Neha Tyagi v. Lieutenant Colonel Deepak Tyagi

DISCLAIMER: The translated judgement in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.
અહેવાલયોગ્ય
ભારતની સવ ચ્ચ અદાલતમાં
દીવાની અપીલીય હકૂમત
સિસવિવલ અપીલ ક્ર. ૬૩૭૪/૨૦૨૧
નેહા ત્યાગી ... અપીલકતા(
વિવરુદ્ધ
લેફ્ટનન્ટ કન(લ દીપક ત્યાગી ... સામાવાળા
ચુકાદો
ન્યાયમૂર્તિત એમ. આર. શાહ
૧. જયપુર ખાતે રાજસ્થાન હાઇકોટ9 ડી. બી. સિસવિવલ પરચુરણ અપીલ નંબર
૨૮૪૫/૨૦૧૮માં આપેલા વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને હુકમ, કે જેના દ્વારા
હાઇકોટ(ની વિડવિવઝન બેન્ચે અપીલકતા(એ કરેલી અપીલ ફગાવી દીધી છે અને
હાલના અપીલકતા( દ્વારા ક્રૂરતા અને ત્યજનના આધાર પર અપીલકતા( અને
સામાવાળા વચ્ચેના લગ્નનો વિવચ્છેદ કરતા વિવદ્વાન ફેમિમલી કોટ9 આપેલા વિનણ(ય

2021 INSC 811

અને વિડક્રીને કાયમ રાખેલ છે, તે ચુકાદા અને હુકમથી નારાજ અને અસંતુષ્ટ
થઇને મૂળ અપીલકતા(-પત્નીએ હાલની અપીલ દાખલ કરેલ છે.
૨. હાલની અપીલ સંબંવિધત હકીકતો નીચે મુજબ છેઃ
અપીલકતા( અને સામાવાળાના લગ્ન તા.૧૬.૧૧.૨૦૦૫ના રોજ થયા
હતા. સામાવાળા મેજરના પદ પર લશ્કરી અવિધકારી તરીકે સેવા આપી રહ્યાં હતાં.
અપીલકતા( અને સામાવાળાને તેમના લગ્નથી એક પુત્ર - પ્રણવ ત્યાગી થયો
હતો, જેનો જન્મ તા.૨૩.૨.૨૦૦૮ના રોજ થયેલ અને હાલમાં તે ૧૩ વર્ષ(નો છે.
આ પમિત-પત્ની વચ્ચે તકરારો ઊભી થયેલ. અપીલકતા(-પત્નીએ સામાવાળા-
પમિત વિવરુદ્ધ તેઓના વિનયોક્તા – સૈન્ય સત્તામંડળ સમક્ષ સામાવાળા-પમિતના
લગ્નેતર સંબંધો સહિહત સંખ્યાબંધ ફહિરયાદો દાખલ કરી હતી. અપીલકતા(-પત્ની
દ્વારા તા.૨૯.૦૯.૨૦૧૪ અને તા.૫.૦૨.૨૦૧૫ના રોજ કરવામાં આવેલી
ફહિરયાદોના આધારે લગ્નેતર સંબંધો બાબતે સામાવાળા-પમિત સામે સૈન્ય
સત્તામંડળે તપાસ શરૂ કરી હતી. આ તપાસમાં સામાવાળા-પમિતને વિનદ ર્ષ જાહેર
કરવામાં આવ્યા હતા.
૨.૧ સામાવાળા-પમિતએ તા.૨૫.૧૧.૨૦૧૪ના રોજ વિવદ્વાન ફેમિમલી કોટ(, જયપુર સમક્ષ અપીલકતા(-પત્ની સામે કેસ નં.૧૪૯૬/૨૦૧૬ દાખલ કય
હતો, જેમાં અપીલકતા(-પત્ની દ્વારા આચરવામાં આવેલ ક્રૂરતા અને ત્યજનના

આધાર પર છ
ૂ ટાછેડા અને લગ્ન-વિવચ્છેદ કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. આ
દરમિમયાન અને વર્ષ( ૨૦૧૨થી સૈન્ય સત્તામંડળ, આમ] એક્ટ, ૧૯૫૦ની
કલમ-૯૦(૧) મુજબ સામાવાળા પમિતના પગાર અને ભથ્થામાંથી દર મહિહને
૨૭.૫% પગારની કપાત કરી રહ્યા હતા. તા.૧૯.૦૫.૨૦૧૮ના રોજ ફેમિમલી કોટ9
અપીલકતા( અને સામાવાળા વચ્ચે અપીલકતા(-પત્ની દ્વારા ક્રૂરતા અને
ત્યજનના આધાર પર લગ્ન-વિવચ્છેદની વિડક્રી પસાર કરેલ.
૨.૨ વિવદ્વાન ફેમિમલી કોટ9 અપીલકતા( અને સામાવાળા વચ્ચેના લગ્નનો વિવચ્છેદ
કરતા આપેલા ચુકાદા અને વિડક્રીથી નારાજ અને અસંતુષ્ટ થઈને, હાલના
અપીલકતા(એ હાઈકોટ( સમક્ષ ડી. બી. સિસવિવલ મિમસેલેવિનયસ અપીલ નંબર
૨૮૪૫/૨૦૧૮ દાખલ કરેલ. વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને હુકમ દ્વારા, હાઈકોટ9
સંદર્ભિભત અપીલ ફગાવી દીધી છે અને વિવદ્વાન ફેમિમલી કોટ9 આપેલા ચુકાદા અને
હુકમને કાયમ રાખેલ છે. આથી, હાલની અપીલ અપીલકતા(-પત્ની દ્વારા રજૂ
કરવામાં આવેલ છે.
૩. અપીલકતા( તરફે ઉપવિસ્થત વિવદ્વાન વકીલ સુશ્રી નીલા ગોખલેને અમે
સાંભળ્યાં. એ ખૂબ જ દુભા(ગ્યપૂણ( છે કે, બજવણી કરવામાં આવી હોવા છતાં, સામાવાળા-પમિત હાલની અપીલમાં હાજર રહેલ નથી અને એવું જાણવા મળ્યું છે
કે, આ કોટ9 તા.૨૨.૧૧.૨૦૧૯ના રોજના વચગાળાના હુકમ દ્વારા યથાવિસ્થમિત

જાળવી રાખવાનો હુકમ પસાર કરેલ હોવા છતાં, સામાવાળા-પમિતએ ફરી લગ્ન
કરી લીધેલ છે.
૩.૧ વિવદ્વાન ફેમિમલી કોટ( તેમજ હાઈકોટ( દ્વારા અપીલકતા(-પત્ની દ્વારા
આચરવામાં આવેલ ક્રૂરતા અને ત્યજન વિવશે નોંધવામાં આવેલ તારણો પર
અપીલકતા(-પત્ની તરફે ઉપવિસ્થત વિવદ્વાન વકીલ દ્વારા ઘણી રજૂઆતો કરવામાં
આવી છે. અપીલકતા(-પત્ની તરફથી એવો પણ કેસ છે કે, આ કોટ9
તા.૨૨.૧૧.૨૦૧૯ના રોજ યથાવિસ્થમિત જાળવી રાખવાનો હુકમ આપ્યો હોવા
છતાં, સામાવાળા-પમિતએ ફરી લગ્ન કયા( છે અને એટલે જ તે હાલની કાય(વાહીમાં
હાજર રહેલ નથી.
૩.૨ અપીલકતા(-પત્ની તરફથી વિવનંતી કરવામાં આવે છે કે, વૈકવિjપક રીતે, અપીલકતા(-પત્ની સામેની "ક્રૂરતા" અંગેના તારણો કાઢી નાખવામાં આવે અને
મે, ૨૦૧૧થી પત્ની અને પમિત બંને અલગ અલગ રહેતા હોવાથી અને
સામાવાળા-પમિતએ ફરી લગ્ન કરી લીધા હોવાને લીધે લગ્નમાં અસુધાય( ભંગાણ
પડેલ હોવાના કારણ પર લગ્ન-વિવચ્છેદ કાયમ રાખવામાં આવે. જોકે, એવી
રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, અપીલકતા(-પત્ની અને સગીર પુત્ર પ્રણવને
ભરણપોર્ષણ ચૂકવવા સામાવાળા-પમિતને વિનદ9શ કરવામાં આવે, કારણ કે

તેમની પાસે પોતાનું ગુજરાન ચલાવવા કોઈ સાધન નથી અને પોતાની સ્વતંત્ર
આવક પણ નથી.
૩.૩ એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, વિડસેમ્બર, ૨૦૧૯થી અપીલકતા(-
પત્ની અને તેના પુત્રને, તા.૧૫.૧૧.૨૦૧૨ના રોજ સૈન્ય સત્તામંડળ દ્વારા
પસાર કરવામાં આવેલ હુકમ અનુસાર, સૈન્ય સત્તામંડળ તરફથી કોઇપણ
પ્રકારનું ભરણપોર્ષણ આપવામાં આવતું નથી. એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે
કે, અપીલકતા( અને તેના પુત્રને વર્ષ( ૨૦૧૨થી નવેમ્બર, ૨૦૧૯ સુધી
ભરણપોર્ષણ પેટે રૂ.૪૦,૦૦૦/- મળતા હતા. આથી અરજ કરવામાં આવેલ છે
કે, અપીલકતા( અને તેના સગીર પુત્રને ભરણપોર્ષણ ચૂકવવા સામાવાળા-
પમિતને વિનદ9શ આપવામાં આવે.
૪. અપીલકતા(-પત્ની તરફે ઉપવિસ્થત વિવદ્વાન વકીલને સાંભળ્યા બાદ અને
વિવદ્વાન ફેમિમલી કોટ9 તેમજ હાઈકોટ9 અપીલકતા(-પત્ની દ્વારા આચરવામાં આવેલ
“ક્રૂરતા” અને “ત્યજન” પર નોંધેલ તારણોનો અભ્યાસ કયા( બાદ, અમારુ
ં
માનવું છે કે વિવદ્વાન ફેમિમલી કોટ( તેમજ હાઈકોટ( દ્વારા “ક્રૂરતા” અને “ત્યજન”
પર સહવત] તારણો નોંધવામાં આવ્યા છે, જે રેકોડ( પરના પૂરાવાના મૂjયાંકન
પર આધાહિરત છે. અપીલકતા(-પત્નીએ સામાવાળા-પમિત વિવરુદ્ધ લગ્નેતર
સંબંધોના ગંભીર આક્ષેપો સાથે તેના વિનયોક્તા-સૈન્ય સત્તામંડળને સંખ્યાબંધ

ફહિરયાદો કરી હતી. અપીલકતા(-પત્નીની ફહિરયાદના આધારે સૈન્ય સત્તામંડળ
દ્વારા તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હતી અને સૈન્ય સત્તામંડળે સામાવાળા-પમિતને
લગ્નેતર સંબંધોના આરોપોમાંથી વિનદ ર્ષ જાહેર કરેલ.
૫. જોકે, મે, ૨૦૧૧થી અપીલકતા(-પત્ની અને સામાવાળા-પમિત બંને
એકબીજા સાથે રહેતા નથી તે હકીકતને ધ્યાનમાં રાખીને એમ કહી શકાય કે
તેમની વચ્ચેનું લગ્નજીવન અસુધાય( રીતે તૂટી ગયું છે. સામાવાળા-પમિતએ હવે
બીજા લગ્ન કરી લીધા હોવાના પણ અહેવાલ છે. આથી, અપીલકતા(-પત્ની દ્વારા
"ક્રૂરતા" અને "ત્યજન"ના મુદ્દા પર નીચલી અદાલતોએ જે તારણો નોંધ્યા છે
તેના ગુણદોર્ષ પર વધુ ધ્યાન આપવાથી કોઈ ઉપયોગી હેતુ પૂરો કરી શકાશે નહીં.
તેથી, કેસની હકીકતો અને સંજોગો જોતાં અને ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ-
૧૪૨ હેઠળ મળેલી સત્તાની રૂએ, વિવદ્વાન ફેમિમલી કોટ9 પસાર કરેલ અને હાઈકોટ9
કાયમ રાખેલ અપીલકતા(-પત્ની અને સામાવાળા-પમિત વચ્ચેના લગ્ન-
વિવચ્છેદની વિડક્રીમાં, લગ્નના અસુધાય( ભંગાણને કારણે દખલગીરી કરવાની જરૂર
નથી.
જોકે, સાથે સાથે સામાવાળા-પમિતને, તેમનો પુત્ર પ્રણવ વયસ્ક ન થાય
ત્યાં સુધી તેનું ભરણપોર્ષણ કરવાની જવાબદારીમાંથી મુક્ત કરી શકાય નહીં.
પમિત અને પત્ની વચ્ચે કોઈ પણ પ્રકારની તકરાર હોય ત્યારે, બાળકને પીડા

મળવી જોઈએ નહીં. બાળક/પુત્ર વયસ્ક ન થાય ત્યાં સુધી બાળકના
ભરણપોર્ષણની જવાબદારી મિપતાની રહે છે. તેમાં પણ કોઈ વિવવાદ ન હોઈ શકે
કે, પુત્ર પ્રણવને તેના મિપતાના દરજ્જા અનુસાર ભરણપોર્ષણનો અવિધકાર છે. એવું
જણાવવામાં આવેલ છે કે, માતા કશું કમાતી નથી. તે જયપુરમાં પોતાના માતા-
મિપતાના ઘરે રહે છે. તેથી, તેના પુત્રના વિશક્ષણ વગેરે સહિહત ભરણ-પોર્ષણ માટે
વાજબી/પૂરતી રકમની જરુહિરયાત છે, જેની ચૂકવણી સામાવાળા-પમિતએ કરવી
પડશે, ભલે અપીલકતા(-પત્ની અને સામાવાળા-પમિત વચ્ચે લગ્ન-વિવચ્છેદની
વિડક્રી મળેલ હોય. સૈન્ય સત્તામંડળ દ્વારા તા.૧૫.૧૧.૨૦૧૨ના રોજ પસાર
કરવામાં આવેલા હુકમ અનુસાર જે રકમ ચુકવવામાં આવી રહી હતી તે પણ
સામાવાળા-પમિતએ વિડસેમ્બર, ૨૦૧૯થી બંધ કરી દીધેલ છે.
૬. ઉપરોક્ત બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને અને ઉપર જણાવેલા કારણોસર, અપીલકતા(-પત્ની અને સામાવાળા-પમિત વચ્ચે છ
ૂ ટાછેડા/વિવચ્છેદની વિડક્રીને
કાયમ રાખી હાલની અપીલનો વિનકાલ કરવામાં આવે છે. જો કે, હાલના
સામાવાળાની વિસ્થમિત પ્રમાણે, સામાવાળા-પમિતએ પુત્ર પ્રણવના ભરણપોર્ષણ
પેટે અપીલકતા(-પત્નીને વિડસેમ્બર, ૨૦૧૯થી દર મહિહને રૂ.૫૦,૦૦૦/-
ચૂકવવાનો વિનદ9શ કરવામાં આવે છે. દર મહિહને રૂ.૫૦,૦૦૦/- લેખે, વિડસેમ્બર, ૨૦૧૯થી નવેમ્બર, ૨૦૨૧ સુધીના એહિરયસ(ની ચૂકવણી આજથી
આઠ અઠવાવિડયાની અંદર કરવી. રૂ.૫૦,૦૦૦/- પ્રમિત માસની હાલની

ભરણપોર્ષણની રકમ સામાવાળા-પમિતના પગારમાંથી સૈન્ય સત્તામંડળ દ્વારા
કાપવામાં આવશે, જે અપીલકતા(-માતાના બેંક ખાતામાં સીધી જમા કરવામાં
આવશે. અપીલકતા(-માતાને આજથી એક અઠવાવિડયાની અંદર સૈન્ય
સત્તામંડળને બેંકની વિવગતો પૂરી પાડવાનો વિનદ9શ આપવામાં આવે છે. વધુમાં
એવો હુકમ કરવામાં આવે છે કે, જો સામાવાળા-મિપતા દ્વારા પ્રમિત માસ
રૂ.૫૦,૦૦૦/- લેખે વિડસેમ્બર, ૨૦૧૯થી નવેમ્બર, ૨૦૨૧ સુધીના
એહિરયસ(ની રકમ આજથી આઠ અઠવાવિડયાની અંદર ચૂકવવામાં નહીં આવે, તો
તે વિકસ્સામાં સૈન્ય સત્તામંડળ દ્વારા એહિરયસ( + માસિસક ભરણપોર્ષણની રકમની
ગણતરી કરી તેની વસૂલાત સામાવાળા-મિપતાનાં પગારમાંથી સમાન માસિસક
હપ્તામાં કાપી એ રીતે કરવામાં આવશે કે જેથી તે રકમ સામાવાળાનાં કુલ માસિસક
પગાર અને ભથ્થાનાં ૫૦%થી વધારે ન થાય.
૭. હાલની અપીલનો ઉપરોક્ત વિનદ9શો સાથે વિનકાલ કરવામાં આવે છે. ........................., ન્યાયમૂર્તિત
[એમ. આર. શાહ] ........................., ન્યાયમૂર્તિત
[એ. એસ. બોપન્ના]
નવી હિદjહી;
૧ વિડસેમ્બર, ૨૦૨૧

This