Gujarat State v. R. J. Pathan & Ors.

:
DISCLAIMER The translated judgements in vernacular language is meant for the restricted use
/ of the litigant to understand it in his her language
. and may not be used for any other purpose For all
, practical and official purposes the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and
. implementation
અહેવાલપાત્ર
ભારતની સવ ચ્ચ અદાલત સમક્ષ
સિસવિવલ અપીલીય ન્યાયક્ષેત્ર
દીવાની અપીલ નં. 1951 / 2022
ગુજરાત રાજ્ય અને અન્યો.......... અપીલકતા*ઓ
વિવરુદ્ધ
આર. જે. પઠાણ અને અન્યો........ સામાવાળાઓ
ચુકાદો
ન્યાયમૂર્તિત એમ. આર. શાહ
(૧) લેટસ* પેટેન્ટ અપીલ (ટૂંકમાં, 'એલપીએ') નં. 2082/2011 માં ગુજરાત
ઉચ્ચ ન્યાયાલયે તા.18.02.2021 ના રોજ આપેલા વાદગ્રસ્ત ચુકાદો અને
આદેશ કે જેના દ્વારા હાઇકોટ*ની વિAવિવઝન બેંચે સદર એલપીએને મંજૂરી આપી છે
અને રાજ્યને વિનદFશ આપ્યો છે કે, જો જરૂરી હોય તો વધારાની જગ્યાઓ ઊભી
કરીને સામાવાળાઓના કેસો પર સહાનુભૂતિતપૂવ*ક વિવચાર કરે, જેનાથી વ્યથિથત
અને અસંતુષ્ટ થઇ, રાજ્ય દ્વારા હાલની અપીલ દાખલ કરવામાં આવી છે.

2022 INSC 342

(૨) વત*માન અપીલ તરફ દોરી જતી હકીકતો ટૂંકમાં નીચે મુજબ છેઃ
હાલના સામાવાળાઓની વિનમણૂંક અતિગયાર માસના કોન્ટ્રાક્ટના આધારિરત
ફીક્સ પગાર પર, ગુજરાત સરકારના 'ભૂકંપ પછીના પુનર્વિવકાસ કાય*ક્રમ'નામના
વિવશેષ પ્રોજેક્ટ માટે કરવામાં આવી હતી. હાલના સામાવાળાઓની સહુપ્રથમ
2004 માં 11 મરિહનાના સમયગાળા માટે A્રાઈવરોના પદ પર વિનમણૂક કરવામાં
આવી હતી. જે પ્રોજેક્ટમાં સામાવાળાઓની વિનમણૂક કરવામાં આવી હતી તે બંધ
થયા પછી, હાલના સામાવાળાઓની સેવાઓને સમાપ્ત કરવાને બદલે, રાજ્ય
સરકારે તેમને ઇન્Aીયન રેA ક્રોસ સોસાયટીની સેવાઓમાં મૂકવાનો વિનણ*ય લીધો
હતો. ઇવિન્Aયન રેA ક્રોસ સોસાયટીમાં ફરજ પર હાજર થવાને બદલે
સામાવાળાઓ તેમની સેવાઓને વિનયતિમત કરવા અને તેમને સરકારી સેવાઓમાં
સામેલ કરવા માટે ઉચ્ચ ન્યાયાલય સમક્ષ રિરટ તિપરિટશન નંબર 17328/2011
દાખલ કરી. મૂળ રિરટ અરજદારોએ ઇવિન્Aયન રેA ક્રોસ સોસાયટીમાં તેમની
સેવાઓને મૂકવાના વિનણ*યને પણ પAકાય હતો.
(૨.૧) વિવદ્વાન સિંસગલ જજે તા. 25.11.2011 ના રોજ આપેલા આદેશ દ્વારા
સદર રિરટ તિપરિટશનને ફગાવી દીધી હતી અને કહ્યું હતું કે, મૂળ રિરટ તિપરિટશનરોની
વિનમણૂક માત્ર 11 મરિહના માટે વિનવિdત પગાર પર કરવામાં આવી હતી, જે
સમયાંતરે ચાલુ રાખવામાં આવી હતી અને જે એકમમાં તેમની હંગામી ધોરણે
વિનમણૂક કરવામાં આવી હતી તે એકમ ફક્ત ધરતીકંપ પછીના પુનવ*સન કાય*ક્રમ
માં પુનવ*સન હેતુ માટેનું માત્ર પ્રોજેક્ટ ઇમ્પ્લીમેન્ટેશન યુવિનટ હતું અને જ્યાં રિરટ

તિપરિટશનરો પાસે કોઈ લીયન હોય તેવી સરકારી સંસ્થામાં કોઈ કાયમી મંજૂર
કરેલા પદો પર તેમની કાયમીધોરણે વિનમણૂક કરવામાં આવી નહોતી.
(૨.૨) વિવદ્વાન સિંસગલ જજે રિરટ તિપરિટશનને ફગાવી દેવાના આદેશથી વ્યથિથત
અને અસંતુષ્ટ થયેલા મૂળ રિરટ અરજદારોએ (હાલના સામાવાળા(ઓ))
હાઇકોટ*ની વિAવિવઝન બેંચ સમક્ષ એલપીએ નં. ૨૦૮૨/૨૦૧૧ દાખલ
કરેલ.તા.20. 12. 2011 ના રોજ આપેલા વચગાળાના આદેશ દ્વારા રાજ્ય
સરકારમાં સામાવાળાઓની સેવાઓ ચાલુ રાખવામાં આવી હતી અને તેમને
ઇવિન્Aયન રેA ક્રોસ સોસાયટીમાં ટ્રાન્સફર પણ કરવામાં આવ્યા નહોતા. આ
એલપીએ વષ* 2021 માં વિAવિવઝન બેંચ સમક્ષ સુનાવણી માટે આવેલ. વિAવિવઝન
બેંચ સમક્ષ હાલની અપીલના સામાવાળાઓ એટલે કે મૂળ રિરટ અરજદારો
તરફથી રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે, તેઓ સરકારી વિવભાગોમાં સતત કામ
કરી રહ્યા છે અને તેમને ઇવિન્Aયન રેA ક્રોસ સોસાયટીની સેવામાં ટ્રાન્સફર
કરવામાં આવ્યા નથી અને તેઓ હવે 17 વષ*થી કામ કરી રહ્યા હોઇ, સરકારને
વિનદFશ આપી શકાય કે લાંબો સમયગાળો વીતી ગયો હોઇ તેમને સેવામાં કાયમી
કરવાના તેમના કેસ પર વિવચાર કરી શકાય છે.
(૨.૩) હાઇકોટ*ની વિAવિવઝન બેન્ચે વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને આદેશ દ્વારા, રાજ્ય/વિવભાગને હાલના સામાવાળાઓના કેસો પર સહાનુભૂતિતપૂવ*ક વિવચાર
કરવા અને તેમને કાયમી સેવાઓમાં સમાવવા માટે, જો જરૂરી હોય તો, માત્ર એ
આધારે કે હાલની અપીલના સામાવાળાઓ એટલે કે મૂળ રિરટ અરજદારોએ ૧૭
વષ* સુધી કામ કયુj છે તેના આધારે વધારાની જગ્યાઓ ઊભી કરીને વિવચારણા

કરવાનો વિનદFશ આપ્યો છે.
(૨.૪) હાઈકોટ*ની વિAવિવઝન બેંચે આપેલા વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને આદેશથી
વ્યથિથત અને અસંતુષ્ટ થઈને, રાજ્યએ વત*માન અપીલ દાખલ કરી છે.
(૩) રાજ્ય વતી હાજર રહેલ વિવદ્વાન વકીલ સુશ્રી દીપાવિવતા તિપ્રયંકાએ ભારપૂવ*ક
દલીલ કરી છે કે હાઇકોટ*ની વિAવિવઝન બેંચે સામાવાળાઓના કેસો પર
સહાનુભૂતિતપૂવ*ક વિવચારણા કરવા અને જો જરૂરી હોય તો વધારાની જગ્યાઓ
ઊભી કરવાનો સરકારને વિનદFશ આપવામાં ગંભીર ભૂલ કરી છે.
(૩.૧) એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે હાઇકોટ*ની વિAવિવઝન બેંચે આ
હકીકતનને યોગ્ય રીતે ધ્યાને લીધી નથી કે સામાવાળાઓને શરૂઆતમાં ચોક્કસ
સમયગાળા માટે A્રાઇવરના પદો પર હંગામી પ્રોજેક્ટમાં, ભૂકંપ બાદના માત્ર
પુનવ*સનના હેતુ, એટલે કે ભૂકંપ પછીના પુનવ*સન કાય*ક્રમ માટે વિનયુક્ત
કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમને ક્યારેય કોઈ સ્થાયી સંસ્થામાં અને/અથવા કોઈ
સ્થાયી સંસ્થામાંના મંજૂર કરેલા પદો પર વિનયુક્ત કરવામાં આવ્યા ન હતા. એવી
રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, આથી તેમને સમાવી લેવાનો/કાયમી કરવાનો
દાવો કરવાનો કોઈ અવિધકાર નથી.
(૩.૨) ગુજરાત રાજ્ય વતી હાજર વિવદ્વાન વકીલે દલીલ કરી છે કે હાઇકોટ*ની
વિAવિવઝન બેંચે તે હકીકતને યોગ્ય રીતે ધ્યાને લીધી નથી અને/અથવા
વિવચારણા કરી નથી કે વષ* ૨૦૧૧ પછી સામાવાળાઓની સેવાઓ ઉચ્ચ
અદાલતે આપેલા વચગાળાના હુકમને પગલે ચાલુ રાખવામાં આવી હતી. આથી,

જ્યારે સામાવાળાઓને ઉચ્ચ અદાલતે આપેલા વચગાળાના આદેશને અનુસરીને
સેવામાં ચાલુ રાખવામાં આવ્યા હતા અને વિવભાગે તેમને ઉચ્ચ અદાલતે આપેલા
વચગાળાના આદેશના અનુપાલન અન્વયે સેવામાં ચાલુ રાખ્યા છે, ત્યારે
સામાવાળાઓને એવી તકરાર લેવાનો અવકાશ નથી કે તેમણે 17 વષ*થી વધુ
સમય સુધી (કે જેમાં વચગાળાના આદેશ અન્વયનો સમયગાળો પણ સામેલ
છે) કામ કયુj હોઇ તેમને સેવામાં સમાવી લેવામાં આવે અને/અથવા સ્થાયી
સેવામાં સામેલ કરવામાં આવે.
(૩.૩) ઉપરોક્ત રજૂઆતો કરીને, વત*માન અપીલ મંજૂર કરવા અરજ કરવામાં
આવે છે.
(૪) હાલની અપીલનો હાલનાં સામાવાળાઓ - હાઇકોટ* સમક્ષના મૂળ રીટ
અરજદારો તરફે હાજર વિવદ્વાન કાઉન્સેલ શ્રી કબીર હાથી દ્વારા વિવરોધ કરવામાં
આવ્યો છે.
(૪.૧) સામાવાળાઓ તરફે હાજર વિવદ્વાન વકીલે અત્રેની કોટ* દ્વારા વિનર્વિણત
ચુકાદા - કણા*ટક રાજ્ય વિવરુદ્ધ ઉમાદેવી (3), (2006) 4 એસસીસી 1 તેમજ
ત્યારબાદના નરેન્દ્ર કુમાર તિતવારી વિવ. ઝારખંA રાજ્ય, (2018) 8 એસસીસી
238 (પેરા 7) પર આધાર રાખેલ છે. ઉપરોક્ત વિનણ*યોને આધારે, એવી
રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, સામાવાળાઓ રાજ્ય સરકારમાં 17 વષ*થી વધુ
સમય સુધી A્રાઇવર તરીકે સેવાઓ આપી હોઇ, હાઇકોટ*ની વિAવિવઝન બેંચે રાજ્યને
યોગ્ય વિનદFશ આપ્યો છે કે, તેમને કાયમી સેવામાં સમાવવાની બાબત પર

સહાનુભૂતિતપૂવ*ક વિવચારણા કરવામાં આવે અને જો જરૂરી હોય તો સુપરન્યૂમરરી
પોસ્ટ ઊભી કરીને તેમને કાયમી કરવામાં આવે.
(૪.૨) એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, સામાવાળાઓ રાજ્ય સરકાર સાથે
સત્તર વષ*થી A્રાઇવર તરીકે કામ કરી રહ્યા હોઇ, તેમને રાજ્ય સરકારની
સેવાઓમાં સમાવવા જોઇએ અને તેમની સેવાઓને કાયમી કરવી જોઇએ.
(૫) અમે સંબંવિધત પક્ષકારોના વિવદ્વાન વકીલશ્રીઓને લાંબાણપૂવ*ક સાંભળ્યા.
સૌપ્રથમ એ નોંધવું જરૂરી છે કે, હાલના સામાવાળાઓ એટલે કે મૂળ રીટ
અરજદારોને કામચલાઉ પ્રોજેક્ટમાં વિનયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, જે ફક્ત
"ધરતીકંપ પછીના પુનર્વિવકાસ કાય*ક્રમ"અંતગ*ત ધરતીકંપ પછીના પુનવ*સનના
હેતુથી હાથ ધરવામાં આવેલ. આ તમામની શરૂઆતમાં ફીક્સ પગાર પર
અતિગયાર મરિહનાના સમયગાળા માટે વિનમણૂક કરવામાં આવતી હતી, જે
સમયાંતરે ચોક્કસ પ્રોજેક્ટ/પ્રોજેક્ટ ઇમ્પ્લીમેન્ટેશન યુવિનટની જરૂરિરયાત પ્રમાણે
ચાલુ રાખવામાં આવી હતી. જોકે, ઉપરોક્ત એકમ કે જે એક કામચલાઉ એકમ
હતું તેને બંધ કરવાની આવશ્યકતા હોવાથી રાજ્ય સરકારે સામાવાળાઓની
સેવાઓનો અંત લાવવાને બદલે તેમને ઇવિન્Aયન રેA ક્રોસ સોસાયટીમાં
સ્થાનાંતરિરત કરવાનું વિવચાયુj હતું. આ તબક્કે, સામાવાળાઓએ ઉચ્ચ અદાલત
સમક્ષ અરજ દાખલ કરી, ઇવિન્Aયન રેA ક્રોસ સોસાયટીમાં તેમની પ્લેસમેન્ટને
પAકારી હતી. વિવદ્વાન સિંસગલ જજે નીચે મુજબ નોંધીને સદર રિરટ અરજી ફગાવી
દીધી હતીઃ

"તેમાં કોઈ વિવવાદ નથી કે અરજદારો કે જેઓ કરાર આધારિરત ફીક્સ
સમયગાળા અને પગાર પર સામાવાળા નં. 1 અને 2 સાથે સેવા-સમજૂતીની
શરતો અનુસાર સેવા આપી રહ્યા છે તેમને હવે વહીવટી જરૂરિરયાતોને ધ્યાનમાં
રાખીને સામાવાળા નં. 4 ની સેવામાં તબદીલ કરવામાં આવ્યા છે.
અરજદારોની વિનમણૂક માત્ર 11 મરિહના માટે ફીક્સ પગાર પર કરવામાં આવી
હતી, જે સમયાંતરે ચાલુ રાખવામાં આવી હતી અને જે એકમ પર અરજદારોની
હંગામી વિનમણૂક કરવામાં આવેલ તે ‘ધરતીકંપ પછીનાં પુનર્વિવકાસ કાય*ક્રમ’
માટે પુનવ*સનના હેતુ માટે જ રચાયેલ ‘પ્રોજેક્ટ ઇમ્પ્લીમેન્ટેશન યુવિનટ’ હતું.
આમ, તે એકમ કે જેમાં અરજદારોની વિનમણૂક વિનવિdત સમયગાળા અને પગાર
પર કરવામાં આવેલ તે સ્વયં કામચલાઉ દરજ્જો અને કાય*કાળ ધરાવે છે. આથી
જો સત્તામંAળ દ્વારા તેમને ઇવિન્Aયન રેA ક્રોસ સોસાયટીની સેવાઓ માં ચાલુ
પગારે મૂકવાનો વિનણ*ય લેવામાં આવે તો એવું ન કહી શકાય કે વિનયમ હેઠળ
સેવાની કોઇપણ શરતોનું ઉલ્લંઘન કરવામાં આવ્યં છે, કારણ કે
અરજદારોમાંથી કોઇપણ વ્યવિક્તને સરકારની કોઇપણ સંસ્થા કે જ્યાં
અરજદારો પાસે કોઈ લીયન હોય તેવા પદ પર કાયમી ધોરણે વિનયુક્ત કરવામાં
આવ્યા નથી. અજરકતા*ઓને અન્ય નોકરીમાં મૂકવાથી કોઈ પણ કાયદાકીય
વિનયમોનું ઉલ્લંઘન નથી થતું અને ન તો તે કોઈ બદઇરાદો છે.”
(૬) વિવદ્વાન સિંસગલ જજે રીટ તિપરિટશન ફગાવી દીધી હતી તે હુકમ વષ*
૨૦૧૧માં આવ્યો હતો. વિવદ્વાન સિંસગલ જજના વિનણ*યને સામાવાળઓએ
એલ.પી.એ. થી પAકારેલ. વષ* ૨૦૧૧માં વિAવિવઝન બેન્ચે વચગાળાની રાહત
આપી હતી અને યથાવિસ્થતિત જાળવી રાખવાનો વિનદFશ આપ્યો અને ઉક્ત
વચગાળાના આદેશને અનુસરીને સામાવાળાઓને સરકાર સાથે સેવામાં ચાલુ
રાખવામાં આવ્યા હતા. વષ* 2021 માં, જ્યારે ઉક્ત એલપીએ પર વધુ સુનાવણી
હાથ ધરવામાં આવી હતી, ત્યારે સામાવાળાઓ તરફથી એ રજૂઆત કરવામાં
આવી હતી કે, અત્યાર સુધી તેમણે 17 વષ* સુધી કામ કયુj હોવાથી રાજ્યને

તેમને સરકારી સેવાઓમાં સમાવી લેવાનો વિનદFશ આપી શકાય છે અને તેમની
સેવાઓને કાયમી કરી શકાય છે. સામાવાળાઓએ લાંબો સમય એટલે કે 17 વષ*
સુધી કામ કયુj હોવાનું અવલોકન કરી વિAવિવઝન બેંચે રાજ્યને આદેશ આપ્યો કે, જો જરૂરી હોય તો વધારાની જગ્યાઓ ઊભી કરીને, સામાવાળાઓને કાયમી
સેવાઓમાં સમાવવાની બાબત પર વિવચાર કરે. જોકે, આ પ્રકારનાં વિનદFશો
આપતી વખતે, ઉચ્ચ અદાલતે તે હકીકત ધ્યાનમાં લીધી નહોતી કે, સામાવાળાઓ ઉચ્ચ અદાલતે આપેલા વચગાળાનાં આદેશના આધારે સેવામાં
ચાલુ રહ્યાં હતાં. વિAવિવઝન બેન્ચે આ હકીકતને ધ્યાને લીધી નથી અને/અથવા
આ હકીકત પર વિવચાર કય નથી કે સામાવાળાઓની શરૂઆતમાં અતિગયાર
મરિહનાના સમયગાળા માટે અને તે પણ એક વિફક્સ પગાર પર અને તે પણ એક
હંગામી એકમ – પ્રોજેક્ટ ઇમ્પ્લીમેન્ટેશન યુવિનટ – માં વિનમણૂક કરવામાં આવી
હતી, જેની રચના ભૂકંપ પછીના પુનવ*સન કાય*ક્રમ માટે કરવામાં આવી હતી.
આથી, જે એકમમાં સામાવાળાઓની વિનમણૂક કરવામાં આવી હતી તે એકમ પોતે
જ હંગામી એકમ હોઇ, તે સ્થાયી/કાયમી સંસ્થા નહોતું. જે જગ્યાઓ પર
સામાવાળાઓની વિનમણૂક કરવામાં આવી હતી અને જે જગ્યાઓ પર તેઓ કામ
કરી રહ્યા હતા તે સરકારની કોઈ પણ સ્થાયી સંસ્થામાં મંજૂર કરેલી જગ્યાઓ
નહોતી. આથી, જ્યારે કોઈ ખાસ પ્રોજેક્ટ માટે બનાવવામાં આવેલા કામચલાઉ
એકમમાં સામાવાળાઓની વિનમણૂક વિનવિdત સમયગાળા અને વિનવિdત પગાર પર
કરવામાં આવી હતી, ત્યારે તેમને સરકારી સેવામાં સમાવવા અને તેમની
સેવાઓને વિનયતિમત કરવા માટે હાઈકોટ*ની વિAવિવઝન બેન્ચ દ્વારા આ પ્રકારનો

કોઈ વિનદFશ આપી શકાતો નહોતો. ઉચ્ચ અદાલતે અવલોકન કયુj છે કે, સામાવાળાઓની સેવાઓને સમાવી અને/અથવા વિનયતિમત કરતી વખતે પણ
રાજ્ય સરકાર વધારાની જગ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે. સુપરન્યૂમરરી પોસ્ટ ઊભી
કરવાનો આ પ્રકારનો રિદશાવિનદFશ ટકી શકે નરિહ. આ પ્રકારનો આદેશ સંપૂણ*પણે
અવિધકારક્ષેત્ર ઉપરાંતનો છે. ઉચ્ચ ન્યાયાલય દ્વારા આવો કોઈ વિનદFશ આપી
શકાય નહીં કે કોઈ ખાસ પ્રોજેક્ટ માટે બનાવવામાં આવેલા કામચલાઉ એકમમાં
વિનયુક્ત કરવામાં આવેલા કમ*ચારીઓને કાયમી સેવાઓમાં સમાવી લેવા/કાયમી
કરવા અને તે પણ ખાસ જગ્યાઓ ઊભી કરીને!
(૭) હાઇકોટ*ની વિAવિવઝન બેંચે આપેલા વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને આદેશો પરથી
એવું જણાય છે કે, ઉચ્ચ અદાલતે માત્ર એ બાબત પર ભાર આપ્યો છે કે
સામાવાળાઓ લાંબા સમય થી એટલે કે સત્તર વષ*થી સેવાઓ આપી રહ્યા છે.
જોકે, હાઇકોટF તે ધ્યાને લીધું નથી કે 17 વષ માંથી 10 વષ* સામાવાળાઓ
હાઇકોટ* દ્વારા અપાયેલ વચગાળાના આદેશને પગલે સેવામાં ચાલુ રહ્યા હતા.
આથી, ઉમાદેવી(સુપ્રા)ના કેસમાં આ અદાલતના વિનણ*યને ધ્યાનમાં રાખતાં
પણ, વચગાળાના આદેશને અનુસરીને જે સમયગાળા માટે કમ*ચારીઓ સેવામાં
ચાલુ રહ્યા છે તેને બાકાત રાખવામાં આવે અને તેને ગણતરીમાં લેવામાં આવવો
જોઇએ નહીં. ઉપરોક્ત પાસાં પર હાઈકોટF ધ્યાન આપ્યું નથી.
(૮) હવે, જ્યાં સુધી ઉમાદેવીના કેસમાં (સુપ્રા) આ કોટ* દ્વારા અપાયેલ ચુકાદો
અને ત્યારબાદ નરેન્દ્ર કુમાર તિતવારીના કેસમાં (સુપ્રા) આ અદાલત દ્વારા
અપાયેલ ચુકાદા પર સામાવાળાઓ તરફે હાજર વિવદ્વાન વકીલે લીધેલ આધારને

લાગેવળગે છે, તે સબબ નોંધવું રહ્યું કે ઉપરોક્ત ચુકાદાઓમાંથી કોઈ પણ
ચુકાદો પ્રસ્તુત કેસની હકીકતોને લાગુ પાAી શકાશે નહીં. ઉમાદેવી ચુકાદાનો
(સુપ્રા) હેતુ અને આશય (૧) ભવિવષ્યમાં અવિનયતિમત અથવા ગેરકાયદેસર
વિનમણૂકો અટકાવવાનો અને (૨) ભૂતકાળમાં અવિનયતિમત રીતે વિનમણૂંક પામેલા
અને લાંબા સમય સુધી સેવામાં ચાલુ રહેનાર લોકોને લાભ આપવાનો હતો.
ઉમાદેવી ચુકાદો (સુપ્રા) વિનયતિમત સંસ્થાઓમાં મંજૂર કરેલા પદો પર અવિનયતિમત
વિનયુવિક્તના વિકસ્સામાં લાગુ થઈ શકે છે. આ બાબત પ્રોજેક્ટ/કાય*ક્રમમાં
કરવામાં આવેલી હંગામી વિનમણૂકો પર લાગુ પAતી નથી.
(૮.૧) નરેન્દ્ર કુમાર તિતવારીના વિકસ્સામાં (સુપ્રા) પણ અવિનયતિમત રીતે
વિનમણૂંક પામેલા કમ*ચારીઓનો કેસ હતો. આ સિસવાય પણ, નરેન્દ્ર કુમાર
તિતવારી (સુપ્રા) ના તથ્યો અને સંજોગોને ધ્યાનમાં રાખીને ઉપરોક્ત વિનણ*ય
વત*માન કેસની હકીકતોને લાગુ નહીં પAે. આ કોટ* સમક્ષ ઉક્ત કેસ ઝારખંA
રાજ્ય કે જેની રચના તા.૧૫/૧૧/૨૦૦૦ ના રોજ થઇ હતી, તેની સાથે કામ
કરતા કમ*ચારીઓના સંબંધમાં હતો. ઉક્ત કેસમાં અવિનયતિમત રીતે વિનયુક્ત
થયેલા કમ*ચારીઓ તરફથી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે કોઈ પણ વ્યવિક્ત
તા.10.04.2006 ના રોજ ઝારખંA રાજ્ય સાથે દસ વષ*ની સેવા પૂરી કરી શકે
તેમ નથી, જે ઝારખંA રાજ્યના સંબંવિધત વિનયમો હેઠળ વિનધા*રિરત કટ-ઓફ
તારીખ હતી.
(૯) તે જરૂરી ન હોવા છતાં, એ નોંધવું રહ્યું કે, રાજ્ય દ્વારા સામાવાળાઓની
સેવાઓનો અંત લાવી શકાયો હોત, પરંતુ તેના બદલે તેમને ભારતીય રેA ક્રોસ

સોસાયટીની સેવાઓમાં મૂકવામાં આવ્યા હતા. એવા વિકસ્સામાં કે જ્યાં
કમ*ચારીઓને એક હંગામી એકમમાં અને હંગામી કરારના આધારે અને વિફક્સ
પગાર પર વિનયુક્ત કરવામાં આવ્યા હોય અને કામચલાઉ એકમને બંધ કરીને
તેમની સેવાઓની જરૂર ન હોય તેવા વિકસ્સામાં તેમને અન્ય એકમમાં
સ્થાનાંતરિરત કરવાની કોઈ ફરજ રાજ્ય પર લાદવામાં આવી ન હતી. જોકે, રાજ્ય
સરકારે દયાભાવ રાખી સામાવાળાઓને ઇવિન્Aયન રેA ક્રોસ સોસાયટીમાં ગોઠવ્યા
હતા, જેનો સામાવાળાઓએ સ્વીકાર કય નહોતો.
(૧૦) હાઈકોટ*ની વિAવિવઝન બેંચે આપેલા વાદગ્રસ્ત હુકમમાં એવું જણાય છે કે
હાઇકોટF ઉપરોક્ત નોંધ્યું છે કે કેસની વિવવિશષ્ટ હકીકતો અને સંજોગોને ધ્યાનમાં
રાખીને, એવો વિનદFશ આપવામાં આવ્યો છે કે, જો જરૂરી હોય તો વધારાની
જગ્યાઓ ઊભી કરીને તેમને સેવામાં સમાવવા/ કાયમી કરવાનો આદેશ અન્ય
વિકસ્સાઓમાં પૂવ*દૃષ્ટાંત તરીકે ગણવામાં આવશે નહીં. આ પ્રકારનો આદેશ પણ
હાઇકોટ*ની વિAવિવઝન બેન્ચ દ્વારા આપવો જોઇતો નહોતો, કેમ કે હાલનાં કેસમાં
એવાં કોઈ વિવવિશષ્ટ તથ્યો અને સંજોગો ન હતા, કે જેના કારણે ઉપરોક્ત
અવલોકન જરૂરી હોય. ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ-૨૨૬ અન્વયેની
સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને ઉચ્ચ ન્યાયાલયે સેવાઓમાં સમાવવાનો
અને/અથવા કાયમી કરવાનો અને તે માટે જરૂરી હોય તો સમાન સંખ્યાની નવી
જગ્યાઓ ઊભી કરવાનો અને તે વિનણ*યને પૂવ*દૃષ્ટાંત તરીકે ધ્યાને નહીં લેવાનો
હુકમ આપવો જોઇતો નહોતો.

(૧૧) ઉપરોક્ત ચચા*ને ધ્યાનમાં રાખતાં અને ઉપર જણાવેલા કારણો સબબ, હાઈકોટ*ની વિAવિવઝન બેંચે આપેલા વાદગ્રસ્ત ચુકાદો અને આદેશ ટકી શકે તેમ ન
હોઇ અને તે રદ કરવા યોગ્ય હોઇ, તે મુજબ રદ કરવામાં આવે છે. સામાવાળાઓ
દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી રિરટ તિપટીશન નં. 17328/2011 માં હાઇકોટ*ના
વિવદ્વાન સિંસગલ જજના તા. 25-11-2011 ના રોજના રિરટ તિપટીશન ફગાવતાં
ચુકાદાને આથી પુનઃસ્થાતિપત કરવામાં આવે છે.
(૧૨) તદાનુસાર વત*માન અપીલ મંજૂર કરવામાં આવી છે. જોકે, ખચ*ના
સંબંધમાં કોઈ હુકમ નથી.
નવી રિદલ્હી
માચ* 24,2022. ...................., ન્યાયમૂર્તિત
[એમ. આર. શાહ] ...……………...., ન્યાયમૂર્તિત
[બી. વી. નાગરત્ન]
This