd/ dk;gPZN s"o s/ nB[wkB brkfJnk ik;edk j?.;[yftzdo f;zx B/ th dbhg f;zx s/ jwbk ehsk, go T[;B{z f;o dh pikJ/ jZE s/;ZNK bZrhnK. jkbKFfe bkG f;zx ns/ ntsko f;zx B/ eqwtko p/nzs f;zx ns/ r[oBkw f;zx B{z;ZNK wkohnK, T[j fJ; d/ f;ZN/ ti'A, fIzw/dkoh s'A pZu BjhA;ed/ i' fe dbhg f;zx B{z fdZfsnK;ZNK ftZu n;kBh Bkb d/yh ik;edh;h. d'Ph wBihs f;zx d/;zpzX ftZu th fJjh;fEsh j?. wBihs f;zx d[nkok nbhph dh dbhb (plea of alibi) B{z;theko eoB bJh Go';/:'r;p{s BjhA j?. fJ; bJh,;kB{z;[yftzdo f;zx, bkG f;zx, ntsko f;zx, pys"o f;zx ns/ wBihs f;zx B{z fdZsh rJh;Ik poeoko oZyD ftZu e'Jh fMiZe BjhA j?.@ 5H[2] nghb eosktK;w/s gzi w[bIwK B{z d'Ph mfjokT[D ns/;Ik d/D d/ j[ew B{z poeoko oZyfdnK, jkJh e'oN B/ wBihs f;zx B{z w[nkch d/D d/ nkd/P dh gqwkfDesk d/ gqPB dh th gVskb ehsh ns/ fJ;;zpzX ftZu, w[nkch $S'N d/D dh Pesh Bkb;zpzXs e/; d/ ft;Ekos;ot/yD ns/ fJ;dh fBnKfJe;whfynk s'A fJj gkfJnk frnk fe w"i{dk e/; ftZu Pesh f;oc b'eK dh okJ/ s/ tosh rJh;h i' fe;gPZN s"o s/ gqtkBrh:'r BjhA;h. jbKfe, fit/A fe gfjbK d/fynk frnk j?, fJ; wkwb/ d/ gfjb{ B{z fJE/ j'o ft;EkoB dh b'V BjhA j?. 6H T[go'es fBoD/A ns/ j[ew fi; okjhA d'Ph mfjokT[D dh g[PNh ns/;Ik d/D d/ j[ew B{z poeoko oZfynk, d/ fto[ZX, nghb eosktK B/ w"i{dk nghbK B{z soihj fdZsh j?. 6H[1] nghb eosk wBihs f;zx d/ wkD:'r tehb B/ fdqVsk Bkb dbhb fdZsh j? fe fiZE'A sZe nghb eosk dk;zpzX j?, fJj fJ; rZb dk g[ysk;p{s j? fe T[j xNBk tkbh EK s/ w"i{d BjhA;h ns/ ftP/P s"o s/ g/P eoB bJh vhHvpb:{^9 d/ fpnkB dk jtkbk fdZsk fe xNBk dh fwsh B{z d[gfjo 11L30 ti/ nghb eosk wBihs f;zx T[es rtkj d/;kjwD/ fgzv XB/o w"i{d;h i' fe poBkbk e'oN ezgb?e; s'A brGr 25 feb'whNo dh d{oh s/;h ns/ fJ; soQK d[gfjo 11L15 ti/, T[;dh xNBK tkbh EK s/ jkIoh s'A fJBeko ehsk iKdk j?. wkD:'r tehb B/ dbhb fdZsh fe NokfJb e'oN ns/ jkJh e'oN B/ feZs/ j'o j'D dh dbhb (plea of alibi) B{z fpBK fe;/ m'; ekoB dZ;/ oZd eo fdZsk j? ns/ fJ; d/ f;ZN/ ti'A fBnK d/D ftZu rzGho n;cbsk j'Jh j?. wkD:'r tehb B/ fJj th pfj; ehsh fe jkJh e'oN fJ; sZs dh Pbkxk eoB ftZu n;cb fojk fe fwqse d/ gfotko ns/ nghb eosk ftueko gfjbK jh d[PwDh;h ns/ fJ;h eoe/ T[;B{z T[es e/; ftZu c;kfJnk frnk j?. fJ;;zpzX ftZu, wkD:'r tehb B/ fJ; sZs dk yk; s"o s/ jtkbk fdZsk fe ghHvpb:{^5 okfizdo gkb f;zx, iroki dk Gok j?, i' fe T[go'es pbkseko ns/ esb d/ e/; ftZu Pkwb;h, fi;dh nghb eosk wBihs f;zx d[nkok v[zxkJh Bkb g?oth ehsh rJh;h. wkD:'r tehb d/ nZr/ fJj th dbhb fdZsh fe d'Ph ftneshnK d/;KM/ wzst d/;zpzX ftZu e'Jh rtkj$;p{s BjhA j?, fe;/;[szso rtkj dh iKu BjhA ehsh rJh j?l ns/ fco nghb eosk d/ efjD s/ e'Jh jfEnko pokwd BjhA ehsk frnk;h. fJ; bJh, wkD:'r tehb d/ w[skpe, nghb eosk B{z fdZsh;Ik mhe BjhA j?. wkD:'r tehb B/ f;ezdo f;zx ns/ j'o pBkw fpjko oki (2010) 7 n?;H;hH;hH 477 ns/;[pb x'okJh pBkw gZSwh pzzzzzrkb oki (2013) 4 n?;H;hH;hH607 ftZu fdZs/ c?;fbnK dk fIeo ehsk j?. 6H[2] nghb eosk;[yftzdo f;zx d/ wkD:'r tehb B/ fejk j? fe w?vheb;p{sK ns/ uPwdhd rtkjh ftZu Gkoh ewhnK jB ns/ fe;/ th;fEsh ftZu, fJZe r?o ekB{zBh n;?Apbh d/ rmB bJh, Gkosh dzv;zxsk dh Xkok 141 sfjs b'VhAd/ io{oh sZs Pkwb BjhA jB, fJ; bJh, nghb eosk dk Gkosh dzv;zxsk dh Xkok 302 d/ Bkb Xkok 149 sfjs d'Ph mfjokfJnk ikDk mhe BjhA j?. wkD:'r tehb d/ w[skpe, nghb eosk d/ fto[ZX fJjh fJbikw j? fe T[;B/ fwqse dbhg f;zx dh S'Nh T[Arb T[Zs/;XkoD;ZN wkoh;h ns/ ghHvpb:{^5 okfizdo gkb f;zx d/;ZN wkoB bJh feogkB dk d;sk tofsnk;h ns/ fJjBK ngokXK bJh e/; Gkosh dzv;zxsk dhnK XkoktK 324 ns/ 323 d/ dkfJo/ s'A pkjo BjhA ik;edk, fi; bJh T[j gfjbK jh 4;kb ns/ 10 wjhB/ dh e?d eZN u[Zek j?. wkD:'r tehb B/ r'ftzd f;zx pBkw SZsh;rV okiL (2019)7;e/b 20 dk jtkbk fdZsk j?. 7H fJ; d/ T[bN, oki tZb'A g/P j'J/ wkD:'r tehb B/ nghbeosktK B{z fwbh;Ik Bkb;fjwsh do;kJh j? ns/ fejk j? fe NokfJb e'oN ns/ jkJh e'oN B/ nghb eosktK d[nkok ehsh rJh jo/e dbhb Bkb BZfifmnk j? ns/ fdZs/ rJ/ c?;b/ ftZu e'Jh d\b eoB bJh e'Jh ewh BjhA j?. wkD:'r tehb B/ fejk j? fe nghb eosk wBihs f;zx B/ f;o|;ZNK jh BjhA wkohnK, pbfe n;b ftZu d'Ph fXo B{z jwb/ s'A gfjbK GVekfJnk ns/ foekov s/ nkJ/;gPZN;p{sK s'A, nghb eosk wBihs f;zx d[nkok tosh rJh feou dh b'V T[;B{z w[nk| BjhA eo/rh. wkD:'r tehb B/ fJj th dbhb fdZsh j? fe id'A d'Ph ftnesh, T[jBK ftZu'A xZN' xZN gzi wko{ jfEnkoK Bkb jfEnkopzd;B ns/ Bkb' Bkb Iywh ftneshnK T[Zgo jwbk ehsk, fJZe;KM/ wzst Bkb r?o ekB{zBh n;?Apbh d/ rmB bJh b'VhAdhnK;kohnK rZbK;Ekgs j[zdhnK jB. fiZE'A sZe fe nbhph dh nghb (plea of alibi) dk;zpzX j?, wkD:'r tehb B/ fJj fejk j? fe fJj dbhb ed/ th gqk;hfeT[PB rtkj B{z;[MkJh BjhA rJh ns/ Bk jh c"iXkoh ikpsk dh Xkok 313 sfjs fpnkB fbnk frnk ns/ fJ;;zpzX ftZu g/P ehs/ rJ/ rtkjkB B{z w[eZdwk ndkbs jkJh e'oN d[nkok uzrh soQK ftukoB s'A pknd ykoi eo fdZsk. T[Zsotkdh d/ wkD:'r tehb B{z th e[ZM c?;fbnK T[Zs/ Go';k ehsk j?, fi; ftZu;kfjp[dhB ns/ j'o pBkw n;kw oki Pkwb j?. 8H fXoK d/ wkD:'r tehbK B{z;[D e/ ns/ foekov ftZu doi rZbK B{z fXnkB Bkb t/yD s'A pknd n;hA;gPZN s'o s/ fJj;'ud/ jK fe fJjBK d't/A nghbK ftZu sZs dh xkN (bereft of substance) ojh ns/ nghb eosktK d/ efjD s/ dybnzdkih dk e'Jh e/; BjhA pDkfJnk iKdk. d'Ph ftneshnK ftZu'A d' dk poh j'Dk 9H wkwb/ d/ j'o gfjb{nK B{z ftukoB s'A gfjbK, fJZe;zpzXs sZs B{z fXnkB ftZu oZyDk j't/rk, Gkt/A fJ; e/; ftZu, d'PhnkB gq/w e[wko ns/ BokfJD dZs ykbh jZE dZ;/ rJ/;B ns/ T[jBK B{z fe;/ th ftnesh B{z;ZN wkoB dh G{fwek BjhA;"Agh rJh;h, go NokfJb e'oN B/ fJ;B{z;KM/ wzst dk e/; gkfJnk ns/ fJj d't/A d'Ph ftnesh Gkosh dzv;zxsk dh Xkok 148 bJh d'Ph gkJ/ rJ/ ns/ j'o ngokXK bJh Gkosh dzv;zxsk dh Xkok 149 bkJh rJh. jkbKfe jkJh e'oN B/ foekov s/ nkJhnK;kohnK rZbK dh g{oh gVskb s'A pknd, NokfJb e'oN Bkb;fjwsh do;kJh, go fJjBK d'j/A d'Ph ftneshnK d/;zpzX ftZu, ftuko tNKdo/ d/ nzfsw fjZ;/ ftZu, T[jBK B{z j/m fdZs/ nB[;ko PZe dk bkG fdZsk frnkL^ “38H g/qw e[wko ns/ BokfJD dZs i' fe ykbh jZE;B, d/;zpzX ftZu, T[jBK B{z fwqse B{z cVB dh G{fwek fdZsh rJh j?. i/eo fJj wzfBnk iKdk j? fe T[j r?o ekB{zBh n;?Apbh d/ w?Apo;B, Gkt/A T[BQK fto[ZX e'Jh gosZy ezw;kps BjhA j[zdk, fco th T[j esb bJh fIzw/tko j'Dr/. fco th,;kvk ftuko j? fe m';;p{s dh nDj'Ad ftZu, T[jBK B{z PZe dk bkG d/Dk ukjhdk j?. 9H[1] jkbKfe T[go'es d'PhnkB gq/w e[wko ns/ BokfJD dZs B{z PZe dk bkG d/ e/ poh ehsk frnk;h ns/ T[jBK d/ poh ehs/ ikD d/ c?;b/ B{z u[D'sh BjhA fdZsh rJh;h, go fco, fJj sZs, nkgD/ nkg ftZu, nghbeosktK;w/s j'o gzi w[bIwK fybkc gqk;hfeT[PB e/; T[Zs/ e'Jh gqGkt BjhA gkt/rk. fJj;XkoD rZb j? fe;fj d'PhnkB B{z poh eoBk pkeh w[bIwK B{z poh eoB d/ Bshi/ ti'A ek|h BjhA j?. Gkt/A;ko/ w[bIwK d/ fybk| G"fse;p{s fJZe' fij/ jB, T[jBK ftZu'A e[M B{z poh eoB dk wsbp fJj BjhA fe d{i/ w[bIwK B{z th poh eoB dh io{os j? [:kB'p P/y T[oc rZr{ pBkw gZSwh pzrkb oki (2013) 6 n?;H;hH;hH 428 ns/ dbpho f;zx pBkw jfonkDk (2008) 11 n?;H;hH;hH 425 okjhA). i/eo;p{s B{z;w[Zu/ s"o s/ b?D s'A pknd, poh ehs/ w[bIwK d/;zpzX ftZu e/; B{z d{finK fto[ZX tZy ehsk ik;edk;h, fco th nfij/ j'o d'PhnK B{z d'Ph mfjokfJnk ik;edk;h. fXnkB d/D:'r rZb fJj j? fe T[es d'PhnkB gq/w e[wko ns/ BokfJD dZs d/;zpzX ftZu th, jkJh e'oN d[nkok;gZPN s"o poh BjhA ehsk frnk, go f;o| T[BQK B{z PZe dk ckfJdk fdZsk, feT[Afe T[BQK B{z jwb/ ftZu e'Jh gosZy ekotkJh BjhA fdZsh rJh;h ns/ T[j fe;/ th jfEnko Bkb b?; BjhA;B. Gkt/A gq/w e[wko ns/ BokfJD dZs dh;w{bhns B{z T[BQK B{z;"Agh rJh nfBPfus G{fwek d/ wZd/BIo PZeh wzfBnk iKdk j?, fJj BjhA fejk ik;edk fe gqk;hfeT[PB e/; dh;koh p[fBnkd ysw iK xZN j' rJh j?. gqk;hfeT[PB e/; 10H n;hA j[D foekov ftZu doI;zpzXs;p{s dhnK w[Zy ftP/PsktK B{z fXnkB ftZu oZy;ed/ jKL^ 10H[1] tzv/ d'P no'gDk d/;zpzX ftZu gqk;hfeT[PB dk e/; uPwdhd rtkjkB ghHvpb:{^5 okfizdo gkb f;zx ns/ ghHvpb:{^6 r[oBkw f;zx dh rtkjh d[nkb/ x[zwdk j?. ghHvpb:{^5 okfizdo gkb f;zx B/ p/nzs f;zx dh rtkjh d/ P[o{nksh;z;eoD d/ nB[o{g rtkjh fdZsh fi; d/ nkXko s/ n?cHnkJhHnko doi ehsh rJh. fJ; rtkj B/ gqPB ftZu j'Jh xNBk d/;zpzX ftZu jo/e d'Ph dh G{fwek pko/ rtkjh fdZsh j?. fJ; rtkj dh rtkjh B{z BekoB bJh fioQK d"okB e[M th;kjwD/ BjhA nkfJnk j?. p/PZe, fioQK d"okB fJZe;[Mkn fdZsk frnk;h fe T[j 30$09$2002;p i/b poBkbk frnk;h ns/ d'Ph s'A T[;d/ jZe ftZu rtkjh d/D bJh 20,000$^ o[gJ/ dh wzr ehsh;h fi; s/ T[;B/ fJBeko eo fdZsk. pukn^gZy ftZu e[M rtkjkB dh iKu ehsh rJh sK fe fJj f;ZX ehsk ik;e/ fe fJ; rtkj ghHvpb:{^5 B/;p^i/b poBkbk dk d"ok ehsk;h. fco th, fJj wzBBk pj[s w[Pfeb j? fe nfij/ d"o/ eoe/, rtkj B/ r?o ekB{zBh Yzr Bkb g?;/ b? e/ M{mk fpnkB d/D dh g/PeP ehsh;h. tk;st ftZu, fJ; rtkj B{z fdbu;g rtkj ti'A nghb eoB tkfbnK d[nkok BekoB dh e'fPP ehsh rJh feT[Afe T[j T[es pbkseko ns/ esb d/ e/; d/ d'Ph ftneshnK ftZu'A fJZe dk Gok;h, fi; e/; dh g?oth nghbeosk wBihs f;zx eo fojk;h. fJj rtkj, fJ; tkodks ftZu Iywh j'J/ ftneshnK ftZu'A fJZe;h, fi;B{z nghb eosk wBihs f;zx B/;ZNK wkohnK;B. nfijh sZE g{oB;fEsh d/ pkti{d, pukn^gZy d[nkok fdZsk frnk;[Mkn fe fJ; rtkj B/ rtkj B{z r?o ekB{zBh Yzr Bkb g?;/ dh g/PeP ehsh;h, B{z f;o| p/p[fBnkd;wM e/ oZd ehsk ik;edk;h. 10H[2] ghHvpb:{^6 r[oBkw f;zx d[nkok xNBk pko/ ehsk frnk fpnkB th n?cHnkJhHnko ftZu doi toiB Bkb w/b yKdk fojk j? i' fe ghHvpb:{^5 okfizdo gkb f;zx d/ fpnkB ftZu th fwbdk j?. T[j th T[;/ xNBk ftZu fJZe Iywh ftnesh fojk j? ns/ fJ; dh rtkjh B{z n;theko iK Bk wzI{o eoB bJh foekov ftZu e[ZM th BjhA j?. 10H[3] fiZE'A sZe wkwb/ d/ w?vhe'^ekB{zBh gZy dk;zpzX j?, ghHvpb:{^1 vkeNo;[GkP f;zrbk, fi;B/ xNBk d/ s[ozs pknd Iywh ftnesh dh iKu ehsh;h, B/;ZN bZrD dhnK fog'NK B{z g{oh soQK;kps eo fdZsk j?, fi; ftZu dZf;nk frnk j? fe fwqse dbhg f;zx d/ eJh;ZNK bZrhnK, fi; ftZu fszB;ZNK y[zv/ jfEnko ns/ fJZe;ZN s/I Xko jfEnko Bkb wkoh j'Jh j?. T[;B/ fJ; rZb dh th rtkjh fdZsh fe j'o;ZNK s'A fJbktk, r[oBkw f;zx B{z fJZe;ZN s/I Xko jfEnko Bkb bZrh;h ns/ okfizdo gkb f;zx B{z fszB;ZNK bZrhnK;B fi; ftZu'A d' s/I Xko jfEnko Bkb bZrhnK;B. ghHvpb:{^7 vkeNo i;pho f;zx B/ dbhg f;zx dh fwqse d/j dk g';N wkoNw ehsk ns/ y'gVh d/ j/mK jhw'N'wk gkfJnk ns/ jhw'N'wk B{z;k| eoB s/ fJZe cq?euo fwfbnk. fJ; rtkj B/ fJj th rtkjh fdZsh fe gVskb d/ nB[;ko, w"s dh tiQk f;o ftZu;ZN bZrD d/ ekoD j?w'o?i (Haemorrhage) ns/;dwk;h. 10H[4] sZE;Ekgs jB fe fwqse ns/ j'o w?Apo fPekfJs eosk fXo B{z;w/s fsZyh Xko tkb/ jfEnkoK (y[zvh t;s{ th) Poho d/ wjZstg{oD nzrK s/ pj[s;koh ns/ eJh;ZNK bZrhnK. fJj th;Ekfgs ehsk fe dbhg f;zx dh w"s f;o dh rzGho;ZN ekoB j'Jh. id'A fe xNBK s'A 9 fdBK pknd T[;dh w"s j' rJh, go T[j fBozso j;gskb dkyb fojk ns/ ed/ th e'Jh fpnkB d/D dh;fEsh ftZu BjhA;h. sZE fJj j? fe;tkb ftZu g[ZSh rJh;ZNK dk d'Ph fXo d[nkok fj;kp brk e/ fdqV jwb/ d[nkok fPekfJs eosk fXo s/ wkoh j'Jh;ZNK th foekov s/;Ekgs ehsh rJhnK. NokfJb e'oN ns/ jkJh e'oN dhnK fJZe' soQK dhnK y'IK d'Ph ftneshnK fto[ZX;jh ofjzdhnK jB ns/ fJ; ftZu e'Jh ewh BjhA j?. pukn toiB ns/;p{s 11H pukn gZy d/;p{s s'A T[sgzB j'JhnK ftP/PsktK dk B'N b?Dk th T[fus j't/rk.;ko/ 13 rtkj B{z pukn gZy ftZu gZofynk frnk. nghbeosk wBihs f;zx dh fe;/ j'o EK s/ j'D pko/ fdZsh dbhb pko/;zpzXs rtkjK B{z b?D s'A gfjbK, n;hA;zy/g ftZu d{i/ pukn gZy d/ rtkjK dk jtkbk d/;ed/ jK. 11H[1] pukn gZy ftZu, DW-1 vkH ns[Zb e/ f;zx ns/ DW-12 doPB e[wko B{z fJ;;woEB d/ nkXko s/ goZfynk frnk fe;p^i/bQ poBkbk ftZu w[bkeks ofi;No ftZu doi n?ANohnK nB[;ko rtkj okfizdo f;zx T[ZE/ frnk;h ns/ DW-7 r[ouoB f;zx B{z;wzBI Ex-D-11 s/ rtkj okfizdo gkb f;zx d/ d;sysK d/;p{s nB[;ko gofynk frnk;h. fit/A fe B'N ehsk frnk, pukn gZy s'A e[ZM th BtK;kjwD/ BjhA nkT[Adk. 11H[2] T[ZE/ fJZe j'o pukn gZy dk rtkj DW-5 byftzdo f;zx nkfJnk;h i' T[;;w/A S.P.(D) poBkbk bZfrnk;h. fJ; rtkj d/ nB[;ko T[;d/;kjwD/ fPekfJs doi eotkJh rJh;h fe gqPB ftZu j'Jh xNBk d/ d"okB wBihs f;zx, gq/w e[wko ns/ Bo?D dZs w"e/ s/ w"i{d BjhA;B. fJ; rtkj B/ fJZe fog'oN Ex-DA G/ih, fJj sZE dZ;d/ j'J/ fe;[fozdo gkb f;zx, n?;Hn?uHU, g[fb;;N/PB, poBkbk d[nkok ehsh rJh iKu ftZu wBihs f;zx, gq/w e[wko ns/ Bo?D dZs xNBk j'D d/;w/A w"i{d BjhA fwb/;h. fJj rtkjh Bk jh f;oc p/p[fBnkd;h go fJj g{oh soQK nB[fuZs th;h. fit/A fe B'N ehsk frnk P[o{ ftZu iKu J/iz;h B/ nghbeosk wBihs f;zx B{z th poh eoB dh e'fPP ehsh, d'Ph gq/w e[wko ns/ BokfJD dZs B{z th, go NokfJb e'oN B/ nkgD/ nkd/P fwsh 19H09H2001 Bkb, fJjBK ftneshnK fybkc ekotkJh eoB bJh Xkok 319;hHnkoHghH;h d/ nXhB Pesh dh tos'A ehsh.;oekoh tehb B/ th nghbeosk wBihs f;zx ns/ gq/w e[wko ns/ Bo?D dZs d/ fybkc w[eZdwk tkg; b?D dh e'fPP ehsh go NokfJb e'oN d/ c?;b/ fwsh 09H11H2002 d[nkok p/Bsh oZd eo fdZsh rJh ns/ NokfJb e'oN d/ fJ; c?;b/ B{z u[D"sh d/D dh e'fPPK th fJ; e'oN sZe n;cb ojhnK. nfijh;fEsh ftZu, fiZE/ fe iKu Bshi/ ftZu fJjBK ftneshnK d/;zpzX ftZu fdZsk frnk;[Mkn ndkbsh j[ew d[nkok ysw eo fdZsk frnk j?, fJj fpbe[Zb r?o^nfXekos j? fe fJ; soQK dk oZd eoB tkbk;[Mkn, DW 5 rtkjh d/ T[go ftPtkP eoe/ ehsk frnk;h. i/eo fJj ftuko ns/ rtkjK d[nkok G/ih rJh fog'oN B{z w{b o{g ftZu fbnk iKdk j? sK fJ; d/ T[Zgo e'Jh coe BjhA g?Adk. 11H[3] fszB j'o rtkjK dh rtkjh [DW-10, DW-11 ns/ DW-13] d'Ph gq/w e[wko ns/ BokfJD dZs dh fe;/ j'o EK s/ j'D pko/ fdZsh dbhb d/;zpzX ftZu goyh rJh, i' fe w"i{dk T[d/P Bkb fwbdh BjhA j?. nghbeosk wBihs f;zx dh fe;/ j'o EK s/ j'D pko/ fdZsh dbhb 12H nghbeosk wBihs f;zx dh soc'A MrfVnK dk w[Zy ekoD fJj j? fe T[j i[ow:kBh fe xNBk tkbh EK s/ poBkbk e'oN ezgb/e; ftZu 03H03H2001 B{z;t/o/ 11H15 a.m ti/ w"i{d BjhA;h ns/ n;b ftZu T[j;zpzXs fwsh B{z 11H30 ti/ rtkj DW-9 d/ Bkb fgzv XB/o;h. NokfJb e'oN B/ g{o/ foekov dh uzrh gqPz;k s'A pknd fJ;;[Mkn B{z oZd eo fdZsk j?. jkJh e'oN B/ fJj th d/fynk j? fe fJ; fe;/ j'o EK s/ j'D pko/ fdZsh dbhb B{z;theko eoB bJh e'Jh Go';/:'r;p{s foekov s/ BjhA;h. foekov B{z goyD s'A pknd n;hA;zs[PN jK fe j/mbh ndkbs ns/ jkJh e'oN B/ nfijh p/p[fBnkd nghb foekov s/;p{s dh;jh edo eoB s'A pknd;jh oZd eo fdZsh j?. 12H[1] nghbeosk wBihs f;zx dh fe;/ j'o EK s/ j'D pko/ fdZsh dbhb ftZu d' p[fBnkdh ns/ xkse ewhnK jBL gfjbK fJ; soQK dh dbhb B{z;zpzXs;oekoh rtkj;w/s Iywh uPwdhd rtkj PW-5 ns/ PW-6 nZr/;[Mkn bJh BjhA oZfynk frnk. d{ik ns/ wjZstg{oD, T[; d/ nkgD/ fpnkB ftZu Xkok 313;h nko gh;h sfjs nghbeosk wBihs f;zx ft;Ekog{ote ikjo eod/ j'J/ fe T[; B{z doPB f;zx dh Xh d/ T[es pbkseko ns/ esb d/ wkwb/ d/;zpzX ftZu fPekfJseosk fXo d/ fybkc j'D d/ M{m/ d'P ftZu c;kfJnk frnk;h ns/ gfjbh g[fb; fog'oN s/ Go';k eod/ j'J/, fiZE/ T[;B{z S[vkT[D dh wzr ehsh rJh;h ns/ gfjbK th gqk;hfeT[PB d[nkok T[;d/ fybkc w[eZdwk tkfg; b?D dh ehsh rJh e'fPP, fJj BjhA ikfjo eodh fe T[j pkJhN s/ w"i{d BjhA;h ns/ fJj fe T[j;zpzXs;w/A s/, T[j fes/ j'o w"i{d;h. nghbeosk wBihs f;zx d[nkok Xkok 313;h nko gh;h sfjs fdZs/ fpnkB dk;zpzXs fjZ;k d[pkok j/m nB[;ko g/P ehsk frnk j?L^ “gq---^19 j'o e[M efjDk j't/ < T[ZsoL^ w?A p/e;{o jK. fJ;;zpzX ftZu fJZe iKu SHO/PS e'stkbh, poBkbk d[nkok ns/ j'o T[Zu nfXekohnK d[nkok ehsh rJh. T[j;ko/;fjws j'J/ fe w"i{dk e/; w/o/ fybkc M{mk doi ehsk frnk;h ns/ w?B{z ekbw Bz 2 ftZu oZfynk frnk j?. oki bJh n?vhPBb ghHghH B/ fJZe noIh u/s 321;hHnkoHghH;hH dkfJo ehsh, w/o/ fybkc e/; tkfg; b?D bJh feT[Afe fJj e/; w/o/ fybkc M{mk doi ehsk frnk j? go;?PBI iZi, poBkbk Pqh n?;Hn?;Hr[gsk B/ fJj oZd eo fdZsk ns/ fJ; c?;b/ d/ fybkc oki B/ wkD:'r jkJh e'oN ftZu nghb dkfJo ehsh;h i' fe ni/ th bzfps j? ns/ ekotkJh s/ o'e bkJh rJh j?. fPekfJs eosk gkoNh wfjb ebK, e;pk dh fJZe pj[s tZvh wekB^wkbe gkoNh j?, fiZE/ fJZe EkDk th j?. T[jBK B/ e/He/HBkw dh fJZe bVeh Bkb pbkseko eoB s'A pknd T[;dh jZfsnk ehsh;h. fJj e[Vh doPB f;zx dh Xh;h, i' fJZe ngkji nfXnkge ns/ fJZe rohp ftnesh;h. w?A fJ; w[edw/A ftZu uPwdhd rtkj;h ns/ fPekfJs eosk gkoNh d[nkok fJZe pukn gZy d/ rtkj d/ s"o s/;h go T[;B/ T[BQK nB[;ko rtkjh BjhA fdZsh ns/;Zu p'fbnk;h, fi; eoe/ fPekfJs eosk gkoNh T[;s'A Bkoki j' rJh;h. w?A ns/ gq/w e[wko ns/ BokfJD dZs e/He/ d/ e/; dh g?oth eo oj/;h, fi;dk e'Jh tko; BjhA;h ns/ T[; e/; ftZu fPekfJs eosk fXo d/ e[ZM ftneshnK B{z T[wo e?d dh;Ik;[DkJh rJh;h. fPekfJseosk gkoNh tZv/ fiwhAdko j'D ekoD;kv/ fybkc fJj M{mk e/; ofi;No eotkfJnk j?. brGr 80;kb dh T[wo d/ pi[or ftnesh B{z cVD dh Io{os BjhA;h. vkeNo d/ nB[;ko T[j fJZe pi[or j'D ekoD ns/ Pohoe gZy'A ewi'o j'D ekoB fJZe;ZN bZrD s/ fvZr frnk j't/rk. T[;B{z d' ftneshnK d[nkok cVB dh Io{os BjhA;h.;kvh d{;o/ d'PhnK Bkb e'Jh d';sh iK d[PwDh BjhA j?. w?A p/e;{o jK ns/ w?B{z fJ; e/; ftZu M{m/ sohe/ Bkb nkgD/ pj[s;ko/ g?;/ Bkb ns/ IwhB d/ I'o s/ fPekfJseosk fXo d[nkok c;kfJnk frnk j?. w/oh d{i/ uko d'PhnK Bkb'A tZyoh fojkfJP j? ns/ tZyok ezw j?. 12H[2] pukn gZy d/;p{s ti'A, DW-2,;[yftzdo f;zx B{z rtkjh bJh gofynk frnk fe DW-3 i'ok f;zx T[; tkjB s/ vokJhto d/ s"o s/ skfJBks;h, fi; ftZu;Ik:kcsk B{z poBkbk e'oN ezgb?e; fty/ fbnKdk frnk. rtkj DW-3 B/ dZf;nk fe 03H03H2001 B{z, T[j T[es tkjB s/ vokJhto fB:[es ehsk frnk;hL fe brGr 11H00 ti/, T[;B/ jzrkw/ dh nktkI;[Dh ns/ T[;;EkB s/ gj[zu frnk fiZE/ 4$5 ftnesh d{i/ 4$5 ftneshnK B{z;ZNK wko oj/;h ns/ d'Ph BokfJD dZs, gq/w e[wko ns/ wBihs f;zx T[;B{z ikDd/;h ns/ T[j w"e/ s/ w"i{d BjhA;h. DW-6 nwoihs f;zx B/ dZf;nk fe T[j th e'oN ezgb?e;, poBkbk ftZy/ fvT[Nh s/;hL T[ZE/ fXoK ftukb/ bVkJh uZb ojh;h, T[;B/ fXoK B{z tZy ehsk ns/ feogkBK fJZeso ehshnK, fe d'Ph wBihs f;zx, gq/w e[wko ns/ BokfJD T[; B{z ikDd/;B ns/ fJj ftnesh w"e/ s/ w"i{d BjhA;B fiZE/ bVkJh j'Jh;h. DW-4 r[ouoB f;zx Xkbhtkb, n?vt'e/N B/ nkgD/ nkg B{z uPwdhd rtkj j'D dk dkntk eofdnK fejk fe 3$4 ftneshnK B{z 3$4 ftneshnK B{z;ZNK wkohnK ns/ fe T[;B/ d'Ph gq/w e[wko, BokfJD dZs ns/ wBihs f;zx B{z ghVsK B{z;ZNK wkod/ j'J/ BjhA t/fynk;h. DW-8, i/Hn?BHPowk, tehb B/ dZf;nk fe eK;N/pb nwoihs f;zx dh G{fwek pko/ gqPzPk gZso pko s'A n?;Hn?;HghH poBkbk G/fink frnk;h go T[;B/ xNBk d/;jh j'D pko/ g[PNh BjhA ehsh. 12H[3] nghbeosk wBihs f;zx dh fe;/ j'o EK d/ j'D pko/ fdZsh dbhb d/ pko/ f;ZX/ rtkj s"o s/ goZfynk frnk DW-9 e[btzs f;zx gzukfJs dk fJZe w?Apo dZf;nk frnk. fJ; rtkj B/ dZf;nk fe 03H03H2011 B{z 11H30 a.m. ti/ nghbeosk wBihs f;zx T[;d/ xo fgzv XB/o fJZe n"os w?Apo Bkb rbh d/ gZXo d/;zpzX ftZu nkfJnk;h ns/ T[;d/ Bkb w"e/ s/ frnk;h. rtkj d/ nB[;ko, nghbeosk wBihs f;zx T[;;w/A j?okB BjhA j'fJnk;h. fJ; rtkj B/ nDikDsk ikjo ehsh, i/ 03H03H2001 B{z wBihs f;zx JMFC, poBkbk dh ndkbs ftZu ftuko nXhB fJZe e/; ftZu g/P j'fJnk;h. fJ; rtkj B/ gzukfJs B{z iK T[Zu nfXekoh B{z e'Jh doyk;s nghbeosk wBihs f;zx d/ M{m/ e/; ftZu c;kT[D pko/ BjhA fdZsh. fJ; rtkj DW-9 dk nk:'iB ns/ eJh j'o rtkj fe;/ j'o EK s/ j'D pko/ fdZsh dbhb d/;zpzX ftZu pukn gZy ftZu goy/, pj[s xZN efjD bJh, n;kXkoD ns/ pj[s nihp;h, fe;/ th ftPtkP B{z gq/fos eoB bJh. 12H[4] rtkj DW-3 i'ok f;zx ns/ DW-6 nwoihs f;zx g[fb; ndko/ ftZu j?Av eK;N/pb ns/ eK;N/pb d/ s"o s/;/tktK fBGk oj/;h. T[BQK dh rtkjh s'A, fJj;gPN j[zdk j? fe fJZe xNBk fdZsh rJh skohy B{z, fdZs/;w/A s/ ns/ fBPus;w/A s/ noEks e'oN ezgb?e;, poBkbk ftZu j'Jh. T[jBK B/ d' XfVnK ftueko bVkJh ftZu dyb fdZsk. fJj pVh nihp rZb j? fe xNBk d/ uPwdhd rtkj j'D d/ pkti{d ns/ y[d g[fb; w[bkIw j'D s/, Bk jh T[BQK B/ fJ; wkwb/ dh s[ozs EkD/ B{z fog'oN eoB dk fXnkB oZfynk ns/ Bk jh nkJhHUH T[BQK d/ fpnkB b?;ed/ jB ns/ T[jBK B{z;oekoh rtkj ti'A do;k;ed/ jB. DW-4 r[ouoB f;zx Xkbhtkb dk nkuoB e[dosh BjhA fojk. i/eo T[j e'oN^ezgb?e; ftZu tkgoh xNBk dk uPwdhd rtkj;h, sK fJZE/ e'Jh ekoB BjhA;h fe fJZe ekB{zB g/P/to j'D d/ s"o s/ T[;B/ fJj fog'oN BjhA ehsh iK nkJhHUH d[nkok iKu BjhA ehsh ik;edh;h. T[s;[esk Bkb, DW-4 B/ fJj;[Mkn d/D dh e'fPP ehsh fe 3$4 ftneshnK B/ 3$4 ftneshnK d/;ZNK wkohnK id'A fe DW-6 B/ dZf;nk fe 4$5 ftneshnK B/ 4$5 ftneshnK B{z Iywh eo oj/;h. fJj Pkwb ftneshnK B{z Iywh eo oj/;h. fJj Pkwb ftneshnK dh frDsh ftZu nzso fpBQK wjZst s'A BjhA j?. DW-4 dk fJokdk;gZPN s"o s/ ngokX dh rzGhosk B{z do;kT[Dk;h ns/ “5@ d/ nzeV/ B{z BIonzdkI eoB dk;h sK fe e/; B{z Xkok 149 nkJhHghH;hH s'A d{o b? ikfJnk ik;e/. fe;/ th;fEZsh ftZu, fJjBK ftneshnK d[nkok Bekokwe ftZu f;oc;[Mkn fe T[jBK B/ fszB d'PhnK wBihs f;zx, gq/w e[wko ns/ Bo?D dZs B{z w"e/ s/ BjhA t/fynk;h, fJ; Bkb i[V/ nB[e{b ns/ Go';/wzd;p{s;oekoh tehb d[nkok g/P ehs/ rJ/ B{z BjhA pdbdk. j/mbh ndkbs ns/ jkJh e'oN B/ fJjBK B{z g{oh soQK Go';/:'r Bk j'D eoe/ oZd eo fdZsk j?. 12H[5] sZEK ns/ jkbksK d/ fdZs/;w{j ftZu fiZE/ j'o fe;/ EK s/ j'D pko/ fdZsh dbhb dk;[Mkn;zpzXs;oekoh rtkj B{z BjhA fdZsk frnk ns/ nkgD/ Xkok 313 CrPC sfjs fpnkB ftZu nghbeosk wBihs f;zx, B/ fJj BjhA fejk fe T[j;zpzXs;w/A s/;kJhN s/ w"i{d BjhA;h ns/ T[j fes/ j'o w"i{d;h. fJ; nghb B{z f;oc fJZe nkw ftuko d/ s"o s/ oZd ehsk ik;edk j? j'o e[ZM BjhA. fdZs/ jkbksK ftZu, DW-9 e[btzs f;zx B{z jh pDkfJnk frnk rtkj efj;ed/ jK, fi;B{z jkb jh ftZu fe;/ soQK nghbeosk wBihs f;zx dh fJZe tZyoh irQk s/;zzpzXs;w/A s/ w"i{drh dk e/; pDkT[D bJh g/P ehsk frnk, nfijk rtkj nfijh nghb d/ nkXko s/;oekoh tehb d/ rtkjK d/ gZoy s/;theko BjhA ehsk ik;edk, Bkb jh nghbeosk wBihs f;zx dh nghb ftZu T[;d/ Xkok 313 CrPC sfjs fpnkB ftZu ehs/ dknt/ d/ sohe/ Bkb. fJ; s'A fJbktk, e'Jh th;jkfJsk;wZroh rtkj d[nkok ehs/ dknt/ d/;zpzX ftZu BjhA j?. fJj th fXnkB d/D:'r j? fe id'A nghbeosk pVh T[s;[esk Bkb fgzv dh bVeh Bkb pbkseko ns/ esb d/ e/; dh g?oth eo fojk;h ns/ wkwbk 03H03H2001 B{z ndkbs ftZu s?n j'fJnk;h, fJ;dk jo ekoB;h T[; bJh ndkbs ftZu g/P j'D dk fiE/;[DtkJh j'Dh;h. fe;/ th e'D s'A t/fynk frnk, fe;/ j'o EK s/ j'D pko/ fdZsh dbhb, fit/A fe nghbeosk d[nkok g/P ehsh, y'ybh ofjzdh j? ns/ f;oc oZd ehsh ik;edh j?. j'o MrV/ 13H nghbeosk wBihs f;zx dh soc'A d{;ok MrVk fe T[; dh jfEnkoK dh pokwdrh bJh ngokX Bkb;zgoe;Ekgs BjhA j?. fit/A fe B'N ehsk frnk j?, gfjbK nkJhHUH B/ j'o uko w[bIwK d/ y[bk;// fpnkBK dh t;{bh ehsh. nghbeosk wBihs f;zx d/;zpzX ftZu, nkJhHUH B/ T[; fdPk ftZu tZXD dh u'D ehsh fe T[j fBod'P;h ns/ M{mk c;kfJnk frnk;h. nfijk bZrdk j?, fe IO d[nkok ngokX d/ jfEnko dh t;{bh i'fe nghbeosk wBihs f;zx dh e'fPP Bk eoB dk fJj p[fBnkdh ekoD j?. jkbKfe, fJ; rbsh dk fJ;srk;k e/; s/ e'Jh wkVk n;o BjhA g?Adk, fiZE/ nghbeosk wBihs f;zx dh;w{bhns fJZe n;?Apbh d/ B/sk dh pikJ/, fi; B/ jwb/ B{z T[sPkj Bkb nkozG ehsk ns/ fco jwb/ ftZu fjZ;k fbnk, PZe s'A go/;Ekgs j?. 13H[1] fJ; s'A fJbktk,;[Mkn ftZu PkfJd jh e'Jh Pesh j? fe nghbeosk wBihs f;zx B{z d[PwDh bJh M{m/ c;kfJnk frnk;h. fJ; e/; d/ jkbks ftZu, i/eo ny"sh d[PwDh ftZu'A e[M th ftukoBk j?, T[[jh nghbeosk ns/ T[;d/;kEh fto[ZX pokpo ezw eodk j?, fit/A fe wzfBnk iKdk j?, nghbeosk T[s;[esk Bkb pbkseko ns/ esb d/ T[go'es e/; dh g?oth eo fojk;h ns/ fPekfJseosk fXo ftZu w[bIwK Bkb;zpzXs ftnesh Pkwb;h. d[PwDh dk ekoe f;oc T[d/P tb ns/ n;?Apbh d/ T[d/P, jwbk eoB ns/ fPekfJs eosk d/ w?Apo B{z m/; gj[zukT[D dh soc w[eZdwk ubkT[D bJh;jkfJsk d/t/rk. 13H[2] fJ;/ soQK,;[szso rtkjK d/ ukjtkB j'D pko/ g/Pekoh gqk;hfeT[PB e/; d/ gZy ftZu jwkfJs th fBokXko j?. fJZE/ e'Jh fB:w BjhA j? fe jo ngokfXe e/; ftZu fJZe uPwdhd rtkj dh rtkjh B{z ny"sh;[szso rtkj s'A;fjekosk dh io{os j?. id'A Iywh uPwdhd rtkj dk fpnkB Go';/:'r ns/ Go';/wzd gkfJnk iKdk j?, T[; nkXko s/;ko/ sZEK d/;zpzX ftZu ns/ nkb/^d[nkb/ d/ ekoe d/;zpzX ftZu jw/Pk doI ehsh ik;edh j?. w"i{dk e/; ftZu, iywhnK d/ Go';/:'r;p{s B{z oZd BjhA ehsk ik;edk fJ; ekoB eoe/ fe e'Jh;[szso rtkj BjhA gofynk frnk. r?o ekB{zBh n;?Apbh ns/ wko{ jfEnkoK Bkb dzr/. 14H fJj d'tK nghbeosktK dh so|'A I'odko pfj; ehsh rJh j? fe Xkok 141 IPC dh io{oh;wZroh r?o^ekB{zBh n;?Apbh d/ rmB bJh nkw T[d/P Bkb;EkgBk BjhA ehsh rJh, nghbeosktK dk d'P Xkok 149 IPC dh;jkfJsk Bkb IkfJi BjhA j?. 14H[1] Xkok 141 IPC dk;zpzXs fjZ;k j/m fbZy/ nB[;ko T[g:'rh s"o s/ fbnk ik;edk j?L^ “141H 141H r?o ekB{zBh n;?Apbh r?o ekB{zBh n;?ApbhL^ gzi iK tZX ftneshnK dh fJZe n;?Apbh B{z r?o^ekB{zBh n;?Apbh BkwId eoB bJh, i/eo T[; n;?Apbh B{z pDkT[D tkb/ ftnesh dk;KMk T[d/P fJj j?L^ xxx xxx xxx shik^e'Jh th Pokos iK ngokfXe r[Bkj, iK j'o i[ow eoBk iK xxx xxx xxx ftnkfynk^ fJZe n;?Apbh fijVh r?o^ekB{zBh BjhA;h id'A fJZemh j'Jh, pknd ftZu r?o^ekB{zBh j';edh j?.@ 14H[2] Xkok 149, r?oekB{zBh n;?Apbh d/ jo/e w?Apo B{z d'Ph mfjokT[AfdnK nkw T[d/P d/ w[Zedw/pkIh ftZu ehs/ rJ/ I[ow j/m fby/ nB[;ko gVQd/ jBL^ “149H r?oekB{zBh n;?Ap 149H r?oekB{zBh n;?Ap 149H r?oekB{zBh n;?Ap 149H r?oekB{zBh n;?Apbh dk jo w?Apo nkw T[d/P d/ w[eZdw/pkIh ftZu ehs/ bh dk jo w?Apo nkw T[d/P d/ w[eZdw/pkIh ftZu ehs/ i[ow dk d'Ph j?L^ i/ e'Jh i[ow fJZe r?oekB{zBh n;?Apbh d/ w?Apo d[nkok T[; n;?Apbh d/ nkw T[d/P d/ w[eZdw/ ftZu ehsk iKdk j? iK nfij/ n;?Apbh d/ w?Apo ikDd/;B fe i[ow nkw T[d/P d/ w[eZdw/ ftZu j'D dh;zGktBk j?, jo fJZe ftnesh fijVk ngokX eoB;w/A T[;/ jh n;?Apbh dk w?Apo j?, T[; i[ow bJh d'Ph j?.@ 14H[3] n;hA r?o ekB{zBh n;?Apbh dh;wZroh d/;zpzX ftZu e'oN d[nkok;wMkJ/ rJ/ ns/;Ekfgs ehs/ rJ/ f;XKsK dk ns/ nfijh n;?Apbh d/ jo/e w?Apo dh otkfJsh$T[;ko{ fizw/tkoh dk th fXnkB eo;ed/ jK. f;ezdo f;zx (;[gok) d/ e/; ftZu, fJ; ndkbs B/ fJ; soQK wzfBnk j?L^ “15H 15H 15H 15H fJ; ftt;Ek ftZu Io{oh s"o d/ d' sZs j[zd/ jB.
(i) fJZe r?o^ekB{zBh n;?Apbh d/ fe;/ w?Apo d[nkok ehsk frnk ngokX ns/ (ii) nfijk ngokX n;?Apbh d/ nkw T[[d/P d/ w[eZdw/ s/ ehsk j'Dk ukjhdk j? iK n;?Apbh d/ w?Apo w[eZdw/ d/ nkw T[d/P pko/ ikDd/ j'D. fJZe tko fJj;Ekgs ehsk frnk j? fe r?o^ekB{zBh n;?Apbh dk nkw T[d/P;h, fJj Io{oh BjhA j? fe;ko/ ftneshnK i' r?o^ekB{zBh n;?Apbh pDkT[Ad/ jB B{z e[M gqshpZXk do;kJh ikDh ukjhdh j?. otkfJsh fizzzzzzzzzzzw/tkoh B{z tXkT[D d/ T[d/P bJh nfijh r?o^ekB{zBh n;?Apbh d/ w?Apo d[nkok ehs/ ngokX ftt;Ek sfjs, j'o w?ApoK dh fizw/tkoh d/ d"okB ehs/ rJ/ ngokX bJh r?o ekB{zBh n;?Apbh dh xNBk dh fBozsosk, fJ; sZE s/ fBoGo eodh j? fe j'o w?Apo gfjbK jh ikDd/;B fe ngokX n;b ftZu ehsk frnk;h nkw T[d/P d/ w[eZdw/ ftZu j'D dh;zGktBk;h. *** *** *** 17H fJZe nkw T[d/P bJh gfjbK d/;wko'j dh Io{os BjhA j[zdh ns/ jwb/ s'A gfjbK fdwkrK dh fJZe;KMh p?me. fJj ek|h j? i/ r?o^ekB{zBh n;?Apbh d/ jo/e w?Apo dk fJZe' fJZe T[d/P j[zdk j? ns/ T[jBK dh frDsh gzi iK fInkdk j? ns/ T[j T[; T[d/P B{z gqkgs eoB bJh T[j fJZe n;?Apbh d/ s"o s/ ezw eod/ jB. n;?Apbh d/;KM/ T[d/P B{z fJ; d/ w?ApoK d/ ezwK ns/ GkPk s'A gsk brkfJnk ikDk ukjhdk j? ns/ nkb/ d[nkb/ d/ jkbks B{z ftukoB s'A. fJj n;?Apbh d/ w?ApoK d[nkok ngDkJ/ rJ/ ftjko d/ sohe/ s'A fJZem/ ehs/ ik;ed/ jB. r?o^ekB{zBh n;?Apbh d/;KM/ T[d/P dh fdqVsk bJh, r?o^ekB{zBh n;?Apbh d/ jo fJZe w?Apo d/ ukb^ubD, jwb/ s'A gfjbK ns/ jwb/ d/;w/A ns/ fJ; s'A pknd, i[ow dk wB'oE, e[M;zpzfXs ftuko jB. r?o ekB{zBh n;?Apbh dk fJZe nkw T[d/P xNBk d/ fJZe ftP/P gVkn s/ sZE d/ fJZe gqPB B{z fBoXkos eoB bJh Io{oh j?, B{z fXnkB ftZu oZyd/ j'J/ n;?Apbh d/;[Gkn, w?ApoK d[nkok bJ/ rJ/ jfEnko ns/ w?ApoK dk fttjko iK xNBk d/;EkB d/ B/V/. ekB{zB d/ sfjs fJj Io{oh BjhA fe r?o ekBzBh n;?Apbh d/;ko/ wkwfbnK ftZu, fJZe r?o^ekB{zBh;KM/ T[d/P Bkb, T[;/ B{z ezw ftZu nB[tkd eoBk ns/;cb j'Dk ukjhdk j?. 18H w;bsh pBkw:{HghH d/ oki ftZuL J/HnkJhHnko(AIR) 1965 SC 202 fJ; ndkbs d/;zftXkBe p?Au B/ fejk;h feL (J/HnkJhHnkoH ghH211, g?ok 17)L^ “17HHHHHHHHHHHHXkok 149 fJj;gZPN eodh j? fe i/ e'Jh ngokX r?o^ekB{zBh n;?Apbh d/ fe;/ w?Apo d[nkok T[; n;?Apbh d/;KM/ T[d/P d/ w[eZdw/ ftZu iK T[; n;?Apbh d/ w?Apo T[; T[d/P d/ w[eZdw/ ftZu j'D pko/ ikDd/;B, jo/e ftnesh i', ngokX eoB d/;w/A, T[;/ jh n;?Apbh dk w?Apo j?, T[; ngokX dk d'Ph j? ns/ T[j I'o Bkb f;XKs B{z pkjo fbnkT[Adk j? fe Xkok 149 ftZu fBXkos ehsh rJh;Ik fJe s"o s/ otkfJsh j? ns/ jw/PK fJ; nkXko s/ BjhA nZr/ tXdh fe n;b ftZu ngokX r?o^ekB{zBh n;?Apbh d/ jo fJZe w?Apo d[nkok ehsk frnk j?.@ 14H[4];[pb x'ob (;[gok), d/ wkwb/ ftZu, gqw[Zy e/;K d/ fJZe;ot/yD s'A pknd fJ; ndkbs d[nkok f;XKsK dk;ko j/m fby/ nB[;ko j?L^ “52H T[go'es iZiw?AN Xkok 149 IPC d/ dkfJo/ dh o{g o/yk eod/ jB.;kB{z f;XKsK dk;ko b?D dh Io{os j? sK i' T[BQK d/ nkXko s/ w"i{dk e/; dh iKu ehsh ik;e/. Xkok 141 nkJhHghH;hH r?o^ekB{zBh n;?Apbh B{z gzi iK tZX ftneshnK dh n;?Apbh Bkb gfoGkPs eodh j?. fJZe ngokX eoB bJh T[jBK dk fJZe;KMk T[d/P j'Dk ukjhdk j?. Xkok 142 IPC g/P eodk j? fe i' e'Jh th sZEK s'A ikD{ j't/, i' fe;/ th n;?Apbh B{z r?o^ekB{zBh g/P eodk j't/, ikDp[ZM e/ fJ; Bkb i[Vdk j?, fJ;dk fJZe w?Apo j't/rk. Xkok 143 IPC r?o^ekB{zBh n;?Apbh dk w?Apo pDB bJh;Ik dh ftt;Ek eodh j?. Xkok 149 IPC r?o^ekB{zBh n;?Apbh d/ jo fJZe ftnesh dh T[;ko{ fizwtkoh gqdkB eodh j?, i/ e'Jh ngokX fe;/ th w?Apo d[nkok ehsk iKdk j? T[;/ n;?Apbh d/;KM/ T[d/P d/ w[eZdw/ ftZu iK n;?Apbh d/ nfij/ w?Apo i' T[; T[d/P d/ w[eZdw/ ftZu j' ikD pko/ ikDd/;h. r?o^ekB{zBh n;?Apbh dh;G s'A Io{oh;wZroh;KMk T[d/P j?. T[; n;?Apbh B{z pBkT[D tkb/ ftneshnK dk;KMk T[d/P e'Jh ezw eoBk j? iK XkoktK ftZu do;kJ/ rJ/ ezw T[; Xkok dk “gfjbk@, “d{ik@, “shik@, “u"Ek@ ns/ “gzitK@.;KMk T[d/P fJZe gZb dh gqfefonk ftZu pDdk j?. nkw n;?Apbh d/ w?ApoK d[nkok ngDkfJnk frnk nkuoD fJZe Io{oh ekoe j?. fe;;w/A s/ r?o^ekB{zBh n;?Apbh dk;KMk T[d/P pfDnk, fJj jo w[eZdw/ d/ sZEK ns/ jkbksK s/ fBoGo eodk j?. fJZe tko ftnesh dk w[eZdwk Xkok 149 IPC d/ nzPK d/ nzdo nkT[Adk j?, fJj;tkb fe T[;B/ nkgD/ jZEK Bkb e[ZM BjhA ehsk sK T[j wjZstg{oD BjhA j't/rk. i/eo;KM/ T[d/P d/ w[eZdw/ ftZu r?o^ekB{zBh n;?Apbh d/ w?Apo d[nkok ngokX ehsk iKdk j?, e'Jh th r?o^ekB{zBh n;?Apbh dk w?Apo ngokX eoB;w/A w"i{d j[zdk j? ns/ i' T[; n;?Apbh d/;KM/ T[d/P B{z;KMk eodk j?, T[j fJ; ngokX B{z eoB dk itkpd/j j't/rk, Gkt/A T[; d[nkok e'Jh nukBe ezw Bk ehsk frnk j't/. i/eo fJZe ftneshnK dk;w{j jfEnkoK Bkb b?; j?,:'iBkpzd ghVs s/ jwbk eod/ jB sK, PkfJd;ko/ n;bh jwb/ ftZu fjZ;k BjhA b?Ad/. i/eo e[ZM w?ApoK d[nkok oZy/ rJ/ jfEnkoK dh tos'A BjhA j'Jh;h, T[j T[jBK B{z Xkok 149 IPC dh;jkfJsk Bkb i[ow bJh T[jBK dh fizw/tkoh s' w[es BjhA eodk i/ T[j r?o^ekB{zBh n;?Apbh d/;KM/ T[d/P B{z;KMk eod/ jB. 53H go fJj T[;ko{ fIzw/tkoh dk;zebg pj[s fInkdk sDkng{oD BjhA j'Dk ukjhdk, fe T[j Bkb yV/ fBod'PK B{z M{mk c;k dt/. ne;o, b'e ngokX tkbh EK s/ T[s;[esk eoe/ fJZem/ j[zd/ jB. T[j r?o^ekB{zzBh n;?Apbh d/;KM/ T[d/P B{z;KMk BjhA eod/. i/eo tZvh frDsh ftZu b'eK d/ fto[ZX fJZe nkw fJbIkw brkfJnk iKdk j?, ndkbs B{z;[u/s ofjDk gJ/rk. fJ; B{z doPeK B{z d'Ph mfjokT[D dh;zGktBk s'A pukT[Dk ukjhdk j?, i' fe T[j r?o^ekB{zBh d/;KM/ T[d/P B{z;KMk BjhA eod/. id'A sZe tkip f;ZX/ iK nf;ZX/ jkbks fJ;srk;k gZy d/ e/; B{z Go';k fdzd/ jB fe T[jBK B/ r?o^ekB{zBh n;?Apbh d/;KM/ T[d/P B{z;KMk ehsk j?, T[jBK B{z Xkok 149 IPC dh;jkfJsk Bkb d'Ph BjhA mfjokfJnk ik;edk. fJj;kps eoBk j't/rk fe jo fJZe w[eZdw/ ftZu fe;zpzXs ftnesh fe;/ gVkn s/ f;oc r?o^ekB{zBh n;?Apbh dk w?Apo BjhA;h go;ko/ wjZstg{oB gVkn s/ ns/;ko/ gVkn s/ n;?Apbh d/;KM/ T[d/P B{z;KMk ehsk;h. ndkbs e'b fJ; s'A gfjbK e[ZM;wZroh j'Dh ukjhdh j? fJZe okfJ pDkT[D bJh fe d'Ph B/;KMk T[d/P;KMk ehsk j?. fJZe yk; gVkn s/ r?o ekB{zBh n;?Apbh dk;KMk T[d/P eh j?, gsk eoBk gJ/rk, r?o^ekB{zBh w?ApoK dk nkuoD gfjbK ns/ jwb/ s'A pknd B{z fXnkB ftZu oZyd/ j'J/, T[jBK dk fttjko ngokX d/ B/V/ iK T[;;EkB s/, ngokX dk wB'oE, T[BQK d[nkok oZy/ rJ/ jfEnkoK dk ns/ nfij/;zpzXs ftuko. c"idkoh ndkbs B{z fJj w[Peb ns/ nfGnk;;p{sK dk w[bKeD eoB bJh eoBk fgnk sK i' fBod'P ftnesh ngokX ftZu Bk cZ;D. T[j;ktXkBh d/ fB:w dk o{g XkoB eod/ jB. 14H[5];kB{z d{i/ jtkb/ fdZs/ c?;fbnK s/ ft;Eko eoB dh Io{os BjhA j? feT[Afe p[fBnkdh f;XKs fJj ofj rJ/ jB fe r?o^ekB{zBh n;?Apbh d/ wjZstg{oD sZs jB fJ; B{z pDkT[D tkb/ ftneshnK dh;zfynk noEksL gzi ns/ T[BQK dk;KMk T[d/P. T[; n;?Apbh d/ ftneshnK dk;KMk T[d/P fJZe gZb d/ ftZu pD;edk j? ns/ fJ; ftZu g{ot ftuko^tNKdo/ dh Io{os BjhA j?. nfijh n;?Apbh d/ w?ApoK d[nkok ngDkJ/ rJ/ nkuoD, T[jBK dk fttjko gfjbK, xNBk d"okB ns/ pknd ftZu ns/ TjBK d[nkok oZy/ rJ/ jfEnko e[ZM p[fBnkdh ns/;zpzXs ekoe jB;KMk T[d/P ikBD bJh. 14H[6] w"i{dk e/; d/ sZE, fit/A fe gqk;hfeT{PB d[nkok;Ekgs ehsk frnk, fJj;gZPN eodk j? fe;zpzXs fwsh 03H03H2001 ns/;zpzXs;w/A 11H15 a.m. s/ xZN s'A xZN gzi d'Ph ftnesh, w"i{dk nghbeosk;w/s poBkbk ndkbs ftZu w"i{d;h. fPekfJs eosk gkoNh d/ w?Apo T[;/ jh e'oN ezgb?e; ftZu T[go do;kJ/ rJ/ fgzv dh e[Vh d/ pbkseko ns/ esb d/ e/; dh;[DtkJh bJh nkJ/ fi; ftZu T[;d/ ikD gSkD tkb/ ns/ foPs/dko d'Ph;h ns/ e/; dh g?oth nghbeosk wBihs f;zx d[nkok ehsh ik ojh;h. fJj th;Ekfgs ehsk iKdk j? fe fPekfJs eosk gkoNh Bkb;zpzXs ftnesh nkgDh rZvh ftZu;tko j'D ik oj/;B, d'Ph ftneshnK B/ jfEnkoK Bkb jwbk ehsk. wjZstg{oD j?, fe nghbeosk wBihs f;zx d[nkok fPekfJs eosk fXo B{z T[s;kj Bkb GVekfJnk;h, fgzv dh bVeh d/ pbkseko ns/ esb dk pdbk b?D bJh, fJj efj e/ fe “nZi fJj pZu e/ Bk ikD e/e/* dk pdbk b? e/ oj/Ar/. fJj;gZPN s"o s/ jwb/ dk wB'oE d;dk j? ns/ n;?Apbh dk T[d/P. fJ; s'A fJbktk d'Ph ftneshnK d[nkok fPekfJs gkoNh d/ w?ApoK s/ wkoh rJh;ZNK pj[s fInkdk, ek|h Pesh tkbh ns/ u[D/ T[d/PK dh;h. nghbeosk wBihs f;zx B/ y[d rtkj PW-5 s/ d' tko T[;d/ fJZe jZE s/ wkfonk. bkG f;zx B/ p/nzs f;zx d/ f;o s/ feogkB wkoh. nghbeosk;[yftzdo f;zx B/ gfjbk tko dbhg f;zx s/ ehsk go fJj ghVs d/;Zi/ jZE s/ bZrk. nghbeosk;[yftzdo f;zx B/ PW-6 r[oBkw f;zx B{z j'o u'N nkgDh feogkB d/ j?Avb Bkb wkoh. d'Ph pys"o f;zx d[nkok tko^tko fwqsZe dbhg f;zx d/ f;o s/ nkgD/ x'g Bkb ehs/ tkoK s'A fJbktk fco fszB tko PW-6 r[oBkw f;zx s/ tko ehsk. fJ; s'A fJbktk, pys"o f;zx B/ nkgDh feogkB Bkb r[oBkw f;zx dh yZph bZs s/;ZN wkoh. fJj PZe d/ dkfJo/ s'A pkjo j? fe d'Ph ftneshnK B/ fJZem/ ekotkJh ehsh ns/ T[d/PK B{z;gZPN s"o s/ fPekfJs eosk fXo d/ w?ApoK dofwnkB j'J/ B[e;kB B{z:ehBh pDkT[D bJh;h. bkr{ f;XKsK s/;kB{z e'Jh fMie BjhA fJj f;ZNk d/D ftZu fe d'Ph ftnesh fJZe r?o^ekB{zBh n;?Apbh rfms eod/ jB, e'oN ezgb?e; ftZu ikBb/tk jfEnko Bkb jwbk eoe/ dzr/ eoB/ gJ/;B ns/ fPekfJs eosk gkoNh d/ w?ApoK B{z rzGho Pohoe;ZNK wkohnK. fwqse dbhg f;zx s/ r?o^ekB{zBh n;?Apbh d/ w?ApoK d[nkok tko^tko jwbk ehsk frnk;h ns/ T[;d/ f;o s/ rzGho;ZN bZrh i' xkse;kps j'Jh. fgS'eV dk gfjb{, i' d'PhnK dk xNBk s/ ns/ xNBk d"okB fttjko th j?, ns/ d'Ph ftneshnK s/ e'Jh PZe BjhA;h SZvdk fe n;?Apbh dk jo w?Apo ngokX bJh fIzw/tko j?, n;?Apbh d/ jo fJZe w?Apo d[nkok nkg ns/ n;?Apbh d/ jo d{;o/ w?Apo d[nkok ehs/ rJ/ ngokX bJh th fizw/tko j?. 15H f;ZN/ s'A gfjbK, n;h r'ftzd f;zx(;[gok) d/ wkwb/ ftZu fJj dZ;;ed/ jK, fit/A fe n?vt'e/N d[nkok nghbeosk;[yftzdo f;zx s/ Go';k ehsk frnk j?, fJj jkd;k nukBe j'J/ MrV/ ns/ fJZe gb ftZu tkgfonk, fiZE/ nghbeosk B/ fuwBh b?Ag u[Zfenk ns/ fJ; B{z nkgDh Xh s/;[ZN fdZsk, fi;dh fJ; xNBk ftZu;V ikD ekoD Iywh j'D ekoD w"s j' rJh. fJ; sZE ftZu;fEsh fJj j? fe, fJ; ndkbs B/ Xkok 302 nkJhHghH;hH s'A d'P pdb e/ Xkok 304 Gkr^II eo fdZsk ns/ e?d dh;Ik B{z, i';wK gfjbK bzx frnk j? sZe xNk fdZsk j?. n;hA fJ; e/; d/ c?;b/ B{z w"i{dk e/; d/ sZEK T[Zs/ bkr{ eoB s'A n;woZE jK. f;ZNk 16H fJ; d/ nB[;ko ns/ T[go'es d/ wZd/BIo, fJj nghbK n;cb jB ns/ fJ; bJh ykoi ehshnK iKdhnK jB. nghbeosk B{z;zpzXs ndkbs nZr/ nZi s'A uko jcs/ ftZu nksw;wogD eoBk ukjhdk j? ns/ fjZ;/ dh nkgDh ofjzdh;Ik g{oh eoBr/. HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHi/ (J/Hn?wHyBftbeo) (A.M.KHANWILKAR) HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHi/ (fdB/P wj/Ptoh) (DINESH MAHESHWARI) BthA fdZbh fwshL 3rd;gszpo, 2019 fv;eb/wo:-;EkBe GkPk ftZu nB[tkd ehsk frnk fBnK fBoDK e/tb w[eZdw/pkIk bJh T[jBK dh nkgDh GkPk ftu;wMD sZe jh;hws j? ns/ fJ;dk fe;/ j'o T[d/P bJh fJ;s/wkb BjhA ehsk ik;edk.;ko/ ftjkoe ns/ nfXekos wzstk bJh, fBnK fBoD/ dk nzro/Ih;z;eoD gqwkfDe j't/rk ns/ nwb bkr{ eoB bJh fJ; B{z soihj fdZsh ikt/rh. Translated by Ms. Sangeeta, Translator from beginning to para no. 10.[3] & Ms. Kusum Lata, Translator from para no.10.[4] till end. Typed by Sh. Ajay Abbot, Sr. Assistant.