Chief Information Commissioner v. Gujarat High Court

DISCLAIMER: The translated judgement in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.
અહેવાલયોગ્ય
ભારતની સવ ચ્ચ અદાલતમાં
દીવાની અપીલીય હકૂમત
સિસવિવલ અપીલ ક્ર.૧૯૬૬-૧૯૬૭/૨૦૨૦
(એસએલપી (સી) નં. ૫૮૪૦/૨૦૧૫માંથી ઉદ્ભવેલ)
ચીફ ઇન્ફોમ2શન કમિમશનર ..... અપીલકતા5
વિવરુદ્ધ
ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 અને અન્ય ..... સામાવાળાઓ
ચુકાદો
ન્યાયમૂર્તિત આર. ભાનુમમિત
પરવાનગી મંજૂર.
૨. આ અપીલમાં, ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 દ્વારા વિનયત કરવામાં આવેલ ગુજરાત
હાઇકોર્ટ5 રુલ્સને અનુસયા5 વગર માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમની જોગવાઈઓનો

2020 INSC 269

ઉપયોગ કરીને હાઇકોર્ટ5 પાસેથી પ્રમાવિHત નકલો મેળવવા માર્ટે અરજી કરવાના
ત્રાહિહત પક્ષકારના અવિDકારના સંબંDમાં વિનH5ય લેવાનો મુદ્દો છે.
૩. આ અપીલ દાખલ થવા માર્ટે કારHભૂત હકીકતો ર્ટૂંકમાં નીચે મુજબ છેઃ–
સામાવાળા નં.૨ દ્વારા તા.૦૫.૦૪.૨૦૧૦ના રોજ દાખલ કરવામાં આવેલી
આરર્ટીઆઈ અરજીમાં સિસવિવલ એવિSલકેશન નં.૫૫૧૭/૨૦૦૩ અને સિસવિવલ
એવિSલકેશન નં.૮૦૭૨/૧૯૮૯ બાબતે સંબંવિDત માહિહતી, તમામ સંબંવિDત
દસ્તાવેજો અને પ્રમાવિHત નકલો સહિહત માંગવામાં આવી હતી. તેના જવાબમાં, ગુજરાત હાઇકોર્ટ5ના જાહેર માહિહતી અવિDકારીએ તા.૨૯.૦૪.૨૦૧૦ના રોજના
પત્ર દ્વારા સામાવાળા નં.૨ ને જHાવેલ કે, જરૂરી નકલો મેળવવા માર્ટે તેમHે
વ્યવિXતગત રીતે અથવા તેમના એડવોકેર્ટ મારફતે "ડેSયુર્ટી રવિજસ્ર્ટ્રાર"ને જરૂરી ફી
સાથે રૂ. ૩/- નો કોર્ટ5 ફી સ્ર્ટેમ્પ લગાવી અરજી કરવી જોઈએ. વDુમાં એવું પH
જHાવવામાં આવ્યું હતું કે, સામાવાળા નં.૨ ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 રુલ્સ, ૧૯૯૩ના
રુલ-૧૫૧ અનુસાર સંદર્ભિભત કાય5વાહીમાં પક્ષકાર ન હોવાથી તેમની અરજીની
સાથે એક સોગંદનામું હોવું જોઈએ, જેમાં પ્રમાવિHત નકલો કયા કારHોસર જરૂરી
છે તેનો ઉલ્લેખ હોવો જોઈએ અને આ પ્રકારે અરજી કરવાથી, તેમને ગુજરાત
હાઇકોર્ટ5 રુલ્સ, ૧૯૯૩ના રુલ્સ-૧૪૯ થી ૧૫૪ મુજબ દસ્તાવેજોની પ્રમાવિHત
નકલો પૂરી પાડવામાં આવશે.

૪. સામાવાળા નં.૨એ તેનાથી વ્યથિથત થઈ, માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમ, ૨૦૦૫ (ર્ટૂંકમાં “આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમ”)ની કલમ-૧૯ હેઠળ એપેલેર્ટ
ઓથોહિરર્ટી-રવિજસ્ર્ટ્રાર એડમિમવિનસ્ર્ટ્રેશન સમક્ષ અપીલ નં.૮૪/૨૦૧૦ દાખલ
કરેલ. આ અપીલ તા.૦૪.૦૮.૨૦૧૦ના રોજના હુકમ દ્વારા એ આDાર પર
ફગાવી દેવામાં આવેલ કે, પ્રમાવિHત નકલો મેળવવા માર્ટે ગુજરાત હાઇકોર્ટ5
રુલ્સ, ૧૯૯૩ હેઠળ વૈકવિલ્પક અસરકારક ઉપાય પહેલેથી જ ઉપલબ્D છે અને
આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની જોગવાઈઓ હેઠળ કોઈ પ્રમાવિHત નકલો પૂરી પાડી
શકાય નહીં.
૫. ત્યારબાદ સામાવાળા નં.૨એ અપીલકતા5-ચીફ ઇન્ફોમ2શન કમિમશનર સમક્ષ
સેકન્ડ અપીલ નં.૧૪૩૭/૨૦૧૦-૧૧ દાખલ કરેલ અને સામાવાળા નં.૧ને
નોહિર્ટસ મોકલવામાં આવેલ. સામાવાળા નં. ૧-હાઇકોર્ટ2 પોતાનો જવાબ દાખલ
કરેલ અને હકીકતનું પુનરુચ્ચાર કરી જHાવેલ કે, ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 રુલ્સના
રુલ-૧૪૯ થી ૧૫૪ હેઠળ જોગવાઈ છે કે, કોઈ પH વ્યવિXત પ્રમાવિHત નકલ
મેળવવા માંગતી હોય, તો દસ્તાવેજની શું જરૂર છે તેના કારHો સહિહત
અરજી/સોગંદનામું જરૂરી કોર્ટ5 ફી સ્ર્ટેમ્પ સાથે રજીસ્ર્ટર કરવા જોઈએ. સામાવાળા
નં.૧એ જHાવેલ કે, ગુજરાત હાઇકોર્ટ5ના વિડક્રી વિડપાર્ટ5મેન્ર્ટના ડેSયુર્ટી રવિજસ્ર્ટ્રાર
(સીસી સેXશન) દ્વારા તા.૦૨.૦૭.૨૦૧૦ના રોજના પત્ર દ્વારા સામાવાળા
નં.૨ને પ્રમાવિHત નકલો મેળવવાની પ્રવિક્રયા અંગે માહિહતી આપવામાં આવી હોવા

છતાં, સામાવાળા નં.૨એ હાઇકોર્ટ5ના વિનયમો અનુસાર અરજી કરી નહોતી; અને
જાહેર માહિહતી અવિDકારીને હાઇકોર્ટ5ના વિનયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા માર્ટે દબાH કરી
શકાય નહીં અને તેથી, ચીફ ઇન્ફોમ2શન કમિમશનર (સીઆઈસી) સમક્ષ દાખલ
કરવામાં આવેલી અપીલ રદ થવા પાત્ર છે. આરર્ટીઆઇ અવિDવિનયમની કલમ-
૬(૨) અને ૨૨ પર આDાર રાખી, અપીલકતા5-ચીફ ઇન્ફોમ2શન કમિમશનરે
તા.૦૪.૦૪.૨૦૧૩ના રોજ તેમના હુકમ દ્વારા ગુજરાત હાઇકોર્ટ5ના જાહેર માહિહતી
અવિDકારીને સામાવાળા નં.૨ દ્વારા માંગવામાં આવેલી માહિહતી ૨૦ હિદવસની
અંદર પૂરી પાડવાનો વિનદ2શ આSયો હતો.
૬. ચીફ ઇન્ફોમ2શન કમિમશનરના હુકમને પડકારતા, સામાવાળા નં.૧એ હાઇકોર્ટ5
સમક્ષ સ્પેશ્યલ સિસવિવલ એSલીકેશન નં.૭૮૮૦/૨૦૧૩ દાખલ કરેલ. વિવદ્વાન
સિંસગલ જજે આ અરજીને દાખલ કરી, તા.૧૧.૧૦.૨૦૧૩ના રોજનો વચગાળાનો
હુકમ પસાર કરેલ, જેમાં સામાવાળા નં.૧ને સામાવાળા નં.૨ દ્વારા માંગવામાં
આવેલી માહિહતી ચાર અઠવાવિડયાની અંદર પૂરી પાડવાનો વિનદ2શ આપવામાં
આવેલ. વિવદ્વાન સિંસગલ જજે ઠરાવ્યું હતું કે, અપીલકતા5 દ્વારા આપવામાં આવેલા
વિનદ2શની કાયદેસરતા અને માન્યતા તથા આરર્ટીઆઇ અવિDવિનયમ હેઠળ
સામાવાળા નં.૨નો નકલો મેળવવાનો અવિDકાર અંમિતમ સુનાવHીના તબક્કે
નક્કી કરવામાં આવશે. જોકે એવી સ્પષ્ટતા કરવામાં આવેલ કે, સામાવાળા નં.૧

દ્વારા માહિહતી પૂરી પાડવાનું અથ5ઘર્ટન, હાઇકોર્ટ5 પર આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમ
લાગુ પડવાની સ્વીકૃ મિત તરીકે, નહીં થાય.
૭. વચગાળાના હુકમથી વ્યથિથત થઈ, સામાવાળા નં.૧-હાઇકોર્ટ2 ખંડપીઠ
સમક્ષ લેર્ટસ5 પેર્ટન્ર્ટ અપીલ નં.૧૩૪૮/૨૦૧૩ દાખલ કરેલ, જેમાં તકરાર
લેવામાં આવી હતી કે, જે પક્ષકાર પ્રમાવિHત નકલો મેળવવા માંગે છે, તેમHે
ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 રુલ્સના રુલ-૧૪૯ થી ૧૫૪ મુજબ નકલ તૈયાર કરવાનો
ચાજ5 અને જરૂરી કોર્ટ5 ફી સ્ર્ટેમ્પ સાથે અરજી કરવી પડે . રુલ્સ અનુસાર, જો
પ્રમાવિHત નકલો, દાવામાં પક્ષકાર ન હોય તેવી કોઈ વ્યવિXત દ્વારા માંગવામાં
આવે, તો તેની અરજીની સાથે પ્રમાવિHત નકલોની જરૂહિરયાતનો હેતુ દશા5વતું
સોગંદનામું હોવું જરૂરી છે. વાદગ્રસ્ત હુકમ દ્વારા, હાઇકોર્ટ2 લેર્ટસ5 પેર્ટેન્ર્ટ અપીલને
મંજૂરી આપતા ઠરાવ્યું હતું કે, જ્યારે કોઈ ચોક્કસ ક્ષેત્ર એવા વિનયમો દ્વારા
સંચાવિલત હોય કે જેને સત્તા બહારના જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી, ત્યારે નવા
વિનયમો કે જેનાથી પહિરવિસ્થમિતમાં મૂંઝવH ઊભી થાય, તેને લાગુ કરવાનો કોઈ
સવાલ જ ઊભો થતો નથી. હાઇકોર્ટ2 ઠરાવ્યું હતું કે, હાઇકોર્ટ5 રુલ્સને ધ્યાનમાં
રાખતા, પ્રમાવિHત નકલો રુલ્સ અનુસાર ચાજ5 ચૂકવવાથી આપી શકાય છે અને
અરજદાર (સામાવાળા નં.૨) એ સોગંદનામું દાખલ કરીને, જે હેતુ માર્ટે પ્રમાવિHત
નકલોની જરૂર હોય તે જાહેર કરવો પડે અને આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમ હેઠળ
અરજી કરવાનો કોઈ પ્રશ્ન જ નથી. ખંડપીઠે ચીફ ઇન્ફોમ2શન કમિમશનરના હુકમને

એ અવલોકન સાથે રદ કરેલ કે, જ્યારે કોઈ વ્યવિXત દ્વારા નકલની માંગ કરવામાં
આવે ત્યારે તે, તે વિવષય પરના હાઈકોર્ટ5ના રુલ્સ અનુસાર હોવી જોઈએ.
૮. આ તકરારી પ્રશ્ન તમામ હાઇકોર્ટ5 સંબંવિDત હોવાથી અને આ વિવષયના
મહત્વને ધ્યાનમાં રાખીને અમે વિવદ્વાન એવિડશનલ સોવિલસિસર્ટર જનરલ
(એએસજી) શ્રી આત્મારામ એન. એસ. નાડકHwને વિવનંતી કરી છે કે તેઓ
કોર્ટ5ને સહાય કરવા માર્ટે ન્યાયાલય-મિમત્ર તરીકે ઉપવિસ્થત રહે, જેને વિવદ્વાન
એએસજીએ રાજીખુશીથી સ્વીકારેલ. શ્રી નાડકHwએ તમામ હાઇકોર્ટ5 પાસેથી
માહિહતી એકત્ર કરી, અલગ અલગ હાઇકોર્ટ2, ભારતના બંDારHના અનુચ્છેદ-
૨૨૫ અને માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમ, ૨૦૦૫ની કલમ-૨૮ હેઠળ તેમની
સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને બનાવેલા વિનયમો વિવશે તેમને પ્રાપ્ત થયેલી માહિહતીનું
સંકલન રજૂ કયુy હતું.
૯. અપીલકતા5 તરફે વિવદ્વાન સિસવિનયર કાઉન્સેલ શ્રી પ્રીતેશ કપૂરે દલીલ કરી છે
કે, આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની કલમ-૬(૨)માં ખાસ જોગવાઈ છે કે, માહિહતી
માંગનાર અરજદારે માંગવામાં આવેલી માહિહતી માર્ટે કારH આપવાની જરૂર રહેશે
નહીં અને જ્યારે ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 રુલ્સ હેઠળ, ત્રાહિહત પક્ષકારો દ્વારા
દસ્તાવેજોની નકલો માંગતા કરવામાં આવેલી અરજીની સાથે તે કયા કારHોસર
જરૂરી છે તે દશા5વતું એક સોગંદનામું પH જોડવાનું રહે છે અને આરર્ટીઆઈ

અવિDવિનયમ અને ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 રુલ્સ, ૧૯૯૩ની જોગવાઈઓ વચ્ચે પ્રત્યક્ષ
વિવસંગતતા છે. એવી રજૂઆત કરવામાં આવેલ કે, આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમ અને
ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 રુલ્સની જોગવાઈઓ વચ્ચે વિવસંગતતાને ધ્યાનમાં રાખતા, બંને વચ્ચે સુસંગત અથ5ઘર્ટન શXય નથી અને જો આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની
જોગવાઈઓ અને સંસદ અથવા રાજ્ય વિવDાનમંડળ અથવા અન્ય કોઈ
સત્તામંડળ દ્વારા બનાવેલા કોઈ પH કાયદા વચ્ચે વિવસંવાદ હોય, તો
આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમ ઉપરવર્ટ રહેવું જોઈએ. એવી રજૂઆત કરવામાં આવી
હતી કે, આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની કલમ-૨૨માં ખાસ જોગવાઈ છે કે, અન્ય
કોઇપH પ્રવત5માન કાયદાઓની સાપેક્ષમાં આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની
જોગવાઈઓની ઉપરવર્ટ અસર રહેશે. વિવદ્વાન સિસવિનયર કાઉન્સેલે રજૂઆત કરી
હતી કે, હાઇકોર્ટ5 રુલ્સ ભારતના બંDારHના અનુચ્છેદ-૨૨૫ હેઠળ મળેલી
સત્તાનો ઉપયોગ કરીને તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે, જે અન્ય કોઈ પH કાયદાને
આવિDન હશે અને આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની કલમ-૨૨નો સવ પરી ખંડ દશા5વે
છે કે, આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની જોગવાઈઓ હાઇકોર્ટ5 રુલ્સથી ઉપરવર્ટ રહેશે.
સિસવિનયર કાઉન્સેલે અન્ય બાબતોની સાથે સાથે સેન્ર્ટ્રલ પવિબ્લક ઇન્ફોમ2શન
ઓવિફસર, સુપ્રીમ કોર્ટ5 ઓફ ઇવિન્ડયા વિવરુદ્ધ સુભાષ ચંદ્ર અગ્રવાલ ૨૦૧૯(૧૬)
સ્કેલ ૪૦ના કેસમાં બંDારHીય ખંડપીઠે તાજેતરમાં આપેલા ચુકાદાનો આDાર
લીDો હતો.

૧૦. હસ્તક્ષેપ કરનાર તરફે ઉપવિસ્થત વિવદ્વાન વકીલ શ્રી પ્રશાંત ભૂષHે જHાવ્યું
હતું કે, આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમ હેઠળ અરજદારને હાઇકોર્ટ5 પાસેથી માહિહતી
માંગવાની મંજૂરી આપવાથી અન્ય પક્ષકારોની ગોપનીયતા/અવિDકારો અથવા
ન્યાયના વહીવર્ટીતંત્રને અસર થઈ શકે તેવી કોઈ આશંકા નથી. સિસવિનયર
કાઉન્સેલ શ્રી પ્રીતેશ કપૂરની રજૂઆતનો પુનરોચ્ચાર કરતા શ્રી પ્રશાંત ભૂષHે
જHાવ્યું હતું કે, ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 રુલ્સનો રુલ-૧૫૧ આરર્ટીઆઈ
અવિDવિનયમની કલમ-૬(૨) સાથે સુસંગત નથી અને આરર્ટીઆઈ
અવિDવિનયમની જોગવાઈઓ જાહેર સત્તામંડળો/ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 રુલ્સની
સાપેક્ષમાં ઉપરવર્ટ રહે છે. આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની કલમ-૨૨ તરફ અમારુ
ં
ધ્યાન દોરતા વિવદ્વાન કાઉન્સેલે રજૂઆત કરી હતી કે, આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમ
એક તમામને લાગુ પડતો કાયદો છે, જે માહિહતીનો પ્રસાર કરવાના અને જાહેર
સત્તામંડળોની કામગીરીમાં પારદશ5કતા સુવિનવિ{ત કરવાના સ્પષ્ટ ઉદ્દેશ સાથે
સંસદ દ્વારા ઘડવામાં આવેલ છે અને આરર્ટીઆઇ અવિDવિનયમની કલમ-૨૨નો
સવ પરી ખંડ જોતાં, “જાહેર સત્તામંડળો પાસેથી માહિહતી મેળવવા" સંબંDે
વિવસંવાદના વિકસ્સામાં, અન્ય કોઈ પH કાયદાની સાપેક્ષમાં આરર્ટીઆઇ
અવિDવિનયમની જોગવાઈઓની ઉપરવર્ટ અસર રહેશે. તેમની દલીલના સમથ5નમાં, વિવદ્વાન કાઉન્સેલે ઇવિન્સ્ર્ટટ્યૂર્ટ ઑફ કંપનીઝ સેક્રેર્ટરીઝ ઑફ ઇવિન્ડયા વિવરુદ્ધ
પારસ જૈન ૨૦૧૯ એસસીસી ઓનલાઇન એસસી ૭૬૪ અને સુભાષચંદ્ર
અગ્રવાલના કેસમાં બંDારHીય ખંડપીઠના ચુકાદા પર આDાર રાખ્યો હતો.

૧૧. સામાવાળા નંબર ૧ - ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 તરફે વિવદ્વાન વકીલ શ્રી અવિનરુદ્ધ
પી. માયીએ જHાવ્યું હતું કે, ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 રુલ્સ ૧૪૯ થી ૧૫૪ માહિહતી
અવિDકારના અવિDવિનયમની કલમ ૨૨ વિવરૂધ્D કંઇપH ઠરાવતું નથી અને ગુજરાત
હાઇકોર્ટ5 રુલ ૧૫૧ માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમ સાથે સુસંગત છે. વિવદ્વાન
વકીલે રજૂઆત કરી હતી કે, સામાવાળા નં.૨ ને ગુજરાત હાઈ કોર્ટ5 રુલ્સ ૧૯૯૩
હેઠળ વિનDા5હિરત પ્રવિક્રયા અનુસાર જ અરજી કરવાની જાH કરવામાં આવી હતી
અને સમાવાળા નં.૨ કાય5વાહીમાં પક્ષકાર ન હોવાના કારHે તેમને જાHકારી
આપવામાં આવી હતી કે, તેમની અરજીની સાથે એક સોગંદનામું પH જોડવું, જેમાં પ્રમાવિHત નકલો કયા કારHોસર જરૂરી છે તે જHાવવું. વિવદ્વાન વકીલે
રજૂઆત કરી હતી કે, જ્યારે ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 રુલ્સ ના વિનયમ ૧૫૧ હેઠળ
અસરકારક ઉપાય ઉપલબ્D હોય, જે માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમની
જોગવાઈઓને અનુરૂપ હોય, ત્યારે માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમની
જોગવાઈઓનો ઉપયોગ કરી શકાતો નથી અને હાઇકોર્ટ2 યોગ્ય રીતે ચુકાદો
આSયો હતો કે, માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમ હેઠળ અરજી કરવાનો કોઈ પ્રશ્ન
ઉપવિસ્થત થતો નથી અને યોગ્ય રીતે અપીલકતા5-મુખ્ય માહિહતી કમિમશનરનો
આદેશ રદ કય હતો.

૧૨. શ્રી નાડકHw, વિવદ્વાન અદાલત-મીત્રએ અમને વિવવિવD ઉચ્ચ
ન્યાયાલયોમાંથી પ્રાપ્ત થયેલી માહિહતી દશા5વી અને જHાવ્યું છે કે, ભારતના
બંDારHના અનુચ્છેદ ૨૨૫ હેઠળ મળેલી સત્તાનો ઉપયોગ કરીને, હાઇકોર્ટ5
રુલ્સ ઘડવામાં આવે છે અને વિનયમો જરૂરી ફી ચૂકવીને દાવામાં પક્ષકાર હોય
તેવી વ્યવિXતઓને પ્રમાવિHત નકલોના માધ્યમથી માહિહતી પૂરી પાડવાની
જોગવાઇ કરે છે. વDુમાં, એવી રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે, જ્યાં સુDી
ત્રાહિહત પક્ષકારો, એર્ટલે કે જે વ્યવિXતઓ અરજીમાં પક્ષકાર નથી, તેને લાગુ પડે
છે ત્યાં સુDી, તેની પH વ્યવસ્થા રૂલ્સમાં કરવામાં આવી છે, જો ત્રાહિહત પક્ષ
દ્વારા આ પ્રકારની માહિહતી/પ્રમાવિHત નકલો મેળવવા માર્ટે વાજબી આDાર
દશા5વતું સોગંદનામું દાખલ કરવામાં આવશે, તો આ જ વિનયમો હેઠળ તે માહિહતી
પ્રદાન કરવામાં આવશે. વિવદ્વાન આદાલત-મિમત્રએ રજૂઆત કરી હતી કે માહિહતી
પૂરી પાડવા માર્ટે, માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમ અને ઉચ્ચ ન્યાયાલય દ્વારા
ઘડવામાં આવેલા વિનયમો વચ્ચે કોઈ વિવસંગતતા નથી. એવી પH રજૂઆત
કરવામાં આવી હતી કે, માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયની કલમ ૨૨ અન્ય કોઈ પH
અવિDવિનયમો પર ઉપરવર્ટ અસર Dરાવે છે, તેમ છતાં, જો તેમાં વિવસંગતતા હોય
તો માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમની કલમ ૨૨ એ અવિDવિનયમોને ઉપરવર્ટ કરતી
નથી, જેનો ઉદ્દેશ પH માહિહતી પુરી પાડવામાં આવે તે સુવિનવિ{ત કરવાનો છે.
વિવદ્વાન આદાલત-મિમત્રએ રજૂઆત કરી હતી કે, જ્યાં સુDી ઉચ્ચ અદાલતની
જ્યુવિડવિશયલ સાઇડની માહિહતીનો પ્રશ્ન છે, ત્યાં સુDી ઉચ્ચ અદાલતે ઘડેલા

વિનયમો મુજબ જરૂરી ફી સાથે અરજી દાખલ કરીને અને કારHો દશા5વતું
સોગંદનામું દાખલ કરીને ઉચ્ચ અદાલતના વિનયમો ત્રાહિહત પક્ષને માહિહતી પુરી
પાડવાની જોગવાઈ કરે છે. જ્યાં સુDી ઉચ્ચ ન્યાયાલયના વહીવર્ટી પક્ષની
માહિહતીનો પ્રશ્ન છે, ત્યાં સુDી વિવદ્વાન અદાલત-મિમત્રએ રજૂઆત કરી હતી કે, આ પ્રકારની માહિહતી, વિવવિવD ઉચ્ચ ન્યાયાલયો દ્વારા ઘડવામાં આવેલા વિનયમો
અને ઉચ્ચ ન્યાયાલયો દ્વારા માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમ હેઠળ બનાવેલા
વિનયમો મારફતે મેળવી શકાય છે. D રવિજસ્ર્ટ્રાર, સુપ્રીમ કોર્ટ5 ઓફ ઇવિન્ડયા વિવ.
આર. એસ. મિમશ્રા (૨૦૧૭) ૨૪૪ ડીએલર્ટી ૧૭૯ માં હિદલ્હી ઉચ્ચ અદાલતે
આપેલ ચુકાદો અને કHા5ર્ટક માહિહતી કમિમશનર વિવ. સ્ર્ટેર્ટ પવિબ્લક ઇન્ફોમ2શન
ઓવિફસર અને અન્ય એક ડબ્લ્યુપી (સી) નંબર ૯૪૧૮ ઓફ ૨૦૦૮માં
કHા5ર્ટક ઉચ્ચ અદાલતે આપેલ ચુકાદા, તરફ અમારુ
ં ધ્યાન દોરતાં વિવદ્વાન
અદાલત-મિમત્રએ રજૂઆત કરી હતી કે, ઉચ્ચ ન્યાયાલયોએ એવો અચલ
અભિભપ્રાય આSયો છે કે, સવ ચ્ચ અદાલતના વિનયમો, ૨૦૧૩ અને ઉચ્ચ
અદાલતના વિનયમો હેઠળ પ્રદાન કરવામાં આવેલી વ્યવસ્થા દ્વારા માહિહતી મેળવી
શકાય છે અને એક વાર આવા કાયદા અથવા વિનયમો હેઠળ પ્રદાન કરવામાં
આવેલી વ્યવસ્થા દ્વારા કોઇપH માહિહતી મેળવી હોય ત્યારે માહિહતી અવિDકાર
અવિDવિનયમની જોગવાઈઓનો આશ્રય લઈ શકાતો નથી.

૧૩. અમે દલીલો પર કાળજીપૂવ5ક વિવચાર કય છે તેમજ વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને
રેકોડ5 સામગ્રીનો અભ્યાસ કય છે. આ અપીલમાં વિવચારHા માર્ટે નીચેના
મુદ્દાઓ ઉપસ્થીત થાય છેઃ-
(૧) શું ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 રુલ્સ, ૧૯૯૩ના વિનયમ ૧૫૧ મુજબ ત્રાહિહત
પક્ષને દસ્તાવેજોની પ્રમાવિHત નકલો મેળવવા માર્ટેના કારHો
દશા5વતું સોગંદનામું રજુ કરવું જરૂરી છે, તે બાબત માહિહતી
અવિDકાર અવિDવિનયમની જોગવાઈઓ સાથે કોઈ વિવસંગતતા Dરાવે
છે કે કેમ?
(૨) જ્યારે માહિહતી/પ્રમાવિHત નકલો પૂરી પાડવા માર્ટે બે પદ્ધમિતઓ
હોય – એક, હાઈકોર્ટ5 રુલ્સ અંતગ5ત અને બીજી આરર્ટીઆઈ
અંતગ5ત, હાઈકોર્ટ5 રુલ્સમાં કોઈ વિવસંગતતા ન હોય તેવા સમયે, શું માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમની જોગવાઈઓનો ઉપયોગ
પ્રમાવિHત નકલો/માહિહતી મેળવવા માર્ટે થઈ શકે છે?
૧૪. માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમ, ૨૦૦૫ની કલમ ૨ (છ) ‘માહિહતી’ શબ્દનો
અથ5 સમજાવે છે, જે નીચે મુજબ છેઃ-

૨. વ્યાખ્યાઓ.- આ અવિDવિનયમમાં, સંદભ5 અન્યથા જરૂરી ન હોય તે
સિસવાય ...
(છ) “માહિહતી” એર્ટલે રેકોડ5, દસ્તાવેજો, યાદીઓ, ઇ-મેઇલ, અભિભપ્રાયો, સલાહ, પ્રેસ રીવિલઝ, પહિરપત્રો, હુકમો, લોગબુXસ, કરારો, અહેવાલો, કાગળો, નમૂનાઓ, પ્રમિતઓ, ડેર્ટા મર્ટેહિરયલ
સહિહતની કોઈ પH માહિહતી કે જે ઈલેXર્ટ્રોવિનક સ્વરૂપમાં અને
ખાનગી સંસ્થા સંબંવિDત માહિહતી કે જાહેર અવિDકારી દ્વારા અન્ય
કોઈ પH કાયદા અન્વયે મેળવી શકાતી હોય.
૧૫. માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમની કલમ ૨(ઝ) "જાહેર સત્તામંડળ"ને
પહિરભામિષત કરે છે. માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમની કલમ ૨(ઝ) માં ‘જાહેર
સત્તામંડળ’ શબ્દનો વ્યાપક અથ5 આપવામાં આવ્યો છે. જે નીચે પ્રમાHે છે.
૨. વ્યાખ્યાઓ.- આ અવિDવિનયમમાં, સંદભ5 અન્યથા જરૂરી ન હોય તે
સિસવાય ...
(ઝ) “જાહેર સત્તામંડળ” એર્ટલે નીચે મુજબ સ્થામિપત અથવા રચાયેલી
સ્વ-રાજ્યનું કોઈ સત્તામંડળ અથવા સંસ્થા, (ક) સંવિવDાન દ્વારા કે તે હેઠળ;
(ખ) સંસદે ઘડેલા કોઈ અન્ય અવિDવિનયમ દ્વારા;
(ગ) રાજ્ય વિવDાનમંડળે ઘડેલા કોઈ અન્ય અવિDવિનયમ દ્વારા;
(ઘ) સક્ષમ સરકારે બહાર પાડેલા જાહેરનામા અથવા જારી કરેલા
હુકમથી, જેમાં નીચેની બાબતોનો સમાવેશ થાય:
(૧) માવિલકીની, વિનયંમિત્રત અથવા નોંDપાત્ર રીતે ભંડોળ
પૂરુ
ં પાડવામાં આવતી સંસ્થા;
(૨) ભિબન સરકારી સંસ્થાઓ જેમને સક્ષમ સરકાર દ્વારા
પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે ભંડોળ પૂરુ
ં પાડવામાં આવતું
હોય.

૧૬. માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમની કલમ ૨(ર્ટ) ‘રેકોડ5’ને પહિરભામિષત કરે
છે, જે સવ5સમાવેશક પહિરભાષા છે. કલમ ૨(ઠ) "માહિહતીના અવિDકાર" ની
વ્યાખ્યા કરે છે. માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમ કલમ ૨(ર્ટ) અને ૨(ઠ) નીચે
મુજબ છેઃ-
૨. વ્યાખ્યાઓ. - આ અવિDવિનયમમાં, સંદભ5 અન્યથા જરૂરી ન
હોય તે સિસવાય ...
(ર્ટ) "રેકોડ5" માં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છેઃ
(૧) કોઈ પH દસ્તાવેજ, પાંડુવિલમિપ અને ફાઇલ;
(૨) કોઈ પH માઇક્રોવિફલ્મ, માઇક્રોવિફશે અને
દસ્તાવેજની આબેહુબ નકલ;
(૩) આવી માઇક્રોવિફલ્મમાં સમાવિવષ્ટ છબી અથવા
છબીઓનું કોઈ પH પુનરુત્પાદન (વિવસ્તૃત કરેલ
હોય કે ન હોય); અને
(૪) કમ્Sયુર્ટર અથવા અન્ય કોઈ ઉપકરH દ્વારા
ઉત્પાહિદત અન્ય કોઈ સામગ્રી
(ઠ) “માહિહતીનો અવિDકાર” એર્ટલે આ અવિDવિનય હેઠળ પ્રાSય
માહિહતીનો અવિDકાર, કે જે કોઈ જાહેર સત્તામંડળ Dરાવતું હોય કે
તેના વિનયંત્રH હેઠળ હોય અને જેમાં નીચેની બાબતોનો સમાવેશ
થાય:
(૧) કામનું વિનહિરક્ષH, દસ્તાવેજો, રેકોડ5;
(૨) દસ્તાવેજો અથવા રેકોર્ડ્સસ5ની નોંD, ઉતારો અથવા
પ્રમાવિHત નકલો લેવી;
(૩) સામગ્રીના પ્રમાવિHત નમૂનાઓ લેવા;
(૪) જ્યાં આવી માહિહતી કમ્Sયુર્ટર અથવા અન્ય કોઈ
ઉપકરHમાં સંગ્રહિહત હોય ત્યારે વિડસ્કેર્ટ, ફ્લોપી, ર્ટેપ, વીવિડયો કેસેર્ટ અથવા અન્ય કોઈ ઈલેXર્ટ્રોવિનક
મોડમાં અથવા મિપ્રન્ર્ટ આઉર્ટ મારફતે માહિહતી
મેળવવી.

૧૭. માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમ કલમ ૮(૧) માહિહતી જાહેર કરવાથી મુવિXત
પ્રદાન કરે છે. માહિહતીનો અવિDકાર તે અવિDવિનયમની કલમ ૮(૧)(ક) થી ૮(૧)
(ઠ) માં જHાવેલા અપવાદો કે મુવિXતને આવિDન છે. માહિહતી અવિDકાર કાયદો
કલમ ૮(૧) ની ૧૦ જોગવાઈઓ છે. પેર્ટા કલમ (૧)નું ખંડ (ક) દેશની
સંપ્રભુતા અથવા અખંવિડતતા સાથે બાંDછોડ કરતી હોય તેવી માહિહતી સાથે
સંબંવિDત છે; ખંડ (ખ)માં કોઈ પH કોર્ટ5 કે હિર્ટ્રબ્યુનલ દ્વારા પ્રકાવિશત કરવા સામે
સ્પષ્ટ મનાઈ કરાઇ હોય તેવી અથવા કોર્ટ5નો અનાદર થતો હોય તેવી કોઇપH
માહિહતીનો સમાવેશ થાય છે; ખંડ (ગ)માં એવી બાબતોને આવરી લેવામાં આવી
છે, જેનાથી સંસદ અથવા રાજ્ય વિવDાનસભાઓના વિવશેષાવિDકારનો ભંગ થતો
હોય; ખંડ (ઘ) વાવિHવિજ્યક પ્રકૃ મિતની માહિહતી અને વેપારી રહસ્યો અને બૌવિદ્ધક
સંપવિત્તની માહિહતીનું રક્ષH કરે છે; ખંડ (ચ) કોઈપH વ્યવિXત વિવશ્વાસપાત્ર
સંબંDમાં હોવાથી તેની પાસે રહેલ માહિહતી જાહેર કરવામાંથી મુવિXત છે, સિસવાય
કે, સક્ષમ સત્તાવિDકારીને સંતોષ થાય કે વ્યાપક જાહેર હિહતમાં માહિહતી જાહેર
કરવી જરૂરી છે, ખંડ (છ) જો કોઈ વિવદેશી સરકાર પાસેથી વિવશ્વાસપૂવ5ક માહિહતી
પ્રાપ્ત થાય તો તેનો પ્રસાર અર્ટકાવે છે; ખંડ (જ) કોઇપH વ્યવિXતના જીવન
અથવા શારીહિરક સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકે અથવા અવિDવિનયમનો અમલ કરવા
અથવા સુરક્ષાના હેતુથી વિવશ્વાસમાં આપવામાં આવેલી માહિહતી અથવા
માહિહતીના સ્રોતની ઓળખ કરે તેવી કોઇપH માહિહતીના ખુલાસાને મુવિXત આપે

છે; ખંડ (ઝ) એવી માહિહતીના ઍXસેસ પર પ્રમિતબંD મૂકે છે, જેનાથી તપાસ કે
ગુનેગારની Dરપકડ કે ફોજદારી કાય5વાહીમાં અવરોD પેદા થાય; ખંડ (ર્ટ)
મંત્રીઓ અને વહીવર્ટી અવિDકારીઓની ચચા5વિવચારHા સાથે સંબંવિDત રેકોડ5 અને
કાગળો ઉપલબ્D કરાવવા પર પ્રમિતબંD મૂકે છે; અને ખંડ (ઠ) જાહેર હિહતનું કોઈ
તત્વ સામેલ ન હોય ત્યાં સુDી વ્યવિXતગત માહિહતી જાહેર કરવા પર પ્રમિતબંD મૂકે
છે.
૧૮. સેન્ર્ટ્રલ પવિબ્લક ઇન્ફોમ2શન ઓવિફસર, સુપ્રીમ કોર્ટ5 ઓફ ઇવિન્ડયા વિવરુદ્ધ
સુભાષચંદ્ અગ્રવાલ ૨૦૧૯(૧૬) સ્કેલ ૪૦ના કેસમાં સવ ચ્ચ અદાલતે
કેન્દ્રીય માહિહતી આયુXત, ભારત સરકાર દ્વારા કેવિન્દ્રય જાહેર માહિહતી અવિDકારી, સવ ચ્ચ અદાલત, ભારતને આદરHીય ન્યાયમૂર્તિતઓએ જાહેર કરેલી
અસ્કયામતોની માહિહતી પૂરી પાડવા કરેલ આદેશને જાળવી રાખ્યો હતો.
બંDારHીય ખંડપીઠે ચુકાદો આSયો હતો કે, આ પ્રકારની જાહેરાત કોઇપH રીતે
ન્યાયાDીશોની વ્યવિXતગત માહિહતી અને ગોપનીયતાના અવિDકારને નુકસાન
પહોંચાડતી નથી. માહિહતી અવિDકાર કાયદાની કલમ ૮(૧)(ચ) ના સંદભ5માં
વિવશ્વાસપાત્ર સંબંDોનો વિનયમ લાગુ પડતો નથી એવું ઠરાવવામાં આવ્યું. પક્ષો
તરફથી હાજર રહેલાં વિવદવાન Dારાશાસ્ત્રીએ સુભાષચંદ્ અગ્રવાલના કેસમાં
સવ ચ્ચ અદાલતે કરેલા અવલોકનો પર ખુબ મહત્ત્વનો આDાર રાખ્યો હતો.
અમારી સમક્ષ મુદ્દો ઉચ્ચ અદાલતના વિનયમો અને માહિહતી અવિDકાર કાયદાની

સરખામHી હોવાથી અમે પક્ષો તરફથી હાજર થયેલા વિવદ્વાન વકીલોના વિવવિવD
અવલોકનો નો સંદભઁ લેવાનો પ્રસ્તાવ રાખતા નથી.
૧૯. અનુચ્છેદ ૧૨૪ સવ ચ્ચ અદાલતની સ્થાપના અને બંDારH સાથે
સંબંવિDત છે. અનુચ્છેદ ૧૨૪ અનુસાર સવોઁચ્ચ અદાલત ભારતના મુખ્ય
ન્યાયાDીશ અને અન્ય ન્યાયમૂર્તિતઓથી બનેલી હોય છે. બંDારHના અનુચ્છેદ
૧૪૫ અન્વયે સવ ચ્ચ અદાલત સમયાંતરે રાષ્ટ્રપમિતની મંજૂરી સાથે સામાન્ય
રીતે કોર્ટ5ની પ્રેવિXર્ટસ અને પ્રવિક્રયાનું વિનયમન કરવા માર્ટે વિનયમો બનાવી શકે છે.
બંDારHની કલમ ૧૪૫ હેઠળ મળેલી સત્તાનો ઉપયોગ કરીને સવ ચ્ચ અદાલતે
"સુમિપ્રમ કોર્ટઁ રુલ્સ" ઘડ્યા છે. સવ ચ્ચ અદાલતનો વિનયમોના ૧૩ મો આદેશ
મુકદ્દમાનાં પક્ષકારો અને તા્હિહત પક્ષકારોને અભિભવચનો, વિનH5યો, દસ્તાવેજો, હુકમો અથવા આદેશો વગેરેની પ્રમાવિHત નકલો આપવા સંબંવિDત પ્રવિક્રયા
વિનDા5હિરત કરે છે. સવ ચ્ચ અદાલતમાં કાય5વાહીના પક્ષકારો "સુમિપ્રમ કોર્ટઁ રુલ્સ"
અનુસાર ઉસિચત અરજી કરીને તથા કોર્ટ5 ફી ની ચૂકવHી કરી પ્રમાવિHત નકલો
મેળવવાને હકદાર રહેશે. જ્યાં સુDી તા્હિહત પક્ષનો સવાલ છે, સવ ચ્ચ
અદાલતના વિનયમોના ઓડઁર XIII રુલ ૨ અનુસાર કોઈ વ્યવિXત કે જે કેસ, અપીલ કે મેર્ટર કે જે ન્યાયાઘીન અથવા ફેંસલ થઈ ગયેલ હોય, તેમાં પક્ષકાર
નથી, તેની અરજી પર યોગ્ય કારH દશા5વીને, તે વ્યવિXતને સવ ચ્ચ અદાલતના
વિનયમોના આદેશ XIII વિનયમ ૧ માં ઉલ્લેસિખત હોય તેવી નકલો પ્રાપ્ત કરવાની

મંજૂરી આપી શકે છે. આમ, સવ ચ્ચ અદાલતના વિનયમો અનુસાર પH ત્રાહિહત
પક્ષને દસ્તાવેજો અથવા આદેશોની પ્રમાવિHત નકલો મેળવવા માર્ટે યોગ્ય કારH
દશા5વવું જરૂરી છે.
૨૦. અનુચ્છેદ ૨૧૬ ઉચ્ચ ન્યાયાલયોની રચના સાથે સંબંવિDત છે. દરેક ઉચ્ચ
ન્યાયાલયમાં ભારતના રાષ્ટ્રપમિત વખતોવખત વિનયુXત કરે તેવા એક મુખ્ય
ન્યાયાDીશ અને અન્ય ન્યાયાDીશોનો સમાવેશ થાય છે. ઉચ્ચ ન્યાયાલય ના
વિનયમો ભારતીય બંDારHના અનુચ્છેદ ૨૨૫ હેઠળ ઘડવામાં આવ્યા છે.
ઓડ5ર/દસ્તાવેજો વગેરેની નકલો/પ્રમાવિHત નકલો આપવા માર્ટે અનુસરવામાં
આવતી પ્રવિક્રયા, ન્યાવિયક બાજુની માહિહતી હોવાને કારHે, ભારતના બંDારHના
અનુચ્છેદ ૨૨૫ હેઠળ ઉચ્ચ ન્યાયાલય દ્વારા ઘડવામાં આવેલા વિનયમો દ્વારા
સંચાવિલત થાય છે. જ્યાં સુDી માહિહતી અવિDકાર કાયદાનો સંબંD છે ત્યાં સુDી, માહિહતી અવિDકાર ના કાયદાની કલમ ૨૮ હેઠળ મળેલી સત્તાની રુએ વિવવિવD
ઉચ્ચ ન્યાયાલયોએ માહિહતી અવિDકાર કાયદા હેઠળના વિનયમો ઘડ્યા છે અને
માહિહતી અવિDકાર ના કાયદા હેઠળ ઉચ્ચ ન્યાયાલયોએ બનાવેલા વિનયમો
અનુસાર ઉચ્ચ ન્યાયાલયની વહીવર્ટી માહિહતી મેળવી શકાય છે.
૨૧. વત5માન કેસમાં, અમે ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલયના વિનયમો સાથે
સંબંવિDત છીએ. અરજીકતા5ઓ અને ત્રાહિહત પક્ષકારોને પ્રમાવિHત નકલો આપવી

એ ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલયના વિનયમો ૧૪૯ થી ૧૫૪ દ્વારા સંચાવિલત છે.
વિનયમો મુજબ, વિનયત કોર્ટ5 ફી સ્ર્ટેમ્પ સાથે અરજી દાખલ કયા5 બાદ, કાય5વાહીના
પક્ષકારો/પક્ષો, દસ્તાવેજો/ઓડ5ર/ચુકાદાઓ વગેરેની નકલો મેળવવા માર્ટે
હકદાર છે. ત્રાહિહત પક્ષો કે જેઓ કોઈપH કાય5વાહીમાં પક્ષકાર નથી, તેઓને
ચુકાદાઓની નકલો અને અન્ય દસ્તાવેજો મદદનીશ રજીસ્ર્ટ્રારના આદેશ વિવના
આપવામાં આવશે નહી. ગુજરાત હાઇકોર્ટ5ના વિનયમ ૧૫૧ મુજબ, ત્રાહિહત
પક્ષકારો દ્વારા માંગવામાં આવેલા વિનH5યો/દસ્તાવેજોની નકલો માર્ટે વિવનંતી
કરતી અરજીની સાથે સોગંદનામું પH આપવું પડશે, જેમાં કયા કારHોસર તેની
જરૂર છે તે જHાવવું પડશે. વિનયમ ૧૫૧ નીચે મુજબ છેઃ
"૧૫૧. કાયઁવાહીના પક્ષકારો નકલ મેળવવા હકદાર છે; ત્રાહિહત પક્ષ દ્વાર
કરવામા આવેલી અરજી સાથે સોગંDનામુ જોડવું પડશે. કોઈ પH દીવાની
અથવા ફોજદારી કાય5વાહીમાં દસ્તાવેજોની નકલો અને ઊચ્ચ ન્યાયાલય
ના ચુકાદાની નકલો આસિસસ્ર્ટન્ર્ટ રવિજસ્ર્ટ્રારના આદેશ વિવના તેના પક્ષકારો
સિસવાયની વ્યવિXતઓને આપી શકાશે નહીં. દસ્તાવેજોની નકલો કે
ચુકાદાની નકલ માર્ટે ત્રાહિહત પક્ષ દ્વારા કરવામાં આવેલી અરજીની સાથે
સોગંદનામું પH જોડવાનુ રહેશે કે જેમાં તે કયા કારHોસર જરૂરી છે તે
જHાવવાનુ રહેશે, જોકે કેન્દ્ર સરકાર, કોઈ પH રાજ્ય સરકાર અથવા કોઈ

પH વિવદેશી રાજ્યની સરકાર દ્વારા અથવા તેના વતી કરવામાં આવેલી
અરજીઓના વિકસ્સામાં આ પ્રકારનું સોગંદનામું જતું કરી શકાશે."
૨૨. વિવદ્વાન અદાલત મિમત્રએ ઉચ્ચ ન્યાયાલયો દ્વારા
આદેશો/ચુકાદાઓ/દસ્તાવેજોની પ્રમાવિHત નકલો પુરી પાડવા માર્ટે
અનુસરવામાં આવતી પ્રવિક્રયા અંગે વિવવિવD ઉચ્ચ ન્યાયાલયો પાસેથી માહિહતી
મેળવી છે. વિવવિવD ઉચ્ચ ન્યાયાલયોએ બનાવેલા વિનયમો અનુસાર, કાય5વાહીમાં
સામેલ પક્ષોને સૂસિચત કોર્ટ5 ફી સ્ર્ટેમ્પ સાથે અરજી દાખલ કરવા પર
આદેશો/ચુકાદાઓ/દસ્તાવેજોની પ્રમાવિHત નકલો મેળવવાનો અવિDકાર છે.
ત્રાહિહત પક્ષોને પ્રમાવિHત નકલો પુરી પાડવાનો પ્રશ્ન છે ત્યાં સુDી, ઊચ્ચ
ન્યાયાલયો દ્વારા ઘડવામાં આવેલા વિનયમોમાં વિનયત કરવામાં આવ્યુ છે કે
દસ્તાવેજો/ઓડ5ર અથવા ચુકાદાઓની પ્રમાવિHત નકલો અથવા કાય5વાહીની
નકલો, કોર્ટ5 અથવા રવિજસ્ર્ટ્રાર દસ્તાવેજોની માહિહતી/પ્રમાવિHત નકલો
માંગવાના વ્યાજબી અને સાચા કારH વિવશે સંતુષ્ટ થાય બાદ તેમના દ્વારા પસાર
કરાયેલા આદેશો બાદ જ ત્રાહિહત પક્ષકારોને આપવામાં આવશે. અમારા દ્વારા
બોમ્બે, ગુજરાત, હિહમાચલ પ્રદેશ, કHા5ર્ટક, મદ્રાસ અને અન્ય વિવવિવD ઉચ્ચ
ન્યાયાલયોએ બનાવેલા વિનયમોનો સંદભ5 લેવાતાં, તેમાં ત્રાહિહત પક્ષને
માહિહતી/પ્રમાવિHત નકલો આપવા માર્ટે સમાન જોગવાઈઓ વિનDા5હિરત કરવામાં
આવી છે. વિનયમોમાં જોગવાઈ કરવામાં આવી છે કે ન્યાવિયક બાબતની માહિહતી

મેળવવા અથવા દસ્તાવેજો/ચુકાદાઓ/આદેશોની પ્રમાવિHત નકલો મેળવવા
માર્ટે ત્રાહિહત પક્ષને તેમની જરૂહિરયાતનાં કારHો દશા5વતી અરજી કરવાની રહેશે
અને જરૂરી કોર્ટ5 ફી સ્ર્ટેમ્પ ચૂકવવાની રહેશે. અગાઉ જHાવ્યા અનુસાર, સવ ચ્ચ
અદાલતના વિનયમો પH જHાવે છે કે દસ્તાવેજો અથવા આદેશોની પ્રમાવિHત
નકલો વાજબી કારH વિવશે સંતુષ્ટ થયા પછી જ ત્રાહિહત પક્ષને પૂરી પાડી શકાશે.
તે નોંDનીય છે કે, માહિહતી અથવા દસ્તાવેજો/ચુકાદાઓ/આદેશો/અદાલતી
કાય5વાહીની પ્રમાવિHત નકલો મેળવવા માર્ટે ત્રીજા પક્ષને ઇનકાર કરવામાં
આવતો નથી. હાઇકોર્ટ5ના વિનયમોમાં માત્ર એવી જોગવાઈ કરવામાં આવી છે કે, ત્રાહિહત પક્ષકારોએ અરજી/સોગંદનામું દાખલ કરવું પડશે, જેમાં
માહિહતી/પ્રમાવિHત નકલો કયા કારHોસર જરૂરી છે તે જHાવવું પડશે. ગુજરાત
ઉચ્ચ અદાલતે બનાવેલા વિનયમો માહિહતી અવિDકાર કાયદાની જોગવાઈઓ સાથે
સુસંગત છે. ભારતના બંDારHના અનુચ્છેદ ૨૨૫ હેઠળની સત્તાઓનો ઉપયોગ
કરવા માર્ટે હાઇકોર્ટ5 દ્વારા ઘડવામાં આવેલા વિનયમો અને માહિહતી અવિDકાર
કાયદાની જોગવાઈઓ વચ્ચે કોઈ વિવસંગતતા નથી.
૨૩. અપીલકતા5 તરફે વહિરષ્ઠ વકીલ શ્રી પ્રીતેશ કપૂરે રજૂઆત કરી છે કે, આરર્ટીઆઇ એXર્ટની કલમ ૬(૨) નોંDપાત્ર અવિDકાર આપે છે અને જે વ્યવિXત
માહિહતી/નકલો માગી રહી છે તેને કોઈ કારH આપવાની જરૂર નથી અને
ભારતના બંDારHની કલમ ૨૨૫ હેઠળ ઉચ્ચ અદાલતે બનાવેલા પ્રવિક્રયાગત

કાયદા દ્વારા આ અવિDકાર પર કાપ મૂકી શકાય નહી અથવા ઘર્ટાડી શકાય નહીં.
અનુચ્છેદ ૨૨૫ હેઠળ મળેલી સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને ઉચ્ચ અદાલતે
બનાવેલા વિનયમો કોઈ નક્કર કાયદો બનાવી શકતા નથી અથવા તેમાં કાપ મૂકી
શકતા નથી તેવી તેમની દલીલના સમથ5નમાં રાજકુમાર યાદવ વિવરુદ્ધ સમીર
કુ માર મહાસેઠ અને અન્ય (૨૦૦૫) ૩ એસસીસી ૬૦૧ પર આDાર રાખેલ છે.
વહિરષ્ઠ વકીલે વDુમાં જHાવ્યું હતું કે માહિહતી અવિDકાર કાયદાની કલમ ૨૨ ખાસ
કરીને જોગવાઈ કરે છે કે માહિહતી અવિDકાર કાયદાની જોગવાઈઓ હાલમાં
અમલમાં હોય તેવા અન્ય કાયદાઓ પર અસરકારક અસર કરશે. આથી, એવી
રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે, માહિહતી અવિDકાર કાયદાની જોગવાઈઓ અને
સંસદ અથવા રાજ્ય વિવDાનમંડળ અથવા અન્ય કોઈ સત્તામંડળ દ્વારા બનાવેલા
કોઈ અન્ય કાયદાઓ વચ્ચે કોઈ વિવરોDાભાસ ઊભો થાય તો, માહિહતી અવિDકાર
કાયદાની જોગવાઈઓ લાગુ થવી જોઇએ અને તેથી આરર્ટીઆઈ કાયદો ઉચ્ચ
ન્યાયાલયે બનાવેલા વિનયમો પર લાગુ રહેશે. ઈન્ર્ટરવેન્શન અરજદારોના વકીલ
શ્રી પ્રશાંત ભૂષHે પH આ જ રજૂઆતનો પુનરોચ્ચાર કય હતો.
૨૪. શ્રી પ્રશાંત ભૂષH અને અપીલકતા5ના વિવદ્વાન વહિરષ્ઠ વકીલે કરેલી દલીલો
પર વિવચારHા કરવા માર્ટે, ઉચ્ચ ન્યાયાલય પાસે ઉપલબ્D માહિહતીની વિવવિવD
શ્રેHીનો ર્ટૂંકમાં ઉલ્લેખ કરીએ, જે નીચે મુજબ છે:

(ક) દાવો/કાય5વાહીના પક્ષકારો સાથે સંબંવિDત ઉચ્ચ ન્યાયાલય
પાસે ઉપલબ્D માહિહતી- પક્ષવિનવેદન, દસ્તાવેજો અને અન્ય
સામગ્રી અને પક્ષકારો દ્વારા લીDેલ તકરારોના કારHોના મેમો;
(ખ) ઉચ્ચ ન્યાયાલયે આપેલા આદેશો અને ચુકાદાઓ, કાય5વાહીની નોંD વગેરે.;
(ગ) અન્ય ન્યાયાલયો અને ન્યાયાવિDકરHો પર દેખરેખ રાખવાની
સત્તાનો ઉપયોગ કરીને, તે ન્યાયાલયો અને તાબાના ન્યાયાલયો
જેવા કે ન્યાયાવિDકરHો, આવકવેરા અપીલીય ન્યાયાવિDકરH, કસ્ર્ટમ્સ એXસાઇઝ અને સર્વિવસ ર્ટેXસ અપીલીય ન્યાયાવિDકરH
અને અન્ય ન્યાયાવિDકરHો દ્વારા રજૂ કરેલા/મંગાવેલા
દસ્તાવેજોમાં પ્રાપ્ત થયેલી માહિહતી
(ઘ) ઉચ્ચ ન્યાયાલયની વહીવર્ટી માહિહતી જેમ કે, ન્યાવિયક
અવિDકારીઓ, ઉચ્ચ ન્યાયાલય અને વિજલ્લા ન્યાયતંત્રના સ્ર્ટાફના
સભ્યોની વિનમHૂક, બદલી અને વિનયુવિXત, ન્યાવિયક અવિDકારીઓ
અને સ્ર્ટાફના સભ્યો સામે લેવામાં આવેલી વિશસ્તભંગની કાય5વાહી
અને વહીવર્ટી કામકાજ અંગેની બીજી માહિહતી.
(ચ) સવ ચ્ચ અદાલત, સરકાર અને વિજલ્લા ન્યાયતંત્ર વગેરે સાથે
ઉચ્ચ ન્યાયાલયનો પત્રવ્યવહાર.; અને

(છ) ઉચ્ચ ન્યાયાલયમાં વિનમHૂક માર્ટે ન્યાયાDીશોની ભલામHો
કરતી વખતે ઉચ્ચ ન્યાયાલયની કોલેજીયમે લીDેલા વિનH5યની
વહીવર્ટી બાજુની માહિહતી. ઉચ્ચ ન્યાયાલયના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિતની
પાસે ઉપલબ્D, વત5માન ન્યાયમૂર્તિતઓની મિમલકત વિવશેની
માહિહતી.
૨૫. (ક) (ખ) અને (ગ) હેઠળની માહિહતી અને ન્યાવિયક બાજુની અન્ય માહિહતી
પ્રાપ્ત કરી શકાય છે /ઉચ્ચ અદાલતના વિનયમોના સંદભ5માં કાય5વાહીના પક્ષકારો
દ્વારા દસ્તાવેજોની અને આદેશોની પ્રમાવિHત નકલો મેળવી શકાશે અને
કાય5વાહીના પક્ષકારો તે મેળવવા માર્ટે હકદાર હશે.જ્યાં સુDી ત્રાહિહત પક્ષનો
સવાલ છે, અવિDકારની દ્રષ્ટિષ્ટએ, તેઓ દસ્તાવેજો, આદેશો અને અન્ય
કાય5વાહીઓની પ્રમાવિHત નકલો મેળવવા/માહિહતી પ્રાપ્ત કરવા માર્ટે હકદાર
નથી.ઉચ્ચ ન્યાયાલય દ્વારા ઘડવામાં આવેલા વિનયમો અનુસાર, ત્રાહિહત પક્ષકાર
અરજી/સોગંદનામું દાખલ કરીને અને કયા કારHોસર માહિહતી/ દસ્તાવેજોની
નકલો જરૂરી છે તે જHાવીને જ દસ્તાવેજો, આદેશો અથવા ચુકાદાની પ્રમાવિHત
નકલો મેળવી શકે છે. વહીવર્ટી બાજુએ એર્ટલે કે શ્રેHી (ઘ), (ચ) અને (છ) માં
માહિહતી અથવા દસ્તાવેજોની નકલો વિવવિવD ઉચ્ચ ન્યાયાલયો દ્વારા બનાવેલા
વિનયમો હેઠળ અથવા માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમ હેઠળ ઉચ્ચ અદાલતે
બનાવેલા વિનયમો હેઠળ પH મેળવી શકાય છે. જ્યાં સુDી ઉચ્ચ ન્યાયાલયના

મુખ્ય ન્યાયાDીશ પાસે ઉપલબ્D, ન્યાયાDીશોની સંપવિત્તઓ અંગેની માહિહતીનો
ખુલાસો કરવાની વાત છે, ત્યાં સુDી તેને હવે સેન્ર્ટ્રલ પવિબ્લક ઇન્ફોમ2શન
ઓવિફસર, સુપ્રીમ કોર્ટ5 ઓફ ઈવિન્ડયા વિવ. સુભાષ ચંદ્ર અગ્રવાલ ૨૦૧૯ (૧૬)
સ્કેલ ૪૦ ના કેસમાં બંDારHીય ખંડપીઠે આપેલા ચુકાદામાં આવરી લેવામાં
આવી છે.
૨૬. માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમની પ્રસ્તાવના સૂચવે છે કે આ કાયદો “દરેક
જાહેર સત્તામંડળની કામગીરીમાં પારદશ5કતા અને જવાબદારીને પ્રોત્સાહન
આપવા માર્ટે .....” બનાવવામાં આવ્યો છે. આ કાયદો "જાગૃત નાગહિરકોના
અવિDકારને ધ્યાનમાં રાખીને અને માહિહતીની પારદશ5કતા જે તેમની કામગીરી માર્ટે
મહત્વપૂH5 છે અને ભ્રષ્ટાચાર અર્ટકાવવા અને સરકારો અને તેની સંસ્થાઓને
જવાબદાર ઠેરવવા માર્ટે બનાવવામાં આવ્યો હતો.... " પ્રસ્તાવનાની શરૂઆતમાં
પ્રજાસત્તાક લોકશાહીની સ્થાપના કરનારા બંDારHના સંદભ5માં સૂચવવામાં
આવ્યું છે અને તેના માર્ટે જાગ્રુત નાગહિરકોની જરૂહિરયાત વિવશે સૂચવવામાં આવ્યુ
છે. પ્રસ્તાવનામાં જHાવવામાં આવ્યું છે કે, વિવDાનમંડળ અન્ય જાહેર હિહતો સાથે
સંભવિવત ઘષ5Hથી વાકેફ હતું, જેમાં સરકારોની કાય5દક્ષ કામગીરી અને મયા5હિદત
રાજકોષીય સંસાDનોનો મહત્તમ ઉપયોગ તથા સંવેદનશીલ માહિહતીની ગુપ્તતા
જાળવવી અને આ વિવરોDાભાસી હિહતોને સુસંગત કરવાની જરૂહિરયાત સામેલ
છે.ભારતના નાગહિરકને કાયદા હેઠળ સૂસિચત મયા5દાને આવિDન કોઇપH માહિહતી

માંગવાનો પૂરો અવિDકાર છે. માહિહતી મેળવવાનો અવિDકાર માત્ર પ્રસ્તાવનામાં
જHાવેલા કાયદાના ઉદ્દેશોને પૂH5 કરવાનો છે, એર્ટલે કે માહિહતીની પારદશ5કતા
વDારવાનો છે.
૨૭. ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 રુલ્સ, ૧૯૯૩ ના વિનયમ ૧૫૧ મુજબ કોઈ પH દીવાની
કે ફોજદારી કાય5વાહીમાં દસ્તાવેજોની નકલો માંગતા ત્રાહિહત પક્ષના અરજદારને
તે દસ્તાવેજો કયા કારHોસર જરૂરી છે તે દશા5વતી અરજી/સોગંદનામું દાખલ
કરવાનુ રહેશે.આમ, હાઈકોર્ટ5 રુલ્સ અદાલતની કોઈપH કાય5વાહીમાં કે ન્યાવિયક
બાજુએ કોઈપH દસ્તાવેજોની નકલો મેળવવામાં ત્રાહિહત પક્ષને અવરોD પેદા
કરતા નથી.એવું નથી કે અરજદારને માહિહતી આપવાની ના પાડી હોય. જરૂહિરયાત
એર્ટલી છે કે, અરજી/સોગંદનામું સાથે પ્રમાવિHત નકલો માર્ટે અરજી કરવાની
રહેશે, જેમાં માહિહતી માગવાનાં કારHો દશા5વવાના રહે છે. ત્રાહિહત પક્ષને
પ્રમાવિHત નકલો મેળવવા માર્ટે કારHો આપવા પર ભાર મૂકવાનું કારH
અદાલતને એ બાબતે સંતુષ્ટ કરવા માર્ટે છે કે માહિહતી સત્યવિનષ્ઠ કારHોસર
અથવા જાહેર હિહત માર્ટે માંગવામાં આવે છે. આ બાબતમાં ચુકાદો તથા ન્યાય
આપવા માર્ટે ઉચ્ચ અદાલત દ્વારા વાદી ના ર્ટ્રસ્ર્ટી તરીકે આ માહિહતી વિનભાવવામાં
આવે છે.ત્રાહિહત પક્ષ દ્વારા આ પ્રકારની અંગત માહિહતી અથવા કાય5વાહીમાં
સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિહતીનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપી શકાય
નહિહ.તેનાથી અદાલતની કાય5વાહી અને માહિહતીનો દુરૂપયોગ થશે અને તે

અવિનયંમિત્રત સ્તરે પહોંચી જશે.જો અનુચ્છેદ ૨૨૫ હેઠળ ઉચ્ચ અદાલતના
વિનયમો કોઈ ખાસ રીતે આ અવિDકારનો ઉપયોગ કરવા માર્ટે એક વ્યવસ્થા પ્રદાન
કરે છે, તો આ વ્યવસ્થાને જાળવી રાખવી જોઈએ અને તેનું પાલન કરવું
જોઈએ.આ વ્યવસ્થાતંત્રને માત્ર એર્ટલા માર્ટે છોડી કે તેનો ઉપયોગ બંD કરી
શકાય નહિહ કારH કે સામાન્ય કાયદો- આરર્ટીઆઈ કાયદો અમલમાં મુકવામાં
આવ્યો છે.
૨૮. અગાઉ ચચા5 કરવામાં આવી છે તેમ, આરર્ટીઆઈ કાયદાનો ઉદ્દેશ
સંસ્થાકીય હિહતોનું રક્ષH કરવાની જરૂહિરયાતને ઓળખે છે અને મયા5હિદત
રાજકોષીય સંસાDનોનો મહત્તમ ઉપયોગ અને સંવેદનશીલ માહિહતીની ગુપ્તતાને
જાળવી રાખવાનો પH છે.ઉચ્ચ અદાલતના વિનયમો હેઠળ પ્રમાવિHત નકલો
મેળવવાની પ્રવિક્રયા જહિર્ટલ નથી અને તે ખૂબ સરળ છે - માહિહતી મેળવવા માર્ટેના
કારHો દશા5વતી, જરૂરી કોર્ટ5 ફી સાથેની અરજી/સોગંદનામું દાખલ
કરવું.ન્યાવિયક બાજુએ ઉચ્ચ ન્યાયાલય પાસે ઉપલબ્D માહિહતી, એ માવિલકીનાં
દાવા અને કૌર્ટુંભિબક અદાલતો ના દાવા વગેરે જેવી દાવેદારોની ‘અંગત માહિહતી’
છે.આરર્ટીઆઈ એXર્ટ હેઠળ માહિહતી માંગવાના બહાને અદાલતની પ્રવિક્રયાનો
દુરુપયોગ ન થવો જોઈએ અને માહિહતીનો દુરુપયોગ ન થવો જોઈએ.

૨૯. ભારતીય બંDારHની કલમ ૨૨૭ હેઠળ દેખરેખના અવિDકારનો ઉપયોગ
કરીને જો ઉચ્ચ અદાલતને આવકવેરા અપેલેર્ટ હિર્ટ્રબ્યુનલ જેવી હિર્ટ્રબ્યુનલ પાસેથી
રેકોડ5 પ્રાપ્ત થયેલ હોય, તેમાં કરદાતાએ પોતાના આવકવેરા હિરર્ટન5માં જાહેર કરેલી
વિવગતો સામેલ હોઈ શકે છે.મિગરીશ રામચંદ્ર દેશપાંડે વિવ. કેન્દ્રીય માહિહતી આયુXત
અને અન્ય (૨૦૧૩) ૧ એસએસસી ૨૧૨ ના કેસમાં ઠરાવ્યા અનુસાર, કોઈ
વ્યવિXત દ્વારા તેના આવકવેરા હિરર્ટન5માં જાહેર કરવામાં આવેલી વિવગતો અંગત
માહિહતી છે, જેને જાહેર કરવામાં આવતી નથી, સિસવાય કે તેમાં વિવશાળ જાહેર
હિહત સમાવિવષ્ટ હોય અને આવી માહિહમિત જાહેર કરવી ન્યાયોસિચત હોય. જ્યારે
માહિહતી અથવા દસ્તાવેજોની પ્રમાવિHત નકલો માંગવામાં આવે છે, ત્યારે ઉચ્ચ
અદાલતના વિનયમો કે જેમાં ત્રાહિહત પક્ષ દ્વારા માહિહતી માંગવાના કારHો દશા5વતા
સોગંદનામું દાખલ કરવાની જરૂર પડેછે, તેને આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની
જોગવાઈઓ સાથે વિવસંગત ન કહી શકાય, કારH કે તે પછી કરવામાં આવેલો
અસ્વીકાર, જો કોઈ હોય તો, તે આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની કલમ ૮ માં વિનર્દિદષ્ટ
કરેલા કારHોસર હશે.
૩૦. ઇન્સ્ર્ટીટ્યુર્ટ ઓફ ચાર્ટ5ડ5 એકાઉન્ર્ટન્ટ્સ ઓફ ઇવિન્ડયા વિવ. શૌનક એચ.
સત્યા અને અન્ય (૨૦૧૧) ૮ એસસીસી ૭૮૧ ના કેસમાં માહિહતી અવિDકારના
અવિDવિનયમના અમલીકરHને ધ્યાનમાં રાખીને અને આ અવિDકારને લાગુ કરવા

માર્ટે વત5માન તંત્રને જાળવી રાખવું અને સંચાવિલત કરવું જોઈએ તેવું અવલોકન
કરીને સવ ચ્ચ અદાલતે નીચે મુજબ ઠરાવેલ છે:
"૨૪. લોકશાહીનો એક ઉદ્દેશ ભ્રષ્ટાચાર અર્ટકાવવા માર્ટે
માહિહતીમાં પારદશ5કતા લાવવાનો અને જવાબદારી વિનવિ{ત
કરવાનો છે. પરંતુ આ ઉદ્દેશ હાંસલ કરવાનો અથ5 એ નથી કે
સરકાર અને જાહેર સત્તામંડળોની કાય5દક્ષ કામગીરી, મયા5હિદત
રાજકોષીય સંસાDનોનો મહત્તમ ઉપયોગ, સંવેદનશીલ
માહિહતીની ગુપ્તતાને જાળવી રાખવી વગેરે સહિહત અન્ય સમાન
મહત્વપૂH5 જાહેર હિહતોને અવગHવા અથવા તેમનો ત્યાગ
કરવો.આરર્ટીઆઈ કાયદાનો ઉદ્દેશ વિવરોDાભાસી જાહેર હિહતોને
સુસંગત બનાવવાનો છે, એર્ટલે કે, એક તરફ જવાબદારી લાવવા
અને ભ્રષ્ટાચારને વિનયંત્રHમાં લેવા માર્ટે પારદશ5કતા સુવિનવિ{ત
કરવી અને બીજી તરફ એ બાબતની ખાતરી કરવી કે માહિહતીનો
ખુલાસો વાસ્તવમાં અન્ય જાહેર હિહતોને નુકસાન પહોંચાડતો
નથી કે પ્રમિતકૂળ અસર કરતો નથી, જેમાં સરકારોની કાય5દક્ષ
કામગીરી, મયા5હિદત રાજકોષીય સંસાDનોનો મહત્તમ ઉપયોગ
અને સંવેદનશીલ માહિહતીની ગુપ્તતાનો સંરક્ષH સામેલ છે.કલમ

૩ અને ૪ નો હેતુ પ્રથમ ઉદ્દેશ હાંસલ કરવાનો છે, જ્યારે કલમ
૮, ૯, ૧૦ અને ૧૧ નો હેતુ બીજો ઉદ્દેશ હાંસલ કરવાનો છે.
૨૫. તેથી, જ્યારે કલમ-૮ ચોક્કસ માહિહતીને જાહેર કરવાથી
મુવિXત આપે છે, ત્યારે તેને માહિહતીના અવિDકાર પર અવરોD
તરીકે ન ગHવી જોઈએ, પરંતુ લોકતાંમિત્રક આદશ ની પૂર્તિત અને
સંરક્ષH માર્ટે આવશ્યક અન્ય જાહેર હિહતોનું રક્ષH કરતી સમાન
મહત્વપૂH5 જોગવાઈ તરીકે ગHવી જોઈએ. એર્ટલે, કલમ ૪(૧)
(ખ) અને (ગ) હેઠળ ન આવતી માહિહતી સાથે વ્યવહાર કરતી
વખતે, આરર્ટીઆઈ કાયદા હેઠળ સક્ષમ સત્તાવિDકારીઓ કલમ
૮માં આપવામાં આવેલી છ
ૂ ર્ટને પ્રમિતબંDાત્મક રીતે નહીં પરંતુ
વ્યવહારુ રીતે વાંચશે, જેથી અન્ય જાહેર હિહતોનું રક્ષH થાય
અને આરર્ટીઆઈ કાયદો માહિહતીની પારદશ5કતા પ્રાપ્ત કરવા અને
અન્ય જાહેર હિહતોનું રક્ષH કરવાના તેના લક્ષ્ય વચ્ચે સારુ
ં
સંતુલન પ્રાપ્ત કરે."
૩૧. રવિજસ્ર્ટ્રાર, સુપ્રીમ કોર્ટ5 ઓફ ઇવિન્ડયા વિવ. આર. એસ. મિમશ્રા (૨૦૧૭)
૨૪૪ ડીએલર્ટી ૧૭૯માં માહિહતી મેળવવા માર્ટે કઈ બે વ્યવસ્થાઓ એર્ટલે કે
સુપ્રીમ કોર્ટ5ના વિનયમો અને આરર્ટીઆઈ એXર્ટ અવિસ્તત્વમાં છે તે મુદ્દાની તપાસ

કરતી વખતે હિદલ્હી ઉચ્ચ અદાલતે ઠરાવ્યુ હતું કે, “એક વાર અન્ય કાયદા હેઠળ
પ્રદાન કરવામાં આવેલી વ્યવસ્થા દ્વારા કોઇપH માહિહતી મેળવી શકાય છે તો
આરર્ટીઆઈ કાયદાની જોગવાઈઓનો આશરો લઈ શકાતો નથી." ૨૪૪ ડીએલર્ટી
૧૭૯માં હિદલ્હી હાઇકોર્ટ2 નીચે મુજબ ચુકાદો આSયો હતોઃ -
“૫૩. પ્રસ્તાવના દશા5વે છે કે આરર્ટીઆઈ કાયદો માત્ર નાગહિરકોને
જાહેર સત્તાવાળાઓ સાથેની માહિહતી સુલભ બનાવવા માર્ટે
ઘડવામાં આવ્યો છે જે રીર્ટ પીર્ટીશન (સી) ૩૫૩૦/૨૦૨૧ ના
પૃષ્ઠ ૨૨ થી ૩૬ મુજબ અત્યાર સુDી ઉપલબ્D ન હતી.
આરર્ટીઆઈ કાયદાની પ્રસ્તાવના કે કાયદાની કોઈપH અન્ય
જોગવાઈ જાહેર સત્તાવાળાઓ સાથે માહિહતી મેળવવા માર્ટે
વDારાની રીત પ્રદાન કરવાના હેતુને જાહેર કરતી નથી કે જેમHે આ
માહિહતી ઉપલબ્D કરાવવા માર્ટે પહેલાથી જ વિનયમો અને
યોજનાઓ ઘડી છે. ચોક્કસપHે જો ઉપરોXત વિનયમો, વિવવિનયમો
અને યોજનાઓ માહિહતી મેળવવા માર્ટે ઉપલબ્D ન હોય જે
આરર્ટીઆઈ કાયદા હેઠળ સુલભ કરવામાં આવી છે, તો આરર્ટીઆઈ
કાયદાની જોગવાઈનો આશરો લઈ શકાય છે પરંતુ માહિહતીને સુલભ
કરવાની રીતોનેા વDારેા કરવા માર્ટે નહીં.
૫૪. આ અદાલતનો અભિભપ્રાય છે કે જો કોઈ અન્ય કાયદા હેઠળ
પૂરી પાડવામાં આવેલી વ્યવસ્થા દ્વારા કોઈપH માહિહતીને મેળવી
શકાય છે, તો પછી આરર્ટીઆઈ કાયદાની જોગવાઈઓનો આશરો
લઈ શકાય નહીં કારH કે તેમાં પારદર્વિશતાના અભાવના કારHે
આરર્ટીઆઈની જોગવાઈઓનો ઉપયોગ કરવાની જોગવાઈ છે. બીજા
શબ્દોમાં કહીએ તો, જો પારદર્વિશતાનો અભાવ ન હોય તો

આરર્ટીઆઈ કાયદાની જોગવાઈઓ અમલમાં મૂકવામાં આવે તેવો
આશય નથી.
૫૫. આરર્ટીઆઈ એXર્ટની કલમ ૨(ઠ) દશા5વે છે કે આ કાયદો
ફXત તે માહિહતી સાથે સંબંવિDત છે, જે ‘જાહેર સત્તામંડળ’ના
વિવવિશષ્ટ વિનયંત્રH હેઠળ છે.નકલો/પ્રમાવિHત નકલો પ્રદાન કરવી
એ માહિહતી પ્રદાન કરવાથી અલગ નથી. એસસીઆર માત્ર ન્યાવિયક
રેકોડ5ની 'પ્રમાવિHત નકલો' પ્રદાન કરવા સાથે જ નહીં પરંતુ
દસ્તાવેજની 'સાદી નકલ' અથવા ફXત 'કોપી' પ્રદાન કરવા માર્ટે
પH વ્યવહાર કરે છે. રેકોડ5નું પ્રમાHીકરH રવિજસ્ર્ટ્રાર વતી
આસીસ્ર્ટન્ર્ટ રવિજસ્ર્ટ્રાર/શાખા અવિDકારી અથવા કોઈ પH
અવિDકારી દ્વારા કરવામાં આવે છે. આ અદાલતના અભિભપ્રાયમાં, એવા કાયદાના વિકસ્સામાં કે જેમાં આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની કલમ
૪ના સ્પષ્ટીકરH દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવેલી માહિહતીના પ્રસારની
પહિરકલ્પના કરવામાં આવી છે, ત્યારે આવી વિસ્થમિતમાં, લોકોને આ
પ્રકારની માહિહતી મેળવવા માર્ટે આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમનો
ઓછામાં ઓછો ઉપયોગ કરવો પડશે.
૫૬. આરર્ટીઆઈ એXર્ટની અન્ય જોગવાઈઓ છે, જે આ વિસ્થમિતને
સમથ5ન આપે છે, જેમ કે કલમ ૪(૨), (૩) અને (૪) જેમાં એવો
વિવચાર કરવામાં આવ્યો છે કે જો કોઈ માહિહતીનો પ્રસાર કરવામાં
આવે તો માહિહતી મેળવવા માર્ટે લોકોને આરર્ટીઆઈ એXર્ટનો
ઓછામાં ઓછો ઉપયોગ કરવો પડશે. હાલના વિકસ્સામાં, એસસીઆરની જોગવાઈઓ અંતગ5ત માહિહતીનો પ્રસાર એ કલમ
૭(૯)ના ઉપરોXત સ્પષ્ટીકરHમાં પ્રદાન કરેલ "પ્રસાહિરત" ની
વ્યાખ્યામાં ચોખ્ખી રીતે બંDબેસે છે અને જો તે જાહેર સત્તામંડળના

સંસાDનોનો વિવપહિરત ઉપયોગ કરે તો માહિહતી પૂરી પાડવા માર્ટે
પ્રસ્તાવના પર પ્રમિતબંD મૂકવાનો વિવચાર કરે છે.
૫૭. કલમ ૪(૨) એ પH જોગવાઈ કરે છે કે દરેક જાહેર સત્તામંડળ
તેની પેર્ટા-કલમ (૧) ની જરૂહિરયાતો અનુસાર પગલાં લેશે અને
સમયાંતરે વિવવિવD માધ્યમો દ્વારા વિનયમિમત અંતરાલ પર જાહેર
જનતાને વDુમાં વDુ માહિહતી પૂરી પાડવા માર્ટે દરેક જાહેર
સત્તાવિDકારી સતત પ્રયાસ કરશે, જેથી માહિહતી મેળવવા માર્ટે
લોકોને આરર્ટીઆઈ કાયદાનો ઓછામાં ઓછો ઉપયોગ કરવો પડે.
[રેખાંકન ઉમેરવામાં આવ્યું]
કHા5ર્ટક વડી અદાલત દ્વારા સ્ર્ટેર્ટ પવિબ્લક ઇન્ફોરમેશન ઓવિફસર અને ડેSયુર્ટી
રવિજસ્ર્ટ્રાર (એસ્ર્ટાવિબ્લશમેન્ર્ટ) વિવ. કHા5ર્ટક ઇન્ફોમ2શન કમિમશન અને અન્યના
વિકસ્સામાં રીર્ટ પીર્ટીશન નંબર ૨૬૭૬૩/૨૦૧૩માં ૦૯.૦૧.૨૦૧૯ના રોજ આ
જ અભિભપ્રાય લેવામાં આવ્યો હતો.
૩૨. અમે હિદલ્હી ઉચ્ચ અદાલતના ઉપરોXત મંતવ્યોનું સંપૂH5 સમથ5ન કરીએ
છીએ.જ્યારે ઉચ્ચ અદાલતના વિનયમો એવી વ્યવસ્થા પ્રદાન કરે છે કે
અરજી/સોગંદનામું દાખલ કરીને માહિહતી/પ્રમાવિHત નકલો મેળવી શકાય છે, ત્યારે આરર્ટીઆઈ કાયદાની જોગવાઈઓનો આશરો લેવો જોઈએ નહીં.

૩૩. આરર્ટીઆઈ એXર્ટની કલમ ૪ની પેર્ટા-કલમ (૨) માં જોગવાઈ કરવામાં
આવી છે કે દરેક જાહેર સત્તામંડળે ઇન્ર્ટરનેર્ટ સહિહત સંચારનાં વિવવિવD માધ્યમો
મારફતે વિનયમિમત અંતરે લોકો સુDી આપમેળે વDુમાં વDુ માહિહતી પહોંચાડવા
માર્ટે પગલાં લેવા પડશે, જેથી લોકોને માહિહતી મેળવવા માર્ટે આરર્ટીઆઈ એXર્ટનો
ઓછામાં ઓછો ઉપયોગ કરવો પડે. એર્ટલે જાહેર સત્તામંડળની કામગીરીના
મહત્વપૂH5 પાસાઓ પર માહિહતીનેા સ્વતઃ સંજ્ઞાન લેવું એ માહિહતી વ્યવસ્થાનો
એક આવશ્યક ઘર્ટક છે. ઉચ્ચ ન્યાયાલયોએ આપેલા ચુકાદાઓ અને આદેશો
સંબંવિDત ઉચ્ચ ન્યાયાલયોની વેબસાઈર્ટ પર ઉપલબ્D છે અને કોઇપH વ્યવિXત
આ ચુકાદાઓ અને આદેશો મેળવી શકે છે. તેવી જ રીતે, પેન્ડિંન્ડગ કેસોની વિસ્થમિત
અને ભારતના બંDારHની કલમ ૨૩૫ હેઠળ ઉચ્ચ અદાલતેાએ પોતાની સત્તાનો
ઉપયોગ કરીને કરેલા આદેશો એર્ટલે કે ર્ટ્રાન્સફર, પોન્ડિંસ્ર્ટગ અને પ્રમોશન જેવા
તાબાની અદાલતો પરના વિનયંત્રHને પH વેબસાઇર્ટ પર ઉપલબ્D કરાવવામાં
આવ્યા છે. કાય5વાહીમાં દાવેદારો સાથે સંબંવિDત દસ્તાવેજો અને અન્ય માહિહતીની
ગુપ્તતા જાળવવા અને યોગ્ય સંતુલન જાળવવા માર્ટે, ઉચ્ચ અદાલતના વિનયમો
ત્રીજા પક્ષને દસ્તાવેજોની માહિહતી/પ્રમાવિHત નકલો મેળવવા માર્ટે
અરજી/સોગંદનામું દાખલ કરવા પર ભાર મૂકે છે, જેથી આવી અરજીનો
દુરુપયોગ ન થાય.

૩૪. આરર્ટીઆઈ એXર્ટની કલમ ૨૨ જHાવે છે કે આરર્ટીઆઈ એXર્ટની
જોગવાઈઓ સરકારી ગુપ્ત બાબત અવિDવિનયમ, ૧૯૨૩ અને હાલમાં અમલમાં
હોય તેવા અન્ય કોઈ કાયદામાં અથવા આરર્ટીઆઈ એXર્ટ સિસવાયના બીજા કોઈ
કાયદાની રુએ અમલી હેાય તેવા કેાઇ લેખમાં ગમે તે મજકુર હેાય તે છતાં આ
અવિDવિનયમની જોગવાઈઓ અસરકારક રહેશે. અપીલકતા5ના વિવદ્વાન વહિરષ્ઠ
વકીલે રજૂઆત કરી છે કે ગુજરાત હાઇકોર્ટ5ના વિનયમ ૧૫૧ હેઠળ સોગંદનામું
દાખલ કરવાની જરૂહિરયાત આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની કલમ ૬(૨) થી વિવરુદ્ધ છે
અને તેમાં સીDી વિવસંગતતા છે અને જો આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની જોગવાઈઓ
અને સંસદ અથવા રાજ્ય વિવDાનમંડળ અથવા અન્ય કોઈ સત્તામંડળ દ્વારા
બનાવવામાં આવેલા કોઈ પH કાયદા વચ્ચે વિવરોDાભાષની વિસ્થમિતમાં, આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમનો અમલ થવો જ જોઈએ.
૩૫. આરર્ટીઆઈ એXર્ટની કલમ-૨૨ની ભિબન-અવરોD કલમમાં ત્રH
શ્રેHીઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે:-(૧) સરકારી ગુપ્ત બાબત અવિDવિનયમ, ૧૯૨૩ અને (૨) હાલમાં અમલમાં હોય તેવા અન્ય કોઈ કાયદામાં; અથવા (૩)
આરર્ટીઆઈ એXર્ટ સિસવાયના બીજા કોઈ કાયદાની રુએ અમલી હેાય તેવા કેાઇ
લેખમાં. માહિહતી અવિDકાર કાયદાની જોગવાઈઓ સાથે કોઈ પH કાયદામાં
અસંગતતા હોવાના વિકસ્સામાં, માહિહતી અવિDકાર કાયદાની જોગવાઈઓને પ્રભુત્વ
આપવામાં આવ્યું છે. આરર્ટીઆઈ એXર્ટની કલમ ૩૧ ફXત માહિહતીની સ્વતંત્રતા

અવિDવિનયમ, ૨૦૦૨ને રદ કરે છે, અન્ય કાયદાઓને નહીં. માહિહતી અવિDકાર
અવિDવિનયમે સત્તાવાર ગુપ્તતા અવિDવિનયમ અથવા ગુપ્તતા પ્રદાન કરતા કોઈપH
કાયદાને રદ કય નથી કે જે અવિDકારીઓને માહિહતી જાહેર કરવા માર્ટે પ્રમિતબંવિDત
કરે છે. એર્ટલે સરકારી ગુપ્ત બાબત અવિDવિનયમ, ૧૯૨૩ સહિહત તમામ કાયદાઓ
અમલમાં રહેશે.જોકે, આ કાયદો એ હદ સુDી પ્રભુત્વ Dરાવે છે, જ્યાં સુDી તે
અસંગત છે.
૩૬. આરર્ટીઆઈ એXર્ટની સવ પરી જોગવાઈનો અથ5 ભારતના બંDારHના
અનુચ્છેદ ૨૨૫ હેઠળ બનાવવામાં આવેલા ઉચ્ચ અદાલતના વિનયમો અને
આદેશોને રદ કરવાનો નથી; પરંતુ અસંગતતાના વિકસ્સામાં જ તે પ્રભુત્વ Dરાવે
છે. કોઈપH વિવશેષ કાયદો કે વિનયમ પછીના કોઈપH સામાન્ય કાયદાથી રદ કરી
શકાય નહીં, કારH કે કાયદામાં એક સવ પહિરતા જોગવાઈ હોય છે, જ્યાં સુDી
બંને કાયદાઓ વચ્ચે સ્પષ્ટ અસંગતતા ન હોય.આ સંબંDમાં, આપHે
આર.એસ.રઘુનાથ વિવ. કHા5ર્ટક રાજ્ય (૧૯૯૨) ૧ એસસીસી ૩૩૫માં સવ ચ્ચ
અદાલતે આપેલા ચુકાદાનો સંદભ5 આપી શકીએ, જેમાં સવ ચ્ચ અદાલતે નીચે
મુજબ ઠરાવેલ હતું -
"૩૮. અજોય કુ માર બેનરજી વિવ. યુવિનયન ઓફ ઇવિન્ડયા (૧૯૮૪)૩-
એસસીસી-૧૨૭માં, સબ્યસાચી મુખરજી, જે. (ત્યારે માનનીય
ન્યાયમૂર્તિત તરીકે કાય5રત) નાઓએ આ રીતે અવલોકન કરેલ હતુંઃ
"અહીં અગાઉ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે તે મુજબ, જો આ

યોજનાને માન્ય ગHવામાં આવી હોત, તો પછી સામાન્ય કાયદો
શું છે અને વિવશેષ કાયદો શું છે તથા તકરારની વિસ્થમિતમાં કયો
કાયદો પ્રવત5શે એ પ્રશ્ન ઊદ્ભવ્યો હોત અને તેના કારHે "વિવશેષ
કાયદો સામાન્ય કાયદાની ઉપર વચ5સ્વ Dરાવશે નહીં" તેવા
સિસદ્ધાંતને લાગુ કરવાની જરૂર પડી હોત.બે કાયદા વચ્ચે તકરારના
વિકસ્સામાં અનુસરવાનો સામાન્ય વિનયમ એ છે કે પછીનો કાયદો
અગાઉના કાયદાને રદ કરે છે.બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, નીચેની
બે શરતોમાંથી કોઈ એક શરત સંતોષાય તોઃ અગાઉનો વિવશેષ
કાયદો પછીના સામાન્ય કાયદાને આDીન રહેશેઃ
(૧) બંને એકબીજા સાથે અસંગત છે.
(૨) પછીના અવિDવિનયમમાં અગાઉના અવિDવિનયમના કેર્ટલાક
સ્પષ્ટ સંદભ5 છે.
જો આ બંને શરતોમાંથી કોઈ એક પૂH5 થાય, તો સામાન્ય હોવા
છતાં પછીનો કાયદો પ્રભૂત્વ Dરાવશે."
૩૭. અગાઉ નોંધ્યા મુજબ, આરર્ટીઆઈ એXર્ટની કલમ-૩૧ માત્ર માહિહતી
સ્વાતંત્ર્ય અવિDવિનયમ, ૨૦૦૨ને રદ કરે છે, અન્ય કાયદાઓને નહીં.જો
Dારાસભાનો આશય અરજદારને માહિહતીના પ્રસાર સાથે સંબંવિDત કોઈ અન્ય
અવિDવિનયમ અથવા કાયદાને રદ કરવાનો હોત, તો આરર્ટીઆઈ કાયદામાં તે
સ્પષ્ટ રીતે દશા5વવામાં આવ્યું હોત. આવા પ્રકારની કોઈપH જોગવાઈની
ગેરહાજરીમાં, Dારાસભાનો આશય ન હોય, તેવી રીતે આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની
જોગવાઈઓનું અથ5ઘર્ટન કરી શકાતું નથી. માહિહતી અવિDકાર અવિDવિનયમમાં, વિવવિવD વડી ન્યાયાલયો દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા વિનયમોનો અથવા માહિહતી
સ્વાતંત્ર્ય અવિDવિનયમ, ૨૦૦૨ સિસવાય અન્ય કોઈ વિવશેષ કાયદાનો કોઈ વિવશેષ
સંદભ5 નથી .

૩૮. અગાઉ ચચા5 કરી તેમ, ગુજરાત હાઈકોર્ટ5 વિનયમોના વિનયમ-૧૫૧
કાય5વાહીમાં ત્રાહિહત પક્ષકારને સોંગંદનામું દાખલ કરવાની અને માહિહતી મેળવવા
અથવા રેકોડ5ની પ્રમાવિHત નકલો મેળવવા માર્ટેના કારHો જHાવવાની જરૂર રહે
છે અને આરર્ટીઆઇ અવિDવિનયમની જોગવાઈઓ સાથે હાઈકોર્ટ5 વિનયમોમાં કોઈ
અસંગતતા નથી. ગુજરાત હાઈકોર્ટ5 વિનયમો માહિહતીના પ્રસાર અથવા રેકોડ5ની
પ્રમાવિHત નકલો આપવા પર પ્રમિતબંD કે મનાઇ કરતા નથી. જ્યાં સુDી
અરજી/સોગંદનામું દાખલ કરવાની કે ફી ભરવાની શરતોની વાત છે ત્યાં સુDી, તફાવત માત્ર એર્ટલો જ છે કે બે જોગવાઈઓ વચ્ચે કોઈ અસંગતતા નથી અને
એર્ટલે આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમમાં ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 વિનયમોના વિનયમ-૧૫૧ પર
કોઈ જ વચ5સ્વ નથી.
૩૯. માહિહતીની દસ શ્રેHીઓને આરર્ટીઆઇ અવિDવિનયમની કલમ-૮(૧)(ક)
થી (ઠ) હેઠળ જાહેર કરવામાંથી મુવિXત આપવામાં આવી છે. કલમ-૮(૧)(ઠ)
વ્યવિXતગત માહિહતીની જાહેરાતને બાકાત રાખે છે, જેનો ખુલાસો:- (૧) કોઇ
જાહેર ગમિતવિવવિD અથવા હિહત સાથે કોઇપH પ્રકારનો સંબંD Dરાવતી ન હોય;
અથવા (૨) કોઇ વ્યવિXતના અંગતજીવનમાં ભિબનજરૂરી દખલ થાય તેવી અંગત
જાHકારીને લગતી કોઇ માહિહતી. જોકે, બન્ને વિકસ્સાઓમાં, જેને વિવશાળ જાહેર
હિહતમાં પ્રગર્ટ કરવી યોગ્ય છે, તેમ કેન્દ્રીય જાહેર માહિહતી અવિDકારી અથવા
અપીલીય સત્તામ્ંડળ સંતુષ્ટ હોય તો તે આવી માહિહતી જાહેર કરવાનો હુકમ કરી

શકે છે.આનો અથ5 એ થશે કે કોઈ પH જાહેર ગમિતવિવવિD અથવા હિહત સાથે
સંબંવિDત વ્યવિXતગત માહિહતી જાહેર કરી શકાય છે.વિવશાળ જાહેર હિહતમાં
જરૂહિરયાત ઉભી થાય તો અંગત જાHકારીમાં ભિબનજરૂરી દખલને યોગ્ય ઠેરવી
શકાય છે.
૪૦. ન્યાવિયક બાજુએ ઉચ્ચ ન્યાયાલય દ્વારા હાથ Dરવામાં આવેલી માહિહતી એ
મુકદ્દમાના પક્ષકારોની વ્યવિXતગત માહિહતી છે અથવા કોઈ ચોક્કસ કેસમાં સરકાર
દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવેલી માહિહતી છે. ભારતના બંDારHના અનુચ્છેદ-૨૨૭
હેઠળ ઉચ્ચ ન્યાયાલયના સુપરવાઇઝરી હકૂમતનો ઉપયોગ કરીને વિવવિવD
હિર્ટ્રબ્યુનલોમાંથી મેળવેલા કેસોના સંબંDમાં ઉચ્ચ ન્યાયાલય પાસે માહિહતી હોઈ
શકે છે.ઉદાહરH તરીકે, આવકવેરા એપેલેર્ટ હિર્ટ્રબ્યુનલ, જકાત આબકારી અને
સેવા કર એપેલેર્ટ હિર્ટ્રબ્યુનલ અને અન્ય હિર્ટ્રબ્યુનલ કે જેના આદેશોમાંથી
ઉદ્ભવતી બાબતો પર ઉચ્ચ ન્યાયાલય સુપરવાઇઝરી હકૂમતનો ઉપયોગ કરે છે.
જોકે, ઉચ્ચ અદાલતે આપેલા આદેશો/ચુકાદાઓ એ મુકદ્દમાના પક્ષકારોના
અવિDકારો અને જવાબદારીઓ સાથે સંબંવિDત દસ્તાવેજો છે.આરર્ટીઆઇ
અવિDવિનયમની કલમ-૮(૧)(ઠ) હેઠળ, વિવશાળ જાહેર હિહતમાં પ્રગર્ટ કરવી
યોગ્ય છે, તેમ કેન્દ્રીય જાહેર માહિહતી અન્ડિંDકારી અથવા અપીલીય સત્તામ ડળ
સંતુષ્ટ હોય તો તે આવી માહિહતી જાહેર કરવાનો હુકમ કરી શકે છે.જ્યાં સુDી
હાઇકોર્ટ5 વિનયમોનો સવાલ છે, જો ન્યાયાલયના ન્યાવિયક તરફે

દસ્તાવેજો/કાય5વાહીઓ/આદેશોની માહિહતી અથવા પ્રમાવિHત નકલોની જરૂર
હોય, તો ત્રાહિહત પક્ષકાર દ્વારા આ પ્રકારની માહિહતી મેળવવા માર્ટેના કારHો
દશા5વતી અરજી/સોગંદનામું દાખલ કરવાની જરૂર રહે છે.માહિહતીની પ્રમાવિHત
નકલ/જાહેરાતની જરૂહિરયાતના કારHોથી સંતુષ્ટ થયેથી, ન્યાયાલય અથવા
સંબંવિDત અવિDકારી પ્રમાવિHત નકલો આપવા માર્ટે આદેશ આપશે.અગાઉ ચચા5
કરવામાં આવી હતી તેમ, સવ ચ્ચ અદાલતના વિનયમોના ઓડ5ર-૧૩, વિનયમ-
૩ પH ત્રાહિહત પક્ષકાર દ્વારા દસ્તાવેજો/રેકોર્ડ્સસ5ની પ્રમાવિHત નકલ માંગવા માર્ટે
સમાન પ્રવિક્રયાની જોગવાઈ કરે છે.
૪૧. અન્ય એક દલીલ એ પH રજૂ કરવામાં આવી છે કે, ઉચ્ચ ન્યાયાલય દ્વારા
Dરાવવામાં આવેલી માહિહતી અરજદારને આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની કલમ-૧૧
હેઠળની પ્રવિક્રયાનું પાલન કરીને પૂરી પાડી શકાય છે. અવિDવિનયમની કલમ-૧૧
ત્રાહિહત પક્ષકારની માહિહતી સાથે સંબંવિDત છે. અવિDવિનયમની કલમ-૧૧ મુજબ, એવી કોઇ માહિહતી અથવા રેકડ5 અથવા તેનો કોઇ ભાગ કોઇ ત્રાહિહત પક્ષકાર
દ્વારા પુરી પાડવામાં આવી હોય અને તે ત્રાહિહત પક્ષકારે તેને ખાનગી માહિહતી
તરીકે ગHી હોય તો, કેન્દ્રીય જાહેર માહિહતી અવિDકારી અથવા યથાપ્રસંગ, રાજ્યના જાહેર માહિહતી અવિDકારીએ આવી વિવનંતી મળ્યાના પાંચ હિદવસની અંદર
ત્રાહિહત પક્ષકારને આવી વિવનંતી અને કેન્દ્રીય જાહેર માહિહતી અવિDકારી અથવા
યથાપ્રસંગ, રાજ્યના જાહેર માહિહતી અવિDકારી તે માહિહતી અથવા રેકડ5 અથવા

તેનો કોઇ ભાગ જાહેર કરવા માગે છે તેવી હકીકતની લેસિખત નોહિર્ટસ આપવી
જોઇશે અને માહિહતી જાહેર કરવી જોઇએ કે નહીં તે અંગે ત્રાહિહત પક્ષકારને લેસિખત
અથવા મૌસિખક રજુઆત કરવા બોલાવવા જોઇશે અને માહિહતી જાહેર કરવા
અંગેનો વિનH5ય કરતી વખતે ત્રાહિહત પક્ષકારની આવી રજુઆત ધ્યાનમાં લેવી
જોઇશે.
૪૨. ઉપરોXત રજૂઆતમાં અને દસ્તાવેજોની માહિહતી/પ્રમાવિHત નકલો આપવા
માર્ટે આવી જહિર્ટલ પ્રવિક્રયા અપનાવવી પડે, તેમાં અમને કોઈ ગુHદોષ જHાતા
નથી.જ્યારે માહિહતીની ઉપલબ્Dતા અથવા પ્રમાવિHત નકલો મેળવવા માર્ટે
અસરકારક તંત્ર છે, જે અમારા મતે ખૂબ જ સરળ પ્રવિક્રયા છે, એર્ટલે કે જરૂરી કોર્ટ5
ફી સાથે અરજી/સોગંદનામું દાખલ કરવું અને પ્રમાવિHત નકલોની જરૂર કયા
કારHોસર છે તે જHાવવું, ત્યારે આરર્ટીઆઇ અવિDવિનયમની કલમ-૧૧ લાગુ
કરવા માર્ટે અને જહિર્ટલ પ્રવિક્રયા અપનાવવામાં, અમને કોઈ વાજબી કારH મળતું
નથી.આમાં સમય અને નાHાકીય સંસાDનો, બન્નેનો દુરૂપયોગ સામેલ છે, જેને
આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની પ્રસ્તાવનામાં જ ર્ટાળી દેવામાં આવ્યો છે.
૪૩. અમે અમારા વિનષ્કષ5નો સારાંશ આપીએ છીએઃ-
(૧) ગુજરાત હાઇકોર્ટ5 વિનયમોના વિનયમ-૧૫૧ની જોગવાઇ પ્રમાHે
ત્રાહિહત પક્ષકારને માહિહતી મેળવવા/દસ્તાવેજોની પ્રમાવિHત નકલો

મેળવવા/આદેશ મેળવવા માર્ટે માહિહતી માંગવાના કારHોનો
ઉલ્લેખ કરી અરજી/સોગંદનામું દાખલ કરવું જરૂરી છે, જે
આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની જોગવાઈઓ સાથે અસંગત નથી; પરંતુ
માહિહતી મેળવવા માર્ટે ફી ભરવાની પદ્ધમિત વગેરે તરીકે માત્ર એક
અલગ કાય5વાહી વિનDા5હિરત કરે છે.આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમ અને
અન્ય કાયદાની જોગવાઈઓ વચ્ચે અંતર્વિનહિહત અસંગતતાની
ગેરહાજરીને કારHે આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની ઉપરવર્ટ અસર લાગુ
નહીં થાય.
(૨) ન્યાવિયક પક્ષે મેળવવાની માહિહતી/પ્રમાવિHત નકલો હાઇકોર્ટ5
વિનયમો હેઠળ પ્રદાન કરવામાં આવેલી પદ્ધમિત મારફતે મેળવવાની
રહેશે, આરર્ટીઆઈ અવિDવિનયમની જોગવાઈઓનો આશરો લેવાનો
રહેશે નહીં.
૪૪. ઉપરોXત તારHોને ધ્યાનમાં રાખીને, અમદાવાદ ખાતેની ગુજરાત હાઈકોર્ટ5
દ્વારા લેર્ટસ5 પેર્ટન્ર્ટ અપીલ નં.૧૩૪૮/૨૦૧૩માં આપેલા
તા.૧૩/૦૩/૨૦૧૪ના વાદગ્રસ્ત આદેશને કાયમ રાખવામાં આવે છે અને આ
અપીલો રદ્દ કરવામાં આવે છે.શ્રી આત્મારામ એન. એસ. નાડકHwએ ન્યાય મિમત્ર
તરીકે આપેલી મૂલ્યવાન સહાયની અમે રેકોડ5 પર નોંંD લઇએ છીએ.

..........................., ન્યાયમૂર્તિત
[આર. ભાનુમમિત]
[એ. એસ. બોપન્ના]
[ઋમિષકેશ રોય]
નવી હિદલ્હી
૦૪ માચ5, ૨૦૨૦.
This