Full Text
Translation output
fv;eb/wo:-;EkBe GkPk ftZu nB[tkd ehsk frnk fBnK fBoDK e/tb w[eZdw/pkIk bJh T[jBK dh nkgDh GkPk ftu ;wMD sZe jh ;hws j? ns/ fJ;dk fe;/ j'o T[d/P bJh fJ;s/wkb BjhA ehsk ik ;edk. ;ko/ ftjkoe ns/ nfXekos wzstk bJh, fBnK fBoD/ dk nzro/Ih ;z;eoD gqwkfDe j't/rk ns/ nwb bkr{ eoB bJh fJ; B{z soihj fdZsh ikt/rh. fog'oN:'r
Gkos dh ;[gohw e'oN ftZu f;tb nghb nfXeko y/so f;tb nghb Bzpo 2837$2011
(CIVIL APPEAL NO(s)2837 of 2011) oth ;/shnk
HHHHHHHHHHHHHHHHHnghbeosk pBkw wdB bkb ns/ j'o
HHHHHHHHHHHHHHT[sZotkdh(nK) fBoDK
BthB f;Bjk, iZi (
BthB f;Bjk, iZi (NAVIN SINHA, J.) w[dJh T[; nkd/P dh P[ZXsk dh nb'uBk eodk j? fi; okjhA w[dkbw dh ;?ezv nghb B{z wzi{o ehsk frnk ;h. u[D"sh nXhB j[ew (Impugned Order) okjhA jkJh e'oN B/ j/mbhnK ndkbsK d/ fJe ;ko c?;fbnK fiBQK okjhA w[dJh d/ ;g?f;fce gockow?A; d/ dkt/ B{z fveoh ehsk frnk ;h, B{z ykoi eo fdZsk.
2H w[dJh B/ fJZe dktk w[yfs; yk; pokJ/ eoB/ w[nkfJdk p? fwsh 10$11$1989 fB;ps
2$3 fjZ;k nokih i' fe w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 dh wkbeh ;h feT[Afe w[dkbk Bzpo 3 B/ fJeokoBkwk d;\s eoB s'A fJBeko eo fdZsk. 50,000$^ o[gJ/ ps"o fpnkBk fdZs/ rJ/ ns/ pkeh ofjzdh 3,10,490$^ o[gJ/ dh pdb okPh ofi;Noh t/b/ ndk ehsh ikDh ;h. fJeokoBkw/ d/ w[skpe ofi;Noh p? 30$4$1990 ik T[; s'A gfjbk j'Dh ;h. NokfJb e'oN B/ fJj efj e/ dktk fveoh ehsk fe 30$04$1990 B{z, w[dJh p? ekriksK dh ofi;Noh eokT[D bJh
;p^ofi;Noko d/ dcso ftZu jkio fojk, go w[dkbk Bzpo Bzpo 1 ns/ 2 ofi;Noh bJh jkio BjhA j'J/. ekotkJh dh ;w{bhns d/ d"okB, w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 B/ fszB tZy^tZy
Gkos dh ;[gohw e'oN ftZu f;tb nghb nfXeko y/so f;tb nghb Bzpo 2837$2011
(CIVIL APPEAL NO(s)2837 of 2011) oth ;/shnk
HHHHHHHHHHHHHHHHHnghbeosk pBkw wdB bkb ns/ j'o
HHHHHHHHHHHHHHT[sZotkdh(nK) fBoDK
BthB f;Bjk, iZi (
BthB f;Bjk, iZi (NAVIN SINHA, J.) w[dJh T[; nkd/P dh P[ZXsk dh nb'uBk eodk j? fi; okjhA w[dkbw dh ;?ezv nghb B{z wzi{o ehsk frnk ;h. u[D"sh nXhB j[ew (Impugned Order) okjhA jkJh e'oN B/ j/mbhnK ndkbsK d/ fJe ;ko c?;fbnK fiBQK okjhA w[dJh d/ ;g?f;fce gockow?A; d/ dkt/ B{z fveoh ehsk frnk ;h, B{z ykoi eo fdZsk.
2H w[dJh B/ fJZe dktk w[yfs; yk; pokJ/ eoB/ w[nkfJdk p? fwsh 10$11$1989 fB;ps
2$3 fjZ;k nokih i' fe w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 dh wkbeh ;h feT[Afe w[dkbk Bzpo 3 B/ fJeokoBkwk d;\s eoB s'A fJBeko eo fdZsk. 50,000$^ o[gJ/ ps"o fpnkBk fdZs/ rJ/ ns/ pkeh ofjzdh 3,10,490$^ o[gJ/ dh pdb okPh ofi;Noh t/b/ ndk ehsh ikDh ;h. fJeokoBkw/ d/ w[skpe ofi;Noh p? 30$4$1990 ik T[; s'A gfjbk j'Dh ;h. NokfJb e'oN B/ fJj efj e/ dktk fveoh ehsk fe 30$04$1990 B{z, w[dJh p? ekriksK dh ofi;Noh eokT[D bJh
;p^ofi;Noko d/ dcso ftZu jkio fojk, go w[dkbk Bzpo Bzpo 1 ns/ 2 ofi;Noh bJh jkio BjhA j'J/. ekotkJh dh ;w{bhns d/ d"okB, w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 B/ fszB tZy^tZy
ofi;Nohnk fwsh 16$01$1991 okjhA iwhB w[dkbw Bzpo 4 s'A 7 B{z t/u fdZsh. w[dkbw d[nkok dkfJo ehsh gfjbh nghb fJj efj e/ ykoi eo fdZsh fe w[dkbw Bzpo 4 s'A 7 T[fus yohddko BjhA ;B. fJ;h soQK w"i{dk nghb j?.
3H Pqh nfws nBzd fstkoh, w[dJh d/ wkD:'r tehb B/ g/P ehsk fe jkJh e'oN B{z ;?ezv nghb ftZu, fJe;ko BshfinK ftZu dybnzdkih BjhA eoBh ukjhdh ;h fe w[dJh fJeokoBkw/ d/ sfjs nkgD/ fjZ;/ dh fizw/tkoh fBGkT[D bJh fsnko s/ fJZSe ;h. w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2, 30$04$1990 B{z ;p^ofi;Noko d/ ;kjwD/ g/P j'D ftZu n;cb oj/. w[dJh B/ ed/ th efEs
B'fN; fwsh 28$05$1990 ns/ 12$06$1990 B{z w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 s'A gqkgs Bjh ehs/ fi; ftZu w[dJh dh 25$06$1990 B{z ofi;Noh p? eokT[D bJh io{os ;h. nZr/ w[dkbw Bzpo 4 s'A 7
B{z ehsh rJh p? B{z T[fus BjhA fejk frnk j?, go fJj “Pkw Nqki?ePB@ (Sham transaction)
;h. w[dJh B{z NokfJb e'oN d[nkok gfjbh nghb d/ fBgNko/ sZe pekfJnk pdb okPh iwQK eoB bJh ;wK fdZsk frnk ;h. gfjbh nghb ftZu c?;b/ s'A pknd ofjzdh pdb okPh iwQK eo fdZsh rJh ;h. ftebge s"o s/, fJj fejk frnk j? fe i/eo nghb wzi{o BjhA j[zdh sK, w[dkbk
Bzpo 1 ns/ 2 B{z w[dJh B{z 1,00,000$^ d/D d/ j[ew fdZs/ ikD fi; ftZu fpnkB/ dh oew ns/ dkt/ ftu wzr/ rJ/ joikB/ dh oew Pkwb j't/rh.
4H Pqh oziB E'w;, w[dkbw^T[sotkdhnK dh so|'A g/P j'J/ wkD:'r tehb B/ fejk fe w[dJh fJeokoBkw/ sfjs nkgDh fizw/tkoh ftZu fJj f;ZX eoB ftZu n;cb fojk fe T[j fsnko ns/ fJSZe ;h. w[dkbwk B{z 30$04$1990 B{z ;p ofi;Noko d/ ;kjwD/ g/P j'D bJh e'Jh B'fN; BjhA
G/fink frnk ;h. B'fN; fwsh 28$05$1990 ns/ 12$06$1990, w[dkbw Bzpo 1 ns/ 2 d[nkok w[dJh d/ ;jh fojkfJPh gs/ s/ ofi;Nov vke okjhA BjhA G/i/ rJ/ ;B. w[dJh B/ fJjBK dk e'Jh itkp BjhA fdZsk feT[Afe T[j fJeokoBkw/ sfjs nkgDh fizw/tkoh B{z g{ok eoB ftZu ;woE
BjhA ;h ns/ NokfJb e'oN d[nkok 01$06$1994 B{z fdZsh rJh d' wjhB/ dh fwnkd ftZu ofjzdh pdb okPh iwQK eoB ftZu n;cb fojk. fBoXkos ;w/A dh fwnkd g{oh j'D s'A pknd, fwnkd ftZu tkX/ bJh fdZsh rJh noIh, w[dJh dh nkgDh fizw/tkoh B{z fBGkT[D bJh fsnkoh ns/ fJZSk bJh n;woEsk B{z do;kT[D ftZu ;p{s ti'A ekch j?. jkJh e'oN B{z ;?ezv nghb ftZu sZsk d/ fJe;ko BshfinK, i/eo T[j sZEk s'A T[bN ;B, B{z ykoi eoB dk nfXeko ;h.
3H Pqh nfws nBzd fstkoh, w[dJh d/ wkD:'r tehb B/ g/P ehsk fe jkJh e'oN B{z ;?ezv nghb ftZu, fJe;ko BshfinK ftZu dybnzdkih BjhA eoBh ukjhdh ;h fe w[dJh fJeokoBkw/ d/ sfjs nkgD/ fjZ;/ dh fizw/tkoh fBGkT[D bJh fsnko s/ fJZSe ;h. w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2, 30$04$1990 B{z ;p^ofi;Noko d/ ;kjwD/ g/P j'D ftZu n;cb oj/. w[dJh B/ ed/ th efEs
B'fN; fwsh 28$05$1990 ns/ 12$06$1990 B{z w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 s'A gqkgs Bjh ehs/ fi; ftZu w[dJh dh 25$06$1990 B{z ofi;Noh p? eokT[D bJh io{os ;h. nZr/ w[dkbw Bzpo 4 s'A 7
B{z ehsh rJh p? B{z T[fus BjhA fejk frnk j?, go fJj “Pkw Nqki?ePB@ (Sham transaction)
;h. w[dJh B{z NokfJb e'oN d[nkok gfjbh nghb d/ fBgNko/ sZe pekfJnk pdb okPh iwQK eoB bJh ;wK fdZsk frnk ;h. gfjbh nghb ftZu c?;b/ s'A pknd ofjzdh pdb okPh iwQK eo fdZsh rJh ;h. ftebge s"o s/, fJj fejk frnk j? fe i/eo nghb wzi{o BjhA j[zdh sK, w[dkbk
Bzpo 1 ns/ 2 B{z w[dJh B{z 1,00,000$^ d/D d/ j[ew fdZs/ ikD fi; ftZu fpnkB/ dh oew ns/ dkt/ ftu wzr/ rJ/ joikB/ dh oew Pkwb j't/rh.
4H Pqh oziB E'w;, w[dkbw^T[sotkdhnK dh so|'A g/P j'J/ wkD:'r tehb B/ fejk fe w[dJh fJeokoBkw/ sfjs nkgDh fizw/tkoh ftZu fJj f;ZX eoB ftZu n;cb fojk fe T[j fsnko ns/ fJSZe ;h. w[dkbwk B{z 30$04$1990 B{z ;p ofi;Noko d/ ;kjwD/ g/P j'D bJh e'Jh B'fN; BjhA
G/fink frnk ;h. B'fN; fwsh 28$05$1990 ns/ 12$06$1990, w[dkbw Bzpo 1 ns/ 2 d[nkok w[dJh d/ ;jh fojkfJPh gs/ s/ ofi;Nov vke okjhA BjhA G/i/ rJ/ ;B. w[dJh B/ fJjBK dk e'Jh itkp BjhA fdZsk feT[Afe T[j fJeokoBkw/ sfjs nkgDh fizw/tkoh B{z g{ok eoB ftZu ;woE
BjhA ;h ns/ NokfJb e'oN d[nkok 01$06$1994 B{z fdZsh rJh d' wjhB/ dh fwnkd ftZu ofjzdh pdb okPh iwQK eoB ftZu n;cb fojk. fBoXkos ;w/A dh fwnkd g{oh j'D s'A pknd, fwnkd ftZu tkX/ bJh fdZsh rJh noIh, w[dJh dh nkgDh fizw/tkoh B{z fBGkT[D bJh fsnkoh ns/ fJZSk bJh n;woEsk B{z do;kT[D ftZu ;p{s ti'A ekch j?. jkJh e'oN B{z ;?ezv nghb ftZu sZsk d/ fJe;ko BshfinK, i/eo T[j sZEk s'A T[bN ;B, B{z ykoi eoB dk nfXeko ;h.
5H n;hA fXoK dh soc'A g/P ehsk g/PePk ns/ nghb sfjs j'J/ nkd/PK B{z ftukfonk j?. w[dkbw Bzpo 1 s'A 3 e'b 61 eBkb 17 wob/ iwhB dh wkbeh ;h i' fgzv r[wib, sfj;hb np'jo, fibQK f|o'ig{o fty/ ;fEs j?. w[dkbk Bzpo 3 B/ fJeokoBkwk p? fwsh 10$11$1989 s/ d;ys eoB s'A fJBeko eo fdZsk, w[dJh B/ w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 dh 2$3 fjZ;/ iwhB d/ ;zpzX ftZu fJeokoBkwk B{z bkr{ eoB bJh fJe dktk dkfJo eo fdZsk. ofi;Noh p? 30$04$1990 ik
T[; s'A gfjbk j'Dh ;h. NokfJb e'oN ns/ gfjbh nghbh e'oN B/ T[jBk d[nkok g/P ehs/ ;p ofi;Noko s'A bJ/ ;oNhfce/N fi; ftZu T[jBK dh 30$04$1990 B{z T[; nZr/ g/P j'D dh g[PNh j[zdh j?, d/ nkXko s/ fJeZb/ w[dJh dh fsnkoh s/ fJZSk ;zpzXh BshfinK s/ gj[zuh. fJ; s'A fJbktk, w[dJh d[nkok nkgDh fsnkoh ns/ fJZSk B{z doPkT[D bJh e'Jh ;p{s g/P BjhA ehsk frnk fi; ftZu T[;dh pkeh ofjzdh pdb okPh s'A w[es j'D bJh fBozso ;woEk Pkwb ;h. w[dJh B/ ;p^ofi;Noko B{z fdZsh rJh noIh ftZu fejk fe T[;B{z 25$06$1990 B{z ofi;Nq/PB bJh w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 d/ g/P j'D dh b'V ;h. fJ; d/ ;woEB ftZu w[dJh d[nkok e'Jh j'o
;p{s g/P BjhA ehsk frnk j?. ;kvk ftuko j? fe fJjBK jbksK ftZu, ofi;Noko d/ d|so ftZu'A gqkgs ;oNhfce/N B{z r?o w[eZdwk w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 bJh fBoDkfJe ;p{s ti'A BjhA wzfBnk ik ;edk. fJ; bJh, fJ; pko/ BshfinK B{z poeoko oZyD :'r BjhA wzfBnk ik ;edk.
6H w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 d[nkok ofi;Nov B'fN; fwsh 28$05$1990 ns/ 12$06$1990 nB[;ko, 25$06$1990 sZe p? Bkwk ofi;Nov eokT[D bJh w[dJh dh io{os ;h . w[dJh fJ; rZb s/ fttkd BjhA eo ;edk fe ;zuko uzrh soQK G/fink frnk ;h ns/ ofi;Nov gj[zu o;hd d[nkok G/fink frnk ;h. i/eo fJj fby e/ fJ;B{z tkg; ehsk j[zdk fe w[dJh xo go w"i{d
BjhA ;h sK, w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 B{z nZr/ e[ZM j'o eoB dh b'V BjhA ;h. i/eo w[dJh dk fJj ftuko ;h fe fgmnzeD rbs ;h sK, T[;B/ fJ;dk fto'X eoBk ;h ns/ fJ; ;zpzX ftZu io{oh
;p{s fJZem/ eoB/ ;h. NokfJb e'oN B/ w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 s/ Go';k eoe/ mhe ehsk go
T[; ;zpzX ftZu fpBK e'Jh Bshik eZY/ w[dJh d/ p/^p[fBnkdh dkt/ T[go :ehB ehsk fe T[j
30$04$1990 B{z ;p^ofi;Noko d/ ;kjwD/ w"i{d ;h. fJj Bshik th poeoko oZyD :'r BjhA j?.
T[; s'A gfjbk j'Dh ;h. NokfJb e'oN ns/ gfjbh nghbh e'oN B/ T[jBk d[nkok g/P ehs/ ;p ofi;Noko s'A bJ/ ;oNhfce/N fi; ftZu T[jBK dh 30$04$1990 B{z T[; nZr/ g/P j'D dh g[PNh j[zdh j?, d/ nkXko s/ fJeZb/ w[dJh dh fsnkoh s/ fJZSk ;zpzXh BshfinK s/ gj[zuh. fJ; s'A fJbktk, w[dJh d[nkok nkgDh fsnkoh ns/ fJZSk B{z doPkT[D bJh e'Jh ;p{s g/P BjhA ehsk frnk fi; ftZu T[;dh pkeh ofjzdh pdb okPh s'A w[es j'D bJh fBozso ;woEk Pkwb ;h. w[dJh B/ ;p^ofi;Noko B{z fdZsh rJh noIh ftZu fejk fe T[;B{z 25$06$1990 B{z ofi;Nq/PB bJh w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 d/ g/P j'D dh b'V ;h. fJ; d/ ;woEB ftZu w[dJh d[nkok e'Jh j'o
;p{s g/P BjhA ehsk frnk j?. ;kvk ftuko j? fe fJjBK jbksK ftZu, ofi;Noko d/ d|so ftZu'A gqkgs ;oNhfce/N B{z r?o w[eZdwk w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 bJh fBoDkfJe ;p{s ti'A BjhA wzfBnk ik ;edk. fJ; bJh, fJ; pko/ BshfinK B{z poeoko oZyD :'r BjhA wzfBnk ik ;edk.
6H w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 d[nkok ofi;Nov B'fN; fwsh 28$05$1990 ns/ 12$06$1990 nB[;ko, 25$06$1990 sZe p? Bkwk ofi;Nov eokT[D bJh w[dJh dh io{os ;h . w[dJh fJ; rZb s/ fttkd BjhA eo ;edk fe ;zuko uzrh soQK G/fink frnk ;h ns/ ofi;Nov gj[zu o;hd d[nkok G/fink frnk ;h. i/eo fJj fby e/ fJ;B{z tkg; ehsk j[zdk fe w[dJh xo go w"i{d
BjhA ;h sK, w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 B{z nZr/ e[ZM j'o eoB dh b'V BjhA ;h. i/eo w[dJh dk fJj ftuko ;h fe fgmnzeD rbs ;h sK, T[;B/ fJ;dk fto'X eoBk ;h ns/ fJ; ;zpzX ftZu io{oh
;p{s fJZem/ eoB/ ;h. NokfJb e'oN B/ w[dkbk Bzpo 1 ns/ 2 s/ Go';k eoe/ mhe ehsk go
T[; ;zpzX ftZu fpBK e'Jh Bshik eZY/ w[dJh d/ p/^p[fBnkdh dkt/ T[go :ehB ehsk fe T[j
30$04$1990 B{z ;p^ofi;Noko d/ ;kjwD/ w"i{d ;h. fJj Bshik th poeoko oZyD :'r BjhA j?.
7H ;g?f;fce fobh| n?eN, 1963 (;zy/g ftu “n?eN@) dh Xkok 16 d/ sfjs, fJZE/ e[ZM nXko jB i' ;g?f;fce gockow?A; nkc ekBNq?eN sfjs okjs B{z o'ed/ jB. fJj ;?ePB, fiE'A sZe fe ;zpzfXs j?, j/m nB[;ko j?L^
“16H okjs bJh fBZih o'eL^ ;g?f;fce gockow?A; nkc ekBNq?eN B{z fe;/ ftnesh d/ jZe ftZu bkr{ BjhA ehsk ik ;edk^
(J/)^(ph)
(;h) i' g[PNheoB ns/ ;kps eoB ftZu n;cb ofjzdk j? fe T[;B/ ekBNq?eN dhnK io{oh Posk i' fe T[; d[nkok fBGkT[D :'r ;h, g{ohnk eo fdZfsnK jB ns/ T[j jw/Pk T[jBk PosK B{z fBGkT[D bJh fsnko ns/ fJSZe ;h, T[jBK Posk B{z SZv e/ fiBQK
PosK B{z fBGkT[D bJh T[;B{z w[dkbk B/ o'fenk ik jNk fdZfsnK rJhnK jB.@
8H NokfJb e'oN B/ 01$06$1994 B{z dktk fveoh eo fdZsk ns/ w[dJh B{z ofjzdh pdb okPh
01$06$1994 s'A d' wjhB/ d/ nzdo :kBh fe 31$07$1994 sZe iwQK eotkT[D bJh ;wK fdZsk. w[dJh B/ fBod/P dh gkbDk eoB ftZu nkgDh n;cbsk ;zpzXh e'Jh ftnkfynk BjhA fdZsh. iwQK eotkT[D bJh fdZsh rJh fwnkd g{oh j'D s'A pknd, 02$08$1994 B{z, w[dJh B/ NokfJb e'oN ftZu fJZe noIh dkfJo ehsh fe w[dkbw d[nkok soihj fdZsh rJh gfjbh nghb dh ;w{bhns d/ wZd/BIo, iwQK eoB bJh fdZsh fwnkd B{z tXkfJnk ik ;edk j? feT[Afe okPh p?Ae ftZu fpBK ftnki s'A gJh oj/rh. 02$08$1994 B{z iwQK eotkT[D bJh fdZsh rJh fwnkd B{z gfjbh nghb d/ fBgNko/ sZe tXk fdZsk frnk. w[dkbwk dk n?e; gkoNh nkovo B{z u[D"sh d/Dk seBheh nkXko s/ n;cb fojk.
9H fsnkoh ns/ fJZSk d/ ;zpzX ftZu e'Jh f;ZXk i?eN ckow{bk BjhA j' ;edk. fJ; B{z ;ko/ sZEk s/ jbksK dh o'PBh ftZu jo/e e/; d/ sZEk ns/ jbksK ftZu ;wMDk gt/rk. ;kvk ftuko j? fe w"i{dk e/; d/ sZEk ns/ jbksK ftZu, w[dJh dh wzi{o ehs/ rJ/ ;w/A d/ nzdo ofjzdh pdb okPh ndk Bk eoB ;zpzXh, fBoXkos fwnkd ysw j'D s'A pknd fwnkd ftZu tkX/ bJh fdZsh noIh ns/ fwnkd ftZu tkX/ bJh fdZsh rJh noIh ftZu fby/ rJ/ nXkoK dh n;gPNsk fe g?;k p?Ae ftZu fpBK ftnki s'A fgnk oj/rk, fJj ;ko/ sZs, ;wM"s/ d/ sfjs, w[dJh d[nkok
T[;d/ fjZ;/ dh fizw/tkoh B{z g{ok eoB ftZu T[;dh n;woEsk dk ;p{s jB ns/ T[;dh fsnkoh
“16H okjs bJh fBZih o'eL^ ;g?f;fce gockow?A; nkc ekBNq?eN B{z fe;/ ftnesh d/ jZe ftZu bkr{ BjhA ehsk ik ;edk^
(J/)^(ph)
(;h) i' g[PNheoB ns/ ;kps eoB ftZu n;cb ofjzdk j? fe T[;B/ ekBNq?eN dhnK io{oh Posk i' fe T[; d[nkok fBGkT[D :'r ;h, g{ohnk eo fdZfsnK jB ns/ T[j jw/Pk T[jBk PosK B{z fBGkT[D bJh fsnko ns/ fJSZe ;h, T[jBK Posk B{z SZv e/ fiBQK
PosK B{z fBGkT[D bJh T[;B{z w[dkbk B/ o'fenk ik jNk fdZfsnK rJhnK jB.@
8H NokfJb e'oN B/ 01$06$1994 B{z dktk fveoh eo fdZsk ns/ w[dJh B{z ofjzdh pdb okPh
01$06$1994 s'A d' wjhB/ d/ nzdo :kBh fe 31$07$1994 sZe iwQK eotkT[D bJh ;wK fdZsk. w[dJh B/ fBod/P dh gkbDk eoB ftZu nkgDh n;cbsk ;zpzXh e'Jh ftnkfynk BjhA fdZsh. iwQK eotkT[D bJh fdZsh rJh fwnkd g{oh j'D s'A pknd, 02$08$1994 B{z, w[dJh B/ NokfJb e'oN ftZu fJZe noIh dkfJo ehsh fe w[dkbw d[nkok soihj fdZsh rJh gfjbh nghb dh ;w{bhns d/ wZd/BIo, iwQK eoB bJh fdZsh fwnkd B{z tXkfJnk ik ;edk j? feT[Afe okPh p?Ae ftZu fpBK ftnki s'A gJh oj/rh. 02$08$1994 B{z iwQK eotkT[D bJh fdZsh rJh fwnkd B{z gfjbh nghb d/ fBgNko/ sZe tXk fdZsk frnk. w[dkbwk dk n?e; gkoNh nkovo B{z u[D"sh d/Dk seBheh nkXko s/ n;cb fojk.
9H fsnkoh ns/ fJZSk d/ ;zpzX ftZu e'Jh f;ZXk i?eN ckow{bk BjhA j' ;edk. fJ; B{z ;ko/ sZEk s/ jbksK dh o'PBh ftZu jo/e e/; d/ sZEk ns/ jbksK ftZu ;wMDk gt/rk. ;kvk ftuko j? fe w"i{dk e/; d/ sZEk ns/ jbksK ftZu, w[dJh dh wzi{o ehs/ rJ/ ;w/A d/ nzdo ofjzdh pdb okPh ndk Bk eoB ;zpzXh, fBoXkos fwnkd ysw j'D s'A pknd fwnkd ftZu tkX/ bJh fdZsh noIh ns/ fwnkd ftZu tkX/ bJh fdZsh rJh noIh ftZu fby/ rJ/ nXkoK dh n;gPNsk fe g?;k p?Ae ftZu fpBK ftnki s'A fgnk oj/rk, fJj ;ko/ sZs, ;wM"s/ d/ sfjs, w[dJh d[nkok
T[;d/ fjZ;/ dh fizw/tkoh B{z g{ok eoB ftZu T[;dh n;woEsk dk ;p{s jB ns/ T[;dh fsnkoh
ns/ fJZSk ftu ewh B{z do;kT[Ad/ jB. T[;B/ gfjbh nghb ftZu jZe ftu j'J/ c?;b/ ftu, fwb/ w"e/ dh gkbDk eoB ns/ fJzsIko eoB B{z soihj fdZsh.
10H Xkok 16(1)(c) nXhB ;g?;fce goc'ow?A; dh okjs dh wBI{oh fJZe ;t?ftt/eh ns/
TfuZs okjs j?. Xkok 16(1)(;h) d/ nXhB, w[dJh B{z fJeokoBkw/ nXhB nkgDhnK fIzw/tkohnK fBGkT[D bJh g{oh fsnkoh ns/ fJZSk dk gqdoPB eoBk j[zdk j?. fJj p/Bsh fe oew fpBK ftnkI d/ p?Ae ftZu gJh oj/rh, fJj p/p[fBnkd j? ns/ nkw p?Afezr nfGnk; d/ T[bN j?. ;kv/ fynkb ftZu, fJj n;woZEk iK w[dJh dh fIzw/tkoh fBGkT[D ftZu w[dJh dh n;woZEk ns/ sZsgosk ns/ fJZSk dh xkN dk ekch gqwkD j?. fpBK PZe, iwQk eoB dk ;wK n?eN dh Xkok
28 d/ nXhB tXkfJnk ik ;edk j?, go iwQk eoB bJh f;oc ;wK tXkT[Dk, w[dJh dh fsnkoh ns/ fJZS[esk fdykT[D d/ Bkb jh fJ; soQK d/ tkX/ bJh, nfij/ jkbks, i' T[;d/ fB:zsoD s'A pkjo jB, dh fizw/tkoh s'A w[es BjhA j[zdk. w[dJh B/ doyk;s ftZu fJ; rZb B{z ;theko BjhA ehsk fe T[j nkgDhnK fIzw/tkohnK fBGkT[D bJh fsnko ns/ fJS[Ze ;h ns/ fJ; soQK eoB s'A fe;/ yk; jkbksK d[nkok T[; B{z o'fenk frnk ;h. T[Zsotkdh d[nkok ehsh rJh nghb B/ w[dJh
B{z T[;dh fsnkoh ns/ fJZSk d/ ;p{s ti'A oew iwQK eoB s'A BjhA o'fenk. fsnkoh B{z G[rskB d/ ;zpzX ftZu fIw/tkohnK fBGkT[D dh ;wZoEk ti'A gfoGkPs ehsk frnk j?. jkJh e'oN B/ ;jh fejk j? fe nghb d/ uZbD d"okB iwQK Bk eokT[D B{z ikfJI mfjokT[D bJh nghb nXhB fveoh dh nfgb/N e'oN B/ e'Jh o'e BjhA brkJh ;h. ;w/A d/ tkX/ dh roKN B{z n;b ftZu w[dJh dh so|'A fsnkoh ns/ fJZSk dk gqdoPB BjhA wzfBnk ik ;edk. w[dJh B{z iwK eokT[D bJh ;wK tXkT[D bJh :'r, wip{s, I'odko nXkoK dh tekbs eoB dh b'V ;h feT[Afe BjhA sK fJj e/; d/ sZEK ftZu nkb/^d[nkb/ d/ j'oBK jkbksK d/ Bkb T[;d/ ukb ubD dk ;tkb pD iKdk j?. fJ; bJh ;kB{z jkJh e'oN d/ fJ; nkd/P ftZu e'Jh ewh BjhA gkJh fe sZEK ns/ jkbksK nB[;ko w[dJh nkgDhnK fIzw/tkohnK fBGkT[D bJh fsnko ns/ fJS[Ze BjhA ;h.
11H thHn?Z;HgbkBhuwh u/ZNhno cow pBkw ;hHnbkrgK, (1999) 4 SCC 702, fJ; soQK wzfBnk frnkL^
“17H fteoh dk fJeokoBkwk brGr 19 ;kb gfjbK, 16^2^1980 B{z j'fJnk ;h. fJ; pko/ e'Jh ;gZPNheoB BjhA nZr/ nk fojk fe ndkbs d[nkok fdZs/ ;w/A nzdo pdb dh pekfJnk oew feT[A BjhA iwQK ehsh ik ;eh HHHHHHHHf;oc fJ; bJh feT[Afe
10H Xkok 16(1)(c) nXhB ;g?;fce goc'ow?A; dh okjs dh wBI{oh fJZe ;t?ftt/eh ns/
TfuZs okjs j?. Xkok 16(1)(;h) d/ nXhB, w[dJh B{z fJeokoBkw/ nXhB nkgDhnK fIzw/tkohnK fBGkT[D bJh g{oh fsnkoh ns/ fJZSk dk gqdoPB eoBk j[zdk j?. fJj p/Bsh fe oew fpBK ftnkI d/ p?Ae ftZu gJh oj/rh, fJj p/p[fBnkd j? ns/ nkw p?Afezr nfGnk; d/ T[bN j?. ;kv/ fynkb ftZu, fJj n;woZEk iK w[dJh dh fIzw/tkoh fBGkT[D ftZu w[dJh dh n;woZEk ns/ sZsgosk ns/ fJZSk dh xkN dk ekch gqwkD j?. fpBK PZe, iwQk eoB dk ;wK n?eN dh Xkok
28 d/ nXhB tXkfJnk ik ;edk j?, go iwQk eoB bJh f;oc ;wK tXkT[Dk, w[dJh dh fsnkoh ns/ fJZS[esk fdykT[D d/ Bkb jh fJ; soQK d/ tkX/ bJh, nfij/ jkbks, i' T[;d/ fB:zsoD s'A pkjo jB, dh fizw/tkoh s'A w[es BjhA j[zdk. w[dJh B/ doyk;s ftZu fJ; rZb B{z ;theko BjhA ehsk fe T[j nkgDhnK fIzw/tkohnK fBGkT[D bJh fsnko ns/ fJS[Ze ;h ns/ fJ; soQK eoB s'A fe;/ yk; jkbksK d[nkok T[; B{z o'fenk frnk ;h. T[Zsotkdh d[nkok ehsh rJh nghb B/ w[dJh
B{z T[;dh fsnkoh ns/ fJZSk d/ ;p{s ti'A oew iwQK eoB s'A BjhA o'fenk. fsnkoh B{z G[rskB d/ ;zpzX ftZu fIw/tkohnK fBGkT[D dh ;wZoEk ti'A gfoGkPs ehsk frnk j?. jkJh e'oN B/ ;jh fejk j? fe nghb d/ uZbD d"okB iwQK Bk eokT[D B{z ikfJI mfjokT[D bJh nghb nXhB fveoh dh nfgb/N e'oN B/ e'Jh o'e BjhA brkJh ;h. ;w/A d/ tkX/ dh roKN B{z n;b ftZu w[dJh dh so|'A fsnkoh ns/ fJZSk dk gqdoPB BjhA wzfBnk ik ;edk. w[dJh B{z iwK eokT[D bJh ;wK tXkT[D bJh :'r, wip{s, I'odko nXkoK dh tekbs eoB dh b'V ;h feT[Afe BjhA sK fJj e/; d/ sZEK ftZu nkb/^d[nkb/ d/ j'oBK jkbksK d/ Bkb T[;d/ ukb ubD dk ;tkb pD iKdk j?. fJ; bJh ;kB{z jkJh e'oN d/ fJ; nkd/P ftZu e'Jh ewh BjhA gkJh fe sZEK ns/ jkbksK nB[;ko w[dJh nkgDhnK fIzw/tkohnK fBGkT[D bJh fsnko ns/ fJS[Ze BjhA ;h.
11H thHn?Z;HgbkBhuwh u/ZNhno cow pBkw ;hHnbkrgK, (1999) 4 SCC 702, fJ; soQK wzfBnk frnkL^
“17H fteoh dk fJeokoBkwk brGr 19 ;kb gfjbK, 16^2^1980 B{z j'fJnk ;h. fJ; pko/ e'Jh ;gZPNheoB BjhA nZr/ nk fojk fe ndkbs d[nkok fdZs/ ;w/A nzdo pdb dh pekfJnk oew feT[A BjhA iwQK ehsh ik ;eh HHHHHHHHf;oc fJ; bJh feT[Afe
w[eZdwk fBoXkos ntXh d/ nzdo dkfJo ehsk iKdk j?, yohdko w[dJh B{z fJj do;kT[D s'A w[es BjhA eodk fe eh T[j nkgD/ fjZ;/ d/ fJeokoBkw/ B{z g{ok eoB bJh fsnko ns/ fJZSe ;h ns/ i/ fBGkfJnk BjhA frnk ;h, eh fJj fteo/sk d[nkok g/P ehsh fe;/ o[ektN d/ ekoB ;h iK e'Jh j'o. fJeokoBkw/ d/ dktk w[ysh; yk; B{z roKN eoB dh ftt;EktK ekch ;ys jB. pokposk d/ ftuko j'Ad ftZu nkJ/. ndkbs B{z ;ko/ jbks d/yD/ g?Dr/ ;w/s fJ; d/ fe, eh fteoh d/ e'BNo?eN nXhB yohddko T[fus Yzr Bkb ufbnk j?. fJj wkwbk T[Zsotkdh fveoh j'bvo dk BjhA j? feT[Afe fteo/sk fBoDs foDh d/ ekoB j'Jh rbsh eoe/ fveoh d/ nB[;ko oew BjhA iwQK eotkJh ik ;edh.HHHHHHHHHHfJ; s'A fJbktk, T[Zsotkdh fveoh j'bvo d[nkok e'Jh ftnkfynk BjhA fdZsh ik ojh fe T[jBK B/ pdb dh pekfJnk oew ndk feT[A BjhA ehsh. pokposk d/ nB[;ko T[Zsotkdh fveoh j'bvo d/ jZe ftZu ;t?ftt/eh BK tosh ikJ/ ns/ fveoh dk gkbD eoB bJh ;w/A dk tkXk Bk fdZsk ikt/.@
12 ;kv/ ;[Mkn nB[;ko, eh w[dJh B/ ;w/A dh fwnkd g{oh j'D s'A pknd fJj oew iwQK eok fdZsh ;h, go nghb dh ;w{bhns d/ d"okB, fit/A fe owBeZNh pBkw ntkok, (1994)2 n?; ;h ;hH 642, ftZu, fpbe[b tZyo/ ftuko T[Go ;ed/ jB. fe;/ th xNBk dk fBoDk, fJ; d/ nkgD/ tZy sZEK ns/ jkbksK d/ nkXko s/ j[zdk j?.
13H T[wkpkJh ns/ j'o pBkw BhbezE gA"dhpk utkB(wqse), n?b nkoI ns/ j'o, (2005) 6 n?; ;h ;h, 243 d[nkok, fJj wzfBnk frnk j?L^
“30H fJj j[D uzrh soQK ;[bMkfJnk frnk j? fe fXoK dk ukb^ubD, fJj gsk brkT[D bJh fe, eh w[dJh^w[dkbk Bkb ;h ns/ jkb/ th nkgD/ fjZ;/ d/ e'BNo?eN B{z g{ok eoB bJh fsnko ns/ fJS[Ze jB, g{o/ jkIoh d/ jbksK d/ ;pzX ftZu fBoXkos j'Dk ukjhdk j?, feT[Afe fJj ;g?;fce fobhc n?eN dh Xkok 16(;h) nXhB b'VhAdk j?. dkt/ ftZu ns/ w[Zy fpnkB (Examination-in-Chief) ftZu fdZs/ fpnkB ftZu f;oc
;theko eoBk ekch BjhA j?. ;koh dbhbK ns/ foekov T[Zs/ bJ/ rJ/ ;p{sK d/ ;pzX ftZu gqshtkdh^w[dkbk dk tshok gsk brkT[Dk ukjhdk j?.
14H nkw wB[Zyh ;{M nB[;ko, IwhB dh ehws ;w/A d/ Bkb tZXdh iKdh j?. id'A sZe fJj fe;/ gq/PkBh tkbh fteoh dh ;fEsh BjhA pD iKdh, e'Jh th iwhB wkbe nkgDh IwhB B{z fteoh d/ fJeokoBkw/ ftZu doi ehsh ehws s'A xZN ehws s/ BjhA t/u/rk. fJj sZE fe, nkgDh fBZih Io{os d/ ekoB w[dkbk BzH 1 ns/ 2 B/ pknd ftZu 16H01H1991 B{z w[dkbw Bz 4 s'A
12 ;kv/ ;[Mkn nB[;ko, eh w[dJh B/ ;w/A dh fwnkd g{oh j'D s'A pknd fJj oew iwQK eok fdZsh ;h, go nghb dh ;w{bhns d/ d"okB, fit/A fe owBeZNh pBkw ntkok, (1994)2 n?; ;h ;hH 642, ftZu, fpbe[b tZyo/ ftuko T[Go ;ed/ jB. fe;/ th xNBk dk fBoDk, fJ; d/ nkgD/ tZy sZEK ns/ jkbksK d/ nkXko s/ j[zdk j?.
13H T[wkpkJh ns/ j'o pBkw BhbezE gA"dhpk utkB(wqse), n?b nkoI ns/ j'o, (2005) 6 n?; ;h ;h, 243 d[nkok, fJj wzfBnk frnk j?L^
“30H fJj j[D uzrh soQK ;[bMkfJnk frnk j? fe fXoK dk ukb^ubD, fJj gsk brkT[D bJh fe, eh w[dJh^w[dkbk Bkb ;h ns/ jkb/ th nkgD/ fjZ;/ d/ e'BNo?eN B{z g{ok eoB bJh fsnko ns/ fJS[Ze jB, g{o/ jkIoh d/ jbksK d/ ;pzX ftZu fBoXkos j'Dk ukjhdk j?, feT[Afe fJj ;g?;fce fobhc n?eN dh Xkok 16(;h) nXhB b'VhAdk j?. dkt/ ftZu ns/ w[Zy fpnkB (Examination-in-Chief) ftZu fdZs/ fpnkB ftZu f;oc
;theko eoBk ekch BjhA j?. ;koh dbhbK ns/ foekov T[Zs/ bJ/ rJ/ ;p{sK d/ ;pzX ftZu gqshtkdh^w[dkbk dk tshok gsk brkT[Dk ukjhdk j?.
14H nkw wB[Zyh ;{M nB[;ko, IwhB dh ehws ;w/A d/ Bkb tZXdh iKdh j?. id'A sZe fJj fe;/ gq/PkBh tkbh fteoh dh ;fEsh BjhA pD iKdh, e'Jh th iwhB wkbe nkgDh IwhB B{z fteoh d/ fJeokoBkw/ ftZu doi ehsh ehws s'A xZN ehws s/ BjhA t/u/rk. fJj sZE fe, nkgDh fBZih Io{os d/ ekoB w[dkbk BzH 1 ns/ 2 B/ pknd ftZu 16H01H1991 B{z w[dkbw Bz 4 s'A
JUDGMENT
7 B{z xZN ehws t/uh, i' fe w[dJh dh dbhb fe T[j nkgD/ e'BNo?eN nXhB nkgD/ fjZ;/ dh fizw/tkoh fBGkT[D bJh fsnko ns/ fJS[Ze;h B{z xZN eodk j?. 15H ekB{zB d/;[bM/ j'J/ gq;skt Bkb e'Jh MrVk BjhA j';edk j? fe d{ih nghb ftZu, jkJh e'oN B{z ekB{zB d/ n;b gqPBK B{z SZv e/, BthnK y'iK s/ gj[zuD bJh;p{s dh w[V socdkoh BjhA eoBh ukjhdh j? go i/eo,;p{s dh g{oh rbs ikDekoh ns/;p{s d/ rbs ftuko d/ nkXko s/ ns/;pzXs;p{s B{z ftuko eoB ftZu n;cb j'D d/ nkXko s/ y'iK rbs jB, sK fJj ekB{zB dk;tkb pD iKdk j?. fdbpkrVh gzikph pBkw Pod uzdo, 1988;[g, n?;;h;h 710, ftZu fJ; soQK wzfBnk frnk;hL “ 5HHHHHHHHjkJh e'oN fJj;ze/s eoB ftZu;jh;h fe j/mbhnK ndkbsK B/ foekov s/ g{o/;p{sK;w/s T[go'es d;skt/IK T[Zs/ ftuko Bk eoB ftZu rzGhosk Bkb rbsh ehsh;h. fJj;Zu j? fe jkJhe'oN B{z c"idkoh ikpsk dh Xkok 100 nXhB nghb dh;[DtkJh eod/ j'J/,;p{s B{z d/yD dk ns/ nghb e'oN d[nkok gj[zu/ f;ZN/ B{z T[bNkT[D dk nfXeko BjhA j?, go Bkb jh fJ; dh y'iK ftZu dyb d/D dh Pesh s'A th fJBeko BjhA ehsk ik;edk, i/eo j/mbh nghb e'oN sZE d/ wkwb/ dk c?;bk b?Adh j? sK ekB{zB dk wjZstg{oB gqPB T[Zmdk j?. ndkbs dk coI pDdk j? fe T[j foekov T[Zs/;ko/;pzXs;p{sK dh gVskb eo/ ns/ i/ fJj wjsZtg{oB;p{s, i' fttkds w[Zd/ s/ f;ZX/ s"o s/ n;o gkT[Adk j?, B{z ftukoB s'A fJBeko eodh j? ns/ rbsh i' fe tZv/;so s/ j[zdh j?, fJj ekB{zB d/ wjZstg{oD gqPB B{z yVk eodh j?. jkJh e'oN B{z y'i B{z gk;/ oZyD dk g{ok nfXeko j? HHHHHHH@ 16H ftuko tNKdo/ d/ wZd/BIo, n;hA fJ; f;ZN/ s/ gj[zud/ jK fe w[dJh fteoh d/ fJeokoBkw/ sfjs nkgDh fIzw/tkohnK fBGkT[D bJh nkgDh sZsgosk ns/ fJZSk B{z;kps eoB ftZu n;cb fojk.;kv/ ftuko ftZu w"i{dk nghb ftZu e'Jh w?foN BjhA j?. jkbKfe, e/; d/ nihp sZEK ns/ jbksK ftZu,;kvk ftuko j? fe T[Zsotkdh B{z fpnkB/ dh oew oZyD dk jZe BjhA j? ns/ fJ; B{z fJZe wjhB/ dh ntXh d/ nzdo fpBK ftnkI d/ nghbeosk B{z tkfg; eo fdZsk ikt/, fJ; ftZu n;cb j'D dh;{os ftZu fJ; s/ 7 gqshPs dh do s/ ftnkI fdZsk ikt/rk. 17H nghb ykoi eo fdZsh rJh j?, yofunK d/ pko/ e'Jh nkd/P BjhA j't/rk, HHHHHHHHHH HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHiZi (BthB f;Bjk) (NAVIN SINHA) HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHiZi (fJzdok p?Boih) (INDIRA BANERJEE) BthA fdZbh nes{po 04, 2019 fv;eb/wo:-;EkBe GkPk ftZu nB[tkd ehsk frnk fBnK fBoDK e/tb w[eZdw/pkIk bJh T[jBK dh nkgDh GkPk ftu;wMD sZe jh;hws j? ns/ fJ;dk fe;/ j'o T[d/P bJh fJ;s/wkb BjhA ehsk ik;edk.;ko/ ftjkoe ns/ nfXekos wzstk bJh, fBnK fBoD/ dk nzro/Ih;z;eoD gqwkfDe j't/rk ns/ nwb bkr{ eoB bJh fJ; B{z soihj fdZsh ikt/rh. Translated by Ms. Sangeeta, Translator from beginning to Point no.9 and Ms. Kusum, Translator from Point no. 10 till end. Typed by Sh. Ajay Abbot, Sr. Assistant.