Chandra v. Mukesh Kumar Yadav

DISCLAIMER: The translated judgements in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.
અહેવાલયોગ્ય
ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત સમક્ષ
દીવાની અપિલીય ન્યાયક્ષેત્ર
સિવિલ અપીલ નં. ૬૧૫૨ ઓફ ૨૦૨૧
એસ. એલ. પી. (સી) નં. ૬૪૬૬ ઓફ ૨૦૧૯ માથી ઉદ્ભવેલ
ચંદ્રા @ચંદા @ચંદ્રરામ અને અન્ય ..... અપીલકર્તાઓ
વિરુદ્ધ
મુકેશ કુ માર યાદવ અને અન્ય ........સામાવાળા
ચુકાદો
ન્યાયમૂર્તિ આર. સુભાષ રેડ્ડી
૧. પરવાનગી આપવામાં આવી.

૨. ૨૭.૦૨.૨૦૧૬ ના રોજ મોટર વાહન માર્ગ અકસ્માતમાં આશરે ૩૨
વર્ષની ઉંમરના પોતાના પુત્રને ગુમાવનારા કમનસીબ માતા-પિતા આ અદાલત
સમક્ષ મોટર વાહનધારા,૧૯૮૮ ની કલમ ૧૬૬ હેઠળ દાખલ કરવામાં આવેલી
અરજી અન્વયે મળતા વળતરમાં વધારો કરવાની અરજ કરી રહ્યા છે.
૩. અપીલકર્તા શિવપાલ ના માતા-પિતા છે, સામાવાળા નં. ૪ પત્ની છે, સામાવાળા નં. ૫ સગીર દીકરો છે, સામાવાળા નં ૬ ભાઈ છે અને સામાવાળા
નં.૭ મૃતકના બહેન છે. અપીલકર્તાઓ અને પ્રતિવાદી નં. ૪ થી ૭ એ વાહન
ધારો, ૧૯૮૮ ની કલમ ૧૬૬ હેઠળ મોટર વાહન અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલ, અજમેર, રાજસ્થાન (ટૂંકમાં, 'ટ્રિબ્યુનલ') સમક્ષ ફાઇલ કરવામાં આવેલી
અરજીના અરજદારો હતા કે જેઓએ ૧૫% વાર્ષિક વ્યાજ સાથે રૂ.૯૩,૦૮.૦૦૦
ના વળતર ની માંગણી કરી છે. ટ્રિબ્યુનલે પોતાના ૨૫.૧૧.૨૦૧૭ ના ચુકાદા
દ્વારા કુ લ રૂ.૧૦,૯૯,૭૦૦ નુ કુલ વળતર ૬ ટકા ના વાર્ષિક વ્યાજ સાથે
આપવાનું ઠરાવ્યું. ફકત અપીલકર્તા માતા-પિતા એ ઉચ્ચ અદાલત સમક્ષ
અપીલ દાખલ કરેલ છે. ૦૬.૦૭.૨૦૧૮ ના રોજ આપેલા વાદગૃસ્ત ચુકાદા દ્વારા
ઉચ્ચ અદાલતે આ અપીલ ફગાવી દીધી હતી. આ રીતે અપીલકર્તાઓ આ કોર્ટ
સમક્ષ છે.
૪. મૃતક શિવપાલ આરજે-૦૬-જીએ-૬૫૭૬ નંબર ધરાવતા ટ્રક ટ્રેલર
વાહનમાં ચાલક તરીકે કામ કરતો હતો. જ્યારે તેઓ ૨૭.૦૨.૨૦૧૬ ના રોજ

અજમેર આદર્શ નગર સ્ટેશનની હદમાં સદર વાહન ચલાવી રહ્યા હતા, ત્યારે
વાહન-ટ્રક ટ્રેલર નં. આરજે-૧૪-જીડી-૬૫૭૬ જે સામાવાળા નં.૧ ચલાવી
રહ્યા હતા, સામાવાળા નં.૨ ની માલિકીનું હતું અને સામાવાળા નં.૩ દ્વારા વીમા
કવચ થી સુરક્ષિત હતુ, તે ખોટી દિશા તરફથી આવ્યું અને મૃતકના વાહનમાં
જોરથી અથડાયેલ અને તેથી અકસ્માત સર્જ્યો, જેના કારણે શિવપાલ, તે
અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યા.
૫. ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ દાવેદારોનો કેસ હતો કે શિવપાલની પાસે ભારે વાહનોનું
ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ હતું અને તેઓ દર મહિને રૂ.૧૫.૦૦૦ કમાતા હતા.
આશ્રિતતાના નુકસાનના દાવા ઉપરાંત અન્ય પરંપરાગત મથાળાઓ અન્વયે
દાવેદારોએ વળતર માંગેલુ. ટ્રિબ્યુનલે ચુકાદો આપ્યો છે કે પ્રથમ પ્રતિવાદીનુ
વાહન તે ઉતાવળ અને બેદરકારીભરી રીતે ચલાવવામાં આવવાના કારણે
અકસ્માત થયો હતો. મૃતકની રુ.૫,૭૪૬ ની માસિક આવક ધ્યાનમાં રાખીને, પત્ની અને સગીર બાળકના કોન્સોર્ટિયમના રૂ. ૪૦,૦૦૦ મેળવીને, કુલ
રૂ. ૧૦,૯૯,૭૦૦ નું વળતર ચૂકવવાનો હુકમ ટ્રિબ્યુનલે કર્યો છે. ટ્રિબ્યુનલે
અપીલકર્તા માતાપિતા માથી પ્રત્યેકને ફક્ત રૂ. ૧૦,૦૦૦ ની રકમ ચૂકવવાનો
હુકમ કરેલ છે.
૬. અપીલકર્તાઓના વકીલ શ્રી આદિત્ય સિંહ અને પ્રતિવાદી નં. ૩ ના
વકીલ શ્રી સાહિલ રવીનને સાંભળ્યા.

૭. અપીલકર્તાઓ ના વિદ્વાન વકીલ દ્વારા મુખ્યત્વે એવી દલીલ કરવામાં આવે
છે કે એક ભારે વાહન ચાલક તરીકે મૃતક રૂ. ૧૫,૦૦૦ પ્રતિ માસ કમાતો હોવા
છતાં ટ્રિબ્યુનલે મૃતકની આવક રૂ. ૫૭૪૬ પ્રતિ મહિને ગણીને નિર્ભરતાના
નુકસાનના હિસાબે વળતર આપ્યું છે. એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે
મૃતકની પત્ની, એટલે કે સામાવાળા નં. ૪ એ તેની જુબાનીમાં સ્પષ્ટપણે
જણાવ્યું છે કે મૃતક દર મહિને રૂ. ૧૫,૦૦૦ કમાતો હતો. એવી રજૂઆત
કરવામાં આવે છે કે રેકોર્ડ પરના આવા પુરાવા હોવા છતાં ટ્રિબ્યુનલે કુશળ
શ્રમિકોને આપવામાં આવતા સૂચિત લઘુત્તમ વેતન મુજબ મૃતકની આવક
રૂ.૫,૭૪૬ ગણીને ભૂલ કરી છે. વધુમાં એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે
ટ્રિબ્યુનલે એ તારણ નોંધવામા ભૂલ કરી છે કે અપીલકર્તાઓ મૃતકના આશ્રિત
નથી કારણ કે તેઓ અલગ રહેતા હતા. છેલ્લે એવી રજૂઆત કરવામાં આવે છે કે
અપીલકર્તાઓ ‘લોસ ઓફ કોન્સોર્ટિયમ’ના મથાળા હેઠળ પણ વળતર મેળવવા
હકદાર છે.
૮. સામાવાળા નં.૩ માટે હાજર રહેલા વિદ્વાન વકીલે રજૂઆત કરી છે કે
મૃતકનો પગાર રૂ. ૧૫,૦૦૦ પ્રતિ માસ દર્શાવવા માટે રેકોર્ડ પર કોઈ દસ્તાવેજી
પુરાવા ન હોવાને કારણે ટ્રિબ્યુનલે મૃતકની માસિક આવક રૂ.૫, ૭૪૬ યોગ્ય
રીતે ગણી છે. કીર્તિ અને અન્ય વિરુદ્ધ ઓરિએન્ટલ ઈન્સ્યોરન્સ કંપની લિમિટેડ

((૨૦૨૧) ૨ એસસીસી ૧૬૬) ના કેસમાં આ કોર્ટના ચુકાદા પર આધાર
રાખીને વિદ્વાન વકીલે રજૂઆત કરી છે કે ઉચ્ચ અદાલતના આક્ષેપિત ચુકાદામાં
હસ્તક્ષેપ કરવાનો કોઈ આધાર નથી.
૯. બંને પક્ષોના વિદ્વાન વકીલોને સાંભળ્યા પછી, અમે વાદગ્રસ્ત આદેશ
અને રેકોર્ડ પર મૂકવામાં આવેલી અન્ય સામગ્રીનો અભ્યાસ કર્યો છે. શરૂઆત
માંજ અમો નોંધીએ છીએ કે ઉચ્ચ અદાલતે એક ટુંકા ટચ આદેશ દ્વારા અપીલમાં
રજુ કરાયેલા વિવિધ આધારોને ધ્યાનમાં લીધા વિના અપીલકર્તાઓની
અપીલને ફગાવી દીધી હતી.
૧૦. દાવેદારોનો ચોક્કસ પક્ષ એ છે કે મૃતક પાસે ભારે વાહનો ચલાવવાનું
લાઇસન્સ હતું અને તે દર મહિને રૂ.૧૫,૦૦૦ કમાતો હતો. આ પ્રકારનું
લાઇસન્સ ધરાવવું અને અકસ્માતની તારીખે ભારે વાહન ચલાવવું એ રેકોર્ડ
પરના પુરાવાઓ પરથી સાબિત થાય છે. મૃતકની પત્નીએ અરજદાર સાહેદ ૧
તરીકે સ્પષ્ટપણે નિવેદન આપ્યું છે કે તેના પતિ શિવપાલ દર મહિને રૂ.
૧૫,૦૦૦ કમાતા હતા તેમ છતાં તેને તે આધાર પર ધ્યાનમાં ન લેવામાં આવ્યું
કે પગાર પ્રમાણ પત્રક રજુ કરવામાં આવ્યુ નથી. ટ્રિબ્યુનલે વર્ષ ૨૦૧૬ માં કુશળ
શ્રમિકો માટે જાહેર કરેલ સૂચિત લઘુતમ વેતન અપનાવીને મૃતકની માસિક
આવક નક્કી કરી છે. પગાર પ્રમાણપત્રની ગેરહાજરીમાં લઘુતમ વેતન જાહેરનામું
તે એક માપદંડ હોઈ શકે છે પરંતુ સાથે સાથે તે મૃતક વ્યક્તિની આવક નક્કી

કરવા માટે સંપૂર્ણ માપદંડ ન હોઈ શકે. દસ્તાવેજી પૂરાવાના અભાવે થોડો અંદાજ
બાંધવો જરૂરી છે. પરંતુ સાથે-સાથે મૃત્યુ પામેલા લોકોની આવકના આંકલન
માટે જે અંદાજ લગાવવામાં આવે, તે વાસ્તવિકતાથી દૂર ન હોવો જોઈએ. માત્ર
એટલા માટે કે દાવેદારો શિવપાલની માસિક આવક બતાવવા માટે દસ્તાવેજી
પુરાવા રજૂ કરવામાં અસમર્થ હતા, આવકની ગણતરી વખતે લઘુત્તમ વેતનના
સૌથી નીચા સ્તરને અપનાવવાનું વાજબી ઠેરવતું નથી. મૃતકની પત્નીએ
આપેલા મૌખિક નિવેદન કે શિવપાલ દર મહિને આશરે રૂ.૧૫,૦૦૦ કમાતો હતો
તેને નકારી કાઢવાનું કોઈ કારણ નથી. મીનુ રાઉત અને અન્ય વિરુદ્ધ સત્ય
પ્રદ્યુમ્ન મહાપાત્રા અને અન્ય.. ((૨૦૧૩) ૧૦ એસસીસી ૬૯૫) ના કિસ્સામાં
આ અદાલતે ૦૮.૧૧.૨૦૦૪ ના રોજ થયેલા અકસ્માત સંબંધિત દાવાની
કાર્યવાહી કરતી વખતે હળવા પ્રકારના મોટર વાહનના ડ્રાઇવરનો પગાર રૂ.
૬,૦૦૦ પ્રતિ માસ ગણ્યો છે. આ કિસ્સામાં અકસ્માત ૨૭.૦૨.૨૦૧૬ નો હતો
અને તે સ્પષ્ટ રીતે સાબિત થયું છે કે મૃતક પાસે ભારે વાહન ચલાવવાનું
લાઇસન્સ હતું અને તે અકસ્માતના દિવસે આ પ્રકારનું વાહન ચલાવી રહ્યો હતો.
વાહનોની સંખ્યામાં ભારે વધારો, સારા ડ્રાઇવરોની માંગ તથા રેકોર્ડ પરના મૌખિક
પૂરાવાને ધ્યાનમાં રાખીને નિર્ભરતા ગુમાવવાના હેતુ માટે આપણે મૃતકની આવક
રૂ. ૮,૦૦૦ પ્રતિ માસ ગણી શકીએ. અકસ્માતની તારીખે મૃતકની ઉંમર આશરે
૩૨ વર્ષની હતી અને તે ફિક્સ્ડ પગાર પર હોવાને કારણે ભવિષ્યની ઉજજવળ
તકો માટે તેમાં ૪૦ ટકા વધારો કરવાનો રહે છે. સાથે સાથે મૃતક વ્યક્તિની

આવકમાંથી તેના અંગત ખર્ચ પેટે એક તૃતિયાંશ કપાત કરવાની રહે છે અને તે
રીતે મૃતકની આવક રૂ. ૭,૪૬૭ પ્રતિ માસ પહોંચી શકે. '૧૬' ના ગુણાકાર લાગુ
કરવાથી, દાવેદારો રૂ. ૧૪,૩૩,૬૬૪ નું વળતર મેળવવા હકદાર બને છે. રૂ.
૧૦,૯૯,૭૦૦ નિર્ભરતા ગુમાવવા પેટે ચૂકવાઈ ગયા હોવાથી, અપીલકર્તા માતા
પિતા રૂ. 3,33,964 નું તફાવત વળતર મેળવવા હકદાર છે. વધુમાં મેગ્મા
જનરલ ઇન્સ્યોરન્સ કંપની લિમિટેડ વિરુદ્ધ નાનૂ રામ @ચુરુ રામ અને અન્ય
((૨૦૧૮) એસસીસી ઓનલાઇન એસસી ૧૫૪૬ = (૨૦૧૮) ૧૮ એસસીસી
૧૩૦) કેસમાં આ અદાલતે આપેલા ચુકાદાને ધ્યાનમાં રાખીને પ્રત્યેક
અપીલકર્તાઓ રૂ.૪૦,૦૦૦ ના પૈતૃક કોન્સોર્ટિયમ ની રકમ પણ મેળવવાપાત્ર
છે. ટ્રિબ્યુનલનુ તારણ કે માતાપિતાને આશ્રિત માની શકાય નહીં તે સરલા વર્મા
(શ્રીમતી) અને અન્ય વિરુદ્ધ દિલ્હી ટ્રાન્સપોર્ટ કોર્પોરેશન અને અન્ય
((૨૦૦૯) ૬ એસસીસી ૧૨૧) ના કેસમાં આ કોર્ટના ચુકાદાની વિરુદ્ધ માં છે.
કેસ ની હકીકત અને રેકોર્ડ પરના પુરાવા જોતા પ્રતિવાદી ના વકીલે કીર્તિ અને
અન્ય વિરુદ્ધ ઓરિએન્ટલ ઇન્શ્યોરન્સ કંપની લિમિટેડ કેસ ના ચુકાદા પર જે
આધાર રાખેલ છે તે તેના કેસ ના સમર્થનમાં મદદરૂપ થઈ શકશે નહી.
૧૧. ઉપરોક્ત કારણોસર આ અપીલને મંજૂર કરવામાં આવે છે અને
અપીલકર્તાઓ નિભઁરતા (ડિપેન્ડન્સી) ગુમાવવાના કારણે રૂ.૩,૩૩,૯૬૪ ની
વધુ વળતર રકમ અને રૂ.૪૦,૦૦૦ પ્રત્યેકના કોન્સોટિઁયમની રકમ મેળવવા
હકદાર છે. આથી આ દાવા અરજી દાખલ કરવાની તારીખથી ૬ ટકા વાર્ષિક

વ્યાજ સાથે અરજદારોને ચૂકવવાપાત્ર કુલ વળતર રૂ. ૪,૧૩,૯૬૪ નક્કી
કરવામાં આવે છે.
૧૨. ઉપરોક્ત કારણોસર અપીલ આંશિક મંજૂર કરવામાં આવે છે જેમાં ખર્ચના
સંબંધમાં કોઈ આદેશ કરવામાં આવતો નથી.
-------------ન્યાયમૂર્તિ
[આર. સુભાષ રેડ્ડી]
------------ન્યાયમૂર્તિ
[ઋષિકેશ રોય]
નવી દિલ્હી.
ઓક્ટોબર ૦૧, ૨૦૨૧.
This