Jarn L Singh v. Lachhmi Narain Gupta

6) ਕੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾNਦਾ ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਡੇਟਾ ਨਮੂਨਾ ਲੈਣ ਦੇ ਤਰੀਿਕਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਿਜਵ? ਿਕ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਬੀ.ਕੇ. ਪਿਵੱ ਤਰਾ ਅਤੇ ਓ.ਆਰ.ਐਸ. v. ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇ ੰ ਡੀਆ ਅਤੇ ਓ.ਆਰ.ਐਸ. (“ਬੀ.ਕੇ. ਪਿਵੱ ਤਰਾ II”)?

1) ਕੁਆਂਟੀਿਫਏਬਲ ਡਾਟਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰ ਚਣ ਲਈ ਮਾਪਦੰ ਡ

11. ਅਨੁਛੇਦ 16 (4) ਅਤੇ 16 (4-ਏ) ਿਵਵਸਥਾਵ+ ਨੂ ੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾNਦੇ ਹਨ। ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਿਗਆ ਿਕ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਪ$ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਜ ਦਾ ਿਵਵੇਕ ਜਨਤਕ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਿਵੱਚ ਪਛੜੇਪਣ ਅਤੇ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਿਕਹਾ ਿਗਆ ਿਕ ਿਪਛੜੇਪਨ ਨੂ ੰ ਉਦੇ#ਮੁਖੀ ਕਾਰਕ+ Yਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦ@ ਿਕ ਅਸਲੀਅਤ ਿਵੱਚ ਕਮੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਸਮਾਨਤਾ, ਿਨਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕੁ#ਲਤਾ ਦੀ ਪਿਹਚਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਿਨ#ਿਚਤ ਮਾਪਦੰਡ ਨਹ[8] ਹੈ ਜੋ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕਾਰਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਹਰੇਕ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਤੱਥ+ ਅਤੇ ਪਿਰਸਿਥਤੀਆਂ 'ਤੇ ਿਨਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਿਵਚਾਰ ਸੀ ਿਕ ਕਾਰਜਕੁ#ਲਤਾ, ਿਪਛੜੇਪਨ, ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵ+ ਦੀ ਪਿਹਚਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਕਿੜਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਉਨ J + ਨੂ ੰ ਮਾਿਪਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ@ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਨੂ ੰ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਇਹ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਸੰਤੁ#ਟ ਕਰੇ ਿਕ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਭਾਰਤੀ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 335 ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਤ@ ਇਲਾਵਾ ਵਰਗ ਦੇ ਿਪਛੜੇਪਣ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਿਵੱਚ ਉਸ ਵਰਗ ਦੀ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾNਦੇ ਅੰਕਿੜਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ।

12. ਅੰਕਿੜਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕਾਰਜਕੁ#ਲਤਾ, ਿਪਛੜੇਪਨ ਅਤੇ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵ+ ਦੀ ਪਿਹਚਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਪਣ ਦਾ ਅਿਭਆਸ ਕਈ ਕਾਰਕ+' ਤੇ ਿਨਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਿਕ ਸਮਰੱਥ ਿਵਵਸਥਾਵ+ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਿਕNਿਕ ਹਰੇਕ ਪ$ਤੀਯੋਗੀ ਦਾਅਵਾ ਕੁਝ ਟੀਿਚਆਂ ਨੂ ੰ ਪ$ਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ J + ਿਵਰੋਧਾਭਾਸੀ ਦਾਅਿਵਆਂ ਨੂ ੰ ਿਕਸ ਤਰJ+ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਤ+ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਜਦ@ ਿਕ ਪ$#ਾਸਨ ਜਨਤਕ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਿਵੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਿਥਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਅਿਜਹਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

13. ਿਵਦਵਾਨ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਨ M ਜਰਨ Z ਲ ਿਸੰਘ (ਸੂਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਿਕ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਐਮ ਨਾਗਰਾਜ (ਸੂਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਸੇਵਾ ਿਵੱਚ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂ ੰ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਿਕਸੇ ਟੈਸਟ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹ[8] ਿਦੱਤਾ। ਉਨ J + ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ ਕਈ ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ੀਆਂ ਤ@ ਬਚਣ ਲਈ ਐੱਸ ਸੀ ਅਤੇ ਐੱਸ ਟੀ ਦੀ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਦਰਸਾNਦੇ ਅੰਕਿੜਆਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਲਾਗੂ ਮਾਪਦੰਡ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਉਪਯੁਕAਤਾ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਮਾਪਦੰਡ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਤ@ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਿਦੱਤਾ, ਿਕNਿਕ ਰਾਜ+ ਨੂ ੰ ਪ$ਸਤਾਿਵਤ ਤਰੱਕੀ ਪੋਸਟ+ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਉਿਚਤ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ$ਸੰਿਗਕ ਕਾਰਕ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

14. ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰJ+ ਸਥਾਿਪਤ ਹੈ ਿਕ ਅਦਾਲਤ+ ਲਈ ਕਾਰਜਪਾਿਲਕਾ ਨੂ ੰ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਿਨਰਦੇ# ਜ+ ਸਲਾਹਕਾਰ ਉਪਦੇ# ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ ਨਾ ਤ+ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਿਚਤ ਹੈ ਜੋ ਿਕ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਤਿਹਤ ਉਨ J + ਦੇ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਿਵੱਚ ਹੈ। ਆਿਸਫ਼ ਹਮੀਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਨਾਮ ਜੰ ਮੂ ਅਤੇ ਕ>ਮੀਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਿਵੱਚ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਿਟੱਪਣੀ ਕੀਤੀਃ "ਜਦ@ ਿਕਸੇ ਰਾਜ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂ ੰ ਚੁਣੌਤੀ ਿਦੱਤੀ ਜ+ਦੀ ਹੈ, ਤ+ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਜ+ਚ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਿਕ ਕੀ ਿਵਧਾਨਪਾਿਲਕਾ ਜ+ ਕਾਰਜਪਾਿਲਕਾ ਨ M ਸੰਿਵਧਾਨ ਤਿਹਤ ਿਨਰਧਾਰਤ #ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜ+ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਨਹ[8], ਤ+ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂ ੰ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਅਿਜਹਾ ਕਰਦੇ ਸਮ? ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਿਨਰਧਾਰਤ ਸੀਮਾਵ+ ਿਵੱਚ ਰਿਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਅਦਾਲਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ #ਾਖਾ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ 'ਤੇ ਫੈਸਲੇ ਿਵੱਚ ਬੈਠਦੀ ਹੈ।ਪ$#ਾਸਿਨਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਿਨਆਂਇਕ ਸਮੀਿਖਆ ਦੀ #ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤ@ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਦਾਲਤ ਅਪੀਲੀ ਅਥਾਰਟੀ ਨਹ[8] ਹੈ।ਸੰਿਵਧਾਨ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਕਾਰਜਪਾਿਲਕਾ ਨੂ ੰ ਿਨਰਦੇ# ਦੇਣ ਜ+ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਜ+ ਿਕਸੇ ਵੀ ਅਿਜਹੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂ ੰ ਉਪਦੇ# ਦੇਣ ਦੀ ਆਿਗਆ ਨਹ[8] ਿਦੰਦਾ ਜੋ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਤਿਹਤ ਿਵਧਾਨਪਾਿਲਕਾ ਜ+ ਕਾਰਜਪਾਿਲਕਾ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਿਵੱਚ ਆNਦਾ ਹੈ।"

15. ਪੀ. ਰਾਮਚੰ ਦਰ ਰਾਓ ਬਨਾਮ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ 11, ਆਰ.ਸੀ. ਲਾਹੋਟੀ, ਜੱਜ ਨ M ਆਪਣੇ ਿਨਰਣੇ ਿਵਚ ਇੱਕ ਮੋਨ W ਗ$ਾਫ “ਭਾਰਤ ਿਵੱਚ ਿਨਆਂਇਕ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਲੋਕਤੰਤਰ” ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ, ਟੀ.ਆਰ. ਅੰਿਧਆਰੁਿਜਨਾ ਦੁਆਰਾ।ਿਨਆਂਇਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ #ਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਕਤ ਮੋਨ W ਗ$ਾਫ ਿਵੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨ W ਟ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਿਕ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੂ ੰ "ਸਮੱਿਸਆਵ+ ਵੱਲ ਿਧਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਿਵੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ #ਾਖਾਵ+ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ"। ਮੋਨ W ਗ$ਾਫ ਦੇ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਵਾਕ ਇਸ ਿਵ#ੇ# ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰJ+ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨਃ".......ਅਦਾਲਤ+ ਿਵੱਚ ਵੇਰਵੇ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਜ+ ਜ+ਚ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤ+ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।ਡੇਟਾ ਲਈ ਉਨ J + ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇ# ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਕੀਲ+ 'ਤੇ ਿਨਰਭਰਤਾ ਉਨ J + ਨੂ ੰ ਪੱਖਪਾਤੀ ਜ+ ਨਾਕਾਫੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੇ ਅਦਾਲਤ+ ਨੂ ੰ ਆਪਣੇ ਿਗਆਨ ਜ+ ਖੋਜ Yਤੇ ਿਨਰਭਰ ਰਿਹਣਾ ਹੈ ਤ+ ਇਹ ਚੋਣਵ? ਅਤੇ ਿਵਅਕਤੀਗਤ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।.......ਇਸ ਤ@ ਇਲਾਵਾ, ਿਕNਿਕ ਅਦਾਲਤ+ ਅਲ ੱ ਗ-ਥਲ ੱ ਗ ਕੇਸ+ ਲਈ ਹੁਕਮ ਿਦੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨ+ ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਿਥਤੀਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਭੱਤਾ ਨਹ[8] ਿਦੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪ$ਬੰਧਕ+ ਨੂ ੰ ਹੋਰ ਕੇਸ+ ਲਈ ਹੁਕਮ+ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।"

16. ਿਕਸੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਕਬੀਿਲਆਂ ਦੀ ਢੁਕਵ[8] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦਾ ਿਨਰਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਿਵਵੇਕ 'ਤੇ ਛੱਡ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਹੈ, ਿਕNਿਕ ਇਹ ਿਨਰਣਾ ਅਨ M ਕ+ ਕਾਰਕ+' ਤੇ ਿਨਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਜਨ J + ਦੀ ਇਹ ਅਦਾਲਤ ਕਲਪਨਾ ਨਹ[8] ਕਰ ਸਕਦੀ।ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਐਮ ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਅਤੇ ਜਰਨ. ਲ ਿਸੰ ਘ (ਸੁਪਰਾ) ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸੂਿਬਆਂ 'ਤੇ ਛੱਡ ਿਦੱਤਾ ਸੀ।ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਯੋਗ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਦੀ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਿਕ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਢੁਕਵ8ਤਾ ਨੂ ੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਤੈਅ ਕਰਨ M ਪQਦੇ ਹਨ, ਦਾ ਕੋਈ ਅਨੁਕੂਲ ਨਤੀਜਾ ਨਹ[8] ਿਨਕਿਲਆ ਿਕNਿਕ ਜਰਨ. ਲ ਿਸੰ ਘ (ਸੁਪਰਾ) ਦੀ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਰਾਜ+ ਲਈ ਜਨਤਕ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਿਵੱਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੇ ਮੁਲ+ਕਣ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂ ੰ ਉਿਚਤ ਸਮਿਝਆ। ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂ ੰ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜ@ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ+ ਨੂ ੰ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਿਵਵੇਕ ਨੂ ੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।ਇਸ ਤ@ ਇਲਾਵਾ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਾਨਕ ਸਿਥਤੀਆਂ, ਿਜਨ J + ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, #ਾਇਦ ਇੱਕੋ ਿਜਹੀਆਂ ਨਾ ਹੋਣ।ਇਸ ਤ@ ਇਲਾਵਾ, ਐਮ ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਇਹ ਸਪ#ਟ ਕੀਤਾ ਿਕ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਿਰਜ਼ਰਵੇ#ਨ ਪ$ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ+ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੇਸ-ਦਰ-ਕੇਸ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤ+ ਜੋ ਇਹ ਸਥਾਿਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਿਕ ਕੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਮਾਤਰਾਯੋਗ ਅੰਕਿੜਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਿਥਤ ਹੈ ਜ+ ਨਹ8।ਇਸ ਲਈ, ਸਾਡਾ ਿਵਚਾਰ ਹੈ ਿਕ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਪ$ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ# ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਿਵੱਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਢੁਕਵ8ਤਾ ਨੂ ੰ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਮਾਪਦੰਡ ਨਹ[8] ਰੱਿਖਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 2) ਮਾਤਰਾਯੋਗ ਡਾਟਾ ਇਕੱ ਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਿਨਟ

17. ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਿਸੰਚਾਈ ਿਵਭਾਗ ਿਵੱਚ ਸੁਪਰਡQਟ ਇੰਜੀਨੀਅਰ+ ਦੀ ਸੀਨੀਆਰਤਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 32 ਦੇ ਤਿਹਤ ਦਾਇਰ ਇੱਕ ਿਰੱਟ ਪਟੀ#ਨ ਆਰ. ਕੇ. ਸੱ ਭਰਵਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਨਾਮ ਪੰ ਜਾਬ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾ ਿਵ#ਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਬੰਧਤ ਹਦਾਇਤ+ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ 14 ਪ$ਤੀ#ਤ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਪ$ਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਕਤ ਫੈਸਲੇ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਨੁਕਤੇ ਿਵਚਾਰਨ ਲਈ ਆਏ, ਪਿਹਲਾ ਇਹ ਿਕ ਜੇਕਰ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀ ਦੇ 14 ਫੀਸਦੀ ਤ@ ਵੱਧ ਉਮੀਦਵਾਰ+ ਨੂ ੰ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ/ਸੀਨੀਆਰਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਾਡਰ ਿਵੱਚ ਿਨਯੁਕਤ/ਪ$ਮੋਟ ਕੀਤਾ ਜ+ਦਾ ਹੈ, ਤ+ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇ# ਉਕਤ ਕਾਡਰ ਿਵੱਚ ਪ$ਾਪਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਤ+ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਪ$ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਦਾਇਤ+ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।ਦੂਜਾ ਨੁਕਤਾ ਿਜਸ ’ਤੇ ਬਿਹਸ ਹੋਈ ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਐੱਸਸੀ, ਐੱਸਟੀ ਅਤੇ ਪੱਛੜੀਆਂ #$ੇਣੀਆਂ ਲਈ ਿਨਰਧਾਰਤ ਅਸਾਮੀਆਂ ਭਰਨ ਤ@ ਬਾਅਦ ਰੋਸਟਰ ਕੰਮ ਨਹ[8] ਕਰ ਸਕਦਾ।ਇਸ ਤ@ ਬਾਅਦ ਿਕਸੇ ਕਾਡਰ ਿਵੱਚ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸਾਮੀ ਉਸ #$ੇਣੀ (ਿਰਜ਼ਰਵ ਜ+ ਜਨਰਲ) ਤ@ ਭਰੀ ਜਾਵੇਗੀ ਿਜਸ ਦੇ ਮQਬਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਖਾਲੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਨਰਲ ਵਰਗ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ+ ਵੱਲ@ ਉਠਾਏ ਗਏ ਪਿਹਲੇ ਨੁਕਤੇ ਨੂ ੰ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਇਹ ਕਿਹ ਕੇ ਰੱਦ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਸੀ ਿਕ ਰਾਖਵ? ਵਰਗ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਗ਼ੈਰ-ਰਾਖਵੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ J + ਅਸਾਮੀਆਂ Yਤੇ ਉਨ J + ਦੀ ਿਨਯੁਕਤੀ ਦੀ ਸਿਥਤੀ ਿਵੱਚ ਉਨ J + ਦੀ ਿਗਣਤੀ ਨਹ[8] ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਦੀ ਪ$ਤੀ#ਤਤਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ J + ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਨਹ[8] ਰੱਿਖਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਰਾਏ ਸੀ ਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੀ ਅਨੁਛੇਦ 16 (4) ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂ ੰ ਿਕਸੇ ਵੀ ਿਪਛੜੇ ਵਰਗ ਦੇ ਨਾਗਿਰਕ+ ਦੇ ਹੱਕ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਦੀ ਿਵਵਸਥਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾNਦੀ ਹੈ, ਿਜਸ ਦੀ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਏ ਿਵੱਚ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਉਿਚਤ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਹ[8] ਹੈ।ਰਾਜ ਵੱਲ@ ਿਪਛੜੀਆਂ #$ੇਣੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਪ$ਤੀ#ਤਤਾ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਿਵੱਚ ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਤਬਦੀਲੀ ਜ+ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹ[8] ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਿਕNਿਕ ਿਪਛੜੀਆਂ #$ੇਣੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਮQਬਰ+ ਨੂ ੰ ਪਿਹਲ+ ਹੀ ਜਨਰਲ ਸੀਟ+ ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਿਨਯੁਕਤ/ਤਰੱਕੀ ਿਦੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

18. ਦੂਸਰਾ ਿਬੰਦੂ ਹਰ ਸਾਲ "ਚੱਲ ਰਹੇ ਖਾਤੇ" ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਰੋਸਟਰ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।100 ਪੋਸਟ+ ਲਈ ਰੋਸਟਰ ਪੁਆਇੰਟ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ ਇੱਕ ਵਾਰ ਰੋਸਟਰ ਿਵੱਚ ਿਨਰਧਾਰਤ 14 ਪ$ਤੀ#ਤ ਅਸਾਮੀਆਂ ਭਰ ਲਈਆਂ ਜਾਣ ਤ+ ਿਨਰਦੇ#+ ਦੁਆਰਾ ਸੋਚੇ ਗਏ ਨਤੀਜੇ ਪ$ਾਪਤ ਹੋ ਜ+ਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਤ@ ਬਾਅਦ ਰੋਸਟਰ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਔਿਚਤa ਨਹ[8] ਹੈ।ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਿਟੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਿਕ '' ਚਲਦਾ ਖਾਤਾ '' ਕੇਵਲ ਿਨਰਦੇ#+ ਦੁਆਰਾ ਪ$ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੋਟੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤ@ ਬਾਅਦ ਨਹ8।ਮੁਢਲੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਭਰਨ ਤ@ ਬਾਅਦ ਕਾਡਰ ਿਵੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਨੂ ੰ ਉਸ #$ੇਣੀ ਿਵੱਚ@ ਭਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਇਹ ਅਸਾਮੀ ਰੋਸਟਰ ਿਵੱਚ ਸੀ।

19. ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਦੇਿਖਆ ਿਕ ਢੁਕਵ[8] ਸਰਕਾਰ ਨੂ ੰ ਰੋਸਟਰ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਡਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਪQਦਾ ਹੈ ਤ+ ਜੋ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਿਕ ਕੀ ਸੇਵਾ ਿਵੱਚ ਿਦੱਤੀ ਗਈ #$ੇਣੀ/ਸਮੂਹ ਨੂ ੰ ਉਿਚਤ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਕਾਡਰ ਸਮਰੱਥਾ ਇਹ ਵੀ ਸੁਿਨ#ਿਚਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਿਕ 50 ਪ$ਤੀ#ਤ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਸੀਮਾ ਦੀ ਉਲ ੰ ਘਣਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਿਦਆਂ ਆਰ.ਕੇ. ਸੱ ਭਰਵਾਲ (ਸੁਪਰਾ), ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਦੀ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਅੱਗੇ ਿਕਹਾ ਿਕ ਰੋਸਟਰ ਪੋਸਟ-ਿਵ#ੇ# ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਾ ਿਕ ਖਾਲੀ ਥ+ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ।

20. ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ ਇਹ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਪ$ਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ ਲਈ ਖੁੱਲਾ ਹੈ ਿਕ ਪੱਛੜੇਪਣ, ਸਮੁੱਚੀ ਪ$#ਾਸਕੀ ਕਾਰਜਕੁ#ਲਤਾ ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਹੁਿਦਆਂ ਦੀ ਇੱਕ #$ੇਣੀ ਿਵੱਚ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਠ W ਸ ਕਾਰਨ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।ਰੋਸਟਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ ਰੋਸਟਰ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਉਿਚਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂ ੰ ਕਾਡਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਤ+ ਜੋ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਿਕ ਸੇਵਾ ਿਵੱਚ ਿਦੱਤੀ ਗਈ #$ੇਣੀ/ਸਮੂਹ ਦੀ ਉਿਚਤ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਹੈ ਜ+ ਨਹ8। ਜਰਨ. ਲ ਿਸੰ ਘ (ਸੁਪਰਾ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਦੁਆਰਾ ਿਨਰਧਾਰਤ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਅੰਕਿੜਆਂ ਦਾ ਸੰਗ$ਿਹ ਸਬੰਧਤ ਕਾਡਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।

21. ਹਾਲ+ਿਕ ਇਹ ਸਪ#ਟ ਹੈ ਿਕ ਮਾਤਰਾਯੋਗ ਡੇਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਕਾਈ ਇੱਕ ਕਾਡਰ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਹੈ, ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਿਕ ਕਾਡਰ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ।ਿਬਹਤਰ ਪ$#ੰਸਾ ਲਈ ਸਬੰਧਤ ਿਨਯਮ+ ਦੇ ਇਿਤਹਾਸਕ ਿਪਛੋਕੜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣਾ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਕ?ਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ+ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾਵ+ Yਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟ, 1919 ਦੀ ਧਾਰਾ 96 ਬੀ ਦੀ ਉਪ-ਧਾਰਾ (2) ਦੁਆਰਾ ਪ$ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ #ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤ@ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕbਸਲ ਿਵੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਨ M ਿਸਵਲ ਸੇਵਾਵ+ (ਵਰਗੀਕਰਣ, ਿਨਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਅਪੀਲ) ਿਨਯਮ, 1930 ਬਣਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਿਵੱਚ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵ+ ਨੂ ੰ ਉਕਤ ਿਨਯਮ+ ਦੇ ਿਨਯਮ 14 ਅਨੁਸਾਰ ਿਨਮਨਿਲਖਤ ਢੰਗ ਨਾਲ #$ੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀਃ (i) ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਰਿਵਿਸਜ਼; (ii) ਕ?ਦਰੀ ਸੇਵਾਵ+, ਕਲਾਸ-1; (iii) ਕ?ਦਰੀ ਸੇਵਾਵ+, ਕਲਾਸ-II; (iv) ਸੂਬਾਈ ਸੇਵਾਵ+; (v) ਸਪੈ#ਿਲਸਟ ਸੇਵਾਵ+; ਅਤੇ (vi) ਅਧੀਨ ਸੇਵਾਵ+। ਪਿਹਲੇ ਕ?ਦਰੀ ਤਨਖਾਹ ਕਿਮ#ਨ ਨ M ਸੇਵਾਵ+ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ Yਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕੀਤਾ ਤ+ ਿਕ '' ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂ ੰ ਸਰਕਾਰ ਪ$ਤੀ ਉਨ J + ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵ+ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਿਨਰਪੱਖ ਿਵਵਹਾਰ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂ ੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੀ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂ ੰ ਉਿਚਤ ਿਰਟਰਨ, ਅਤੇ ਿਵਿਭੰਨ ਤਰJ+ ਦੇ ਅਹੁਿਦਆਂ' ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ J + ਦੀ ਿਡਊਟੀ ਦੀ ਪ$ਿਕਰਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸਬੰਿਧਤ ਿਨਰਪੱਖਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ"। ਪਿਹਲੇ ਕ?ਦਰੀ ਤਨਖਾਹ ਕਿਮ#ਨ ਦੀ ਿਰਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕ?ਦਰੀ ਸੇਵਾਵ+ ਨੂ ੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰ #$ੇਣੀਆਂ ਿਵੱਚ ਵੰਿਡਆ ਿਗਆ ਸੀ, ਿਜਵ? ਿਕ, ਕਲਾਸ I, ਕਲਾਸ II, ਅਧੀਨ ਸੇਵਾਵ+ ਅਤੇ ਘਟੀਆ ਸੇਵਾਵ+। ਅਧੀਨ" ਅਤੇ "ਘਟੀਆ" #ਬਦ+ ਦੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਵਜ@ ਵਰਤ@ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਇਤਰਾਜ਼+ ਦਾ ਨ W ਿਟਸ ਲੈਣ ਤ@ ਬਾਅਦ, ਪਿਹਲੇ ਕ?ਦਰੀ ਤਨਖਾਹ ਕਿਮ#ਨ ਨ M ਿਸਫਾਰ# ਕੀਤੀ ਿਕ ਉਹਨ+ #$ੇਣੀਆਂ ਨੂ ੰ ਕਲਾਸ III ਅਤੇ ਕਲਾਸ IV ਿਕਹਾ ਜਾਵੇ। ਕ?ਦਰੀ ਿਸਵਲ ਸੇਵਾਵ+ (ਵਰਗੀਕਰਨ, ਿਨਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਅਪੀਲ) ਿਨਯਮ, 1965 (“ਸੀ ਸੀ ਏ ਿਨਯਮ, 1965”) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀਆਂ ਿਸਵਲ ਸੇਵਾਵ+ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਹੈ:1) ਕ?ਦਰੀ ਿਸਵਲ ਸੇਵਾਵ+, ਕਲਾਸ I; (2) ਕ?ਦਰੀ ਿਸਵਲ ਸੇਵਾਵ+; ਕਲਾਸ II; (3) ਕ?ਦਰੀ ਿਸਵਲ ਸੇਵਾਵ+, ਕਲਾਸ III; ਅਤੇ (4) ਕ?ਦਰੀ ਿਸਵਲ ਸੇਵਾਵ+, ਕਲਾਸ IV। ਉਕਤ ਿਨਯਮ+ ਦਾ ਿਨਯਮ 4 ਪ$ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਕ ਇੱਕ ਿਵ#ੇ# #$ੇਣੀ ਿਵੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗ$ੇਡ #ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੰਘ ਅਧੀਨ ਸਾਰੀਆਂ ਿਸਵਲ ਅਸਾਮੀਆਂ ਨੂ ੰ 11.11.1975 ਨੂ ੰ ਪ$ਸੋਨਲ ਅਤੇ ਪ$#ਾਸਿਨਕ ਸੁਧਾਰ ਿਵਭਾਗ ਦੇ ਐੱਸ. ਓ. 5041 ਅਤੇ ਸੀ ਸੀ ਏ ਿਨਯਮ+, 1965 ਦੇ ਿਨਯਮ 6-ਏ ਿਵੱਚ ਦਰਜ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨ W ਟੀਿਫਕੇ#ਨ ਰਾਹ[8] 'ਕਲਾਸ' ਤ@ 'ਗਰੁੱਪ' ਿਵੱਚ ਮੁੜ #$ੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਇਸ ਤ@ ਬਾਅਦ ਕ?ਦਰੀ ਿਸਵਲ ਸੇਵਾਵ+/ਕ?ਦਰੀ ਿਸਵਲ ਪੋਸਟ+ ਨੂ ੰ ਗਰੁੱਪ 'ਏ', ਗਰੁੱਪ 'ਬੀ', ਗਰੁੱਪ 'ਸੀ' ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ 'ਡੀ' ਿਵੱਚ ਸੰਗਿਠਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ। ਕ?ਦਰੀ ਿਸਵਲ ਸੇਵਾਵ+ ਦਾ ਮੌਜੂਦ ਢ+ਚਾ ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਿਕਸੇ ਿਵ#ੇ# ਸੇਵਾ ਨੂ ੰ ਸਮੂਹ+ ਿਵੱਚ ਵੰਿਡਆ ਜ+ਦਾ ਹੈ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਹੋਰ ਗ$ੇਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

22. ਸੁਣਵਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤੀ ਸੰਘ ਨ M ਇੱਕ ਹਲਫ਼ਨਾਮਾ ਦਾਇਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਕ?ਦਰ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਕਰਨ ਤ@ ਪਿਹਲ+ ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਿਨਰਧਾਰਤ #ਰਤ+ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਬਾਰੇ ਸੂਿਚਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨ M 02.07.1997 ਦੇ ਇੱਕ ਦਫ਼ਤਰ ਮੈਮੋਰੰਡਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ, ਜੋ ਿਕ ਆਰ.ਕੇ. ਸੱਭਰਵਾਲ (ਸੁਪਰਾ), ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਿਕਹਾ ਸੀ ਿਕ ਕਾਡਰ-#ਕਤੀ ਹਮੇ#ਾ ਕਾਡਰ ਿਵੱਚ #ਾਮਲ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਿਗਣਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਪੀ ਜ+ਦੀ ਹੈ। ਿਨਯੁਕਤੀ ਲਈ ਿਵਚਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਅਿਧਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਿਸਰਫ ਇੱਕ ਕਾਡਰ ਿਵੱਚ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜ@, ਿਰਜ਼ਰਵੇ#ਨ ਦੀ ਪ$ਤੀ#ਤਤਾ ਦਾ ਿਹਸਾਬ ਉਨ J + ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਸੰਿਖਆ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੈਡਰ-#ਕਤੀ ਬਣਾNਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨ M ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਿਲਆਂਦਾ ਹੈ ਿਕ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਗਭਗ 90 ਮੰਤਰਾਲੇ/ਿਵਭਾਗ ਹਨ ਿਜਨ J + ਿਵੱਚ 30 ਲ ੱ ਖ ਕਰਮਚਾਰੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 90 ਿਵੱਚ@ 44 ਮੰਤਰਾਿਲਆਂ/ਿਵਭਾਗ+ ਤ@ ਪ$ਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨ M ਿਕਹਾ ਹੈ ਿਕ ਲਗਭਗ 3800 ਕਾਡਰ ਹਨ। ਸਾਨੂ ੰ ਇਸ ਤੱਥ ਤ@ ਵੀ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਿਗਆ ਿਕ 2013 ਤ@ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਿਡਪਟੀ ਸੈਕਟਰੀ ਰQਕ ਦੇ ਅਿਧਕਾਰੀ ਦੀ ਿਨਯੁਕਤੀ ਲਈ ਹਦਾਇਤ+ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਹਦਾਇਤ+ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨੂ ੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਲਫ਼ਨਾਮੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਿਵਭਾਗ+/ਇਕਾਈਆਂ/ਉਪ-ਇਕਾਈਆਂ ਿਵੱਚ ਹਜ਼ਾਰ+ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਰੋਸਟਰ ਰੱਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਫ਼ਤਰੀ ਮੈਮੋਰੰਡਮ ਿਮਤੀ 02.07.1997 ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਜਨਤਕ ਿ#ਕਾਇਤ+ ਅਤੇ ਪੈਨ#ਨ+, ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਿਸਖਲਾਈ ਿਵਭਾਗ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਰੋਸਟਰ ਿਤਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਿਸਧ+ਤ #ਾਮਲ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਆਿਫਸ ਮੈਮੋਰੰਡਮ ਦੇ ਪੈਰਾ 4 (ਸੀ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੋਸਟਰ ਦੇ ਉਦੇ# ਲਈ ਕਾਡਰ ਦਾ ਅਰਥ ਇੱਕ ਿਵ#ੇ# ਗ$ੇਡ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਭਰਤੀ ਿਨਯਮ+ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਭਰਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਿਵ#ੇ# ਮੋਡ ਦੁਆਰਾ ਭਰੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਸੰਿਖਆ #ਾਮਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਿਮਤੀ 02.07.1997 ਦੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਮੈਮੋਰੰਡਮ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਗਏ ਸਪ#ਟੀਕਰਨ ਨ W ਟਸ ਿਵੱਚ ਪੋਸਟ-ਬੇਸਡ ਰੋਸਟਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ J + ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਿਸਧ+ਤ+ ਦੀ ਿਵਆਿਖਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਿਵਆਿਖਆ ਨ W ਟ+ ਦਾ ਪੈਰਾ 5 ਇਸ ਤਰJ+ ਪੜJਦਾ ਹੈਃ “ਜਦ@ ਿਕ ਕਾਡਰ ਨੂ ੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਿਕਸੇ ਖਾਸ ਗ$ੇਡ ਿਵੱਚ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਸੰਿਖਆ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਸਮਿਝਆ ਜ+ਦਾ ਹੈ, ਰੋਸਟਰ ਿਤਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ# ਲਈ, ਇਸ ਿਵੱਚ ਲਾਗੂ ਭਰਤੀ ਿਨਯਮ+ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਰਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਢੰਗ ਦੁਆਰਾ ਭਰੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ #ਾਮਲ ਹੋਣਗੀਆਂ।ਉਧਾਰਣ ਲਈ, 200 ਅਸਾਮੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਾਡਰ ਿਵੱਚ, ਿਜੱਥੇ ਭਰਤੀ ਿਨਯਮ ਿਸੱਧੀ ਭਰਤੀ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀਆਂ ਲਈ 50: 50 ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਿਸੱਧੀ ਭਰਤੀ ਲਈ ਰੋਸਟਰ ਿਵੱਚ 100 ਅੰਕ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਲਈ 100 ਅੰਕ ਹੋਣਗੇ - ਇਸ ਤਰJ+ ਕੁੱਲ ਿਮਲਾ ਕੇ 200।"

23. ਭਾਰਤੀ ਸੰਘ ਨ M ਇਹਨ+ ਰਾਜ+ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਪ$ਦਰ#ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ# ਲਈ ਆਂਧਰਾ ਪ$ਦੇ#, Yਤਰ ਪ$ਦੇ#, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਮੱਧ ਪ$ਦੇ#, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਿਹਮਾਚਲ ਪ$ਦੇ# ਰਾਜ+ ਦੇ ਪ$ਚਿਲਤ ਸੇਵਾ ਿਨਯਮ+ ਨੂ ੰ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਂਧਰਾ ਪ$ਦੇ# ਰਾਜ ਅਤੇ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾਵ+ ਿਨਯਮ, 1996 ਦੇ ਿਨਯਮ 2 (8) ਿਵੱਚ ਿਕਸੇ ਸੇਵਾ ਿਵੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ #$ੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਗ$ੇਡ+ ਿਵੱਚ ਅਸਾਮੀਆਂ ਨੂ ੰ ਕਾਡਰ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਪਿਰਭਾਿ#ਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਸੇਵਾ” ਨੂ ੰ ਿਨਯਮ 2(30) ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਜ+ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਜ+ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਜ+ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾ ਵਜ@ ਵਰਗੀਿਕ$ਤ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੇ ਵਰਗ ਵਜ@ ਪਿਰਭਾਿ#ਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ, ਿਜਵ? ਿਕ ਕੇਸ ਹੋਵੇ। ਿਨਯਮ 22 ਜੋ ਿਵ#ੇ# ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ (ਰਾਖਵ+ਕਰਨ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਿਧਤ ਹੈ, ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂ ੰ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਦਾ ਪ$ਬੰਧ ਕਰਨ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਿਦੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਿਨਯਮ ਅਗਲੀ Yਚ #$ੇਣੀ ਿਵੱਚ ਤਰੱਕੀ ਲਈ 100-ਪੁਆਇੰਟ ਰੋਸਟਰ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਿਦੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਨੀਤੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣਾ ਢੁਕਵ+ ਹੋਵੇਗਾ ਿਜਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀ ਲਈ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਹਰੇਕ #$ੇਣੀ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਲਈ ਰੱਖੇ ਗਏ ਰੋਸਟਰ ਰਿਜਸਟਰ+ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਿਹਮਾਚਲ ਪ$ਦੇ# ਰਾਜ ਨ M ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ@ ਿਮਤੀ 02.07.1997 ਨੂ ੰ ਜਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਮੈਮੋਰੰਡਮ ਦੇ ਸਪ#ਟੀਕਰਨ ਨ W ਟਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਿਦਆਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

24. ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਉਨ J + ਫੈਸਿਲਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣਾ ਵਾਜਬ ਹੋਵੇਗਾ ਿਜਨ J + ਿਵੱਚ 'ਕਾਡਰ' #ਬਦ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨਾਲ ਨਿਜੱਿਠਆ ਿਗਆ ਹੈ। ਕ?ਦਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਿਰੰਗ ਸੇਵਾ, ਕਲਾਸ I, ਭਰਤੀ ਿਨਯਮ, 1954 ਦੇ ਿਨਯਮ 4(2) ਨ M ਬ#ਰਤੇ ਿਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਕਲਾਸ I ਦੇ ਗ$ੇਡ ਦੀਆਂ 75% ਅਸਾਮੀਆਂ ਨੂ ੰ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਕਲਾਸ I ਤ@ ਤਰੱਕੀ ਦੁਆਰਾ ਭਿਰਆ ਜਾਵੇਗਾ। #ਬਦ+ ਦੀ ਿਵਆਿਖਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। "ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੇ ਗ$ੇਡ ਿਵੱਚ ਖਾਲੀ ਅਸਾਮੀਆਂ", ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਏ.ਕੇ. ਸੁਬਰਾਮਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਨਾਮ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇ ੰ ਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨ M ਮੰਿਨਆ ਿਕ "ਗਰੇਡ" #ਬਦ ਕਾਡਰ ਦੇ ਅਰਥ+ ਿਵੱਚ ਵਰਿਤਆ ਜ+ਦਾ ਹੈ। ਡਾ ਚੱ ਕਰਧਰ ਪਾਸਵਾਨ ਬਨਾਮ ਿਬਹਾਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਿਵੱਚ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਿਵਵਾਦ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 16(4) ਦੇ ਤਿਹਤ ਿਰਜ਼ਰਵੇ#ਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ# ਲਈ ਸਵਦੇ#ੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ, ਿਸਹਤ ਿਵਭਾਗ, ਿਬਹਾਰ ਰਾਜ ਿਵੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਿਤੰਨ ਿਡਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ+ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਰਾਏ ਸੀ ਿਕ ਹਾਲ+ਿਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਿਤੰਨ ਿਡਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ+ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਕਲਾਸ 1 ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਿਡਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ+ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਇੱਕ 'ਕਾਡਰ' ਨਹ[8] ਬਣਦੀਆਂ। ਇਹ ਮੰਿਨਆ ਿਗਆ ਸੀ ਿਕ 'ਕਾਡਰ' #ਬਦ ਦਾ ਸਰਿਵਸ ਿਨਆਂ #ਾਸਤਰ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਿਨ#ਿਚਤ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਅਰਥ ਹੈ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਬੁਿਨਆਦੀ ਿਨਯਮ 9 (4) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ‘ਕਾਡਰ’ #ਬਦ ਦੀ ਪਿਰਭਾ#ਾ ਿਕਸੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜ+ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਇਕਾਈ ਵਜ@ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੇਵਾ ਦੇ ਿਹੱਸੇ ਵਜ@ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਿਖਆ ਿਗਆ ਿਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸਵਦੇ#ੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਿਵੱਚ ਸਭ ਤ@ Yਚਾ ਅਹੁਦਾ ਹੈ ਿਜਸ ਲਈ ਿਡਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ+ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇੱਕ Yਚ ਤਨਖਾਹ ਸਕੇਲ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ, ਜੋ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਕੇਡਰ ਜ+ ਗ$ੇਡ ਬਣਾNਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਇਹ ਿਵਚਾਰ ਵੀ ਪ$ਗਟਾਇਆ ਿਕ ਸਰਕਾਰ ਪ$#ਾਸਕੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਲੋੜ8ਦੇ ਸਮ? ਅਨੁਸਾਰ ਿਕਸੇ ਵੀ ਿਵ#ੇ# ਸੇਵਾ ਿਵੱਚ ਵੱਧ ਤ@ ਵੱਧ ਕਾਡਰ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਇਹ ਿਸੱਟਾ ਕੱਿਢਆ ਿਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਿਡਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ+ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਸੇਵਾ ਿਵੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਡਰ ਬਣਾNਦੀ ਹੈ।

25. ਕੇ. ਮਿਣਕਾਰਾਜ ਬਨਾਮ ਭਾਰਤ ਯੂਨੀਅਨ ਿਵੱਚ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀ #$ੇਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਭਲਾਈ ਇੰਸਪੈਕਟਰ, ਗ$ੇਡ III ਸੀ। ਉਨ J + ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਿਕ ਚਾਰ ਅਸਾਮੀਆਂ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਆਂ ਹਨ ਿਕNਿਕ ਗਰੇਡ-2 ਦੀਆਂ 26 ਅਸਾਮੀਆਂ ਹਨ। ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨ M ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਿਕ ਿਸਰਫ 23 ਗ$ੇਡ II ਅਸਾਮੀਆਂ ਸਨ ਿਕNਿਕ ਿਤੰਨ ਗ$ੇਡ III ਅਸਾਮੀਆਂ ਜੋ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ$ੇਡ II ਿਵੱਚ ਅਪਗ$ੇਡ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਗ$ੇਡ II ਇੰਸਪੈਕਟਰ+ ਦੀ ਕਾਡਰ ਤਾਕਤ ਦਾ ਿਹੱਸਾ ਨਹ[8] ਸਨ। ਕੇ. ਮਿਨਕਰਾਜ ਦੀ ਅਪੀਲ ਨੂ ੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਮੰਿਨਆ ਿਕ ਤਰੱਕੀਆਂ ਇੱਕ ਗ$ੇਡ ਤ@ ਇੱਕ Yਚ ਗ$ੇਡ ਿਵੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਕਾਡਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਪ$ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ# ਨਾਲ ਗ$ੇਡ ਿਵੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕੁੱਲ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਿਗਣਤੀ ਿਵੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। "ਕਾਡਰ" ਦਾ ਅਰਥ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਿਵਚਾਰ ਲਈ ਿਫਰ ਤ@ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਬਨਾਮ ਪੁ#ਪਾ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਿਵੱਚ ਆਇਆ।"ਰੇਲਵੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕੋਡ ਦੇ 1985 ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਿਵੱਚ ਕਾਡਰ ਨੂ ੰ ਿਕਸੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜ+ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੇਵਾ ਦੇ ਿਹੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਪਿਰਭਾਿ#ਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਿਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗ$ੇਡ+ ਿਵੱਚ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਰੋਸਟਰ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ# ਲਈ ਵੀ ਸੁਤੰਤਰ ਕਾਡਰ ਬਣਨਗੀਆਂ। "ਕੇਡਰ" #ਬਦ ਨੂ ੰ ਵੱਡਾ ਅਰਥ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਿਕ ਰੇਲਵੇ ਸਥਾਪਨਾ ਿਵੱਚ ਅਸਾਮੀਆਂ, ਗ$ੇਡ+ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜ+ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥ@ ਤੱਕ ਿਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗ$ੇਡ+ ਿਵੱਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਥਾਈ, ਵਰਕ ਚਾਰਜ, ਸੁਪਰਿਨਊਮਰਰੀ ਅਤੇ #ੈਡੋ ਪੋਸਟ+ ਵੀ ਕਾਡਰ ਦਾ ਿਹੱਸਾ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

26. ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਬਨਾਮ ਫਿਤਹ ਚੰ ਦ ਸੋਨੀ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣਾ ਵਾਜਬ ਹੈ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਅਰਥ Yਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ 'ਤਰੱਕੀ' ਿਵੱਚ ਨਾ ਿਸਰਫ Yਚ ਅਹੁਦੇ ਜ+ ਰQਕ ਤੱਕ ਤਰੱਕੀ #ਾਮਲ ਹੈ ਬਲਿਕ Yਚ ਗ$ੇਡ ਤੱਕ ਤਰੱਕੀ ਵੀ #ਾਮਲ ਹੈ। ਕੀ ਹਿਥਆਰ, ਹਿਥਆਰ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਸੇਵਾ ਿਨਭਾ ਰਹੇ ਅਿਧਕਾਰੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਉਦੇ#+ ਲਈ ਇੱਕੋ ਕਾਡਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਨਾਮ ਲੈਫਟੀਨ m ਟ ਕਰਨਲ ਪੀ. ਕੇ. ਚੌਧਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ ਉਹ ਇੱਕੋ ਕਾਡਰ ਦਾ ਗਠਨ ਨਹ[8] ਕਰਦੇ, ਭਾਵ? ਉਹ ਇੱਕੋ ਿਜਹੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਇੱਕੋ ਰQਕ 'ਤੇ ਹੋਣ, ਇੱਕੋ ਵਰਦੀ ਪਿਹਨਣ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਿਜਹੇ ਸੇਵਾ ਲਾਭ+ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਮਾਲਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਿਕNਿਕ ਅਫਸਰ+ ਨੂ ੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿਥਆਰ+ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵ+ ਲਈ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਿਜਸ ਨਾਲ ਉਨ J + ਨੂ ੰ ਵੱਖਰੇ ਕਾਡਰ+ ਿਵੱਚ ਰੱਿਖਆ ਿਗਆ ਸੀ, ਇਕੱਲੇ ਉਸ ਕਾਡਰ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਪਲਬਧ ਨਹ[8] ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਸਬ-ਇ ੰ ਸਪੈਕਟਰ ਰੂਪਲਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਨਾਮ ਲੈਫਟੀਨ N ਟ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਪਿਹਲ+ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਇਹ ਿਕਹਾ ਿਗਆ ਸੀ ਿਕ ਦੋ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਇਕਲੌ ਤੇ ਕਾਰਕ ਨਾਲ ਨਹ[8] ਕੀਤੀ ਜ+ਦੀ।ਇਸ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਚਾਰ ਕਾਰਕ ਹਨਃ i) ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਪ$ਿਕਰਤੀ ਅਤੇ ਕਰਤੱਵ, (ii) ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਬੈਠ M ਅਿਧਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ #ਕਤੀਆਂ; ਖੇਤਰੀ ਜ+ ਹੋਰ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲੇ ਜ+ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹੱਦ; (iii) ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਯੋਗਤਾ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹੈ, ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਭਰਤੀ ਲਈ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ (iv) ਪੋਸਟ ਦੀ ਤਨਖਾਹ। ਇਹ ਅਦਾਲਤ, ਲੈਫਟੀਨ N ਟ ਕਰਨਲ ਪੀ. ਕੇ. ਚੌਧਰੀ (ਸੁਪਰਾ) ਦੀ ਰਾਏ ਸੀ ਿਕ ਕਾਡਰ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਿਵਅਕਤੀ ਦੀ ਦੂਜੇ ਿਵਅਕਤੀ ਨੂ ੰ ਤਬਦੀਲੀ ਜ+ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨਾ ਸ+ਝੇ ਕਾਡਰ ਦੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਿਵ#ੇ#ਤਾਵ+ ਹਨ।

27. ਆਰ. ਕੇ. ਸਭਰਵਾਲ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਿਕ ਿਨਯੁਕਤੀ ਲਈ ਿਵਚਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਅਿਧਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਿਸਰਫ ਇੱਕ ਕਾਡਰ ਿਵੱਚ ਿਕਸੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਖਾਲੀ' ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਦੀ ਪ$ਤੀ#ਤਤਾ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ਪ$ਾਸੰਿਗਕ ਨਹ[8] ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਿਕਹਾ ਿਗਆ ਿਕ ਕਾਡਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂ ੰ ਹਮੇ#ਾ ਕਾਡਰ ਦੇ ਅਹੁਿਦਆਂ ਦੀ ਿਗਣਤੀ ਨਾਲ ਮਾਿਪਆ ਜ+ਦਾ ਹੈ।

28. ਉਪਰੋਕਤ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ #ਾਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਤ@ ਇਹ ਸਪ#ਟ ਹੈ ਿਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਿਸਵਲ ਪੋਸਟ+ ਨੂ ੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਸੰਗਿਠਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੇਵਾ ਪੋਸਟ+ ਦੇ 'ਕਲਾਸ+'/'ਸਮੂਹ+' ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ 'ਕਲਾਸ'/'ਗਰੁੱਪ' ਨੂ ੰ ਹੋਰ ਗ$ੇਡ+ ਿਵੱਚ ਵੰਿਡਆ ਿਗਆ ਹੈ। ਭਾਵ? ਨ+ਅ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕ?ਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ+ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾਵ+ ਦਾ ਢ+ਚਾ ਇੱਕੋ ਿਜਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਿਨਰਦੇ#+ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰੇਕ ਗ$ੇਡ ਲਈ ਕਾਡਰ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜ+ਦਾ ਹੈ। ਦੁਹਰਾਅ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ 44 ਮੰਤਰਾਿਲਆਂ/ਿਵਭਾਗ+ ਿਵੱਚ 3800 ਕਾਡਰ ਹਨ। ਬੁਿਨਆਦੀ ਿਨਯਮ 9 (4) ਿਵੱਚ ‘ਕਾਡਰ’ ਦੀ ਪਿਰਭਾ#ਾ ਿਕਸੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜ+ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਇਕਾਈ ਵਜ@ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੇਵਾ ਦੇ ਿਹੱਸੇ ਵਜ@ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਾਡਰ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਨਾ ਿਕਸੇ ਰਾਜ ਦੀ ਚੋਣ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀ ਸੇਵਾ ਨੂ ੰ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ ਤ@ ਵੱਖਰੇ ਗ$ੇਡ ਿਵੱਚ Yਚ ਅਹੁਦੇ Yਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਉਦੇ# ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਡਰ ਨਹ[8] ਮੰਿਨਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇੱਕ ਗ$ੇਡ ਤ@ ਅਗਲੀ Yਚ ਗ$ੇਡ ਿਵੱਚ ਤਰੱਕੀ ਿਦੱਤੀ ਜ+ਦੀ ਹੈ, ਿਜਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਕਾਡਰ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜ+ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਡਾ. ਚਕਰਧਰ ਪਾਸਵਾਨ (ਸੁਪਰਾ) ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਸਪ#ਟ ਿਕਹਾ ਹੈ ਿਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਿਡਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਇੱਕ ਕਾਡਰ ਨਹ[8] ਬਣ ਸਕਦਾ। ਇੱਕ ਕਾਡਰ ਦਾ ਗਠਨ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ@ ਆਪਣੇ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਕ+ ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜ+ਦਾ ਹੈ।

29. ਿਮਤੀ 02.07.1997 ਦੇ ਆਿਫਸ ਮੈਮੋਰੰਡਮ ਿਵੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨ M ਪੋਸਟ-ਬੇਸਡ ਰੋਸਟਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਿਸਧ+ਤ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਇਹ ਸਪ#ਟ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਕਾਡਰ ਨੂ ੰ ਇੱਕ ਿਵ#ੇ# ਗ$ੇਡ ਿਵੱਚ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਿਗਣਤੀ ਵਜ@ ਸਮਿਝਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਪ#ਟ ਕੀਤਾ ਜ+ਦਾ ਹੈ ਿਕ ਰੋਸਟਰ ਗ$ੇਡ-ਵਾਈਜ਼ ਿਤਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਿਜਨ J + ਦੀ ਸਲਾਨਾ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸਮੀਿਖਆ ਕੀਤੀ ਜ+ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਇਨ J + ਰੋਸਟਰ ਦੇ ਅਧਾਰ' ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜ+ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗ$ੇਡ- ਵਾਈਜ਼ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਇਹ ਪ$ਵਾਨਗੀ ਿਦੱਤੀ ਿਕ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਦੀ ਪ$ਤੀ#ਤਤਾ ਆਰ. ਕੇ. ਸਭਰਵਾਲ (ਸੁਪਰਾ) ਦੀ ਤਰJ+ ਸਮੁੱਚੀ ਕਾਡਰ ਸਮਰੱਥਾ Yਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਅਿਜਹਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਐੱਮ ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਇਹ ਸਪ#ਟ ਕੀਤਾ ਿਕ ਰੋਸਟਰ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਇਕਾਈ ਕਾਡਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਿਕਸੇ ਕਾਡਰ ਨੂ ੰ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਪ$ਦਾਨ ਕਰਨ ਤ@ ਪਿਹਲ+, ਰਾਜ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਕਬੀਿਲਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹੈ। ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਕਬੀਿਲਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਾ ਸਮੁੱਚੀ ਸੇਵਾ ਜ+ 'ਕਲਾਸ'/'ਗਰੁੱਪ' ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਨਹ[8] ਹੋ ਸਕਦਾ ਪਰ ਇਹ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਾਡਰ, ਜੋ ਿਕ ਪ$ਮੋ#ਨਲ ਪੋਸਟ+ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਅੰਕਿੜਆਂ ਦੇ ਸੰਗ$ਿਹ ਦੇ ਉਦੇ# ਲਈ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹ[8] ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਐੱਸਸੀ ਅਤੇ ਐੱਸਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਡੇਟਾ ਸਮੁੱਚੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਹੋਵੇ।

3) ਢੁਕਵੀਆਂ ਦਰP ਦੀ ਜPਚ ਲਈ ਢੁਕਵQ ਨੁਮਾਇ ੰ ਦਗੀ

30. ਆਰ. ਕੇ. ਸਭਰਵਾਲ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਇਹ ਦੇਿਖਆ ਿਗਆ ਸੀ ਿਕ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ+ ਿਕਸੇ ਿਵ#ੇ# ਪਛੜੇ ਵਰਗ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨੂ ੰ ਇਸ ਿਸੱਟੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਉਦੇ# ਨਾਲ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਿਕ ਰਾਜ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਢੁਕਵ[8] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਹ[8] ਹੈ। ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਿਵਚਾਰ ਸੀ ਿਕ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਠ M ਕਰਨ ਦੀ ਪ$ਿਕਿਰਆ ਕਈ ਕਾਰਕ+ 'ਤੇ ਿਨਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਜਨਤਕ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਿਵੱਚ ਸਥਾਨਕ ਮੌਜੂਦਾ ਸਿਥਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਪ$#ਾਸਨ ਦੁਆਰਾ ਆਪਟੀਮਾਈਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਿਵਰੋਧੀ ਦਾਅਵੇ ਹਨ। ਿਕNਿਕ ਇਕੁਇਟੀ, ਿਨਆਂ ਅਤੇ ਕੁ#ਲਤਾ ਪਿਰਵਰਤਨ#ੀਲ ਕਾਰਕ ਹਨ ਅਤੇ ਪ$ਸੰਗ-ਿਵ#ੇ# ਹਨ, ਇਨ J + ਕਾਰਕ+ ਦੀ ਪਛਾਣ ਿਕਵ? ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ$ਤੀ-ਸੰਤੁਿਲਤ ਹਰੇਕ ਕੇਸ ਦੇ ਤੱਥ+ ਅਤੇ ਪਿਰਸਿਥਤੀਆਂ 'ਤੇ ਿਨਰਭਰ ਕਰੇਗਾ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਿਵਦਵਾਨ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਦੀ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਪ$ਭਾਿਵਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਿ## ਿਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਿਵੱਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਕਬੀਿਲਆਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂ ੰ ਇਹ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ$ੀਿਖਆ ਵਜ@ ਿਲਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਿਕ ਕੀ ਉਨ J + ਨੂ ੰ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਿਵੱਚ ਉਿਚਤ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜ+ ਨਹ[8], ਨਤੀਜੇ ਨਹ[8] ਿਨਕਲੇ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਜਰਨ Z ਲ ਿਸੰਘ (ਸੁਪਰਾ) ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਐਮ ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਨੂ ੰ ਰਾਜ ਿਵੱਚ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਿਵੱਚ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਉਿਚਤਤਾ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੇ ਟੈਸਟ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹ[8] ਲ ੱ ਭੀ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 330 ਅਤੇ ਅਨੁਛੇਦ 16 (4-ਏ) ਅਤੇ 16 (4-ਬੀ) ਦੇ ਿਵਚਕਾਰ ਵਰਤੀ ਜ+ਦੀ ਭਾ#ਾ ਿਵੱਚ ਅੰਤਰ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਿਦੰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਦੇ ਇਸ ਸੱਦੇ ਨੂ ੰ ਠੁਕਰਾ ਿਦੱਤਾ ਿਕ ਪ$ਮੋ#ਨਲ ਅਹੁਿਦਆਂ ‘ਤੇ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂ ੰ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਿਵੱਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਕਬੀਿਲਆਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸ[8] ਇਸ ਪਿਹਲੂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਰਾਏ ਪ$ਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪ$ੇਿਰਤ ਨਹ[8] ਹ+। ਇਹ ਰਾਜ ਦੀ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਸਬੰਧਤ ਕਾਰਕ+ ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਿਦਆਂ ਪ$ਮੋ#ਨਲ ਪੋਸਟ+ ਿਵੱਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਮੁੱਲ+ਕਣ ਕਰੇ। 4) ਸਮੀਿਖਆ ਲਈ ਸਮP ਿਮਆਦ

31. ਦੋਵ+ ਿਧਰ+ ਦੇ ਵਕੀਲ+ ਿਵੱਚ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸਿਹਮਤੀ ਹੈ ਿਕ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠ M ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਕੜੇ, ਜੋ ਤਰੱਕੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਪ$ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਸਮ?-ਸਮ?' ਤੇ ਸਮੀਿਖਆ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਿਮਸ ਇੰਦਰਾ ਜੈਿਸੰਘ, ਰਾਖਵੀਆਂ #$ੇਣੀਆਂ ਦੇ ਮQਬਰ+ ਲਈ ਪੇ# ਹੋਏ ਸੀਨੀਅਰ ਵਕੀਲ ਨ M ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਦੀਆਂ ਇਨ J + ਦਲੀਲ+ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਿਕ ਹਰ 10 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸਮੀਿਖਆ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਣਯੋਗ ਸੀਨੀਅਰ ਵਕੀਲ ਸ਼$ੀ ਗੋਪਾਲ #ੰਕਰਨਾਰਾਇਣਨ ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ ਹੁਣ ਸਮ+ ਆ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਸਰਕਾਰੀ ਨ ੌ ਕਰੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤ@ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ J + ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਮQਬਰ+ ਲਈ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਿਹੱਸਾ ਇਨ J + #$ੇਣੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਚੋਣਵ? ਲੋਕ+ ਨੂ ੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾNਦਾ ਹੈ, ਿਜਸ ਨ M ਇਹ ਮੁਲ+ਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੀਿਖਆ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂ ੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਿਕ ਕੀ ਇਹਨ+ #$ੇਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਸਮੂਹ+/ਵਰਗ+ ਨ M ਲੋੜ8ਦੀ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਪ$ਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜ+ ਨਹ8।ਅਸ[8] ਕੁੱਲ ਿਮਲਾ ਕੇ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਨੂ ੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਿਵਚਾਰ ਪ$ਗਟਾਉਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਨਹ[8] ਹ+, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰJ+ ਿਵਧਾਨਪਾਿਲਕਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜਪਾਿਲਕਾ ਦੇ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਿਵੱਚ ਹੈ।ਸਮੀਿਖਆ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ, ਸਾਡੀ ਰਾਏ ਹੈ ਿਕ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਪ$ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ# ਲਈ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂ ੰ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠ M ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਕਿੜਆਂ ਦੀ ਸਮ?-ਸਮ? 'ਤੇ ਸਮੀਿਖਆ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।ਸਮੀਿਖਆ ਦੀ ਿਮਆਦ ਵਾਜਬ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂ ੰ ਸਰਕਾਰ Yਤੇ ਛੱਡ ਿਦੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 5) ਐਮ. ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ ਦੇ ਿਨਰਣੇ ਿਵੱ ਚ ਸੰ ਭਾਵੀ ਸੰਚਾਲਨ

32. ਇਹ ਮੰਨਿਦਆਂ ਿਕ ਧਾਰਾ 16 (4-ਏ) ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਦੀ ਿਵਵਸਥਾ ਨਹ[8] ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇ ੰ ਦਰਾ ਸਾਹਨੀ (ਸੁਪਰਾ ) ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਪਿਹਲ+ ਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਨੂ ੰ ਬਚਾਇਆ। ਇਹ ਸਪ#ਟ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਿਕ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਿਸਰਫ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਪਿਹਲ+ ਤ@ ਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਤਰੱਕੀਆਂ, ਭਾਵ? ਅਸਥਾਈ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜ+ ਿਨਯਿਮਤ/ਸਥਾਈ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਹੋਣ, ਨੂ ੰ ਪ$ਭਾਿਵਤ ਨਹ[8] ਕਰੇਗਾ।ਕ?ਦਰੀ ਜ+ ਰਾਜ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਹਲ+ ਤ@ ਮੌਜੂਦ ਿਵਵਸਥਾਵ+ ਨੂ ੰ ਇ ੰ ਦਰਾ ਸਾਹਨੀ(ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਿਮਤੀ ਤ@ ਪੰਜ ਸਾਲ+ ਦੀ ਿਮਆਦ ਲਈ ਸੰਚਾਿਲਤ ਰਿਹਣ ਦੀ ਆਿਗਆ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਨੁਛੇਦ 16 (4-ਏ) ਨੂ ੰ 17.06.1995 ਤ@ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ।ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M 19.10.2006 ਨੂ ੰ ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਅਨੁਛੇਦ 16(4-ਏ) ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਨੂ ੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਿਖਆ ਅਤੇ ਦੇਿਖਆ ਿਕ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਮਾਪਦੰਡ ਅੰਕਿੜਆਂ ਨੂ ੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 335 ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਿਵੱਚ ਉਸ ਵਰਗ ਦੇ ਪਛੜੇਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਵਰਗ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾNਦੇ ਹੋਏ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, । ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ+ ਅਤੇ ਕ?ਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ$ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਨੂ ੰ ਵਰਗ ਦੇ ਪਛੜੇਪਣ ਅਤੇ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾNਦੇ ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਅੰਕਿੜਆਂ ਨੂ ੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ Yਚ ਅਦਾਲਤ+ ਿਵੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਇਸ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਵਾਜਬ ਹੈ ਿਕ ਿਕ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜਰਨ. ਲ ਿਸੰ ਘ (ਸੁਪਰਾ) ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪਛੜੇਪਣ ਦੇ ਅੰਕਿੜਆਂ ਨੂ ੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹੁਣ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹ[8] ਹੈ। ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅੰਕਿੜਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ+ ਨ M ਿਰੱਟ ਪਟੀ#ਨ+ ਦਾ ਿਨਪਟਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਿਵੱਚ ਲ ੰ ਿਬਤ ਸਪੈਸ਼ਲ ਲੀਵ ਪਟੀ#ਨ+ ਦਾ ਿਵ#ਾ ਹਨ।

33. ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫਰਜ਼ 'ਨਵ+ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਸੁਣਾਉਣਾ' ਨਹ[8] ਹੈ, ਸਗ@ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਨੂ ੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਸਪੱ#ਟ ਕਰਨਾ' ਹੈ। ਹੋਲਮਜ਼ ਜੇ., ਕੁਨ ਬਨਾਮ ਫੇਅਰਮRਟ ਕੋਲ ਕੰ ਪਨੀ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਆਪਣੀ ਅਸਿਹਮਤੀ ਪ$ਗਟ ਕਰਿਦਆਂ ਿਕਹਾ, ''ਮQ ਨਹ[8] ਜਾਣਦਾ ਿਕ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਿਵੱਚ ਇਹ ਕਿਹਣ ਦਾ ਕੋਈ ਅਿਧਕਾਰ ਹੈ ਿਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਰਾਜ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਿਸਰਫ ਭਿਵੱਖ ਲਈ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਬਣਾਉਣਗੇ। ਿਨਆਂਇਕ ਫੈਸਿਲਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ+ ਲਈ ਪੂਰਵ- ਪ$ਭਾਵ ਿਰਹਾ ਹੈ।“ 'ਐੱਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਅਨੁਛੇਦ16 (4-ਏ) ਦੀ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਵੈਧਤਾ ਨੂ ੰ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾNਦੇ ਹੋਏ ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਡਾਟਾ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਿਖਆ। ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਅਨੁਛੇਦ 16(4-ਏ) ਦੀ ਿਵਆਿਖਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਘੋਿ#ਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਕਾਨੂ ੰ ਨ 17.06.1995 ਤ@ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ, ਿਜਸ ਿਮਤੀ ਤ@ ਅਨੁਛੇਦ 16(4-ਏ) ਲਾਗੂ ਹੋਈ ਸੀ (ਦੇਖੋ: ਰਵੀ ਐਸ. ਨਾਇਕ ਬਨਾਮ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਇ ੰ ਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ; ਿਲਲੀ ਥਾਮਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਨਾਮ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਇ ੰ ਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ)। ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਰਾਖਵ[8] #$ੇਣੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ+ ਲਈ ਪੇ# ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵਕੀਲ ਦੁਆਰਾ ਪੇ# ਕੀਤੀ ਗਈ ਦਲੀਲ, ਿਜਸ ਦੀ ਜ+ਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਿਨਰਧਾਿਰਤ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵੀ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਿਵੱਚ ਹੈ, ਭਾਵ, ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਿਮਤੀ ਤ@।

34. ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਆਈ. ਸੀ. ਗੋਲਕ ਨਾਥ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਨਾਮ ਪੰ ਜਾਬ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਿਕਹਾ ਿਕ ਸੰਸਦ ਕੋਲ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਭਾਗ III ਿਵੱਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ #ਕਤੀ ਨਹ[8] ਹੈ ਤ+ ਜੋ ਮੌਿਲਕ ਅਿਧਕਾਰ+ ਨੂ ੰ ਖੋਿਹਆ ਜ+ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਹਾਲ+ਿਕ, ਿਪਛਲੇ ਟ$+ਜੈਕ#ਨ+ ਨੂ ੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਸੰਭਾਵੀ ਓਵਰਰੂਿਲ ੰ ਗ ਦੇ ਿਸਧ+ਤ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਿਨਰਣੇ ਨੂ ੰ ਸੰਭਾਵੀ ਸੰਚਾਲਨ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਗੋਲਕ ਨਾਥ ਕੇਸ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਿਨਮਨਿਲਖਤ ਪ$ਸਤਾਵ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ: “(1) ਸੰਭਾਵੀ ਓਵਰਰੂਿਲ ੰ ਿਸਰਫ ਸੰਿਵਧਾਨ ਤ@ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; (2)ਇਹ ਿਸਰਫ ਦੇ# ਦੀ ਸਰਵYਚ ਅਦਾਲਤ, ਭਾਵ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਿਕNਿਕ ਇਸ ਕੋਲ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਦਾਲਤ+ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਐਲਾਨਣ ਦਾ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਅਿਧਕਾਰ ਹੈ; (3) ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਿਹਲੇ ਫੈਸਿਲਆਂ ਨੂ ੰ ਛੱਡ ਕੇ ਘੋਿ#ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀ ਿਪਛਾਖੜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇ# ਨੂ ੰ ਇਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਰਨ ਜ+ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਿਨਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਸਵੈ-ਿਵਵੇਕ 'ਤੇ ਛੱਡ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਹੈ।" ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 142 ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਦੀ ਿਵਆਿਖਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਘੋਿ#ਤ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰJ+ ਘੋਿ#ਤ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂ ੰ ਭਿਵੱਖ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਿਜਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਟ$+ਜੈਕ#ਨ+ ਨੂ ੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

35. ਅਨੁਛੇਦ 142 ਅਧੀਨ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੀ #ਕਤੀ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਘਟਕ #ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਮਨਾਹੀ ਤ@ ਪਾਰਦਰ#ੀ ਹੈ। ਉੜੀਸਾ ਸੀਿਮੰ ਟ ਿਲਮਿਟਡ ਬਨਾਮ ਉੜੀਸਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਿਵਚ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ ਰਾਹਤ ਇਸ ਤਰJ+ ਸਭ ਤ@ ਵੱਧ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ$ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਿਜਸ ਨਾਲ ਿਨਆਂ ਦੇ ਿਹਤ+ ਨੂ ੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਸੰਭਾਵੀ ਓਵਰਰੂਿਲ ੰ ਗ ਦਾ ਿਸਧ+ਤ ਅਸਲ ਿਵੱਚ ਿਸਧ+ਤ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਿਕ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਕੇਸ ਦੇ ਿਨਆਂ ਨੂ ੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤੀਆਂ ਰਾਹਤ+ ਨੂ ੰ ਢਾਲਦਾ ਹੈ, ਿਜਵ? ਿਕ ਸੋਮੀਆ ਆਰਗੇਿਨਕਸ (ਇ ੰ ਡੀਆ) ਿਲਮਿਟਡ ਅਤੇ ਇ ੱ ਕ ਬਨਾਮ Tਤਰ ਪDਦੇ> ਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਿਵੱਚ ਆਯੋਿਜਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱ#ਟ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਿਕ ਜਦ@ ਗੋਲਕ ਨਾਥ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ, 'ਸੰਭਾਵੀ ਓਵਰਰੂਿਲ ੰ ਗ' ਨ M ਉਸੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਿਨਆਂਇਕ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਿਕ ਅੰਤਮ ਸੀ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਪਿਹਲੀ ਵਾਰ ਿਕਸੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਸਮ? ਵੀ ਇਸ #ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤ@ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਹੋਰ ਫੈਸਿਲਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹ[8] ਹੈ ਿਜਨ J + ਨ M ਫੈਸਿਲਆਂ ਦੇ ਸੰਭਾਿਵਤ ਓਵਰਰੂਇੰਗ ਜ+ ਸੰਭਾਿਵਤ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਿਸਧ+ਤ ਨੂ ੰ ਪ$ਵਾਨਗੀ ਿਦੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਿਵੱਚ ਕੋਈ #ੱਕ ਨਹ[8] ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਿਕ ਇਹ ਅਦਾਲਤ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਭਾਵ, ਆਪਣੇ ਿਪਛਲੇ ਟ$+ਜੈਕ#ਨ+ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੀ ਿਮਤੀ ਤ@।

36. ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਦੁਆਰਾ ਿਨਰਧਾਿਰਤ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਨੂ ੰ ਸੰਭਾਵੀ ਕਾਰਜ#ੀਲਤਾ ਐਲਾਨਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਦੀ ਦਲੀਲ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕਰਿਦਆਂ, #$ੀ ਰਾਕੇ# ਿਦਵੇਦੀ, ਗੈਰ-ਰਾਖਵ? ਉਮੀਦਵਾਰ+ ਲਈ ਪੇ# ਹੋਏ ਸੀਨੀਅਰ ਵਕੀਲ ਨ M ਪੇ# ਕੀਤਾ ਿਕ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 142 ਦੇ ਅਧੀਨ #ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤ@ ਕਰਿਦਆਂ ਰਾਹਤ ਰਾਹਤ ਨੂ ੰ ਢਾਿਲਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਿਵੱਚ ਕੋਈ #ੱਕ ਨਹ[8] ਹੈ ਿਕ ਐੱਮ ਨਾਗਰਾਜ (Yਪਰ) ਨ M ਇਹ ਨਹ[8] ਿਕਹਾ ਸੀ ਿਕ ਇਹ ਸੰਭਾਿਵਤ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਲਈ ਇਹ ਜ+ਚ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਿਕ ਕੀ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ 27 (2001) 5 ਐੱਸਸੀਸੀ 519। ਪੀ ਏ ਜੀ ਈ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਬQਚ ਦੁਆਰਾ ਭਿਵੱਖ ਿਵੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਭਾਿਵਤ ਓਵਰਰੂਿਲ ੰ ਗ ਦਾ ਿਸਧ+ਤ ਗੋਲਕਨਾਥ (ਸੁਪਰਾ ) ਿਵੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂ ੰ ਨ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਜੋ ਿਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਿਵੱਚ ਪ$ਚਿਲਤ ਸੀ। ਿਲ ੰ ਕਲੇਟਰ ਬਨਾਮ ਵਾਕਰ ਿਵਚਲੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਮੈਪ ਬਨਾਮ ਓਹੀਓ ਿਵੱਚ ਯੂਐੱਸ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪਿਹਲੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਸੰਭਾਵੀ ਅਮਲ ਿਵੱਚ ਿਲਆਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ।

37. ਿਬਹਤਰ ਸਮਝ ਲਈ, ਿਲ ੰ ਕਲੈਟਰ (ਸੁਪਰਾ ) ਿਵੱਚ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨ M ਵੀਕਸ ਬਨਾਮ ਸੰ ਯੁਕਤ ਰਾਜ ਿਵੱਚ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਿਕ ਗੈਰ-ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਬੂਤ ਦੀ ਵਰਤ@ ਸੰਘੀ ਅਦਾਲਤ+ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਿਨਯਮ ਜੋ ਗੈਰਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ$ਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਬੂਤ ਨੂ ੰ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਿਵੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਤ@ ਰੋਕਦਾ ਹੈ (exclusionary rule) ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਨਹ[8] ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਵੁਲਫ ਬਨਾਮ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਿਵੱਚ ਰਾਜ+ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ$ਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਬੂਤ ਨੂ ੰ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਿਵੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਤ@ ਰੋਕਦਾ ਹੈ (exclusionary rule) ਲਾਗੂ ਹੋਣ 'ਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕੀਤਾ ਿਗਆਇਸ ਤੱਥ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਿਕ ਰਾਜ+ ਨ M ਵੀਕਸ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਿਨਰਧਾਿਰਤ ਇੱਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ$ਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਬੂਤ ਨੂ ੰ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਿਵੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਤ@ ਰੋਕਦਾ ਹੈ (exclusionary rule) ਨੂ ੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਦ@ ਿਕ ਹੋਰ ਰਾਜ+ ਨ M ਇੱਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ$ਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਬੂਤ ਨੂ ੰ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਿਵੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਤ@ ਰੋਕਦਾ ਹੈ (exclusionary rule) ਨੂ ੰ ਰੱਦ ਕਰ ਿਦੱਤਾ, ਯੂਐਸ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ ਇਹ ਰਾਜ+ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਿਗਆ ਦੇਣ ਲਈ ਉਿਚਤ ਪ$ਿਕਿਰਆ ਦੇ ਬੁਿਨਆਦੀ ਮਾਪਦੰਡ+ ਤ@ ਬਾਹਰ ਨਹ[8] ਸੀ ਿਕ ਰਾਜ+ ਨੂ ੰ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁਕੱਦਿਮਆਂ ਿਵੱਚ ਗੈਰ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ$ਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਬੂਤ ਪੇ# ਕਰਨ ਦੀ ਆਿਗਆ ਿਦੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਬਾਅਦ ਿਵੱਚ, ਮੈਪ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਯੂਐਸ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ ਚੌਥੇ ਸੰ#ੋਧਨ ਦੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਜ਼ਬਤ ਪ$ਬੰਧ+ ਦੀ ਉਲ ੰ ਘਣਾ ਿਵੱਚ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਬੂਤ+ ਨੂ ੰ ਬੇਦਖਲ ਕਰਨਾ ਚੌਦਵ? ਸੰ#ੋਧਨ ਦੀ ਉਿਚਤ ਪ$ਿਕਿਰਆ ਧਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ+ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਿਲ ੰ ਕਲੈਟਰ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ, ਯੂਐਸ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੂ ੰ ਮੈਪ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਹਲੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਿਪਆ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨ M ਵੁਲਫ ਬਨਾਮ ਕੋਲੋਰਾਡੋ (ਸੁਪਰਾ) ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਮੈਪ (ਸੁਪਰਾ) ਦੁਆਰਾ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਿਨਮਨਿਲਖਤ ਿਟੱਪਣੀਆਂ ਕਰਕੇ ਸੰਭਾਿਵਤ ਕੀਤਾ ਸੀ: "22. ਸਾਡਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਿਕ ਮਾਪ ਤ@ ਪਿਹਲ+ ਵੁਲਫ ਿਸਧ+ਤ ਦੀ ਹ@ਦ 'ਇੱਕ ਕਾਰਜ#ੀਲ ਤੱਥ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਿਜਨJ + ਨੂ ੰ ਜਾਇਜ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹ[8] ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਨਵ[8] ਿਨਆਂਇਕ ਘੋ#ਣਾ ਨਾਲ ਹਮੇ#ਾ ਅਤੀਤ ਨੂ ੰ ਿਮਟਾਇਆ ਨਹ[8] ਜਾ ਸਕਦਾ।'ਿਚਕੋਟ ਕਾzਟੀ ਡਰੇਨ M ਜ ਿਡਸਿਟ$ਕਟ ਬਨਾਮ ਬੈਕਸਟਰ ਸਟੇਟ ਬQਕ, ਉਪਰੋਕਤ, 308 ਯੂ. ਐੱਸ.at 374, 60 S.Ct. at 319।ਹਜ਼ਾਰ+ ਕੇਸ, ਿਜਨJ + ਿਵੱਚ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਵੁਲਫ਼ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋ ਿਗਆ ਸੀ, ਉਨJ + ਨੂ ੰ ਖ਼ਤਮ ਨਹ[8] ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।'ਿਵ#ੇ# ਿਵਵਹਾਰ, ਿਨਜੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ' 'ਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਇੱਥੇ 'ਪੂਰਵ ਿਨਰਧਾਰਨ ਨੂ ੰ ਅੰਿਤਮ ਮੰਿਨਆ ਜ+ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜ+ਦੀ ਹੈ' 'ਿਨਿਹਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।'"ਅਤੇ ਅੰਤ ਿਵੱਚ," "(ਵੁਲਫ ਿਸਧ+ਤ) ਦੀ ਪ$ਿਕਰਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਿਪਛਲੇ ਉਪਯੋਗ ਦੋਵ+ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਜਨਤਕ ਨੀਤੀ" "ਨੂ ੰ ਇਸ ਦਾ ਉਿਚਤ ਮਹੱਤਵ ਿਦੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਉਪਰੋਕਤ ।ਸੰਖੇਪ ਿਵੱਚ, ਸਾਨੂ ੰ ਮੈਪ ਿਨਯਮ ਦੇ ਉਦੇ# ਵੱਲ ਿਧਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵੁਲਫ ਿਸਧ+ਤ 'ਤੇ ਿਨਰਭਰਤਾ; ਅਤੇ ਮੈਪ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨੀ ਐਪਲੀਕੇ#ਨ ਦੇ ਿਨਆਂ ਦੇ ਪ$#ਾਸਨ 'ਤੇ ਪ$ਭਾਵ। 23.ਇਹ ਸਪ#ਟ ਹੈ ਿਕ ਵੁਲਫ ਕੋਰਟ ਨ M, ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦ@ ਚੌਥੀ ਸੋਧ ਦੀ ਅਣਉਿਚਤ ਖੋਜ ਅਤੇ ਜਬਤ ਕਲਾਜ਼ ਨੂ ੰ 14ਵ[8] ਸੋਧ ਦੀ ਉਿਚਤ ਪ$ਿਕਿਰਆ ਧਾਰਾ ਰਾਹ[8] ਰਾਜ+ ਲਈ ਲਾਗੂ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਤ+ ਆਪਣਾ ਿਧਆਨ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਮੋਿੜਆ ਸੀ ਿਕ ਕੀ ਇੱਕ ਕਾਨੂ ੰ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਿਵੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਤ@ ਰੋਕਦਾ ਹੈ (exclusionary rule) ਨੂ ੰ ਚੌਥੀ ਸੋਧ ਦੀ ਕਮ+ਡ ਦੇ ਅੰਦਰ #ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ।ਇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਨ+ਹ-ਪੱਖੀ ਸੀ।ਇਹ ਸਪ#ਟ ਹੈ ਿਕ ਇਸ ਤ@ ਪਿਹਲ+ ਤੱਥਪੂਰਨ ਿਵਚਾਰ+ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵੁਲਫ ਕੋਰਟ ਨ M ਇਹ ਿਸੱਟਾ ਕੱਿਢਆ ਿਕ ਰਾਜ+ ਨੂ ੰ ਇੱਕ ਕਾਨੂ (exclusionary rule) ਲਈ ਉਿਚਤ ਪ$ਿਕਿਰਆ ਦੀ ਲੋੜ ਵਜ@ ਚੌਥੀ ਸੋਧ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹ[8] ਸੀ। ਮੈਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇ# ਇਸਦੇ ਅਿਧਕਾਰ+ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਕਾਨੂ ੰ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਿਵੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਤ@ ਰੋਕਦਾ ਹੈ (exclusionary rule) ਨੂ ੰ #ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਚੌਥੀ ਸੋਧ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸੀ।ਇਹ ਪਾਇਆ ਿਗਆ ਿਕ ਇਹ ਕਾਨੂ ੰ ਨ-ਰਿਹਤ ਪੁਿਲਸ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਇਕੋ ਇੱਕ ਪ$ਭਾਵ#ਾਲੀ ਿਨਵਾਰਕ ਸੀ।ਦਰਅਸਲ, ਵੁਲਫ ਨੂ ੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਸਬੂਤ+ ਨੂ ੰ ਬੇਦਖਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਤ@ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੇਸ ਗੈਰ-ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਪੁਿਲਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂ ੰ ਪ$ਭਾਵ#ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੋਕਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ।ਦੇਖੋ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜ@, ਰੀਆ ਬਨਾਮ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਸੁਪਰਾ ।ਅਸ[8] ਇਹ ਨਹ[8] ਕਿਹ ਸਕਦੇ ਿਕ ਇਹ ਉਦੇ# ਿਪਛਲੇ ਸਮ? ਤ@ ਲਾਗੂ ਿਨਯਮ ਬਣਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਪ ਤ@ ਪਿਹਲ+ ਪੁਿਲਸ ਦਾ ਦੁਰਿਵਵਹਾਰ ਪਿਹਲ+ ਹੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਿਵੱਚ #ਾਮਲ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂ ੰ ਿਰਹਾਅ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂ ੰ ਠੀਕ ਨਹ[8] ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਰਾਜ-ਸੰਘੀ ਸਬੰਧ+ ਿਵਚ ਇਕਸੁਰਤਾ ਜੋੜੇਗਾ ਿਜਸ ਬਾਰੇ ਅਸ[8] ਮੈਪ ਦੇ ਉਦੇ# ਦੇ ਿਹੱਸੇ ਅਤੇ ਪਾਰਸਲ ਵਜ@ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਅੰਤ ਿਵੱਚ, ਪੀੜਤ+ ਦੇ ਘਰ+ ਦੀ ਿਵਗੜੀ ਹੋਈ ਿਨੱਜਤਾ ਅਤੇ ਪ$ਭਾਵ+ ਨੂ ੰ ਬਹਾਲ ਨਹ[8] ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਿਮਲਦਾ ਹੈ।

24. ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਿਕ ਦੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੋਵ? ਵੁਲਫ 'ਤੇ ਿਨਰਭਰ ਸਨ।ਅਸਲ ਿਵੱਚ, ਵੁਲਫ ਅਤੇ ਇਰਿਵਨ ਨ M ਗ਼ੈਰਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਖੋਜ+ ਦੇ ਪੀੜਤ+ ਲਈ ਉਨJ + ਦੀ ਿਨੱਜਤਾ ਦੀ ਉਲ ੰ ਘਣਾ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਿਦਖਾਇਆ। ਕੁਝ ਲੋਕ+ ਨ M ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਵੀ ਕੀਤਾ।ਦੇਖੋ ਮੋਨਰੋ ਬਨਾਮ ਪੇਪ, 365 U.S. 167, 81 S.Ct. 473, 5 L.Ed.2d 492 (1961)।ਇਸ ਤ@ ਇਲਾਵਾ, ਇਰਿਵਨ ਿਵੱਚ, ਇੱਕ ਸਿਹਮਤੀ ਵਾਲੀ ਰਾਏ ਿਵੱਚ ਚੇਤਾਵਨੀ ਿਦੱਤੀ ਿਕ ਵੁਲਫ ਤੂਫਾਨੀ ਮੌਸਮ ਿਵੱਚ ਸੀ।ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਰਾਜ+ ਨ M ਵੁਲਫ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਦੇ# ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ।ਦੋ#ੀ ਠਿਹਰਾਉਣ ਦੇ ਅੰਿਤਮ ਫੈਸਲੇ ਮੈਪ ਤ@ ਪਿਹਲ+ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਵੁਲਫ 'ਤੇ ਮੁੜ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨ ਤ@ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਿਨਯਮ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਿਵੱਚ ਸQਕੜੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਨੂ ੰ ਆਪਣੀ ਅਪ$ਤੱਖ ਪ$ਵਾਨਗੀ (implicit approval) ਿਦੱਤੀ।ਵੁਲਫ ਿਸਧ+ਤ ਨੂ ੰ ਇੱਕ ਕਾਨੂ (exclusionary rule) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇ# ਪੁਿਲਸ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂ ੰ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਸੋਧ ਨੂ ੰ ਪ$ਭਾਵ#ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸੀ।ਇਸ ਅੰਿਤਮ ਿਮਤੀ ਨੂ ੰ ਦੋ#ੀ ਪੀੜਤ+ ਦੀ ਥੋਕ ਿਰਹਾਈ ਨਾਲ ਇਹ ਉਦੇ# ਪੂਰਾ ਨਹ[8] ਹੋਵੇਗਾ।

25. ਅੰਤ ਿਵੱਚ, ਿਨਆਂ ਦੇ ਪ$#ਾਸਨ ਅਤੇ ਿਨਆਂਇਕ ਪ$ਿਕਿਰਆ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਬਾਰੇ ਿਵਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ।ਮੈਪ ਦੇ ਿਨਯਮ ਨੂ ੰ ਿਪਛਲੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਤ@ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਿਨਆਂ ਦੇ ਪ$#ਾਸਨ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਿਜ਼ਆਦਾ ਭਾਰ ਪਵੇਗਾ।ਲ ੰ ਬੇ ਸਮ? ਤ@ ਨ#ਟ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਜ+ ਿਵਗੜ ਗਏ ਸਬੂਤ+ ਦੀ ਬੇਦਖਲੀ 'ਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂ ੰ ਬਾਹਰ ਰੱਿਖਆ ਜ+ਦਾ ਹੈ, ਤ+ ਅਸਲੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਸਮ? ਉਪਲਬਧ ਗਵਾਹ ਉਪਲਬਧ ਨਹ[8] ਹੋਣਗੇ ਜ+ ਜੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਤ+ ਉਹਨ+ ਦੀ ਯਾਦਦਾ#ਤ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।ਇਸ ਤਰJ+ ਅਿਜਹੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਪ$ਿਕਿਰਆਤਮਕ ਹਿਥਆਰ ਨੂ ੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਿਹਰਾਉਣਾ ਿਜਸਦਾ ਦੋ# 'ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹ[8] ਹੁੰਦਾ, ਿਨਆਂ ਦੇ ਪ$#ਾਸਨ ਨੂ ੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਿਵਗਾੜ ਦੇਵੇਗਾ। " ਿਧਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਿਲ ੰ ਕਲੈਟਰ (ਸੁਪਰਾ ) ਿਵੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨ M ਮੈਪ (ਸੁਪਰਾ) ਨੂ ੰ ਿਪਛਲਾ ਪ$ਭਾਵ ਿਦੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਨਤੀਿਜਆਂ 'ਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨ ਤ@ ਬਾਅਦ, ਮੈਪ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵਚ ਆਪਣੇ ਪਿਹਲੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਸੰਭਾਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਿਵਚ ਘੋਿ#ਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

38. ਇ ੰ ਦਰਾ ਸਾਹਨੀ (ਸੁਪਰਾ) ਦੀ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 16(4-ਏ) ਦੀ ਿਵਆਿਖਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਿਕਹਾ ਿਕ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਪ$ਦਾਨ ਨਹ[8] ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਹਾਲ+ਿਕ, ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਿਮਤੀ ਤ@ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਿਮਆਦ ਲਈ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਦੀ ਆਿਗਆ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਇ ੱ ਕ ਹੋਰ ਬਨਾਮ Tਤਰ ਪDਦੇ> ਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਿਵੱਚ Yਤਰ ਪ$ਦੇ# ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਿਨਰਮਾਣ ਮਿਹਕਮਾ ਿਵੱਚ ਤਰੱਕੀਆਂ ਨੂ ੰ ਚੁਣੌਤੀ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਾਰ ਇਹ ਸੀ ਿਕ ਦੱ ਖਣੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨ a ਜਰ ਬਨਾਮ ਰੰ ਗਾਚਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਸੰਭਾਿਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਲਟਣ ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਿਮਤੀ ਤ@ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇ ੰ ਦਰਾ ਸਾਹਨੀ (ਸੁਪਰਾ) ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਿਨਰਦੇ# ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹ[8] ਸੀ। ਦੂਜੇ #ਬਦ+ ਿਵੱਚ, ਅ#ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ+ ਵੱਲ@ ਇਹ ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਿਕ ਧਾਰਾ 16(1) ਅਤੇ 16(4) ਤਿਹਤ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਨੂ ੰ ਗੈਰ-ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਕਰਾਰ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਰੰ ਗਾਚਾਰੀ (ਸੁਪਰਾ) ਨੂ ੰ ਖਾਰਜ਼ ਕਰਨਾ, ਿਜਵ? ਿਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰੁਸਤ ਨਹ[8], ਅਦਾਲਤ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂ ੰ ਭਿਵੱਖ ਲਈ ਮੁਲਤਵੀ ਨਹ[8] ਕਰ ਸਕਦੀ ਿਕNਿਕ ਇਹ ਬੇਅਰਥ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ+ ਦੇ ਬੁਿਨਆਦੀ ਅਿਧਕਾਰ+ ਦੀ ਉਲ ੰ ਘਣਾ ਹੈ। ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਰਾਏ ਸੀ ਿਕ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਲਈ ਇ ੰ ਦਰਾ ਸਾਹਨੀ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂ ੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨ ਜ+ ਰੰਗਾਚਾਰੀ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂ ੰ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਮਨਾਹੀ ਨਹ[8] ਹੈ।ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਅੱਗੇ ਿਕਹਾ ਿਕਃ "60. ਇਹ ਦੇਿਖਆ ਜਾਵੇਗਾ ਿਕ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ #ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤ@ 'ਤੇ ਅਨੁਛੇਦ 142(1) ਦੇ ਤਿਹਤ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹ[8] ਹੈ। ਇਸ #ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤ@ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ "ਕਾਰਨ ਜ+ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਿਨਆਂ" ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਨੂ ੰ ਨ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਨਾਲ ਅਸੰਗਤਤਾ ਉਦ@ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦ@ ਇਹ ਅਦਾਲਤ ਇਸ ਿਵੱਚ ਦਰਜ ਮਾਮਿਲਆਂ ਲਈ ਅਨੁਛੇਦ 142(2) ਦੇ ਅਧੀਨ #ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤ@ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਮੂਲ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀਆਂ ਸਪ#ਟ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਿਵਵਸਥਾਵ+ ਿਵੱਚ ਅਸੰਗਤਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਅਤੇ ਿਕਸੇ ਵੀ ਮੂਲ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਿਵੱਚ #ਾਮਲ ਕੁਝ ਸਪ#ਟ ਮਨਾਹੀ ਵਜ@ ਸਮਿਝਆ ਜਾਵੇਗਾ।ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 142 ਤਿਹਤ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਇਹ #ਕਤੀ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਮਨਾਹੀ ਤ@ ਪਰੇ ਹੈ।ਅਨੁਛੇਦ 142(2) ਦੇ ਅਧੀਨ #ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤ@ ਕਰਨ ਤ@ ਪਿਹਲ+, ਅਦਾਲਤ ਅਨੁਛੇਦ 142(2) ਦੇ ਤਿਹਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਤ@ ਪਿਹਲ+ ਉਸ ਮਨਾਹੀ (sic provision) ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖੇਗੀ ਅਤੇ ਸਾਨੂ ੰ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਲਈ ਜ+ ਜਦ@ ਇਹ ਅਦਾਲਤ ਿਨਆਂ ਦੇਣ ਜ+ ਅਿਨਆਂ ਨੂ ੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਿਚਤ ਫੈਸਲਾ ਲQਦੀ ਹੈ ਤ+ ਸਾਨੂ ੰ ਕੋਈ ਸੀਮਤ #ਬਦ ਨਹ[8] ਿਮਲਦੇ।ਅਨੁਛੇਦ 142(1) ਿਵੱਚ Yਕਿਰਆ" "ਸੰਪੂਰਨ ਿਨਆਂ" "#ਬਦ ਮਨੁ ੱ ਖੀ ਸੂਝਬੂਝ ਜ+ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 32,136 ਅਤੇ 141 ਦੇ ਤਿਹਤ ਘੋਿ#ਤ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਜ+ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜ+ ਨਤੀਜੇ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਅਣਿਗਣਤ ਸਿਥਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਚਕੀਲੇਪਣ ਨਾਲ ਜੁਿੜਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਿਕਸੇ ਵੀ ਸੀਮਾ ਜ+ ਵਾਕੰ# ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਿਨJ ਆ ਜ+ ਬੰਿਨJ ਆ ਨਹ[8] ਜਾ ਸਕਦਾ।ਹਰੇਕ ਕੇਸ ਦੀ ਇਸ ਦੇ ਿਪਛੋਕੜ ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਅਿਮੱਟ ਪ$ਭਾਵ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਜ+ਚ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।ਅੰਤਮ ਿਵ#ਲੇ#ਣ ਿਵੱਚ, ਇਹ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਲਈ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਪੂਰਨ ਿਨਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ #ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤ@ ਕਰੇ ਜ+ ਇਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਰਨ ਜ+ ਮਾਮਲੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤ+ ਤ@ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਨੂ ੰ ਰੋਕੇ।ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਆਦੇ# ਦੇ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਘਾਟ ਜ+ ਅਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਨਹ[8] ਹੁੰਦਾ।ਿਜਵ? ਿਕ ਪਿਹਲ+ ਿਕਹਾ ਿਗਆ ਹੈ, ਅਨੁਛੇਦ 142 ਅਧੀਨ #ਕਤੀ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਸੰਿਵਧਾਿਨਕ #ਕਤੀ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਿਕਸੇ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ #ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ+ ਅਯੋਗ ਹੋਣ ਜ+ ਰੱਦ ਹੋਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਨਹ[8] ਹੁੰਦਾ। 61.ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਿਕ ਸੰਿਵਧਾਨ ਨ M ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਨੂ ੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਜ+ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਿਕਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਜ+ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਪੂਰਨ ਿਨਆਂ ਕਰਨ ਦੀ #ਕਤੀ ਿਦੱਤੀ ਹੈ।ਰੰਗਾਚਾਰੀ [(1962) 2 ਐੱਸਸੀਆਰ 586:ਏ. ਆਈ. ਆਰ. 1962 ਐੱਸ. ਸੀ. 36) ਅਨੁਪਾਤ ਿਤੰਨ ਦਹਾਿਕਆਂ ਤ@ ਿਜ਼ਆਦਾ ਸਮ? ਤ@ ਲਾਗੂ ਸੀ, ਿਜਸ ਤਿਹਤ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਜ+ ਸਬੰਿਧਤ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ+ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸੇਵਾਵ+, ਗ$ੇਡ+ ਜ+ ਕਾਡਰ+ ਿਵੱਚ ਕਈ ਿਵਅਕਤੀਆਂ ਨੂ ੰ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਸੀ।ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਇਹ ਦੇਖਣ ਦੇ ਉਦੇ# ਨਾਲ ਿਕ ਉਸ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹ[8] ਆਵੇਗੀ ਅਤੇ, ਿਜਵ? ਿਕ ਪਿਹਲ+ ਿਕਹਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਿਨਆਂਇਕ ਿਸਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਦੁਆਰਾ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਨੂ ੰ ਸੁਚਾਰੂ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ, ਿਵਧਾਿਨਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਸੰਭਾਵੀ ਓਵਰਰੂਿਲ ੰ ਇੱਕ ਿਨਆਂਇਕ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਦੁਆਰਾ ਗੋਲਕ ਨਾਥ ਕੇਸ [(1967) 2 ਐੱਸਸੀਆਰ 762: ਏਆਈਆਰ 1967 ਐੱਸਸੀ 1643] ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਅਤੇ ਿਨਆਂਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕਰੁਨਾਕਰ ਕੇਸ [(1993) 4 ਐੱਸਸੀਸੀ 727:1993 ਐੱਸਸੀਸੀ (ਐੱਲ ਐਂਡ ਐੱਸ) 1184:(1993) 25 ਏਟੀਸੀ 704] ਿਵੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਅਤੇ ਮੰਡਲ ਕੇਸ [1992 Supp (3) SCC 217: 1992 SCC (L&S) Supp 1: (1992) 22 ATC 385] ਿਵੱਚ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਿਮਤੀ ਤ@ ਪੰਜ ਸਾਲ+ ਲਈ ਿਨਰਣੇ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂ ੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨ ਦੇ ਿਸਧ+ਤ ਨੂ ੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।ਇਹ ਿਨਆਂਇਕ ਿਸਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਿਸਧ+ਤ ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਨਹ[8] ਹੈ, ਬਲਿਕ ਇੱਕ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਿਸਧ+ਤ ਹੈ।ਇਸ ਨੂ ੰ ਅਨੁਛੇਦ 16 (4) ਦੇ ਪ$ਾਵਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਲੇਬਲ ਨਹ[8] ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਿਜਵ? ਿਕ ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।"

39. ਕੀ ਇ ੰ ਡੀਅਨ ਕRਸਲ ਫਾਰ ਐਨਵਾਇਰੋ-ਲੀਗਲ ਐਕ>ਨ ਬਨਾਮ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਇ ੰ ਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਗੋਆ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਐਂਡ ਕੰਸਟਰਕ#ਨ ਿਲਿਮਟੇਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਿਵੱਚ ਸੰਭਾਵੀ ਿਵਚਾਰ ਦਾ ਿਵ#ਾ ਸੀ। ਇ ੰ ਡੀਅਨ ਕRਸਲ ਫਾਰ ਐਨਵਾਇਰੋ-ਲੀਗਲ ਐਕ>ਨ (ਸੁਪਰਾ) ਦੇ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਿਵਸਿਤ$ਤ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨ ਤ@ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਗੋਆ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਿਸੱਟਾ ਕੱਿਢਆ ਿਕ ਹਾਲ+ਿਕ ਇ ੰ ਡੀਅਨ ਕRਸਲ ਫਾਰ ਐਨਵਾਇਰੋ-ਲੀਗਲ ਐਕ>ਨ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਸਪੱ#ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹ[8] ਿਕਹਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਸੰਭਾਵੀ ਪ$ਭਾਵ ਦੇਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਨਹ[8] ਹੈ । ਉਪਰੋਕਤ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਿਜੱਥੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਇੱਕ ਪਿਹਲ+ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਸੰਭਾਿਵਤ ਪ$ਭਾਵ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

40. ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਐਮ.ਏ. ਮੂਰਤੀ ਬਨਾਮ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਉਲਟ ਿਵਚਾਰ ਪ$ਗਟ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਇਹ ਮੰਿਨਆ ਿਗਆ ਸੀ ਿਕ ਸੰਭਾਵੀ ਓਵਰਰੂਿਲ ੰ ਗ ਿਸਰਫ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਿਜਸਨ M ਫੈਸਲਾ ਿਦੱਤਾ ਹੈ। ਉਕਤ ਫੈਸਲੇ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਿਵਚਾਰ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਿਵਵਾਦ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਿਵੱਤੀ ਿਨਗਮ ਿਵੱਚ ਮੈਨ M ਜਰ (ਿਵੱਤ ਅਤੇ ਲੇਖਾ) ਦੇ ਅਹੁਿਦਆਂ 'ਤੇ ਿਨਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ+ ਨ M ਕਰਨਾਟਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਿਵੱਚ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨ ੰ ਬਰ 4 ਦੀ ਚੋਣ ਨੂ ੰ ਚੁਣੌਤੀ ਿਦੱਤੀ ਸੀ।ਹਾਲ+ਿਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਿਸੰਗਲ ਜੱਜ ਨ M ਆਪਣੀ ਿਨਯੁਕਤੀ ਦੀ ਿਮਤੀ ਤੱਕ ਪ$ਤੀਵਾਦੀ ਨ ੰ ਬਰ 4 ਨੂ ੰ ਅਯੋਗ ਪਾਇਆ, ਪਰ ਚੋਣ ਇਸ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹ[8] ਪਾਈ ਗਈ ਿਕ ਉਸ ਨ M ਇੰਟਰਿਵਊ ਦੇ ਸਮ? ਤੱਕ ਯੋਗਤਾ ਪ$ਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਮਾਣਯੋਗ ਿਸੰਗਲ ਜੱਜ ਨ M ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ >ਰਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਨਾਮ ਚੰ ਦਰ >ੇਖਰ ਅਤੇ ਹੋਰ (ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ >ਰਮਾ ਕੇਸ ਨ ੰ.1) ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਡਵੀਜ਼ਨ ਬQਚ ਨ M ਮਾਣਯੋਗ ਿਸੰਗਲ ਜੱਜ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਿਖਆ। ਇਸ ਤ@ ਬਾਅਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਡਵੀਜ਼ਨ ਬQਚ ਨੂ ੰ ਸੂਿਚਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮੀਿਖਆ ਦਰਖਾਸਤ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਿਕ ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ >ਰਮਾ ਕੇਸ ਨ ੰ ਬਰ-1 ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ >ਰਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਨਾਮ ਚੰ ਦਰ >ੇਖਰ ਅਤੇ ਹੋਰ (ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ >ਰਮਾ ਕੇਸ ਨ ੰ ਬਰ 2) ਿਵੱਚ ਰੱਦ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਦਆਂ ਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨ ਬQਚ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਿਮਤੀ 'ਤੇ ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ >ਰਮਾ ਕੇਸ ਨ ੰ ਬਰ-1 ਨੂ ੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਦਆਂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ M ਰੀਿਵਊ ਪਟੀ#ਨ ਖਾਰਜ ਕਰ ਿਦੱਤੀ। ਇਸ ਤੱਥ ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਿਦਆਂ ਿਕ ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ >ਰਮਾ ਕੇਸ ਨ ੰ. II ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ >ਰਮਾ ਕੇਸ ਨ ੰ ਬਰ 1 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਸਮੀਿਖਆ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਇੱਕ ਫੈਸਲਾ ਸੀ, ਿਜਸ ਨੂ ੰ, ਇਸਲਈ, ਬਾਅਦ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਿਮਲਾਇਆ ਿਗਆ, ਬਾਅਦ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਸਾਰੇ ਉਦੇ#+ ਲਈ ਇੱਕ ਅਤੇ ਇਕੋ- ਇਕ ਫੈਸਲਾ ਬਣਾNਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਪਾਇਆ ਿਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ M ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ >ਰਮਾ ਕੇਸ ਨ ੰ ਬਰ II ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਿਜਹਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਗੋਲਕ ਨਾਥ (ਸੁਪਰਾ), ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ (ਸੁਪਰਾ) ਅਤੇ ਹੋਰ+ ਿਵੱਚ ਸੰਭਾਵੀ ਓਵਰਰੂਿਲ ੰ ਗ ਦੇ ਿਸਧ+ਤ ਅਤੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਪਿਹਲੇ ਫੈਸਿਲਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਇਹ ਿਟੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਿਕ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਭਾਿਵਤ ਓਵਰਰੂਿਲ ੰ ਗ ਉਦ@ ਤੱਕ ਨਹ[8] ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਜਦ@ ਤੱਕ ਇਹ ਿਕਸੇ ਿਵ#ੇ# ਫੈਸਲੇ ਿਵੱਚ ਇਸ ਤਰJ+ ਸੰਕੇਤ ਨਹ[8] ਿਦੱਤਾ ਜ+ਦਾ।

41. ਕੇਸ ਦੇ ਤੱਥ ਅਤੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਐੱਮ.ਏ. ਮੂਰਥੀ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਹੱਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਿਵਵਾਦ ਦਾ ਸਬੰਧ, ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ >ਰਮਾ ਕੇਸ ਨ ੰ ਬਰ II ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੈ ਜੋ ਪਿਹਲ+ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਸਮੀਿਖਆ ਿਵੱਚ ਪੇ# ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਸੰਭਾਿਵਤ ਓਵਰਰੂਿਲ ੰ ਗ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਨਹ[8] ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਐੱਮ.ਏ. ਮੂਰਥੀ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਿਟੱਪਣੀ ਿਕ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵੀ ਓਵਰਰੂਿਲ ੰ ਗ ਨਹ[8] ਹੋਵੇਗਾ ਜਦ@ ਤੱਕ ਿਕ ਖਾਸ ਫੈਸਲੇ ਿਵੱਚ ਸੰਕੇਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੋਵੇ। ਬਲੈਕ ਦੀ ਲਾਅ ਿਡਕ#ਨਰੀ (9ਵ[8] ਸੰਸਕਰਣ, 2009) ਿਵੱਚ ਓਿਬਟਰ ਿਡਕਟਮ ਨੂ ੰ ਇਸ ਤਰJ+ ਪਿਰਭਾਿ#ਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈਃ "ਓਿਬਟਰ ਿਡਕਟਮ- ਿਨਆਂਇਕ ਰਾਏ ਿਦੰਦੇ ਸਮ? ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਿਨਆਂਇਕ ਿਟੱਪਣੀ, ਪਰ ਉਹ ਜੋ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਬੇਲੋੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪੂਰਵ- ਉਦਾਹਰਣ ਨਹ[8] ਹੈ (ਹਾਲ+ਿਕ ਇਸ ਨੂ ੰ ਤਰਕਸੰਗਤ ਮੰਿਨਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ)।"- ਅਕਸਰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਿਵੱਚ "ਿਡਕਟਮ" "ਜ+, ਘੱਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ," "ਓਿਬਟਰ" ਿਕਹਾ ਜ+ਦਾ ਹੈ।" ----- ਸਖ਼ਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ "ਓਿਬਟਰ ਿਡਕਟਮ" ਇੱਕ ਿਟੱਪਣੀ ਜ+ ਰਾਏ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਜੱਜ ਦੁਆਰਾ, ਿਕਸੇ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਿਵੱਚ," "ਵੈਸੇ," "ਭਾਵ, ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਜ+ ਸ+ਝੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਪ$ਗਟ ਕੀਤੀ ਜ+ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਿਸੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲ' ਤੇ ਨਹ[8] ਜ+ ਇਹ ਜੱਜ ਜ+ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਿਸਰਫ ਉਦਾਹਰਨ, ਤਰਕ, ਸਮਾਨਤਾ ਜ+ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪੇ# ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਕੋਈ ਿਬਆਨ ਨਹ[8] ਹੈ.... ਵਕੀਲ+ ਦੇ ਸ+ਝੇ ਭਾ#ਣ ਿਵੱਚ, ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਰਾਏ ਦੇ ਅਿਜਹੇ ਸਾਰੇ ਗੈਰ-ਿਨਆਇਕ ਪ$ਗਟਾਵੇ ਨੂ ੰ "ਿਡਕਟਾ" ਜ+ "ਓਿਬਟਰ ਿਡਕਟਾ" ਿਕਹਾ ਜ+ਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਵ? #ਬਦ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। " "ਵਾਰਟਨ ਦਾ ਲਾਅ ਲੈਕਸੀਕਨ (14ਵ+ ਸੰਪਾਦਕ, 1993)" "ਓਿਬਟਰ ਿਡਕਟਮ" "#ਬਦ ਨੂ ੰ ਪਿਰਭਾਿ#ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ" "ਇੱਕ ਰਾਏ ਜੋ ਿਕਸੇ ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹ[8] ਹੈ-ਇੱਕ ਕੇਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਜੱਜ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਿਨਰੀਖਣ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹ[8] ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਬਾਈਿਡੰਗ ਪ$ਭਾਵ ਨਹ[8] ਹੈ- ਅਕਸਰ ""ਓਿਬਟਰ ਿਡਕਟਮ", 'ਇੱਕ ਿਟੱਪਣੀ' ਿਕਹਾ ਜ+ਦਾ ਹੈ।" ਿਕਸੇ ਿਬੰਦੂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਿਜਸ ਦੇ ਉਦੇ# ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹ[8] ਹੈ ਜ+ ਜੋ ਉਸ ਫੈਸਲੇ ਿਵੱਚ ਿਦ$ੜਤਾ ਲਈ ਨਹ[8] ਆNਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਓਿਬਟਰ ਿਡਕਟਮ ਬਣ ਜ+ਦਾ ਹੈ ਇਹ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰJ+ ਸਥਾਪਤ ਪ$ਸਤਾਵ ਹੈ ਿਕ ਿਸਰਫ ਅਨੁਪਾਤਕ ਿਨਰਣਾ ਹੀ ਬਾਧaਕਾਰੀ ਜ+ ਪ$ਮਾਿਣਕ ਿਮਸਾਲ ਵਜ@ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਅਦਾਲਤ ਦੀਆਂ ਿਸਰਫ਼ ਆਮ ਿਟੱਪਣੀਆਂ ਜ+ ਆਮ ਿਵਚਾਰ+ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹ[8] ਹੈ।ਇਸ ਲਈ, ਐੱਮ. ਏ. ਮੂਰਥੀ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਆਮ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੀ ਿਟੱਪਣੀ ਿਕ ਕੋਈ ਸੰਭਾਿਵਤ ਉਲਟ ਫੈਸਲਾ ਨਹ[8] ਹੋਵੇਗਾ ਜਦ@ ਤੱਕ ਿਕ ਇਸ ਤਰJ+ ਿਕਸੇ ਿਵ#ੇ# ਫੈਸਲੇ ਿਵੱਚ ਸੰਕੇਤ ਨਹ[8] ਿਦੱਤਾ ਜ+ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹ[8] ਹੈ। ਇਸ ਤ@ ਇਲਾਵਾ, ਐੱਮ.ਏ. ਮੂਰਥੀ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵਚ, ਇਹ ਅਦਾਲਤ ਅ#ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵਚ ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਤ@ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ 'ਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨ ਿਵਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।ਿਜਵ? ਿਕ Yਪਰ ਦੱਿਸਆ ਿਗਆ ਹੈ, ਇ ੰ ਦਰਾ ਸਾਹਨੀ (ਸੁਪਰਾ) ਦੁਆਰਾ ਰੰ ਗਾਚਾਰੀ (ਸੁਪਰਾ) ਦੇ ਸੰਭਾਿਵਤ ਉਲਟ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ (Yਪਰ) ਿਵੱਚ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਿਖਆ ਿਗਆ ਸੀ।

42. ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਗੋਲਕ ਨਾਥ (ਸੁਪਰਾ) ਅਤੇ ਅ>ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ, ਇਹ ਿਨਰਧਾਿਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਿਕ ਧਾਰਾ 142 ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਪੂਰਨ ਿਨਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਹਤ ਨੂ ੰ ਢਾਲਣ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਿਦੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਨੂ ੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਦਾ ਸੰਭਾਵੀ ਪ$ਭਾਵ ਰੱਖਣ ਦਾ ਉਦੇ# ਿਸਰਫ ਇਸ ਦੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਅਤੇ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਤ@ ਬਚਣਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਿਪਛਾਖੜੀ ਸੰਚਾਲਨ ਤ@ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਿਕNਿਕ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਿਗਣਤੀ ਿਵੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਪ$ਭਾਵ ਪਾNਦਾ ਹੈ, ਿਜਨ J + ਨ M ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਿਨਰਧਾਰਤ #ਰਤ+ ਦੀ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੇ ਿਬਨ+ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਦਾ ਲਾਭ ਿਲਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ J + ਿਵੱਚ@ ਬਹੁਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਸੇਵਾ ਤ@ ਪਿਹਲ+ ਹੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣਗੇ। ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਦਾ ਫੈਸਲਾ 2006 ਿਵੱਚ ਸੁਣਾਇਆ ਿਗਆ ਸੀ, ਜੋ ਿਕ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 16(4- ਏ) ਦੀ ਿਵਆਿਖਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ 1995 ਿਵੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਿਜਵ? ਿਕ ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਿਨਰਧਾਰਤ ਿਸਧ+ਤ+ ਨੂ ੰ ਸਾਲ 1995 ਤ@ ਪ$ਭਾਵੀ ਬਣਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਿਸਵਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਿਹੱਤ+ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਲ ੰ ਬੇ ਸਮ? ਿਵੱਚ ਿਵਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੀਨੀਆਰਤਾ ਨੂ ੰ ਅਸਿਥਰ ਕਰੇਗਾ, ਇਹ ਹੈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਿਕ ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਸੰਭਾਵੀ ਪ$ਭਾਵ ਵਾਲਾ ਘੋਿ#ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। 6) ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਨਮੂਨਾ ਿਵਧੀ

43. ਕਰਨਾਟਕ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਨ M ਰਾਖਵ+ਕਰਣ (ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਿਸਵਲ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਅਹੁਿਦਆਂ ਲਈ) ਐਕਟ, 2002 ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪ$ਾਪਤ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰਤਾ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਿਨਰਧਾਰਨ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਉਕਤ ਐਕਟ ਦੇ ਉਪਬੰਧ+ ਨੂ ੰ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਿਕ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਧਾਰਾ 16 (4-ਏ) ਦੇ ਤਿਹਤ #ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤ@ ਕਰਨ ਲਈ ਿਕਸੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਅੰਕੜੇ ਪੇ# ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਉਕਤ ਐਕਟ ਦੇ ਸੈਕ#ਨ 3 ਅਤੇ 4 ਨੂ ੰ ਗੈਰ-ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਮੰਿਨਆ ਿਗਆ ਸੀ।ਇਸ ਤ@ ਬਾਅਦ, ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨ M ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਦੇ ਵਧੀਕ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀ ਨੂ ੰ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਕਾਰਜ ਸbਪੇਃ - "(1) ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਿਵਭਾਗ+ ਿਵੱਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਕੈਡਰ-ਵਾਰ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਿਵੱਚ ਸੂਚਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਾ। (2) ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੂਚਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਾ। (3) ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਦੀ ਿਵਵਸਥਾ ਕਾਰਨ ਪ$#ਾਸਨ Yਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪ$ਭਾਵ ਦਾ ਅਿਧਐਨ ਕਰੋ।”

44. 05.05.2017 ਨੂ ੰ, ਰਤਨਾ ਪ$ਭਾ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ 'ਕਰਨਾਟਕ ਿਵੱਚ ਪਛੜੇਪਣ, ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਪ$#ਾਸਿਨਕ ਕੁ#ਲਤਾ' ਬਾਰੇ ਿਰਪੋਰਟ ਪੇ# ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨ M ਇਸ ਿਰਪੋਰਟ ਨੂ ੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਿਲਆ ਅਤੇ ਿਰਜ਼ਰਵੇ#ਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਲਈ (ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਿਸਵਲ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਅਹੁਿਦਆਂ ਲਈ)ਕਰਨਾਟਕ ਐਕਸਟQ#ਨ ਆਫ ਕਨਸੀਕੁਐਂ#ੀਅਲ ਸੀਨੀਆਰਟੀ ਟੂ ਗਵਰਨਮQਟ ਸਰਵQਟਸ ਨੂ ੰ ਿਬੱਲ 2017 ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਿਵਧਾਨ ਪ$ੀ#ਦ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤ@ ਬਾਅਦ, 14.06.2018 ਨੂ ੰ ਰਾ#ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ$ਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਿਵੱਚ ਪਟੀ#ਨਕਰਤਾਵ+ ਦੀ ਿ#ਕਾਇਤ ਇਹ ਸੀ ਿਕ ਕੁੱਲ 62 ਿਵਭਾਗ+ ਿਵੱਚ@ ਿਸਰਫ 31 ਿਵਭਾਗ+ ਤ@ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਜੋ ਿਕ ਗਰੁੱਪ 'ਏ', 'ਬੀ', 'ਸੀ' ਅਤੇ 'ਡੀ' 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ, ਨਾ ਿਕ ਕਾਡਰ' 'ਤੇ।ਇੱਕ ਹੋਰ ਿ#ਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਿਕ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਦਾਿਰਆਂ, ਬੋਰਡ+, ਕਾਰਪੋਰੇ#ਨ+, ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵ+, ਗ$+ਟ-ਇਨ-ਏਡ ਸੰਸਥਾਵ+ ਅਤੇ ਖੁਦਮੁਖਿਤਆਰੀ ਸੰਸਥਾਵ+ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਨਹ[8] ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਡਾਟਾ ਿਸਰਫ ਪ$ਤੀਿਨਧ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਹਨ।ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਰਤਨਾ ਪ$ਭਾ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਪਟ ਦਾ ਸਾਰ ਪੇ# ਕੀਤਾ, ਜੋ ਿਨਮਨਿਲਖਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ "2.5. ਸੰਖੇਪਃ (1) ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 31 ਿਵਭਾਗ+ ਿਵੱਚ ਿਪਛਲੇ 32 ਸਾਲ+ (1984-2016 ਨੂ ੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਲਈ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਸਮ? ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਅੰਕਿੜਆਂ ਦਾ ਿਵ#ਲੇ#ਣ ਕਰਨਾਟਕ ਿਸਵਲ ਸੇਵਾਵ+।ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਡਰ+ ਿਵੱਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ$ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। (2) 2016 ਦੇ ਅੰਕਿੜਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨਜ਼ੂਰ#ੁਦਾ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਿਖਆ 7,45,593 ਹੈ ਿਜਸ ਿਵੱਚ@ 70.22% ਜ+ 5,23,574 ਅਸਾਮੀਆਂ 31 ਿਵਭਾਗ+ ਿਵੱਚ ਭਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। (3) ਖ਼ਾਲੀ ਅਸਾਮੀਆਂ ਜ+ ਅਸਾਮੀਆਂ ਿਸੱਧੀ ਭਰਤੀ (ਡੀ ਆਰ) ਅਤੇ ਤਰੱਕੀਆਂ ਰਾਹ[8] ਭਰੀਆਂ ਜ+ਦੀਆਂ ਹਨ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਨਤੀਜੇ ਵਜ@ ਤਰੱਕੀਆਂ ਵੀ #ਾਮਲ ਹਨ। (4) ਕੁੱਲ ਮਨਜ਼ੂਰ#ੁਦਾ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਿਵੱਚ ਸਾਰੇ 31 ਿਵਭਾਗ+ ਦੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਕ$ਮਵਾਰ 10.65% ਅਤੇ 2.92% ਹੈ।ਇਹ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂ ੰ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। (5) ਔਸਤਨ ਕਾਡਰ ਏ ਿਵੱਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ 12.07% ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਕਬੀਿਲਆਂ ਦੀ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ 2.70% ਹੈ ਜੋ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂ ੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। (6) ਅਿਧਐਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਲ+ ਲਈ ਕੇਡਰ ਬੀ ਿਵੱਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਦੀ ਹੱਦ ਔਸਤਨ 9.79% ਅਤੇ 2.34% ਹੈ। (7) ਇਹ ਵੇਿਖਆ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਕਾਡਰ 'ਸੀ' ਿਵੱਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਔਸਤਨ 3.05% ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਜਦ@ ਿਕ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ 0.05% ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਵੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। (8) ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਔਸਤ 2% ਅਤੇ 1% ਵੱਧ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕ$ਮਵਾਰ ਕਾਡਰ ਡੀ ਿਵੱਚ ਪਾਈ ਜ+ਦੀ ਹੈ।ਹਾਲ+ਿਕ, ਿਪਛਲੇ 5 ਸਾਲ+ ਿਵੱਚ, ਇਸ ਕਾਡਰ ਿਵੱਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ 3% ਤੱਕ ਘੱਟ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। (9) ਕਾਡਰ ਏ, ਬੀ ਅਤੇ ਸੀ ਿਵੱਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀ ਦੀ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਔਸਤਨ ਕ$ਮਵਾਰ 12, 9.79 ਅਤੇ 12.04% ਹੈ ਜਦ@ ਿਕ ਕੇਡਰ ਡੀ ਿਵੱਚ ਇਹ 16.91 ਹੈ। (10) ਕਾਡਰ ‘ਏ’ ਅਤੇ ‘ਬੀ’ ਿਵੱਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ 2.70% ਅਤੇ 2.34% ਹੈ।(10) ਹਾਲ+ਿਕ ਗਰੁੱਪ ਸੀ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ ਡੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਕ$ਮਵਾਰ 0.04% ਅਤੇ 0.93% ਦੀ ਵਾਧੂ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਪਾਈ ਜ+ਦੀ ਹੈ। (11) ਕੁਝ ਸਾਲ+ ਅਤੇ ਿਵਭਾਗ+ ਿਵੱਚ ਵੱਧ ਪ$ਤੀਿਨਧਤਾ ਜ+ ਤ+ ਿਸੱਧੀ ਭਰਤੀ ਜ+ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਜ+ ਬੈਕਲਾਗ ਅਸਾਮੀਆਂ ਨੂ ੰ ਭਰਨ ਲਈ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰ ਹੈ ਿਕNਿਕ ਬਾਅਦ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਦੀ 50% ਸੀਮਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹ[8] ਆNਦਾ ਹੈ। 2.6: ਿਸੱਟਾਃ ਅੰਕੜੇ ਸਪੱ#ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੂਹ ਏ, ਬੀ ਅਤੇ ਸੀ ਿਵਚ ਿਸਵਲ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ ਡੀ ਿਵਚ ਢੁਕਵ[8] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾNਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਕਾਡਰ+ ਦੇ ਉਲਟ ਗਰੁੱਪ ਏ, ਬੀ, ਸੀ ਅਤੇ ਡੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਠ M ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਿਰਪੋਰਟ ਨੂ ੰ ਚੁਣੌਤੀ ਿਦੱਤੀ, ਜੋ ਿਕ ਯੋਗਤਾ ਤ@ ਿਬਨ+ ਹੈ।“ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਿਸੱਟੇ ਦਾ ਅਧਾਰ ਇਹ ਸੀ ਿਕ ਸੇਵਾ ਿਨਆਂ #ਾਸਤਰ ਿਵੱਚ 'ਕਾਡਰ' #ਬਦ ਦਾ ਕੋਈ ਿਨ#ਿਚਤ ਅਰਥ ਨਹ[8] ਹੈ।ਇਸ ਤ@ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਬਾਰੇ ਅੰਕਿੜਆਂ ਦਾ ਸੰਗ$ਿਹ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਹੈ।ਇਸ ਤ@ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਿਵਚਾਰ ਸੀ ਿਕ ਧਾਰਾ 16 (4-ਏ) ਿਵੱਚ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਹੈ।ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਿਕ ਸਮੂਹ+ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਅੰਕਿੜਆਂ ਦੇ ਸੰਗ$ਿਹ ਿਵੱਚ ਕਾਡਰ+ ਨਾਲ ਸਬੰਿਧਤ ਅੰਕੜੇ #ਾਮਲ ਨਹ[8] ਹਨ, ਿਕNਿਕ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਿਵੱਚ ਉਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਡਰ+ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ #ਾਮਲ ਹਨ।

45. ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂ ੰ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਅੰਕਿੜਆਂ ਦਾ ਸੰਗ$ਿਹ, ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਪ$ਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬੁਿਨਆਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਿਜਵ? ਿਕ ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਅਤੇ ਜਰਨ. ਲ ਿਸੰ ਘ (ਸੁਪਰਾ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਠ M ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ# ਲਈ ਇਕਾਈ ਇੱਕ ਕਾਡਰ ਹੈ। ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਿਰਜ਼ਰਵੇ#ਨ ਪ$ਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਿਗਣਤੀ ਯੋਗ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ# ਨਾਲ, ਸਮੁੱਚੀ ਸੇਵਾ ਨੂ ੰ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਨਹ[8] ਮੰਿਨਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਡਰ ਨਹ[8] ਮੰਿਨਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਿਜਵ? ਪਿਹਲ+ ਹੀ ਦੱਿਸਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਿਵੱਚ ਸੇਵਾਵ+ ਦਾ ਢ+ਚਾ ਕ?ਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵ+ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।ਸੇਵਾਵ+ ਨੂ ੰ 'ਸਮੂਹ+' ਿਵੱਚ ਵੰਿਡਆ ਿਗਆ ਹੈ, ਿਜਨ J + ਨੂ ੰ ਅੱਗੇ ਕਾਡਰ+ ਿਵੱਚ ਵੰਿਡਆ ਿਗਆ ਹੈ।ਇਸ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਨਹ[8] ਹੈ ਿਕ ਇੱਕ ਕਾਡਰ ਿਕਸੇ ‘ਗਰੁੱਪ’ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਨਹ[8] ਹੈ।

46. ਰਤਨਾ ਪ$ਭਾ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਸੰਦਰਭ ਦਾ ਪਿਹਲਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਕੈਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਬੀ. ਕੇ. ਪਿਵੱ ਤਰਾ II (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਇਹ ਿਸੱਟਾ ਿਕ 'ਕਾਡਰ' #ਬਦ ਦਾ ਸੇਵਾ ਿਨਆਂ #ਾਸਤਰ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ਿਨ#ਿਚਤ ਅਰਥ ਨਹ[8] ਹੈ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਿਲਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਿਜਨ J + ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਬੰਦੂ 2 ਦਾ ਜਵਾਬ ਿਦੰਦੇ ਹੋਏ Yਪਰ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਸਪੱ#ਟ #ਬਦ+ ਿਵੱਚ, ਐੱਮ ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਨ M ਿਕਹਾ ਿਕ ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਠ M ਕਰਨ ਦੀ ਇਕਾਈ ਕਾਡਰ ਹੈ, ਨਾ ਿਕ ਸੇਵਾਵ+ ਿਜਵ? ਿਕ ਬੀ. ਕੇ. ਪਿਵੱ ਤਰਾ II (Yਪਰ) ਿਵੱਚ ਆਯੋਿਜਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਸੰਿਵਧਾਨ ਦਾ ਅਨੁਛੇਦ 16(4-ਏ) ਰਾਜ ਨੂ ੰ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾNਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਉਿਚਤ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਹ[8] ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲ+ਿਕ, ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਦੀ ਿਵਵਸਥਾ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾਵ+ ਿਵੱਚ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੇ ਵਰਗ ਜ+ ਵਰਗ+ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਹੈ। ਇਹ 'ਸਮੂਹ' ਕਾਡਰ+ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇੱਕ ਤੱਥ ਹੈ ਿਜਸ ਨੂ ੰ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ M ਬੀ. ਕੇ. ਪਿਵੱ ਤਰਾ II (ਸੁਪਰਾ) ਿਵੱਚ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਿਖਆ ਸੀ। ਇਹ ਿਸੱਟਾ ਿਕ ‘ਸਮੂਹ+’ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਠ M ਕਰਨਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਅਤੇ ਜਰਨ. ਲ ਿਸੰ ਘ (ਸੁਪਰਾ) ਦੇ ਫੈਸਿਲਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ।

47. ਰਾਜ ਨੂ ੰ ਉਸ ਕਾਡਰ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ?ਕਰਨ ਨੂ ੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਿਹਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਤਰੱਕੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜ+ਦੀਆਂ ਹਨ।ਇੱਕ 'ਸਮੂਹ' ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅੰਕਿੜਆਂ ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਿਕ ਿਕਸੇ ਸੇਵਾ ਿਵਚ ਕੁਝ ਕਾਡਰ+ ਦਾ ਏਕੀਕਰਣ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਕਾਡਰ ਿਵਚ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਦੀ ਸਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹ[8] ਦੇਵੇਗਾ, ਿਜਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵਚ ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ।ਰੋਸਟਰ ਕਾਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਿਤਆਰ ਕੀਤੇ ਜ+ਦੇ ਹਨ, ਗਰੁੱਪ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹ8। ਰਤਨਾ ਪ$ਭਾ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਨਮੂਨਾ ਲੈਣ ਦਾ ਜੋ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਇਆ ਿਗਆ ਸੀ, ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਢੁਕਵ+ ਅੰਕੜਾ ਫਾਰਮੂਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਹਾਲ+ਿਕ, ਤਰੱਕੀਆਂ ਿਵੱਚ ਰਾਖਵ+ਕਰਨ ਪ$ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ# ਲਈ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦਾ ਮੁਲ+ਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇ# ਲਈ, ਕਾਡਰ, ਜੋ ਿਕ ਇੱਕ 'ਸਮੂਹ' ਦਾ ਇੱਕ ਿਹੱਸਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਕਾਡਰ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸ[8] ਮੰਨਦੇ ਹ+ ਿਕ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਬੀ.ਕੇ. ਪਿਵੱਤਰਾII (ਸੁਪਰਾ) ਿਵਚ ਿਦੱਤੇ ਿਸੱਟੇ ਿਕ 'ਸਮੂਹ+' ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅੰਕਿੜਆਂ ਨੂ ੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ$ਵਾਨਗੀ ਦੇਣਾ, ਨਾ ਿਕ ਕੇਡਰ+ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਐਮ. ਨਾਗਰਾਜ (ਸੁਪਰਾ) ਅਤੇ ਜਰਨ. ਲ ਿਸੰ ਘ (ਸੁਪਰਾ) ਿਵਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਿਨਰਧਾਿਰਤ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ।

48. ਇਹ ਸਪ#ਟ ਕੀਤਾ ਜ+ਦਾ ਹੈ ਿਕ ਅਸ[8] ਿਕਸੇ ਵੀ ਿਵਅਕਤੀਗਤ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ 'ਤੇ ਕੋਈ ਰਾਏ ਨਹ[8] ਪ$ਗਟਾਈ ਹੈ ਿਕNਿਕ ਅਸ[8] ਿਸਰਫ ਉਨ J + ਆਮ ਮੁੱਿਦਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਿਦੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਿਧਰ+ ਨੂ ੰ ਸੁਣਨ ਤ@ ਬਾਅਦ ਿਤਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

49. ਅਗਲੀ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ 24/2/2022 ਲਈ ਮਾਮਲੇ ਨੂ ੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰੋ। ----------ਜੱ ਜ [ਐਲ.ਨਾਗੇ>ਵਰ ਰਾਓ] ----------ਜੱ ਜ [ਸੰ ਜੀਵ ਖੰ ਨਾ] ---------ਜੱ ਜ [ਬੀ. ਆਰ. ਗਵਈ] ਨਵQ ਿਦੱ ਲੀ, 28 ਜਨਵਰੀ, 2022 ਿਡਸਕਲੇਮਰ:- ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਿਵੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਿਨਆਂ ਿਨਰਣ+ ਕੇਵਲ ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ਾ ਲਈ ਉਹਨ+ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਿਵੱਚ ਸਮਝਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਿਕਸੇ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਹ[8] ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਾਰੇ ਿਵਹਾਰਕ ਅਤੇ ਅਿਧਕਾਰਤ ਮੰਤਵ+ ਲਈ, ਿਨਆਂ ਿਨਰਣੇ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਪ$ਮਾਿਣਕ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਮਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਨੂ ੰ ਤਰਜੀਹ ਿਦੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।