Full Text
Translation output
DISCLAIMER: The translated judgement in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.
સસુધધારરલ - અહરવધાલપધાત્ર
ભધારતનની સવર્વોચ્ચ અદધાલતમધામાં
ફફોજદધારની અપનીલનીય હકક મત
પરચકરણ અરજી નમાંબર ૧૮૪૯/૨૦૨૧
સ્પરશ્યલ લનીવ પપટનીશન (ફફોજ.) નમાં. ૫૧૯૧/૨૦૨૧ મધામાંથની ઉદ્ભવરલ
સતરન્દ્ર કસુ મધાર અમાંપતલ .........................................અપનીલકતધાર્તા
પવરુદ્ધ
સરન્ટટલ બ્યકરફો ઓફ ઇન્વરપસ્ટગરશન અનર અન્ય............. સમધાવધાળધાઓ
સધાથર
પરચકરણ અરજી ડધાયરની નમાંબર ૨૯૧૬૪/૨૦૨૧
સ્પરશ્યલ લનીવ પપટનીશન (ફફોજ.) નમાં. ૫૧૯૧/૨૦૨૧ મધામાંથની ઉદ્ભવરલ
ચસુકધાદફો
ન્યધાયમકપતર્તા એમ. એમ. સસુમાંદ્રરશ
"સ્વતમાંત્રતધા આધસુપનક મધાણસનની સસૌથની આવશ્યક જરૂરરયધાતફોમધામાંનની એક છર. તર પરરપક્વ
સમાંસ્કક પતનસુમાં નધાજસુક ફળ ગણધાય છર. તર સભ્ય અપસ્તત્વનફો સધાર છર અનર આધસુપનક મધાણસનની
આવશ્યક જરૂરરયધાત છર.”
- "સ્વતમાંત્રતધા અનર સતધા પર પનબમાંધફો" મધામાં જ્હફોન ઈ. ઈ.ડની.
સસુધધારરલ - અહરવધાલપધાત્ર
ભધારતનની સવર્વોચ્ચ અદધાલતમધામાં
ફફોજદધારની અપનીલનીય હકક મત
પરચકરણ અરજી નમાંબર ૧૮૪૯/૨૦૨૧
સ્પરશ્યલ લનીવ પપટનીશન (ફફોજ.) નમાં. ૫૧૯૧/૨૦૨૧ મધામાંથની ઉદ્ભવરલ
સતરન્દ્ર કસુ મધાર અમાંપતલ .........................................અપનીલકતધાર્તા
પવરુદ્ધ
સરન્ટટલ બ્યકરફો ઓફ ઇન્વરપસ્ટગરશન અનર અન્ય............. સમધાવધાળધાઓ
સધાથર
પરચકરણ અરજી ડધાયરની નમાંબર ૨૯૧૬૪/૨૦૨૧
સ્પરશ્યલ લનીવ પપટનીશન (ફફોજ.) નમાં. ૫૧૯૧/૨૦૨૧ મધામાંથની ઉદ્ભવરલ
ચસુકધાદફો
ન્યધાયમકપતર્તા એમ. એમ. સસુમાંદ્રરશ
"સ્વતમાંત્રતધા આધસુપનક મધાણસનની સસૌથની આવશ્યક જરૂરરયધાતફોમધામાંનની એક છર. તર પરરપક્વ
સમાંસ્કક પતનસુમાં નધાજસુક ફળ ગણધાય છર. તર સભ્ય અપસ્તત્વનફો સધાર છર અનર આધસુપનક મધાણસનની
આવશ્યક જરૂરરયધાત છર.”
- "સ્વતમાંત્રતધા અનર સતધા પર પનબમાંધફો" મધામાં જ્હફોન ઈ. ઈ.ડની.
૧. ફફોજદધારની કધાયર્તારનીપત સમાંરહતધા (અહહીં ટકમાંકમધામાં ‘સમાંરહતધા’ તરનીકર ઉલરખ કરવધામધામાં
આવ્યફો છર) નની કલમ ૧૭૦નધા ખફોટધા અથર્તાઘટન પર અમાંપતમ અહરવધાલ દધાખલ કયધાર્તા પછની
જામનીન મધામાંગતધા કરસફોનધા સતત પસુરવઠધાનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર, આ અદધાલતર ભપવષ્યનની
મધાગર્તાદપશર્તાકધા તરનીકર ઉપયફોગમધામાં લરવધા મધાટર ગસુનધાઓનધા પ્રકધારફોનર વગર્ગીકક ત કરવધાનફો પ્રયધાસ
કયર્વો હતફો. પવદધાન વરરષ્ઠ વકનીલ શની પસદ્ધધાથર્તા લકથરધા અનર પવદધાન એરડશનલ
સફોપલપસટર જનરલ શની એસ. વની. રધાજસુ પધાસરથની સહધાયતધા મધામાંગવધામધામાં આવની હતની.
હસ્તકરપ મધાટર અરજી સ્વનીકધાયધાર્તા પછની ૦૭.૧૦.૨૦૨૧ નધા રફોજ જરુરની આદરશ બહધાર
પધાડવધામધામાં આવ્યફો હતફો. તર નનીચર પ્રમધાણર પસુનરધાવપતર્તાત કરવધામધામાં આવર છર:
"અમનર શની એસ. વની. રધાજસુ, પવદધાન એરડશનલ સફોપલપસટર જનરલ અનર શની
પસદ્ધધાથર્તા લકથરધા, પવદધાન વરરષ્ઠ વકનીલ, બમાંનર દધારધા સહધાયતધા પકરની પધાડવધામધામાં આવની
છર અનર પવદધાન એ.એસ.જી. દધારધા આપવધામધામાં આવરલધા સકચનફોનધા સમાંદભર્તામધામાં વ્યધાપક
સવર્તાસમાંમપત છર. સકચનફોનધા સમાંદભર્તામધામાં, ગસુનધાઓનસુમાં વગર્ગીકરણ કરવધામધામાં આવ્યસુમાં છર અનર
સમાંબમાંપધત અદધાલતફોનધા પવવરકધાપધકધારનર અવરફોપધત કયધાર્તા વગર અનર કધાયદરસર
જોગવધાઈઓનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર, જામનીન આપવધા મધાટર મધાગર્તાદપશર્તાકધા તતૈયધાર કરવધાનની
મધામાંગ કરવધામધામાં આવની છર.
અમર મધાગર્તાદપશર્તાકધાઓનર સ્વનીકધારવધા અનર તરનર તધાબધાનની અદધાલતફોનધા લધાભ મધાટર કફોટર્તાનધા
આદરશનફો રહસ્સફો બનધાવવધા ઇચ્છનીએ છનીએ. આ મધાગર્તાદપશર્તાકધાઓ નનીચર મસુજબ છરછેઃ
આવ્યફો છર) નની કલમ ૧૭૦નધા ખફોટધા અથર્તાઘટન પર અમાંપતમ અહરવધાલ દધાખલ કયધાર્તા પછની
જામનીન મધામાંગતધા કરસફોનધા સતત પસુરવઠધાનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર, આ અદધાલતર ભપવષ્યનની
મધાગર્તાદપશર્તાકધા તરનીકર ઉપયફોગમધામાં લરવધા મધાટર ગસુનધાઓનધા પ્રકધારફોનર વગર્ગીકક ત કરવધાનફો પ્રયધાસ
કયર્વો હતફો. પવદધાન વરરષ્ઠ વકનીલ શની પસદ્ધધાથર્તા લકથરધા અનર પવદધાન એરડશનલ
સફોપલપસટર જનરલ શની એસ. વની. રધાજસુ પધાસરથની સહધાયતધા મધામાંગવધામધામાં આવની હતની.
હસ્તકરપ મધાટર અરજી સ્વનીકધાયધાર્તા પછની ૦૭.૧૦.૨૦૨૧ નધા રફોજ જરુરની આદરશ બહધાર
પધાડવધામધામાં આવ્યફો હતફો. તર નનીચર પ્રમધાણર પસુનરધાવપતર્તાત કરવધામધામાં આવર છર:
"અમનર શની એસ. વની. રધાજસુ, પવદધાન એરડશનલ સફોપલપસટર જનરલ અનર શની
પસદ્ધધાથર્તા લકથરધા, પવદધાન વરરષ્ઠ વકનીલ, બમાંનર દધારધા સહધાયતધા પકરની પધાડવધામધામાં આવની
છર અનર પવદધાન એ.એસ.જી. દધારધા આપવધામધામાં આવરલધા સકચનફોનધા સમાંદભર્તામધામાં વ્યધાપક
સવર્તાસમાંમપત છર. સકચનફોનધા સમાંદભર્તામધામાં, ગસુનધાઓનસુમાં વગર્ગીકરણ કરવધામધામાં આવ્યસુમાં છર અનર
સમાંબમાંપધત અદધાલતફોનધા પવવરકધાપધકધારનર અવરફોપધત કયધાર્તા વગર અનર કધાયદરસર
જોગવધાઈઓનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર, જામનીન આપવધા મધાટર મધાગર્તાદપશર્તાકધા તતૈયધાર કરવધાનની
મધામાંગ કરવધામધામાં આવની છર.
અમર મધાગર્તાદપશર્તાકધાઓનર સ્વનીકધારવધા અનર તરનર તધાબધાનની અદધાલતફોનધા લધાભ મધાટર કફોટર્તાનધા
આદરશનફો રહસ્સફો બનધાવવધા ઇચ્છનીએ છનીએ. આ મધાગર્તાદપશર્તાકધાઓ નનીચર મસુજબ છરછેઃ
ગસુનધાઓનની શરણનીઓ/પ્રકધાર
ક) બની અનર ડની કરટરગરનીમધામાં આવતધા ન હફોય તરવધા અનર સધાત વરર્તા કર તરથની ઓછની કરદનની
સજાનની જોગવધાઈવધાળધા ગસુનધાઓ.
ખ) મફોતનની સજા, આજીવન કરદ અથવધા ૭ વરર્તાથની વધસુ કરદનની સજા પધાત્ર ગસુનધાઓ.
ગ) એનડનીપનીએસ (કલમ ૩૭), પનીએમએલએ ( કલમ ૪૫), યસુએપનીએ ( કલમ
૪૩(ડની)(૫), કમાંપનની અપધપનયમ, કલમ ૨૧૨(૬) વગરરર જામનીન મધાટરનની કડક
જોગવધાઈઓ ધરધાવતધા પવશરર અપધપનયમફો હરઠળ સજાપધાત્ર ગસુનધાઓ.
ઘ) આપથર્તાક ગસુનધાઓ કર જરમનર પવશરર અપધપનયમફો હરઠળ આવરની લરવધામધામાં આવ્યધા નથની.
જરૂરની શરતફો
૧) તપધાસ દરપમયધાન ધરપકડ કરવધામધામાં આવની નથની.
૨) જ્યધારર પણ બફોલધાવવધામધામાં આવર ત્યધારર તપધાસ અપધકધારની સમક હધાજર થવધા સરહત સમગ
તપધાસમધામાં સહકધાર આપ્યફો.(આ પ્રકધારનધામાં આરફોપનીનર ચધાજર્તાશનીટ સધાથર મફોકલવધાનની જરૂર
નથની. (પસદ્ધધાથર્તા પવ. સ્ટરટ ઓફ યસુપની, ૨૦૨૧ એસસનીસની ઓનલધાઇન એસસની ૬૧૫)
શરણની એ
ચધાજર્તાશનીટ/ફરરયધાદ દધાખલ કયધાર્તા પછની, સમાંજધાન લરવસુમાં
(ક) પ્રથમ તબકર સધામધાન્ય સમન્સ/વકનીલનધા મધાધ્યમથની હધાજર થવધાનની મમાંજકરની સરહત.
(ખ) જો સમન્સ મફોકલવધા છતધામાં આ પ્રકધારનધા આરફોપની હધાજર ન થધાય તફો, રૂબરૂ હધાજરની મધાટર
જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ જારની કરની શકધાશર.
(ગ) જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ જારની કરવધા છતધામાં હધાજર થવધામધામાં પનષ્ફળતધા પર પબન-જામનીનપધાત્ર
વફોરમાંટ.
(ઘ) જો સસુનધાવણનીનની આગધામની તધારનીખર રૂબરૂ હધાજર થવધાનધા આરફોપનીનધા વચન પર પબન-
જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટનધા અમલનીકરણ પહરલધામાં આરફોપની તરફથની આવની અરજી કરવધામધામાં
ક) બની અનર ડની કરટરગરનીમધામાં આવતધા ન હફોય તરવધા અનર સધાત વરર્તા કર તરથની ઓછની કરદનની
સજાનની જોગવધાઈવધાળધા ગસુનધાઓ.
ખ) મફોતનની સજા, આજીવન કરદ અથવધા ૭ વરર્તાથની વધસુ કરદનની સજા પધાત્ર ગસુનધાઓ.
ગ) એનડનીપનીએસ (કલમ ૩૭), પનીએમએલએ ( કલમ ૪૫), યસુએપનીએ ( કલમ
૪૩(ડની)(૫), કમાંપનની અપધપનયમ, કલમ ૨૧૨(૬) વગરરર જામનીન મધાટરનની કડક
જોગવધાઈઓ ધરધાવતધા પવશરર અપધપનયમફો હરઠળ સજાપધાત્ર ગસુનધાઓ.
ઘ) આપથર્તાક ગસુનધાઓ કર જરમનર પવશરર અપધપનયમફો હરઠળ આવરની લરવધામધામાં આવ્યધા નથની.
જરૂરની શરતફો
૧) તપધાસ દરપમયધાન ધરપકડ કરવધામધામાં આવની નથની.
૨) જ્યધારર પણ બફોલધાવવધામધામાં આવર ત્યધારર તપધાસ અપધકધારની સમક હધાજર થવધા સરહત સમગ
તપધાસમધામાં સહકધાર આપ્યફો.(આ પ્રકધારનધામાં આરફોપનીનર ચધાજર્તાશનીટ સધાથર મફોકલવધાનની જરૂર
નથની. (પસદ્ધધાથર્તા પવ. સ્ટરટ ઓફ યસુપની, ૨૦૨૧ એસસનીસની ઓનલધાઇન એસસની ૬૧૫)
શરણની એ
ચધાજર્તાશનીટ/ફરરયધાદ દધાખલ કયધાર્તા પછની, સમાંજધાન લરવસુમાં
(ક) પ્રથમ તબકર સધામધાન્ય સમન્સ/વકનીલનધા મધાધ્યમથની હધાજર થવધાનની મમાંજકરની સરહત.
(ખ) જો સમન્સ મફોકલવધા છતધામાં આ પ્રકધારનધા આરફોપની હધાજર ન થધાય તફો, રૂબરૂ હધાજરની મધાટર
જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ જારની કરની શકધાશર.
(ગ) જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ જારની કરવધા છતધામાં હધાજર થવધામધામાં પનષ્ફળતધા પર પબન-જામનીનપધાત્ર
વફોરમાંટ.
(ઘ) જો સસુનધાવણનીનની આગધામની તધારનીખર રૂબરૂ હધાજર થવધાનધા આરફોપનીનધા વચન પર પબન-
જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટનધા અમલનીકરણ પહરલધામાં આરફોપની તરફથની આવની અરજી કરવધામધામાં
આવર તફો આરફોપનીનની રૂબરૂ હધાજરની પર ભધાર મકક્યધા વગર પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટનર
રદ કરની શકધાય છર અથવધા જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ/સમન્સમધામાં રૂપધામાંતરરત કરની શકધાય છર.
(ચ) આ પ્રકધારનધામાં આરફોપનીનની જામનીન અરજીનફો પનણર્તાય આરફોપનીનર શધારનીરરક કસ્ટડનીમધામાં
લનીધધા પસવધાય અથવધા જામનીન અરજીનફો પનણર્તાય ન થધાય ત્યધામાં સસુધની વચગધાળધાનધામાં
જામનીન આપનીનર થઈ શકર છર.
શરણની બની/ડની
કફોટર્તા દધારધા કરરલ કધાયર્તાવધાહની સમાંદભર, આરફોપની હધાજર થધાય ત્યધારર જામનીન અરજીનફો
પનણર્તાય ગસુણદફોર ઉપર કરવફો.
શરણની સની
એનડનીપનીએસ કલમ ૩૭, પનીએમએલએ કલમ ૪૫, કમાંપનની અપધપનયમ કલમ ૨૧૨(૬), યસુએપનીએ કલમ ૪૩ડની (૫), પફોસ્કફો વગરરર હરઠળ જામનીનનની જોગવધાઈઓનસુમાં પધાલન કરવધાનની
વધધારધાનની શરત સધાથર શરણની બની અનર ડની નની જરમ જ.”
એ કહરવધાનની જરૂર નથની કર 'એ' શરણની પફોલનીસ કરસ અનર ફરરયધાદ કરસ બમાંનર સધાથર સમાંબમાંપધત છર.
ટટધાયલ કફોટર્તા અનર હધાઈકફોટર્તા જામનીન અરજીઓ પર પવચધાર કરતની વખતર ઉપરફોક્ત મધાગર્તાદપશર્તાકધાનર
ધ્યધાનમધામાં રધાખશર. પવદધાન એએસજી દધારધા રજક કરવધામધામાં આવરલની ચરતવણની એ છર કર જ્યધામાં
આરફોપનીઓએ તપધાસમધામાં સહકધાર આપ્યફો નથની અનર તપધાસનનીશ અપધકધારનીઓ સમક હધાજર
થયધા નથની, કર સમન્સનફો જવધાબ આપ્યફો નથની, જ્યધારર અદધાલતનર લધાગર છર કર આરફોપનીઓનની
ન્યધાપયક કસ્ટડની સસુનધાવણની પકણર્તા કરવધા મધાટર જરૂરની છર, જ્યધામાં સમાંભપવત કબજો મરળવવધા સરહત
વધસુ તપધાસનની જરૂર છર, ઉપરફોક્ત અપભગમ તરમનર લધાભ આપની શકતફો નથની, જરનની સધાથર
અમર સમાંમત છનીએ.
રદ કરની શકધાય છર અથવધા જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ/સમન્સમધામાં રૂપધામાંતરરત કરની શકધાય છર.
(ચ) આ પ્રકધારનધામાં આરફોપનીનની જામનીન અરજીનફો પનણર્તાય આરફોપનીનર શધારનીરરક કસ્ટડનીમધામાં
લનીધધા પસવધાય અથવધા જામનીન અરજીનફો પનણર્તાય ન થધાય ત્યધામાં સસુધની વચગધાળધાનધામાં
જામનીન આપનીનર થઈ શકર છર.
શરણની બની/ડની
કફોટર્તા દધારધા કરરલ કધાયર્તાવધાહની સમાંદભર, આરફોપની હધાજર થધાય ત્યધારર જામનીન અરજીનફો
પનણર્તાય ગસુણદફોર ઉપર કરવફો.
શરણની સની
એનડનીપનીએસ કલમ ૩૭, પનીએમએલએ કલમ ૪૫, કમાંપનની અપધપનયમ કલમ ૨૧૨(૬), યસુએપનીએ કલમ ૪૩ડની (૫), પફોસ્કફો વગરરર હરઠળ જામનીનનની જોગવધાઈઓનસુમાં પધાલન કરવધાનની
વધધારધાનની શરત સધાથર શરણની બની અનર ડની નની જરમ જ.”
એ કહરવધાનની જરૂર નથની કર 'એ' શરણની પફોલનીસ કરસ અનર ફરરયધાદ કરસ બમાંનર સધાથર સમાંબમાંપધત છર.
ટટધાયલ કફોટર્તા અનર હધાઈકફોટર્તા જામનીન અરજીઓ પર પવચધાર કરતની વખતર ઉપરફોક્ત મધાગર્તાદપશર્તાકધાનર
ધ્યધાનમધામાં રધાખશર. પવદધાન એએસજી દધારધા રજક કરવધામધામાં આવરલની ચરતવણની એ છર કર જ્યધામાં
આરફોપનીઓએ તપધાસમધામાં સહકધાર આપ્યફો નથની અનર તપધાસનનીશ અપધકધારનીઓ સમક હધાજર
થયધા નથની, કર સમન્સનફો જવધાબ આપ્યફો નથની, જ્યધારર અદધાલતનર લધાગર છર કર આરફોપનીઓનની
ન્યધાપયક કસ્ટડની સસુનધાવણની પકણર્તા કરવધા મધાટર જરૂરની છર, જ્યધામાં સમાંભપવત કબજો મરળવવધા સરહત
વધસુ તપધાસનની જરૂર છર, ઉપરફોક્ત અપભગમ તરમનર લધાભ આપની શકતફો નથની, જરનની સધાથર
અમર સમાંમત છનીએ.
અમર શની લકથરધા દધારધા રજક કરધાયરલધા એક પધાસધાનર પણ ધ્યધાનમધામાં લઈએ કર, જામનીન પર પવચધાર
કરવધા મધાટર નફોરટસ જારની કરતની વખતર, તપધાસ દરપમયધાન આરફોપનીનધા વતર્તાનનર ધ્યધાનમધામાં
રધાખનીનર ટટધાયલ કફોટર્તા વચગધાળધાનધા જામનીન આપવધાથની વમાંપચત રહરતની નથની. આ પધાસધા પર
પણ, અમર અમધારની અમધારની સ્પષ્ટતધા આપનીશસુમાં અનર સ્વધાભધાપવક રનીતર જામનીન અરજી પર
છરવટરનફો પવચધાર કધાનકનની જોગવધાઈઓ દધારધા મધાગર્તાદપશર્તાત થશર.
પવદધાન એએસજીનધા સકચનફો જર અમર અપનધાવ્યધા છર તરમધામાં ગસુનધાઓનધા એક અલગ ભધાગનર
"આપથર્તાક ગસુનધાઓ" તરનીકર વગર્ગીકક ત કરવધામધામાં આવ્યધા છર, જર પવશરર કધાયદધાઓ દધારધા આવરની
લરવધામધામાં આવ્યધા નથની. આ સમાંબમાંધમધામાં, શની લકથરધાનની રજકઆત પર કહરવસુમાં પકરતસુમાં છર કર સમાંજય ચમાંદ્ર
પવ. સની. બની. આઈ., [(૨૦૧૨) ૧ એસ. સની. સની. ૪૦] મધામાં આ અદધાલતર પરરચ્છરદ
૩૯મધામાં નનોંધ્યસુમાં છર કર જામનીન મમાંજકર કરવધા મધાટર બમાંનર પધાસધાઓનર ધ્યધાનમધામાં લરવધાનની જરૂર છરછેઃ
ક) આરફોપનની ગમાંભનીરતધા અનર ખ) સજાનની ગમાંભનીરતધા.
આમ, એવસુમાં નથની કર આપથર્તાક ગસુનધાઓનર સમાંપકણર્તાપણર ઉપરફોક્ત મધાગર્તાદપશર્તાકધાઓમધામાંથની બહધાર
કધાઢવધામધામાં આવર છર, પરમાંતસુ તર ગસુનધાઓનફો એક અલગ પ્રકધાર છર અનર આ રનીતર આરફોપફોનની
ગમાંભનીરતધાનર ધ્યધાનમધામાં લરવની પડશર, પરમાંતસુ સધાથર સધાથર કધાયદધા દધારધા લધાદવધામધામાં આવરલની સજાનની
ગમાંભનીરતધા પણ એક પરરબળ હશર.
અમર પવદધાન વકનીલફો દધારધા આપવધામધામાં આવરલની સહધાયતધા અનર પવદધાન એએસજી દધારધા
અપનધાવવધામધામાં આવરલધા સકધારધાત્મક અપભગમનની પ્રશમાંસધા કરનીએ છનીએ.
એસ.એલ.પની.નફો પનકધાલ કરવધામધામાં આવર છર અનર આ બધાબતનર હવર વધસુ પલસ્ટ કરવધાનની જરૂર
કરવધા મધાટર નફોરટસ જારની કરતની વખતર, તપધાસ દરપમયધાન આરફોપનીનધા વતર્તાનનર ધ્યધાનમધામાં
રધાખનીનર ટટધાયલ કફોટર્તા વચગધાળધાનધા જામનીન આપવધાથની વમાંપચત રહરતની નથની. આ પધાસધા પર
પણ, અમર અમધારની અમધારની સ્પષ્ટતધા આપનીશસુમાં અનર સ્વધાભધાપવક રનીતર જામનીન અરજી પર
છરવટરનફો પવચધાર કધાનકનની જોગવધાઈઓ દધારધા મધાગર્તાદપશર્તાત થશર.
પવદધાન એએસજીનધા સકચનફો જર અમર અપનધાવ્યધા છર તરમધામાં ગસુનધાઓનધા એક અલગ ભધાગનર
"આપથર્તાક ગસુનધાઓ" તરનીકર વગર્ગીકક ત કરવધામધામાં આવ્યધા છર, જર પવશરર કધાયદધાઓ દધારધા આવરની
લરવધામધામાં આવ્યધા નથની. આ સમાંબમાંધમધામાં, શની લકથરધાનની રજકઆત પર કહરવસુમાં પકરતસુમાં છર કર સમાંજય ચમાંદ્ર
પવ. સની. બની. આઈ., [(૨૦૧૨) ૧ એસ. સની. સની. ૪૦] મધામાં આ અદધાલતર પરરચ્છરદ
૩૯મધામાં નનોંધ્યસુમાં છર કર જામનીન મમાંજકર કરવધા મધાટર બમાંનર પધાસધાઓનર ધ્યધાનમધામાં લરવધાનની જરૂર છરછેઃ
ક) આરફોપનની ગમાંભનીરતધા અનર ખ) સજાનની ગમાંભનીરતધા.
આમ, એવસુમાં નથની કર આપથર્તાક ગસુનધાઓનર સમાંપકણર્તાપણર ઉપરફોક્ત મધાગર્તાદપશર્તાકધાઓમધામાંથની બહધાર
કધાઢવધામધામાં આવર છર, પરમાંતસુ તર ગસુનધાઓનફો એક અલગ પ્રકધાર છર અનર આ રનીતર આરફોપફોનની
ગમાંભનીરતધાનર ધ્યધાનમધામાં લરવની પડશર, પરમાંતસુ સધાથર સધાથર કધાયદધા દધારધા લધાદવધામધામાં આવરલની સજાનની
ગમાંભનીરતધા પણ એક પરરબળ હશર.
અમર પવદધાન વકનીલફો દધારધા આપવધામધામાં આવરલની સહધાયતધા અનર પવદધાન એએસજી દધારધા
અપનધાવવધામધામાં આવરલધા સકધારધાત્મક અપભગમનની પ્રશમાંસધા કરનીએ છનીએ.
એસ.એલ.પની.નફો પનકધાલ કરવધામધામાં આવર છર અનર આ બધાબતનર હવર વધસુ પલસ્ટ કરવધાનની જરૂર
નથની.
આ હસુકમનની એક નકલ તમધામ હધાઈકફોટર્તાનધા રપજસ્ટટધારનર મફોકલવધામધામાં આવર જરથની પબનજરૂરની
જામનીનનની બધાબતફો આ કફોટર્તા સસુધની ન આવર. જરઓ તરનર ટટધાયલ કફોટર્તાનર મફોકલશર.
આ એકમધાત્ર હરતસુ છર જરનધા મધાટર અમર આ મધાગર્તાદપશર્તાકધાઓ જારની કરની છર, પરમાંતસુ તર અદધાલતફોનની
સતધાઓનર કફોઇપણ રનીતર બધામાંધતની નથની."
૨. વધસુ બર અરજીઓ, એમ. એ. નમાં. ૧૮૪૯/૨૦૨૧ અનર એમ. એ. ડધાયરની નમાં.
૨૯૧૬૪/૨૦૨૧, દધાખલ કરવધામધામાં આવની હતની, જરમધામાં શરણની ‘સની’નફો સમાંદભર્તા આપનીનર
સ્પષ્ટતધા મધામાંગવધામધામાં આવની હતની, જરમધામાં અજાણતધા પપ્રવરન્શન ઓફ મનની લફોન્ડરરમાંગ
એક્ટ, ૨૦૦૨નની કલમ ૪૫ કર જરનર રદ કરવધામધામાં આવની હફોવધા છતધામાં, સ્થધાન મળસુમાં, અનર આમ, ૧૬.૧૨.૨૦૨૧ નફો હસુકમ જારની કયર્વો.
"પકકધારફોનધા પવદધાન વરરષ્ઠ સલધાહકધારફો જણધાવર છર કર, તરઓ કરટલનીક સધારની ટસુપનમાંગ
તતૈયધાર કરવધાનફો પ્રયધાસ કરશર જર ૦૭.૧૦.૨૦૨૧ નધા અમધારધા આદરશનધા હરતસુનર અથર્તા
આપવધા મધાટર જરૂરની છર.
અમર સ્પષ્ટ કરની દઈએ છનીએ કર અમધારફો ઇરધાદફો જામનીનનની પ્રરક્રિયધાનર સરળ
બનધાવવધાનફો હતફો અનર તરનર મયધાર્તારદત કરવધાનફો નહફોતફો. આ આદરશ, કફોઇપણ રનીતર, વધધારધાનની બરડનીઓ લધાદતફો નથની, પરમાંતસુ જામનીનનફો વ્યધાપ વધધારવધા મધાટર ન્યધાપયક
પવચધારધધારધાનર આગળ ધપધાવતફો આદરશ છર.
આ હસુકમનની એક નકલ તમધામ હધાઈકફોટર્તાનધા રપજસ્ટટધારનર મફોકલવધામધામાં આવર જરથની પબનજરૂરની
જામનીનનની બધાબતફો આ કફોટર્તા સસુધની ન આવર. જરઓ તરનર ટટધાયલ કફોટર્તાનર મફોકલશર.
આ એકમધાત્ર હરતસુ છર જરનધા મધાટર અમર આ મધાગર્તાદપશર્તાકધાઓ જારની કરની છર, પરમાંતસુ તર અદધાલતફોનની
સતધાઓનર કફોઇપણ રનીતર બધામાંધતની નથની."
૨. વધસુ બર અરજીઓ, એમ. એ. નમાં. ૧૮૪૯/૨૦૨૧ અનર એમ. એ. ડધાયરની નમાં.
૨૯૧૬૪/૨૦૨૧, દધાખલ કરવધામધામાં આવની હતની, જરમધામાં શરણની ‘સની’નફો સમાંદભર્તા આપનીનર
સ્પષ્ટતધા મધામાંગવધામધામાં આવની હતની, જરમધામાં અજાણતધા પપ્રવરન્શન ઓફ મનની લફોન્ડરરમાંગ
એક્ટ, ૨૦૦૨નની કલમ ૪૫ કર જરનર રદ કરવધામધામાં આવની હફોવધા છતધામાં, સ્થધાન મળસુમાં, અનર આમ, ૧૬.૧૨.૨૦૨૧ નફો હસુકમ જારની કયર્વો.
"પકકધારફોનધા પવદધાન વરરષ્ઠ સલધાહકધારફો જણધાવર છર કર, તરઓ કરટલનીક સધારની ટસુપનમાંગ
તતૈયધાર કરવધાનફો પ્રયધાસ કરશર જર ૦૭.૧૦.૨૦૨૧ નધા અમધારધા આદરશનધા હરતસુનર અથર્તા
આપવધા મધાટર જરૂરની છર.
અમર સ્પષ્ટ કરની દઈએ છનીએ કર અમધારફો ઇરધાદફો જામનીનનની પ્રરક્રિયધાનર સરળ
બનધાવવધાનફો હતફો અનર તરનર મયધાર્તારદત કરવધાનફો નહફોતફો. આ આદરશ, કફોઇપણ રનીતર, વધધારધાનની બરડનીઓ લધાદતફો નથની, પરમાંતસુ જામનીનનફો વ્યધાપ વધધારવધા મધાટર ન્યધાપયક
પવચધારધધારધાનર આગળ ધપધાવતફો આદરશ છર.
આ તબકર, અમધારધા મધાટર એ કહરવસુમાં પકરતસુમાં છર કર ‘સની’ શરણનીનફો ઉલરખ કરતની વખતર
અજાણતધા પપ્રવરન્શન ઓફ મનની લફોન્ડરરમાંગ એક્ટ (પનીએમએલએ) નની કલમ ૪૫નફો
ઉલરખ કરવધામધામાં આવ્યફો છર, જરનર આ અદધાલતર રદ કરની દનીધની છર.પવદધાન
એ.એસ.જી. જણધાવર છર કર એ સસુધધારફો કરવધામધામાં આવ્યફો હતફો અનર તર આ અદધાલત
સમક એક અલગ ખમાંડપનીઠ સમક પડકધારધાયરલ છર. જર તર ખમાંડપનીઠ દધારધા પવચધારણધા
કરવધાનફો પવરય રહરશર.
અમર એવની પણ ચરતવણની આપની રહધા છનીએ કર, કરટલધાક ચફોકસ ગસુનધાઓનર આપથર્તાક
ગસુનધાઓ તરનીકર વગર્ગીકક ત કરવધાનફો અથર્તા એ નથની કર, અમધારધા આદરશનફો કફોઈ અલગ
અથર્તા કધાઢવફો પડશર.
અમર એ પણ સ્પષ્ટ કરની શકનીએ છનીએ કર, જો તપધાસ દરપમયધાન, આરફોપનીનની
ધરપકડ કરવધાનસુમાં કફોઈ કધારણ ન હફોય, મધાત્ર ચધાજર્તાશનીટ દધાખલ કરવધામધામાં આવની
હફોવધાનધા કધારણર, અરજદધારનની ધરપકડ કરવધાનસુમાં આપમરળર કધારણ ન હફોઈ શકર, જર
એક પધાસધાનર અમર સધામધાન્ય રનીતર તધારનીખ ૧૬.૦૮.૨૦૨૧ નની ફફોજદધારની અપનીલ
નમાંબર ૮૩૮/૨૦૨૧ - પસદ્ધધાથર્તા પવરુદ્ધ ઉતર પ્રદરશ રધાજ્ય અનર અન્યમધામાં સ્પષ્ટ
કયસુર્યું છર."
૩. જામનીન મમાંજકર કરવધાનધા અન્ય પધાસધાઓ પર પવચધાર કરવધા મધાટર આ અદધાલતનર
પ્રભધાપવત કરતની વખતર ચફોકસ પનદરશફો/સ્પષ્ટનીકરણનની મધામાંગણની કરતની કરટલનીક વધસુ
અરજીઓ દધાખલ કરવધામધામાં આવની છર. અમર શની અપમત દરસધાઇ, પવદધાન વરરષ્ઠ વકનીલ,
અજાણતધા પપ્રવરન્શન ઓફ મનની લફોન્ડરરમાંગ એક્ટ (પનીએમએલએ) નની કલમ ૪૫નફો
ઉલરખ કરવધામધામાં આવ્યફો છર, જરનર આ અદધાલતર રદ કરની દનીધની છર.પવદધાન
એ.એસ.જી. જણધાવર છર કર એ સસુધધારફો કરવધામધામાં આવ્યફો હતફો અનર તર આ અદધાલત
સમક એક અલગ ખમાંડપનીઠ સમક પડકધારધાયરલ છર. જર તર ખમાંડપનીઠ દધારધા પવચધારણધા
કરવધાનફો પવરય રહરશર.
અમર એવની પણ ચરતવણની આપની રહધા છનીએ કર, કરટલધાક ચફોકસ ગસુનધાઓનર આપથર્તાક
ગસુનધાઓ તરનીકર વગર્ગીકક ત કરવધાનફો અથર્તા એ નથની કર, અમધારધા આદરશનફો કફોઈ અલગ
અથર્તા કધાઢવફો પડશર.
અમર એ પણ સ્પષ્ટ કરની શકનીએ છનીએ કર, જો તપધાસ દરપમયધાન, આરફોપનીનની
ધરપકડ કરવધાનસુમાં કફોઈ કધારણ ન હફોય, મધાત્ર ચધાજર્તાશનીટ દધાખલ કરવધામધામાં આવની
હફોવધાનધા કધારણર, અરજદધારનની ધરપકડ કરવધાનસુમાં આપમરળર કધારણ ન હફોઈ શકર, જર
એક પધાસધાનર અમર સધામધાન્ય રનીતર તધારનીખ ૧૬.૦૮.૨૦૨૧ નની ફફોજદધારની અપનીલ
નમાંબર ૮૩૮/૨૦૨૧ - પસદ્ધધાથર્તા પવરુદ્ધ ઉતર પ્રદરશ રધાજ્ય અનર અન્યમધામાં સ્પષ્ટ
કયસુર્યું છર."
૩. જામનીન મમાંજકર કરવધાનધા અન્ય પધાસધાઓ પર પવચધાર કરવધા મધાટર આ અદધાલતનર
પ્રભધાપવત કરતની વખતર ચફોકસ પનદરશફો/સ્પષ્ટનીકરણનની મધામાંગણની કરતની કરટલનીક વધસુ
અરજીઓ દધાખલ કરવધામધામાં આવની છર. અમર શની અપમત દરસધાઇ, પવદધાન વરરષ્ઠ વકનીલ,
શની પસદ્ધધાથર્તા લકથરધા, પવદધાન વરરષ્ઠ વકનીલ અનર શની એસ. વની. રધાજસુ, પવદધાન
એરડશનલ સફોપલપસટર જનરલનર સધામાંભળધા છર.
૪. સમયધામાંતરર પવપવધ રદશધાપનદરશફો બહધાર પધાડવધામધામાં આવ્યધા હફોવધા છતધામાં, જસુદધામાં જસુદધામાં
ગસુનધાઓનર લગતની પવશરર રજા અરજીઓ, ખધાસ કરનીનર જામનીન અરજીઓ નધામમાંજકર
થવધાનર કધારણર, આ અદધાલત સમક દધાખલ કરવધામધામાં આવની રહની હફોવધાનસુમાં જાણવધા
મળતધામાં, અમર આ કવધાયત હધાથ ધરવધાનસુમાં યફોગ્ય મધાનનીએ છનીએ. અમર સ્પષ્ટ કરનીએ
છનીએ કર રદશધાપનદરશફો સધાથરનની અમધારની તમધામ ચચધાર્તા મધાગર્તાદપશર્તાકધા તરનીકર કધામ કરવધા મધાટર
છર, કધારણ કર જામનીન અરજીનર લગતધા દરરક કરસનફો પનણર્તાય તરનધા પફોતધાનધા ગસુણદફોર પર
જ કરવધાનફો છર.
વતર્તામધાન પસ્થપત
૫. ભધારતનની જરલફો કધાચધા કધામનધા કરદનીઓથની ભરરલની છર. અમધારની સમક રજક કરવધામધામાં
આવરલધા આમાંકડધાઓ દશધાર્તાવર છર કર જરલનધા ૨/૩ કરતધામાં વધસુ કરદનીઓ કધાચધા કધામનધા
કરદનીઓ છર. આ શરણનીનધા કરદનીઓમધામાંથની, મફોટધા ભધાગનધા કરદનીઓ કર જરમનધા પર સધાત વરર્તા
કર તરથની ઓછની સજાપધાત્ર ગસુનધાઓનફો આરફોપ મકકવધામધામાં આવરલ છર તરમનની સધામર
એરડશનલ સફોપલપસટર જનરલનર સધામાંભળધા છર.
૪. સમયધામાંતરર પવપવધ રદશધાપનદરશફો બહધાર પધાડવધામધામાં આવ્યધા હફોવધા છતધામાં, જસુદધામાં જસુદધામાં
ગસુનધાઓનર લગતની પવશરર રજા અરજીઓ, ખધાસ કરનીનર જામનીન અરજીઓ નધામમાંજકર
થવધાનર કધારણર, આ અદધાલત સમક દધાખલ કરવધામધામાં આવની રહની હફોવધાનસુમાં જાણવધા
મળતધામાં, અમર આ કવધાયત હધાથ ધરવધાનસુમાં યફોગ્ય મધાનનીએ છનીએ. અમર સ્પષ્ટ કરનીએ
છનીએ કર રદશધાપનદરશફો સધાથરનની અમધારની તમધામ ચચધાર્તા મધાગર્તાદપશર્તાકધા તરનીકર કધામ કરવધા મધાટર
છર, કધારણ કર જામનીન અરજીનર લગતધા દરરક કરસનફો પનણર્તાય તરનધા પફોતધાનધા ગસુણદફોર પર
જ કરવધાનફો છર.
વતર્તામધાન પસ્થપત
૫. ભધારતનની જરલફો કધાચધા કધામનધા કરદનીઓથની ભરરલની છર. અમધારની સમક રજક કરવધામધામાં
આવરલધા આમાંકડધાઓ દશધાર્તાવર છર કર જરલનધા ૨/૩ કરતધામાં વધસુ કરદનીઓ કધાચધા કધામનધા
કરદનીઓ છર. આ શરણનીનધા કરદનીઓમધામાંથની, મફોટધા ભધાગનધા કરદનીઓ કર જરમનધા પર સધાત વરર્તા
કર તરથની ઓછની સજાપધાત્ર ગસુનધાઓનફો આરફોપ મકકવધામધામાં આવરલ છર તરમનની સધામર
પનગકહણનીય ગસુનધાનની નનોંધણની હફોવધા છતધામાં ધરપકડ કરવધાનની જરૂર ન હતની. તરઓ મધાત્ર
ગરનીબ અનર અભણ નથની પરમાંતસુ તરમધામાં મરહલધાઓનફો પણ સમધાવરશ થધાય છર.આમ, તરમધામાંનધા ઘણધાનર વધારસધામધામાં અપરધાધનની સમાંસ્કક પત મળની છર. આ અદધાલતર નનોંધ્યસુમાં છર તરમ, તર ચફોકસપણર તપધાસ એજન્સનીનની તરફથની ઔપપનવરપશક ભધારતનની મધાનપસકતધાનર
પ્રદપશર્તાત કરર છર, તરમ છતધામાં, ધરપકડ એક કઠફોર પગલસુમાં છર જરનધા પરરણધામર સ્વતમાંત્રતધામધામાં
ઘટધાડફો થધાય છર અનર તરથની, તરનફો ભધાગ્યર જ ઉપયફોગ થવફો જોઇએ. લફોકશધાહનીમધામાં એવસુમાં
ક્યધારરય બનની શકર નહહીં કર આ પફોલનીસ રધાજ્ય છર, કધારણ કર બમાંનર પવચધારસરણની
એકબનીજાથની પવપરનીત છર.
ઇન્સધાફની કધાયર્તાવધાહનીનની વ્યધાખ્યધા
૬. સમાંરહતધા હરઠળ 'ટટધાયલ' શબ્દનર સમજાવધામધામાં આવ્યફો નથની અનર વ્યધાખ્યધા
કરવધામધામાં આવની નથની. જામનીન પર છફોડવધાનધા હરતસુ મધાટર આ શબ્દનફો પવસ્તકત અથર્તા
આપવફો પડશર, જરમધામાં તપધાસનધા તબકધાનફો અનર ત્યધારબધાદનધા તબકધાનફો સમધાવરશ
થધાય. દરખનીતની રનીતર, આ બર તબકધા વચ્ચર પ્રધાથપમક પવચધારણધાઓ અલગ હશર.
અગધાઉનધા તબકધામધામાં, ધરપકડ પછની પફોલનીસ કસ્ટડની સમાંપકણર્તા તપધાસ મધાટર જરૂરની હફોઈ
શકર છર, જ્યધારર પછનીનધા તબકધામધામાં નનોંધપધાત્ર રનીતર મહત્વનની બધાબત ઇન્સધાફની કધાયર્તાવધાહની
ગરનીબ અનર અભણ નથની પરમાંતસુ તરમધામાં મરહલધાઓનફો પણ સમધાવરશ થધાય છર.આમ, તરમધામાંનધા ઘણધાનર વધારસધામધામાં અપરધાધનની સમાંસ્કક પત મળની છર. આ અદધાલતર નનોંધ્યસુમાં છર તરમ, તર ચફોકસપણર તપધાસ એજન્સનીનની તરફથની ઔપપનવરપશક ભધારતનની મધાનપસકતધાનર
પ્રદપશર્તાત કરર છર, તરમ છતધામાં, ધરપકડ એક કઠફોર પગલસુમાં છર જરનધા પરરણધામર સ્વતમાંત્રતધામધામાં
ઘટધાડફો થધાય છર અનર તરથની, તરનફો ભધાગ્યર જ ઉપયફોગ થવફો જોઇએ. લફોકશધાહનીમધામાં એવસુમાં
ક્યધારરય બનની શકર નહહીં કર આ પફોલનીસ રધાજ્ય છર, કધારણ કર બમાંનર પવચધારસરણની
એકબનીજાથની પવપરનીત છર.
ઇન્સધાફની કધાયર્તાવધાહનીનની વ્યધાખ્યધા
૬. સમાંરહતધા હરઠળ 'ટટધાયલ' શબ્દનર સમજાવધામધામાં આવ્યફો નથની અનર વ્યધાખ્યધા
કરવધામધામાં આવની નથની. જામનીન પર છફોડવધાનધા હરતસુ મધાટર આ શબ્દનફો પવસ્તકત અથર્તા
આપવફો પડશર, જરમધામાં તપધાસનધા તબકધાનફો અનર ત્યધારબધાદનધા તબકધાનફો સમધાવરશ
થધાય. દરખનીતની રનીતર, આ બર તબકધા વચ્ચર પ્રધાથપમક પવચધારણધાઓ અલગ હશર.
અગધાઉનધા તબકધામધામાં, ધરપકડ પછની પફોલનીસ કસ્ટડની સમાંપકણર્તા તપધાસ મધાટર જરૂરની હફોઈ
શકર છર, જ્યધારર પછનીનધા તબકધામધામાં નનોંધપધાત્ર રનીતર મહત્વનની બધાબત ઇન્સધાફની કધાયર્તાવધાહની
રૂપમધામાં કફોટર્તા સમકનની કધાયર્તાવધાહની છર. જો આપણર ઉપરફોક્ત તફધાવતનર ધ્યધાનમધામાં લઈએ
તફો, અન્ય પરરબળફોનની સધાથર સધાથર, જયધારર તપધાસ પસુરની થઈ ગઈ છર ત્યધારર જામનીન પર
મસુક્ત કરવધાનની વધસુ તરફરણમધામાં પવચધારણધા મધાટર પનષ્કરર્તા તધારવની શકધાય છર.
૭. એ જ રનીતર, સજાનધા મસુલતવની રધાખવધા પર જામનીનનની પવચધારણધાનની વધાત આવર છર
ત્યધારર અપનીલ અથવધા ફરરતપધાસનર પણ ઇન્સધાફની કધાયર્તાવધાહનીનધા એક પધાસધા તરનીકર
જોવધામધામાં આવશર.
જામનીનનની વ્યધાખ્યધા
૮. સમાંરહતધામધામાં ઘણનીવધાર ઉપયફોગ કરવધામધામાં આવ્યફો છર છતધામાં જામનીન શબ્દનની
વ્યધાખ્યધા કરવધામધામાં આવની નથની. જામનીન બનીજસુ માં કમાંઇ નહહીં પરમાંતસુ આરફોપની તરફથની ખધાત્રની
જરમધામાં વ્યપક્તગત બફોન્ડનની જામનીનગનીરની સમધાપવષ્ટ છર. આનફો અથર્તા એ થધાય કર
અદધાલતનધા આદરશ પર અથવધા તફો પફોલનીસ દધારધા અથવધા તપધાસ એજન્સની દધારધા
આરફોપની વ્યપક્તનર મસુક્ત કરવધામધામાં આવર.
૯. તર ન્યધાપયક પ્રરક્રિયધામધામાં કફોઇપણ પ્રકધારનની દખલગનીરનીનર સકમ બનધાવતની વખતર
તફો, અન્ય પરરબળફોનની સધાથર સધાથર, જયધારર તપધાસ પસુરની થઈ ગઈ છર ત્યધારર જામનીન પર
મસુક્ત કરવધાનની વધસુ તરફરણમધામાં પવચધારણધા મધાટર પનષ્કરર્તા તધારવની શકધાય છર.
૭. એ જ રનીતર, સજાનધા મસુલતવની રધાખવધા પર જામનીનનની પવચધારણધાનની વધાત આવર છર
ત્યધારર અપનીલ અથવધા ફરરતપધાસનર પણ ઇન્સધાફની કધાયર્તાવધાહનીનધા એક પધાસધા તરનીકર
જોવધામધામાં આવશર.
જામનીનનની વ્યધાખ્યધા
૮. સમાંરહતધામધામાં ઘણનીવધાર ઉપયફોગ કરવધામધામાં આવ્યફો છર છતધામાં જામનીન શબ્દનની
વ્યધાખ્યધા કરવધામધામાં આવની નથની. જામનીન બનીજસુ માં કમાંઇ નહહીં પરમાંતસુ આરફોપની તરફથની ખધાત્રની
જરમધામાં વ્યપક્તગત બફોન્ડનની જામનીનગનીરની સમધાપવષ્ટ છર. આનફો અથર્તા એ થધાય કર
અદધાલતનધા આદરશ પર અથવધા તફો પફોલનીસ દધારધા અથવધા તપધાસ એજન્સની દધારધા
આરફોપની વ્યપક્તનર મસુક્ત કરવધામધામાં આવર.
૯. તર ન્યધાપયક પ્રરક્રિયધામધામાં કફોઇપણ પ્રકધારનની દખલગનીરનીનર સકમ બનધાવતની વખતર
શમાંકધાસ્પદ વ્યપક્ત પર પકવર્તા-ટટધાયલ પ્રપતબમાંધફોનફો સમકહ છર. આમ, તર શમાંકધાસ્પદ વ્યપક્ત
દધારધા તપધાસ અનર ઇન્સધાફની કધાયર્તાવધાહની બમાંનરમધામાં સહકધાર આપવધાનધા ગમાંભનીર વચન પર
શરતની મસુપક્ત છર. ‘જામનીન’ શબ્દનર બ્લરક્સ લફો રડક્શનરની, ૯મની આવકપત, પકષ્ઠ
૧૬૦મધામાં આ રનીતર વ્યધાખ્યધાપયત કરવધામધામાં આવ્યફો છરછેઃ - “સસુરકધા જરવની કર રફોકડ અથવધા
બફોન્ડ અનર ખધાસ કરનીનર કરદનીનર મસુક્ત કરવધા મધાટર કફોટર્તા દધારધા જરૂરની સસુરકધા, જરણર
ભપવષ્યમધામાં કફોટર્તામધામાં હધાજર થવસુમાં પડશર.”
૧૦. વફોટર્તાન લલૉ લરપક્સકફોન, ૧૪મની આવકપત, પકષ્ઠ ૧૦૫, જામનીનનર આ રનીતર
વ્યધાખ્યધાપયત કરર છરછેઃ "ધરપકડ કરધાયરલની અથવધા કરદ કરધાયરલની વ્યપક્તનર મસુકત કરવધા
મધાટર ચફોકસ રદવસર અનર ચફોકસ સ્થળર તરનની હધાજરની મધાટર લરવધામધામાં આવતની સસુરકધા
જરનર જામનીન કહરવધામધામાં આવર છર, કધારણ કર ધરપકડ કરધાયરલ અથવધા કરદ કરધાયરલ પકનર
તર લફોકફોનધા હધાથમધામાં સનોંપવધામધામાં આવર છર જરઓ પફોતધાનર બધામાંધર છર અથવધા જ્યધારર જરૂરની
હફોય ત્યધારર તરમનની હધાજરની મધાટર જામનીન બનની જાય છર, જરથની કરનીનર તરનર જરલમધામાંથની
સલધામત રનીતર બચધાવની શકધાય, જરમધામાં જો તરમનર છટકની જવધાનફો ભય હફોય તફો, તરનર
સનોંપવધાનની કધાનકનની સતધા.
દધારધા તપધાસ અનર ઇન્સધાફની કધાયર્તાવધાહની બમાંનરમધામાં સહકધાર આપવધાનધા ગમાંભનીર વચન પર
શરતની મસુપક્ત છર. ‘જામનીન’ શબ્દનર બ્લરક્સ લફો રડક્શનરની, ૯મની આવકપત, પકષ્ઠ
૧૬૦મધામાં આ રનીતર વ્યધાખ્યધાપયત કરવધામધામાં આવ્યફો છરછેઃ - “સસુરકધા જરવની કર રફોકડ અથવધા
બફોન્ડ અનર ખધાસ કરનીનર કરદનીનર મસુક્ત કરવધા મધાટર કફોટર્તા દધારધા જરૂરની સસુરકધા, જરણર
ભપવષ્યમધામાં કફોટર્તામધામાં હધાજર થવસુમાં પડશર.”
૧૦. વફોટર્તાન લલૉ લરપક્સકફોન, ૧૪મની આવકપત, પકષ્ઠ ૧૦૫, જામનીનનર આ રનીતર
વ્યધાખ્યધાપયત કરર છરછેઃ "ધરપકડ કરધાયરલની અથવધા કરદ કરધાયરલની વ્યપક્તનર મસુકત કરવધા
મધાટર ચફોકસ રદવસર અનર ચફોકસ સ્થળર તરનની હધાજરની મધાટર લરવધામધામાં આવતની સસુરકધા
જરનર જામનીન કહરવધામધામાં આવર છર, કધારણ કર ધરપકડ કરધાયરલ અથવધા કરદ કરધાયરલ પકનર
તર લફોકફોનધા હધાથમધામાં સનોંપવધામધામાં આવર છર જરઓ પફોતધાનર બધામાંધર છર અથવધા જ્યધારર જરૂરની
હફોય ત્યધારર તરમનની હધાજરની મધાટર જામનીન બનની જાય છર, જરથની કરનીનર તરનર જરલમધામાંથની
સલધામત રનીતર બચધાવની શકધાય, જરમધામાં જો તરમનર છટકની જવધાનફો ભય હફોય તફો, તરનર
સનોંપવધાનની કધાનકનની સતધા.
જામનીન એ પનયમ છર
૧૧. જામનીન પનયમ છર અનર જરલ અપવધાદ છર તર પસદ્ધધામાંતનર આ અદધાલતનધા
વધારમાંવધાર ચસુકધાદધાઓથની સધારની રનીતર મધાન્યતધા આપવધામધામાં આવની છર. આ ફરની એક વધાર
ભધારતનધા બમાંધધારણનની અનસુચ્છરદ ૨૧નની કસફોટની પર છર. આ અદધાલતર પનકરશ તધારધાચમાંદ
શધાહ પવ. યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા, (૨૦૧૮) ૧૧ એસસનીસની ૧ મધામાં ઠરધાવ્યસુમાં હતસુમાં કરછેઃ
"૧૯. ગસુરબખ્શ પસમાંહ પસપબયધા પવરુદ્ધ પમાંજાબ રધાજ્ય [ગસુરબખ્શ પસમાંહ પસપબયધા પવરુદ્ધ પમાંજાબ
રધાજ્ય, (૧૯૮૦) ૨ SCC ૫૬૫ : ૧૯૮૦ (
SCC ફફોજ.) ૪૬૫], જામનીન આપવધાનફો હરતસુ
નનીચર મસુજબ મહધાન આનમાંદ સધાથર દશધાર્તાવવધામધામાં આવ્યફો છરછેઃ (SCC પધાન નમાંબર ૫૮૬-૮૮, ફકરફો ૨૭-૩૦)
"૨૭. સધામધાન્ય જામનીનનધા અપધકધાર સધાથર સમાંબમાંપધત પનણર્તાયફોનફો સમાંદભર્તા લરવધાનની જરૂર નથની
કધારણ કર તર અપધકધાર આગફોતરધા જામનીનનધા અપધકધારનર બરધાબર સમધામાંતર પ્રદધાન
કરતફો નથની. જોકર, એ રસપ્રદ બધાબત છર કર, લધામાંબધા સમય પહરલધા ૧૯૨૪મધામાં
કલકતધાનની ઉચ્ચ અદધાલતર નગરન્દ્ર નધાથ ચક્રિવતર્ગી [૧૯૨૩ SCC Online Cal
૩૧૮ : AIR ૧૯૨૪ Cal ૪૭૬ : ૧૯૨૪ . . .
C L J ૭૩૨] નધા કરસમધામાં આ ઠરધાવ્યસુમાં
હતસુમાં કર જામનીન આપવધાનફો હરતસુ ઇન્સધાફની કધાયર્તાવધાહની દરપમયધાન આરફોપનીનની હધાજરની
સસુપનપશ્ચિત કરવધાનફો છર, જામનીન આપવફો જોઈએ કર ન આપવફો જોઈએ તર પ્રશ્નનધા
ઉકરલમધામાં લધાગસુ પધાડવધાનની યફોગ્ય કસફોટની એ છર કર, શસુમાં તર સમાંભપવત છર કર પકકધાર તરનની
સધામરનની ઇન્સધાફની કધાયર્તાવધાહની મધાટર હધાજર રહરશર, અનર તર પનપવર્તાવધાદ છર કર સજા તરનીકર
જામનીન રફોકની શકધાય નહહીં. અન્ય બર કરસફોમધામાં, જર નનોંધપધાત્ર રનીતર મરરઠ રડયમાંત્રનધા કરસફો
છર, જામનીન મરળવવધાનધા અપધકધાર સમાંબમાંપધત અવલફોકનફો જોવધા મળર છર, જર ખધાસ
૧૧. જામનીન પનયમ છર અનર જરલ અપવધાદ છર તર પસદ્ધધામાંતનર આ અદધાલતનધા
વધારમાંવધાર ચસુકધાદધાઓથની સધારની રનીતર મધાન્યતધા આપવધામધામાં આવની છર. આ ફરની એક વધાર
ભધારતનધા બમાંધધારણનની અનસુચ્છરદ ૨૧નની કસફોટની પર છર. આ અદધાલતર પનકરશ તધારધાચમાંદ
શધાહ પવ. યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા, (૨૦૧૮) ૧૧ એસસનીસની ૧ મધામાં ઠરધાવ્યસુમાં હતસુમાં કરછેઃ
"૧૯. ગસુરબખ્શ પસમાંહ પસપબયધા પવરુદ્ધ પમાંજાબ રધાજ્ય [ગસુરબખ્શ પસમાંહ પસપબયધા પવરુદ્ધ પમાંજાબ
રધાજ્ય, (૧૯૮૦) ૨ SCC ૫૬૫ : ૧૯૮૦ (
SCC ફફોજ.) ૪૬૫], જામનીન આપવધાનફો હરતસુ
નનીચર મસુજબ મહધાન આનમાંદ સધાથર દશધાર્તાવવધામધામાં આવ્યફો છરછેઃ (SCC પધાન નમાંબર ૫૮૬-૮૮, ફકરફો ૨૭-૩૦)
"૨૭. સધામધાન્ય જામનીનનધા અપધકધાર સધાથર સમાંબમાંપધત પનણર્તાયફોનફો સમાંદભર્તા લરવધાનની જરૂર નથની
કધારણ કર તર અપધકધાર આગફોતરધા જામનીનનધા અપધકધારનર બરધાબર સમધામાંતર પ્રદધાન
કરતફો નથની. જોકર, એ રસપ્રદ બધાબત છર કર, લધામાંબધા સમય પહરલધા ૧૯૨૪મધામાં
કલકતધાનની ઉચ્ચ અદધાલતર નગરન્દ્ર નધાથ ચક્રિવતર્ગી [૧૯૨૩ SCC Online Cal
૩૧૮ : AIR ૧૯૨૪ Cal ૪૭૬ : ૧૯૨૪ . . .
C L J ૭૩૨] નધા કરસમધામાં આ ઠરધાવ્યસુમાં
હતસુમાં કર જામનીન આપવધાનફો હરતસુ ઇન્સધાફની કધાયર્તાવધાહની દરપમયધાન આરફોપનીનની હધાજરની
સસુપનપશ્ચિત કરવધાનફો છર, જામનીન આપવફો જોઈએ કર ન આપવફો જોઈએ તર પ્રશ્નનધા
ઉકરલમધામાં લધાગસુ પધાડવધાનની યફોગ્ય કસફોટની એ છર કર, શસુમાં તર સમાંભપવત છર કર પકકધાર તરનની
સધામરનની ઇન્સધાફની કધાયર્તાવધાહની મધાટર હધાજર રહરશર, અનર તર પનપવર્તાવધાદ છર કર સજા તરનીકર
જામનીન રફોકની શકધાય નહહીં. અન્ય બર કરસફોમધામાં, જર નનોંધપધાત્ર રનીતર મરરઠ રડયમાંત્રનધા કરસફો
છર, જામનીન મરળવવધાનધા અપધકધાર સમાંબમાંપધત અવલફોકનફો જોવધા મળર છર, જર ખધાસ
નનોંધપધાત્ર છર. કર.એન.જોગલરકર પવરુદ્ધ સમધાટ [કર. એન. જોગલરકર પવરુદ્ધ
એમ્પરર, ૧૯૩૧ SCC OnLine All ૬૦ : AIR ૧૯૩૧ All ૫૦૪ : ૧૯૩૨
. . .
C L J ૯૪] નધા કરસમધામાં સમાંરહતધાનની વતર્તામધાન કલમ ૪૩૯નર અનસુરૂપ કલમ ૪૯૮
સધાથર કધામ કરતની વખતર, એવસુમાં અવલફોકન કરવધામધામાં આવ્યસુમાં હતસુમાં કર તર સરશન્સ જજ
અથવધા ઉચ્ચ અદધાલતનર જામનીન આપવધાનની પવશધાળ સતધાઓ પ્રદધાન કરની હતની, જર
અગધાઉનની કલમ ૪૯૭ મધામાંનધા પનયમાંત્રણફો દધારધા અશક્ત ન હતની જર હધાલનની કલમ
૪૩૭ નર અનસુરૂપ છર. કફોટર નનોંધ્યસુમાં હતસુમાં કર, કલમ ૪૯૮ દધારધા આપવધામધામાં આવરલધા
પવવરકધાપધકધારનધા ઉપયફોગનર પનયમાંપત્રત કરવધા મધાટર કફોઈ કડક પનયમ અનર
અપરરવતર્તાનનીય પસદ્ધધામાંત નથની અનર એકમધાત્ર પસદ્ધધામાંત એ સ્થધાપપત કરવધામધામાં આવ્યફો
હતફો કર પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ પવવરકપકણર્તા રનીતર કરવફો જોઈએ. હપચન્સન
[એમ્પરર વની. એચ. એલ. હપચન્સન, ૧૯૩૧ એસસનીસની ઓનલધાઇન ઓલ ૧૪:
એઆઈઆર ૧૯૩૧ ઓલ ૩૫૬ : ૧૯૩૧ રક્રિપમનલ લફો જનર્તાલ ૧૨૭૧], એઆઈઆરનધા પકષ્ઠ ૩૫૮ પર એવસુમાં કહરવધામધામાં આવ્યસુમાં હતસુમાં કર પવધધાનસભધાએ પફોતર જ
અદધાલતનની પવવરકબસુપદ્ધનર પનરમાંકસુશ છફોડની દનીધની છર તર હકનીકતનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર, કફોઈ પણ ચફોકસ પનયમફો ઘડવધાનફો પ્રયધાસ કરવફો ખકબ જ મકખર્તાતધાપકણર્તા છર, જર ઉચ્ચ
અદધાલતનર બધાધ્ય રધાખર. ઉચ્ચ અદધાલતનધા જણધાવ્યધા અનસુસધાર, સમયધામાંતરર ઉભધા
થતધા પવપવધ કરસફોનર સલધામત રનીતર વગર્ગીકક ત કરની શકધાશર નહહીં અનર કરસફોનર વગર્ગીકક ત
કરવધાનફો પ્રયધાસ કરવફો અનર કહરવસુમાં જોખમની છર કર ખધાસ વગર્વોમધામાં જામનીન મમાંજકર કરની
શકધાય છર પરમાંતસુ અન્ય વગર્વોમધામાં નહહીં. એવસુમાં અવલફોકન કરવધામધામાં આવ્યસુમાં હતસુમાં કર, ફફોજદધારની કધાયર્તારનીપત સમાંરહતધાનની પવપવધ કલમફોમધામાંથની પ્રધાપ્ત થયરલફો પસદ્ધધામાંત એ હતફો કર, જામનીનનની મમાંજકરની આપવની એ પનયમ છર અનર ઇનકધાર એ અપવધાદ છર . જર આરફોપની
વ્યપક્ત સ્વતમાંત્રતધાનફો આનમાંદ મધાણર છર તર તરનધા કરસનની દરખરરખ રધાખવધા અનર કસ્ટડનીમધામાં
હફોય તરનધા કરતધામાં પફોતધાનફો યફોગ્ય બચધાવ કરવધા મધાટર વધસુ સધારની પસ્થપતમધામાં હફોય છર.
એક સમાંભપવત પનદર્વોર વ્યપક્ત તરનીકર, તરથની તર સ્વતમાંત્રતધા અનર પફોતધાનધા કરસનની
એમ્પરર, ૧૯૩૧ SCC OnLine All ૬૦ : AIR ૧૯૩૧ All ૫૦૪ : ૧૯૩૨
. . .
C L J ૯૪] નધા કરસમધામાં સમાંરહતધાનની વતર્તામધાન કલમ ૪૩૯નર અનસુરૂપ કલમ ૪૯૮
સધાથર કધામ કરતની વખતર, એવસુમાં અવલફોકન કરવધામધામાં આવ્યસુમાં હતસુમાં કર તર સરશન્સ જજ
અથવધા ઉચ્ચ અદધાલતનર જામનીન આપવધાનની પવશધાળ સતધાઓ પ્રદધાન કરની હતની, જર
અગધાઉનની કલમ ૪૯૭ મધામાંનધા પનયમાંત્રણફો દધારધા અશક્ત ન હતની જર હધાલનની કલમ
૪૩૭ નર અનસુરૂપ છર. કફોટર નનોંધ્યસુમાં હતસુમાં કર, કલમ ૪૯૮ દધારધા આપવધામધામાં આવરલધા
પવવરકધાપધકધારનધા ઉપયફોગનર પનયમાંપત્રત કરવધા મધાટર કફોઈ કડક પનયમ અનર
અપરરવતર્તાનનીય પસદ્ધધામાંત નથની અનર એકમધાત્ર પસદ્ધધામાંત એ સ્થધાપપત કરવધામધામાં આવ્યફો
હતફો કર પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ પવવરકપકણર્તા રનીતર કરવફો જોઈએ. હપચન્સન
[એમ્પરર વની. એચ. એલ. હપચન્સન, ૧૯૩૧ એસસનીસની ઓનલધાઇન ઓલ ૧૪:
એઆઈઆર ૧૯૩૧ ઓલ ૩૫૬ : ૧૯૩૧ રક્રિપમનલ લફો જનર્તાલ ૧૨૭૧], એઆઈઆરનધા પકષ્ઠ ૩૫૮ પર એવસુમાં કહરવધામધામાં આવ્યસુમાં હતસુમાં કર પવધધાનસભધાએ પફોતર જ
અદધાલતનની પવવરકબસુપદ્ધનર પનરમાંકસુશ છફોડની દનીધની છર તર હકનીકતનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર, કફોઈ પણ ચફોકસ પનયમફો ઘડવધાનફો પ્રયધાસ કરવફો ખકબ જ મકખર્તાતધાપકણર્તા છર, જર ઉચ્ચ
અદધાલતનર બધાધ્ય રધાખર. ઉચ્ચ અદધાલતનધા જણધાવ્યધા અનસુસધાર, સમયધામાંતરર ઉભધા
થતધા પવપવધ કરસફોનર સલધામત રનીતર વગર્ગીકક ત કરની શકધાશર નહહીં અનર કરસફોનર વગર્ગીકક ત
કરવધાનફો પ્રયધાસ કરવફો અનર કહરવસુમાં જોખમની છર કર ખધાસ વગર્વોમધામાં જામનીન મમાંજકર કરની
શકધાય છર પરમાંતસુ અન્ય વગર્વોમધામાં નહહીં. એવસુમાં અવલફોકન કરવધામધામાં આવ્યસુમાં હતસુમાં કર, ફફોજદધારની કધાયર્તારનીપત સમાંરહતધાનની પવપવધ કલમફોમધામાંથની પ્રધાપ્ત થયરલફો પસદ્ધધામાંત એ હતફો કર, જામનીનનની મમાંજકરની આપવની એ પનયમ છર અનર ઇનકધાર એ અપવધાદ છર . જર આરફોપની
વ્યપક્ત સ્વતમાંત્રતધાનફો આનમાંદ મધાણર છર તર તરનધા કરસનની દરખરરખ રધાખવધા અનર કસ્ટડનીમધામાં
હફોય તરનધા કરતધામાં પફોતધાનફો યફોગ્ય બચધાવ કરવધા મધાટર વધસુ સધારની પસ્થપતમધામાં હફોય છર.
એક સમાંભપવત પનદર્વોર વ્યપક્ત તરનીકર, તરથની તર સ્વતમાંત્રતધા અનર પફોતધાનધા કરસનની
દરખરરખ કરવધાનની દરરક તક મરળવવધાનફો હકદધાર છર. કદધાચ પનદર્વોર વ્યપક્તનર તરનની
પનદર્વોરતધા સધાપબત કરવધા મધાટર તરનની સ્વતમાંત્રતધા હફોવની જોઈએ.
૨૮. મસુખ્ય મસુદધા પર આવનીનર ન્યધાયમકપતર્તા રક્રિષ્નધા ઐય્યરર ગસુડનીકધામાંપત નરપસમાંહસુલસુ પવરુદ્ધ
રધાજ્ય [ગસુડનીકધામાંપત નરપસમાંહસુલસુ પવરુદ્ધ રધાજ્ય, (૧૯૭૮) ૧ એસસનીસની ૨૪૦ :૧૯૭૮
એસ. સની. સની. (ક્રિની.)(એસસનીસની પરજ ૨૪૨, પરરધા ૧ ) મધામાં અવલફોકન કયસુર્યું છર કર
'૧..... [જામનીનનફો] મસુદફો સ્વતમાંત્રતધા, ન્યધાય, જાહરર સલધામતની અનર જાહરર
પતજોરનીનધા બફોજનફો છર, જર તમધામ ભધારપકવર્તાક જણધાવર છર કર જામનીનનફો
પવકપસત ન્યધાયશધાસ્ત્ર સધામધાપજક રનીતર સમાંવરદનશનીલ ન્યધાપયક પ્રરક્રિયધાનફો
અપભન્ન ભધાગ છર. … છરવટર, આરફોપની અથવધા દફોપરતનની વ્યપક્તગત
સ્વતમાંત્રતધા મકળભકત છર, જર ફક્ત "કધાયદધા દધારધા સ્થધાપપત પ્રરક્રિયધા" નધા
સમાંદભર્તામધામાં કધાયદરસર ગહણનફો ભફોગ બનર છર. અનસુચ્છરદ ૨૧ નધા છરલધા ચધાર
શબ્દફો એ મધાનવ અપધકધારનસુમાં જીવન છર.'
૨૯. ગસુરચરણ પસમાંહ પવરુદ્ધ રધાજ્ય (રદલ્હની કરન્દ્ર શધાપસત પ્રદરશ) [ગસુરચરણ પસમાંહ પવરુદ્ધ
રધાજ્ય (રદલ્હની કરન્દ્ર શધાપસત પ્રદરશ), (૧૯૭૮) ૧ એસસનીસની ૧૧૮ :૧૯૭૮
એસ. સની. સની. (ક્રિની.) ૪૧ ) ન્યધાયમકપતર્તા ગફોસ્વધામનીએ નનોંધ્યસુમાં હતસુમાં કર,(એસસનીસની
પધાન ૧૨૯, પરરધા ૨૯ )
'૨૯... જામનીન આપવધાનની બધાબતમધામાં અયફોગ્ય ફફોમ્યસુર્તાલધા હફોઈ શકર નહહીં. દરરક કરસનધા
તથ્યફો અનર સમાંજોગફો જામનીન આપવધા અથવધા રદ કરવધામધામાં ન્યધાપયક
પવવરકબસુપદ્ધનધા ઉપયફોગનર સમાંચધાપલત કરશર.'
૩૦. અમરરરકન ન્યધાયશધાસ્ત્રમધામાં (બનીજસુ માં, ખમાંડ ૮ , પક. ૮૦૬, પરરધા ૩૯ ),તર
જણધાવવધામધામાં આવ્યસુમાં છર:
'જ્યધામાં જામનીન આપવધાનસુમાં કફોટર્તાનની મસુનસફનીમધામાં રહરલસુમાં છર, ત્યધામાં દરરક ચફોકસ કરસનની
હકનીકતફો અનર સમાંજોગફો દધારધા મહદ્ અમાંશર મમાંજકર કરવધા અથવધા નકધારવધાનસુમાં પનયમન
પનદર્વોરતધા સધાપબત કરવધા મધાટર તરનની સ્વતમાંત્રતધા હફોવની જોઈએ.
૨૮. મસુખ્ય મસુદધા પર આવનીનર ન્યધાયમકપતર્તા રક્રિષ્નધા ઐય્યરર ગસુડનીકધામાંપત નરપસમાંહસુલસુ પવરુદ્ધ
રધાજ્ય [ગસુડનીકધામાંપત નરપસમાંહસુલસુ પવરુદ્ધ રધાજ્ય, (૧૯૭૮) ૧ એસસનીસની ૨૪૦ :૧૯૭૮
એસ. સની. સની. (ક્રિની.)(એસસનીસની પરજ ૨૪૨, પરરધા ૧ ) મધામાં અવલફોકન કયસુર્યું છર કર
'૧..... [જામનીનનફો] મસુદફો સ્વતમાંત્રતધા, ન્યધાય, જાહરર સલધામતની અનર જાહરર
પતજોરનીનધા બફોજનફો છર, જર તમધામ ભધારપકવર્તાક જણધાવર છર કર જામનીનનફો
પવકપસત ન્યધાયશધાસ્ત્ર સધામધાપજક રનીતર સમાંવરદનશનીલ ન્યધાપયક પ્રરક્રિયધાનફો
અપભન્ન ભધાગ છર. … છરવટર, આરફોપની અથવધા દફોપરતનની વ્યપક્તગત
સ્વતમાંત્રતધા મકળભકત છર, જર ફક્ત "કધાયદધા દધારધા સ્થધાપપત પ્રરક્રિયધા" નધા
સમાંદભર્તામધામાં કધાયદરસર ગહણનફો ભફોગ બનર છર. અનસુચ્છરદ ૨૧ નધા છરલધા ચધાર
શબ્દફો એ મધાનવ અપધકધારનસુમાં જીવન છર.'
૨૯. ગસુરચરણ પસમાંહ પવરુદ્ધ રધાજ્ય (રદલ્હની કરન્દ્ર શધાપસત પ્રદરશ) [ગસુરચરણ પસમાંહ પવરુદ્ધ
રધાજ્ય (રદલ્હની કરન્દ્ર શધાપસત પ્રદરશ), (૧૯૭૮) ૧ એસસનીસની ૧૧૮ :૧૯૭૮
એસ. સની. સની. (ક્રિની.) ૪૧ ) ન્યધાયમકપતર્તા ગફોસ્વધામનીએ નનોંધ્યસુમાં હતસુમાં કર,(એસસનીસની
પધાન ૧૨૯, પરરધા ૨૯ )
'૨૯... જામનીન આપવધાનની બધાબતમધામાં અયફોગ્ય ફફોમ્યસુર્તાલધા હફોઈ શકર નહહીં. દરરક કરસનધા
તથ્યફો અનર સમાંજોગફો જામનીન આપવધા અથવધા રદ કરવધામધામાં ન્યધાપયક
પવવરકબસુપદ્ધનધા ઉપયફોગનર સમાંચધાપલત કરશર.'
૩૦. અમરરરકન ન્યધાયશધાસ્ત્રમધામાં (બનીજસુ માં, ખમાંડ ૮ , પક. ૮૦૬, પરરધા ૩૯ ),તર
જણધાવવધામધામાં આવ્યસુમાં છર:
'જ્યધામાં જામનીન આપવધાનસુમાં કફોટર્તાનની મસુનસફનીમધામાં રહરલસુમાં છર, ત્યધામાં દરરક ચફોકસ કરસનની
હકનીકતફો અનર સમાંજોગફો દધારધા મહદ્ અમાંશર મમાંજકર કરવધા અથવધા નકધારવધાનસુમાં પનયમન
કરવધામધામાં આવર છર. આરફોપનીનની અટકધાયત અથવધા કરદનફો હરતસુ તરનની હધાજરની સસુપનપશ્ચિત
કરવધાનફો અનર કફોટર્તાનધા અપધકધાર કરત્ર અનર ચસુકધાદધા સમક રજક કરવધાનફો હફોવધાથની, પ્રધાથપમક તપધાસ એ છર કર કફોઈ મધાન્યતધા અથવધા બફોન્ડ તર અમાંત સસુધની અસર કરશર કર
નહહીં.'
આમ એ સ્પષ્ટ છર કર જામનીન આપવધા કર નહહીં તર પ્રશ્નનફો જવધાબ પવપવધ સમાંજોગફો પર
આધધાર રધાખર છર, જરનની સમાંપચત અસર ન્યધાપયક ચસુકધાદધામધામાં થવની જ જોઇએ. કફોઈપણ
એક જ સમાંજોગફોનર સધાવર્તાપત્રક મધાન્યતધા તરનીકર અથવધા જામનીનનની મમાંજકરની અથવધા
ઇન્કધારનર આવશ્યકપણર ન્યધાયની ઠરરવની શકધાય નહહીં." xxx xxx xxx
૨૪. બમાંધધારણનધા મકળભકત અપધકધાર પ્રકરણનની વધાત છર ત્યધામાં સસુધની અનસુચ્છરદ ૨૧ એ કરધારનસુમાં
હધાદર્તા છર. તર ભધારતનધા નધાગરરકફો અનર અન્ય વ્યપક્તઓનધા જીવન અનર વ્યપક્તગત
સ્વતમાંત્રતધાનધા અપધકધારફોથની ઓછ
સુ માં પપવત્ર નથની.મકળભકત અપધકધારફોનધા પ્રકરણમધામાં
(અનસુચ્છરદ ૨૦ સધાથર) આ એકમધાત્ર કલમ છર જરનર કટફોકટનીનની પસ્થપતમધામાં પણ
સ્થપગત કરની શકધાતની નથની [બમાંધધારણનની કલમ ૩૫૯ (૧ ) જસુઓ]. વતર્તામધાન
સમયમધામાં, અનસુચ્છરદ ૨૧ મરનકધા ગધામાંધની પવરુદ્ધ ભધારત સમાંઘ [મરનકધા ગધામાંધની પવરુદ્ધ
ભધારત સમાંઘ, (૧૯૭૮) ૧ એસસનીસની ૨૪૮] પછની સમાંખ્યધાબમાંધ મકળભકત અનર
પ્રરક્રિયધાગત અપધકધારફોનફો ભમાંડધાર છર."
૧૨. વધસુમધામાં સમાંજય ચમાંદ્રધા પવ. સનીબનીઆઈ (૨૦૧૨) ૧ એસસનીસની ૪૦ મધામાં આ
અદધાલતર અવલફોકન કયસુર્યું છર કર:
"૨૧. જામનીન અરજીઓમધામાં, સધામધાન્ય રનીતર, પહરલધાથની જ એવસુમાં નકની કરવધામધામાં આવ્યસુમાં છર કર
જામનીન આપવધાનફો હરતસુ આરફોપની વ્યપક્તનર તરનધા કરસનની સસુનધાવણનીમધામાં હધાજર રહરવધા મધાટર
કરવધાનફો અનર કફોટર્તાનધા અપધકધાર કરત્ર અનર ચસુકધાદધા સમક રજક કરવધાનફો હફોવધાથની, પ્રધાથપમક તપધાસ એ છર કર કફોઈ મધાન્યતધા અથવધા બફોન્ડ તર અમાંત સસુધની અસર કરશર કર
નહહીં.'
આમ એ સ્પષ્ટ છર કર જામનીન આપવધા કર નહહીં તર પ્રશ્નનફો જવધાબ પવપવધ સમાંજોગફો પર
આધધાર રધાખર છર, જરનની સમાંપચત અસર ન્યધાપયક ચસુકધાદધામધામાં થવની જ જોઇએ. કફોઈપણ
એક જ સમાંજોગફોનર સધાવર્તાપત્રક મધાન્યતધા તરનીકર અથવધા જામનીનનની મમાંજકરની અથવધા
ઇન્કધારનર આવશ્યકપણર ન્યધાયની ઠરરવની શકધાય નહહીં." xxx xxx xxx
૨૪. બમાંધધારણનધા મકળભકત અપધકધાર પ્રકરણનની વધાત છર ત્યધામાં સસુધની અનસુચ્છરદ ૨૧ એ કરધારનસુમાં
હધાદર્તા છર. તર ભધારતનધા નધાગરરકફો અનર અન્ય વ્યપક્તઓનધા જીવન અનર વ્યપક્તગત
સ્વતમાંત્રતધાનધા અપધકધારફોથની ઓછ
સુ માં પપવત્ર નથની.મકળભકત અપધકધારફોનધા પ્રકરણમધામાં
(અનસુચ્છરદ ૨૦ સધાથર) આ એકમધાત્ર કલમ છર જરનર કટફોકટનીનની પસ્થપતમધામાં પણ
સ્થપગત કરની શકધાતની નથની [બમાંધધારણનની કલમ ૩૫૯ (૧ ) જસુઓ]. વતર્તામધાન
સમયમધામાં, અનસુચ્છરદ ૨૧ મરનકધા ગધામાંધની પવરુદ્ધ ભધારત સમાંઘ [મરનકધા ગધામાંધની પવરુદ્ધ
ભધારત સમાંઘ, (૧૯૭૮) ૧ એસસનીસની ૨૪૮] પછની સમાંખ્યધાબમાંધ મકળભકત અનર
પ્રરક્રિયધાગત અપધકધારફોનફો ભમાંડધાર છર."
૧૨. વધસુમધામાં સમાંજય ચમાંદ્રધા પવ. સનીબનીઆઈ (૨૦૧૨) ૧ એસસનીસની ૪૦ મધામાં આ
અદધાલતર અવલફોકન કયસુર્યું છર કર:
"૨૧. જામનીન અરજીઓમધામાં, સધામધાન્ય રનીતર, પહરલધાથની જ એવસુમાં નકની કરવધામધામાં આવ્યસુમાં છર કર
જામનીન આપવધાનફો હરતસુ આરફોપની વ્યપક્તનર તરનધા કરસનની સસુનધાવણનીમધામાં હધાજર રહરવધા મધાટર
વધાજબની રકમનધા જામનીન આપવધાનફો છર.જામનીન આપવધાનફો હરતસુ ન તફો દમાંડધાત્મક છર અનર
ન તફો પનવધારક છર. સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત રધાખવધાનર સજા તરનીકર ગણવની આવશ્યક છર, પસવધાય કર તર સસુપનપશ્ચિત કરવસુમાં જરૂરની હફોય કર આરફોપની વ્યપક્ત જ્યધારર બફોલધાવવધામધામાં આવર
ત્યધારર તરનની સસુનધાવણનીમધામાં ઉભધા રહરશર.અદધાલતફો એ પસદ્ધધામાંત મધાટર મસૌપખક આદર કરતધામાં
વધસુ ઋણની છર કર દફોપરત ઠરરવ્યધા પછની સજા શરૂ થધાય છર, અનર જ્યધામાં સસુધની યફોગ્ય રનીતર
પ્રયધાસ કરવધામધામાં ન આવર અનર યફોગ્ય રનીતર દફોપરત ન ઠરર ત્યધામાં સસુધની દરરક મધાણસ
પનદર્વોર હફોવધાનસુમાં મધાનવધામધામાં આવર છર.
૨૨. પ્રધારમાંપભક સમયથની, તર પ્રશમાંસધા કરવધામધામાં આવની હતની કર કરસનની સસુનધાવણની પકણર્તા ન થધાય
ત્યધામાં સસુધની કસ્ટડનીમધામાં અટકધાયત કરવની એ ભધારર મસુશ્કરલનીનસુમાં કધારણ બનની શકર
છર.સમયધામાંતરર, આવશ્યકતધા મધામાંગ કરર છર કર કરટલધાક પબન-દફોપરત વ્યપક્તઓનર
ટટધાયલમધામાં તરમનની હધાજરની સસુરપકત કરવધા મધાટર સસુનધાવણની બધાકની હફોય ત્યધામાં સસુધની
કસ્ટડનીમધામાં રધાખવધામધામાં આવર, પરમાંતસુ આવધા રકસ્સધાઓમધામાં, "આવશ્યકતધા" એ મહત્વનની
કસફોટની છર.આ દરશમધામાં, તર બમાંધધારણમધામાં સમધાપવષ્ટ વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનધા ખ્યધાલથની
તદન પવરુદ્ધ હશર કર કફોઈપણ વ્યપક્તનર કફોઈપણ બધાબતમધામાં સજા થવની જોઈએ, જરનધા
પર, તરનર દફોપરત ઠરરવવધામધામાં આવ્યફો ન હફોય અથવધા કફોઈ પણ સમાંજોગફોમધામાં તરનર વમાંપચત
રધાખવધામધામાં આવર. તરનની સ્વતમાંત્રતધા મધાત્ર એવની મધાન્યતધા પર છર કર જો તર સ્વતમાંત્રતધા પર
છફોડની દરવધામધામાં આવર તફો સસૌથની અસધાધધારણ સમાંજોગફોમધામાં પણ તર સધાકનીઓ સધાથર ચરડધા
કરશર.
૨૩. જામનીનનધા ઇનકધારનફો ઉદરશ્ય હફોવધાનધા પનવધારણનધા પ્રશ્ન ઉપરધામાંત, કફોઈએ એ
હકનીકતનર ભકલવની જોઈએ નહહીં કર દફોપરત ઠયધાર્તા પહરલધાનની કફોઈપણ કરદમધામાં નનોંધપધાત્ર
પશકધાત્મક સધામગની હફોય છર અનર કફોઈપણ અદધાલત મધાટર ભકતપકવર્તાનધા નધામમાંજકરનધા પચહ
તરનીકર જામનીનનફો ઇનકધાર કરવફો અયફોગ્ય હશર. આરફોપનીનર તરનધા મધાટર દફોપરત ઠરરવવધામધામાં
આવ્યફો છર કર નહહીં અથવધા તરનર પધાઠ તરનીકર જરલનની સજાનફો સ્વધાદ આપવધાનધા હરતસુથની
ન તફો પનવધારક છર. સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત રધાખવધાનર સજા તરનીકર ગણવની આવશ્યક છર, પસવધાય કર તર સસુપનપશ્ચિત કરવસુમાં જરૂરની હફોય કર આરફોપની વ્યપક્ત જ્યધારર બફોલધાવવધામધામાં આવર
ત્યધારર તરનની સસુનધાવણનીમધામાં ઉભધા રહરશર.અદધાલતફો એ પસદ્ધધામાંત મધાટર મસૌપખક આદર કરતધામાં
વધસુ ઋણની છર કર દફોપરત ઠરરવ્યધા પછની સજા શરૂ થધાય છર, અનર જ્યધામાં સસુધની યફોગ્ય રનીતર
પ્રયધાસ કરવધામધામાં ન આવર અનર યફોગ્ય રનીતર દફોપરત ન ઠરર ત્યધામાં સસુધની દરરક મધાણસ
પનદર્વોર હફોવધાનસુમાં મધાનવધામધામાં આવર છર.
૨૨. પ્રધારમાંપભક સમયથની, તર પ્રશમાંસધા કરવધામધામાં આવની હતની કર કરસનની સસુનધાવણની પકણર્તા ન થધાય
ત્યધામાં સસુધની કસ્ટડનીમધામાં અટકધાયત કરવની એ ભધારર મસુશ્કરલનીનસુમાં કધારણ બનની શકર
છર.સમયધામાંતરર, આવશ્યકતધા મધામાંગ કરર છર કર કરટલધાક પબન-દફોપરત વ્યપક્તઓનર
ટટધાયલમધામાં તરમનની હધાજરની સસુરપકત કરવધા મધાટર સસુનધાવણની બધાકની હફોય ત્યધામાં સસુધની
કસ્ટડનીમધામાં રધાખવધામધામાં આવર, પરમાંતસુ આવધા રકસ્સધાઓમધામાં, "આવશ્યકતધા" એ મહત્વનની
કસફોટની છર.આ દરશમધામાં, તર બમાંધધારણમધામાં સમધાપવષ્ટ વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનધા ખ્યધાલથની
તદન પવરુદ્ધ હશર કર કફોઈપણ વ્યપક્તનર કફોઈપણ બધાબતમધામાં સજા થવની જોઈએ, જરનધા
પર, તરનર દફોપરત ઠરરવવધામધામાં આવ્યફો ન હફોય અથવધા કફોઈ પણ સમાંજોગફોમધામાં તરનર વમાંપચત
રધાખવધામધામાં આવર. તરનની સ્વતમાંત્રતધા મધાત્ર એવની મધાન્યતધા પર છર કર જો તર સ્વતમાંત્રતધા પર
છફોડની દરવધામધામાં આવર તફો સસૌથની અસધાધધારણ સમાંજોગફોમધામાં પણ તર સધાકનીઓ સધાથર ચરડધા
કરશર.
૨૩. જામનીનનધા ઇનકધારનફો ઉદરશ્ય હફોવધાનધા પનવધારણનધા પ્રશ્ન ઉપરધામાંત, કફોઈએ એ
હકનીકતનર ભકલવની જોઈએ નહહીં કર દફોપરત ઠયધાર્તા પહરલધાનની કફોઈપણ કરદમધામાં નનોંધપધાત્ર
પશકધાત્મક સધામગની હફોય છર અનર કફોઈપણ અદધાલત મધાટર ભકતપકવર્તાનધા નધામમાંજકરનધા પચહ
તરનીકર જામનીનનફો ઇનકધાર કરવફો અયફોગ્ય હશર. આરફોપનીનર તરનધા મધાટર દફોપરત ઠરરવવધામધામાં
આવ્યફો છર કર નહહીં અથવધા તરનર પધાઠ તરનીકર જરલનની સજાનફો સ્વધાદ આપવધાનધા હરતસુથની
દફોપરત ઠરરલધા વ્યપક્તનર જામનીન આપવધાનફો ઇનકધાર કરવફો."
"પનદર્વોરતધાનની ધધારણધા"
૧૩. ગસુનધામધામાં દફોપરત વ્યપક્ત પનદર્વોર હફોવધાનની ધધારણધા કધાયદરસર કધાલ્પપનક કથધાનધા
મધાધ્યમથની કરવધામધામાં આવર છર, જરથની કફોટર્તા સમક ગસુનધાનર સધાપબત કરવધાનની ફરજ
ફરરયધાદની પર પડર છર. આમ, તર એજન્સનીએ અદધાલતનર સમાંતસુષ્ટ કરવની જોઈએ કર
ધરપકડ જરૂરની હતની અનર જામનીન પર પવસ્તરણ કરવધાનફો ઇનકધાર કરવફો જોઈએ.
૧૪. પનદર્વોરતધાનની ધધારણધાનર સમગ પવશ્વમધામાં સ્વનીકધારવધામધામાં આવની છર.નધાગરરક અનર
રધાજકનીય અપધકધારફોનધા આમાંતરરધાષ્ટટનીય કરધાર, ૧૯૬૬નની કલમ ૧૪ (૨) અનર મધાનવ
અપધકધારફોનની સધાવર્તાપત્રક જાહરરધાતનની કલમ ૧૧ મસુજબ જ્યધામાં સસુધની વ્યપક્ત દફોપરત
સધાપબત ન થધાય ત્યધામાં સસુધની કધાયદધાનધા મસુખ્ય પસદ્ધધામાંત તરનીકર પનદર્વોરનની ધધારણધાનર
સ્વનીકધારર છર.
૧૫. ઓસ્ટટરપલયધા અનર કરનરડધા એમ બમાંનરમધામાં, વધાજબની જામનીનનફો પ્રથમ દ્રપષ્ટએ
અપધકધાર અપરધાધનની ગમાંભનીરતધાનર આધધારર મધાન્ય છર. યસુનધાઇટરડ સ્ટરટ્સમધામાં, જામનીન
મધાટર રફોકડ થધાપણ હફોવની એ એક સધામધાન્ય પ્રથધા છર.યસુનધાઇટરડ રકમાંગડમમધામાં, જામનીનમધામાં
"પનદર્વોરતધાનની ધધારણધા"
૧૩. ગસુનધામધામાં દફોપરત વ્યપક્ત પનદર્વોર હફોવધાનની ધધારણધા કધાયદરસર કધાલ્પપનક કથધાનધા
મધાધ્યમથની કરવધામધામાં આવર છર, જરથની કફોટર્તા સમક ગસુનધાનર સધાપબત કરવધાનની ફરજ
ફરરયધાદની પર પડર છર. આમ, તર એજન્સનીએ અદધાલતનર સમાંતસુષ્ટ કરવની જોઈએ કર
ધરપકડ જરૂરની હતની અનર જામનીન પર પવસ્તરણ કરવધાનફો ઇનકધાર કરવફો જોઈએ.
૧૪. પનદર્વોરતધાનની ધધારણધાનર સમગ પવશ્વમધામાં સ્વનીકધારવધામધામાં આવની છર.નધાગરરક અનર
રધાજકનીય અપધકધારફોનધા આમાંતરરધાષ્ટટનીય કરધાર, ૧૯૬૬નની કલમ ૧૪ (૨) અનર મધાનવ
અપધકધારફોનની સધાવર્તાપત્રક જાહરરધાતનની કલમ ૧૧ મસુજબ જ્યધામાં સસુધની વ્યપક્ત દફોપરત
સધાપબત ન થધાય ત્યધામાં સસુધની કધાયદધાનધા મસુખ્ય પસદ્ધધામાંત તરનીકર પનદર્વોરનની ધધારણધાનર
સ્વનીકધારર છર.
૧૫. ઓસ્ટટરપલયધા અનર કરનરડધા એમ બમાંનરમધામાં, વધાજબની જામનીનનફો પ્રથમ દ્રપષ્ટએ
અપધકધાર અપરધાધનની ગમાંભનીરતધાનર આધધારર મધાન્ય છર. યસુનધાઇટરડ સ્ટરટ્સમધામાં, જામનીન
મધાટર રફોકડ થધાપણ હફોવની એ એક સધામધાન્ય પ્રથધા છર.યસુનધાઇટરડ રકમાંગડમમધામાં, જામનીનમધામાં
પ્રપતબમાંધફોનધા સમકહનફો સમધાવરશ થવધાનની સમાંભધાવનધા વધધારર છર.
૧૬. કરનરડધાનની સવર્વોચ્ચ અદધાલતર કફોરની લની જરમ્સ મધાયસર્તા પવ. હર મરજરસ્ટની ધ
ક્વનીન, ૨૦૧ એસસનીસની ૧૮મધામાં ચસુકધાદફો આપ્યફો હતફો કર, જામનીન સ્વનીકધાયર્તા કધાનકનની
મધાપદમાંડફો પર ધ્યધાનમધામાં લરવધા જોઈએ.આ રનીતર તર અદધાલતનર જામનીન પર પવસ્તરણ પર
પવચધાર કરવધા મધાટર પયધાર્તાપ્ત પવવરકધાપધકધાર આપર છર, જરમધામાંનસુમાં એક કધારણ પબનજરૂરની
પવલમાંબ પણ છર. મહધારધાણની પવરુદ્ધ કરપવન એપન્ટક અનર અન્ય, ૨૦૧૭
એસ.સની.સની. ૨૭:
"યફોગ્ય કધારણ વગર વધાજબની જામનીન ન આપવધાનફો અપધકધાર એ પ્રબસુદ્ધ
ગસુનધારહત ન્યધાય વ્યવસ્થધાનસુમાં આવશ્યક તત્વ છર. તર ફફોજદધારની ટટધાયલ પ્રરક્રિયધાનધા
પકવર્તા-અજમધાયશનધા તબકર પનદર્વોરતધાનની ધધારણધાનની અસરનર પ્રવરશ આપર છર
અનર આરફોપની વ્યપક્તઓનની સ્વતમાંત્રતધાનસુમાં રકણ કરર છર. આ અપધકધારનધા બર
પધાસધામાં છરછેઃ ગસુનધા મધાટર આરફોપપત વ્યપક્ત પધાસર કધારણ વગર જામનીન નકધારવધાનફો
અનર વ્યધાજબની જામનીન મરળવવધાનફો અપધકધાર છર.
પ્રથમ પધાસધા હરઠળ, જોગવધાઈ "ન્યધાયની કધારણ" પવનધા જામનીનનફો ઇનકધાર
કરની શકતની નથની, જો ઇનકધાર સમાંકસુપચત સમાંજોગફોમધામાં થધાય છર, અનર જામનીન
પ્રણધાલનીનની યફોગ્ય કધામગનીરનીનર પ્રફોત્સધાહન આપવધા મધાટર ઇનકધાર જરૂરની છર
અનર તર પસસ્ટમનની બહધારનધા કફોઈપણ હરતસુ મધાટર હધાથ ધરવધામધામાં આવ્યફો ન
હફોય તફો જ જામનીન નધામમાંજકર કરવધાનસુમાં યફોગ્ય કધારણ છર.બનીજો પધાસધા, વધાજબની
જામનીન મરળવવધાનફો અપધકધાર જામનીનનની શરતફો સધાથર સમાંબમાંપધત છર, જરમધામાં
૧૬. કરનરડધાનની સવર્વોચ્ચ અદધાલતર કફોરની લની જરમ્સ મધાયસર્તા પવ. હર મરજરસ્ટની ધ
ક્વનીન, ૨૦૧ એસસનીસની ૧૮મધામાં ચસુકધાદફો આપ્યફો હતફો કર, જામનીન સ્વનીકધાયર્તા કધાનકનની
મધાપદમાંડફો પર ધ્યધાનમધામાં લરવધા જોઈએ.આ રનીતર તર અદધાલતનર જામનીન પર પવસ્તરણ પર
પવચધાર કરવધા મધાટર પયધાર્તાપ્ત પવવરકધાપધકધાર આપર છર, જરમધામાંનસુમાં એક કધારણ પબનજરૂરની
પવલમાંબ પણ છર. મહધારધાણની પવરુદ્ધ કરપવન એપન્ટક અનર અન્ય, ૨૦૧૭
એસ.સની.સની. ૨૭:
"યફોગ્ય કધારણ વગર વધાજબની જામનીન ન આપવધાનફો અપધકધાર એ પ્રબસુદ્ધ
ગસુનધારહત ન્યધાય વ્યવસ્થધાનસુમાં આવશ્યક તત્વ છર. તર ફફોજદધારની ટટધાયલ પ્રરક્રિયધાનધા
પકવર્તા-અજમધાયશનધા તબકર પનદર્વોરતધાનની ધધારણધાનની અસરનર પ્રવરશ આપર છર
અનર આરફોપની વ્યપક્તઓનની સ્વતમાંત્રતધાનસુમાં રકણ કરર છર. આ અપધકધારનધા બર
પધાસધામાં છરછેઃ ગસુનધા મધાટર આરફોપપત વ્યપક્ત પધાસર કધારણ વગર જામનીન નકધારવધાનફો
અનર વ્યધાજબની જામનીન મરળવવધાનફો અપધકધાર છર.
પ્રથમ પધાસધા હરઠળ, જોગવધાઈ "ન્યધાયની કધારણ" પવનધા જામનીનનફો ઇનકધાર
કરની શકતની નથની, જો ઇનકધાર સમાંકસુપચત સમાંજોગફોમધામાં થધાય છર, અનર જામનીન
પ્રણધાલનીનની યફોગ્ય કધામગનીરનીનર પ્રફોત્સધાહન આપવધા મધાટર ઇનકધાર જરૂરની છર
અનર તર પસસ્ટમનની બહધારનધા કફોઈપણ હરતસુ મધાટર હધાથ ધરવધામધામાં આવ્યફો ન
હફોય તફો જ જામનીન નધામમાંજકર કરવધાનસુમાં યફોગ્ય કધારણ છર.બનીજો પધાસધા, વધાજબની
જામનીન મરળવવધાનફો અપધકધાર જામનીનનની શરતફો સધાથર સમાંબમાંપધત છર, જરમધામાં
કફોઈ પણ નધાણધાકનીય ઘટકનની મધાત્રધા અનર મસુક્ત સમયગધાળધા મધાટર આરફોપની
પર લધાદવધામધામાં આવરલધા અન્ય પનયમાંત્રણફો સધામરલ છર. તર આરફોપની
વ્યપક્તઓનર મસુક્ત કરવધાનની અયફોગ્ય શરતફો અનર સ્વરૂપફોથની બચધાવર છર.
જ્યધારર જામનીનનની સસુનધાવણની એક ઝડપની પ્રરક્રિયધા છર, ત્યધારર જામનીનનની
જોગવધાઈઓ સમાંઘનીય કધાયદફો છર અનર તર તમધામ પ્રધામાંતફો અનર પ્રદરશફોમધામાં સતત
અનર ન્યધાયની રનીતર લધાગસુ થવની આવશ્યક છર. કરનરડધાનધા જામનીનનધા કધાયદધાનફો
મધ્યસ્થ ભધાગ સનીડની પસદ્ધધામાંત અનર મસુપક્તનધા અપધકક ત સ્વરૂપફોનફો સમધાવરશ
કરર છર, જર ફફોજદધારની સમાંરહતધાનની કલમ ૫૧૫ (૧) થની (૩)મધામાં જોવધા મળર છર.
અપવધાદફો પસવધાય, જ્યધારર છ
ક ટકધારફો આપર છર ત્યધારર બધામાંહરધરની પર પબનશરતની
મસુપક્ત એ મકળભકત પસ્થપત છર. છ
ક ટછધાટનધા વતૈકપલ્પક સ્વરૂપફો સનીડની
પસદ્ધધામાંતનર અનસુરૂપ લધાગસુ કરવધા પડશર, જરનસુમાં ચસુસ્ત પધાલન થવસુમાં જોઈએ.
શક્ય તરટલની વહરલની તકર અનર ઓછધામધામાં ઓછધા અઘરધા કધારણફોસર મસુક્ત
કરવધાનની તરફરણ કરવધામધામાં આવની છર.જો રધાજય મસુપક્તનધા વતૈકપલ્પક સ્વરૂપનની
દરખધાસ્ત કરર છર, તફો આ સ્વરૂપ શધા મધાટર જરૂરની છર તર દશધાર્તાવવસુમાં જોઈએ.
સનીડનીનધા દરરક સ્તરનર વ્યપક્તગત રનીતર ધ્યધાનમધામાં લરવસુમાં જોઈએ અનર વધસુ
પ્રપતબમાંધધાત્મક સ્વરૂપમધામાં છ
ક ટકધારફો મરળવવધા આગળ વધતધા પહરલધા તરનર
નકધારની કધાઢવની જોઈએ. જ્યધામાં પકકધારફો મસુપક્તનધા સ્વરૂપ પર અસમાંમત હફોય
છર, ત્યધામાં ન્યધાયધાધનીશ મધાટર ઓછધા ભધારર સ્વરૂપફોનર નકધારની કધાઢવધાનધા પનણર્તાયનર
ન્યધાયની ઠરરવ્યધા પવનધા વધસુ પ્રપતબમાંપધત સ્વરૂપનફો આદરશ આપવફો એ
કધાયદધાનની ભકલ છર. જામનીનગનીરની સધાથરનની ઓળખ એ મસુપક્તનધા સસૌથની મસુશ્કરલ
સ્વરૂપફોમધામાંથની એક છર, અનર જ્યધામાં સસુધની તમધામ ઓછધા ભધારયસુક્ત સ્વરૂપફોનર
અયફોગ્ય ગણવધામધામાં ન આવર અનર નકધારની ન દરવધામધામાં આવર ત્યધામાં સસુધની તરનર
લધાદવની જોઈએ નહહીં.જો આરફોપનીઓ કર તરમનની જામનીનદધારફો પધાસર વધાજબની
પર લધાદવધામધામાં આવરલધા અન્ય પનયમાંત્રણફો સધામરલ છર. તર આરફોપની
વ્યપક્તઓનર મસુક્ત કરવધાનની અયફોગ્ય શરતફો અનર સ્વરૂપફોથની બચધાવર છર.
જ્યધારર જામનીનનની સસુનધાવણની એક ઝડપની પ્રરક્રિયધા છર, ત્યધારર જામનીનનની
જોગવધાઈઓ સમાંઘનીય કધાયદફો છર અનર તર તમધામ પ્રધામાંતફો અનર પ્રદરશફોમધામાં સતત
અનર ન્યધાયની રનીતર લધાગસુ થવની આવશ્યક છર. કરનરડધાનધા જામનીનનધા કધાયદધાનફો
મધ્યસ્થ ભધાગ સનીડની પસદ્ધધામાંત અનર મસુપક્તનધા અપધકક ત સ્વરૂપફોનફો સમધાવરશ
કરર છર, જર ફફોજદધારની સમાંરહતધાનની કલમ ૫૧૫ (૧) થની (૩)મધામાં જોવધા મળર છર.
અપવધાદફો પસવધાય, જ્યધારર છ
ક ટકધારફો આપર છર ત્યધારર બધામાંહરધરની પર પબનશરતની
મસુપક્ત એ મકળભકત પસ્થપત છર. છ
ક ટછધાટનધા વતૈકપલ્પક સ્વરૂપફો સનીડની
પસદ્ધધામાંતનર અનસુરૂપ લધાગસુ કરવધા પડશર, જરનસુમાં ચસુસ્ત પધાલન થવસુમાં જોઈએ.
શક્ય તરટલની વહરલની તકર અનર ઓછધામધામાં ઓછધા અઘરધા કધારણફોસર મસુક્ત
કરવધાનની તરફરણ કરવધામધામાં આવની છર.જો રધાજય મસુપક્તનધા વતૈકપલ્પક સ્વરૂપનની
દરખધાસ્ત કરર છર, તફો આ સ્વરૂપ શધા મધાટર જરૂરની છર તર દશધાર્તાવવસુમાં જોઈએ.
સનીડનીનધા દરરક સ્તરનર વ્યપક્તગત રનીતર ધ્યધાનમધામાં લરવસુમાં જોઈએ અનર વધસુ
પ્રપતબમાંધધાત્મક સ્વરૂપમધામાં છ
ક ટકધારફો મરળવવધા આગળ વધતધા પહરલધા તરનર
નકધારની કધાઢવની જોઈએ. જ્યધામાં પકકધારફો મસુપક્તનધા સ્વરૂપ પર અસમાંમત હફોય
છર, ત્યધામાં ન્યધાયધાધનીશ મધાટર ઓછધા ભધારર સ્વરૂપફોનર નકધારની કધાઢવધાનધા પનણર્તાયનર
ન્યધાયની ઠરરવ્યધા પવનધા વધસુ પ્રપતબમાંપધત સ્વરૂપનફો આદરશ આપવફો એ
કધાયદધાનની ભકલ છર. જામનીનગનીરની સધાથરનની ઓળખ એ મસુપક્તનધા સસૌથની મસુશ્કરલ
સ્વરૂપફોમધામાંથની એક છર, અનર જ્યધામાં સસુધની તમધામ ઓછધા ભધારયસુક્ત સ્વરૂપફોનર
અયફોગ્ય ગણવધામધામાં ન આવર અનર નકધારની ન દરવધામધામાં આવર ત્યધામાં સસુધની તરનર
લધાદવની જોઈએ નહહીં.જો આરફોપનીઓ કર તરમનની જામનીનદધારફો પધાસર વધાજબની
રનીતર વસકલની શકધાય તરવની પમલકતફો હફોય અનર તરઓ અદધાલતનની સમાંતસુપષ્ટ
અનસુસધાર તર પમલકતફોનર પગરવની રધાખવધા સકમ હફોય તફો આરફોપનીઓ પર
રફોકડ જામનીન લધાદવધાનની જરૂર નથની. મધાન્યતધા એ કધાયર્તાકધારની રનીતર રફોકડ
જામનીન જરટલની જ હફોય છર અનર તરનની પણ એટલની જ દમાંડધાત્મક અસર હફોય
છર. અપવધાદરૂપ સમાંજોગફોમધામાં જ રફોકડ જામનીન પર આધધાર રધાખવફો જોઈએ, જરમધામાં જામનીન સધાથર મધાન્યતધા પર મસુપક્ત ઉપલબ્ધ ન હફોય.જ્યધારર રફોકડ
જામનીન આપવધાનફો આદરશ આપવધામધામાં આવર છર, ત્યધારર રકમ એટલની ઊંચની
ન હફોવની જોઈએ કર તર અસરકધારક રનીતર અટકધાયત આદરશ સમધાન હફોય, જરનફો
અથર્તા એ થધાય છર કર આ રકમ જરૂરરયધાત કરતધામાં વધસુ ન હફોવની જોઈએ જર
અન્યથધા અટકધાયત અનર આરફોપનીનધા સધાધનફો અનર કરસનધા સમાંજોગફોનર
અનસુરૂપ હફોય. આરફોપનીનર ચકકવણની કરવધાનની કમતધાનની તપધાસ કરવધાનની
ન્યધાયધાધનીશ હકધારધાત્મક જવધાબદધારની ધરધાવર છર. હરઠળ મસુપક્તનની શરતફો કલમ
૫૧૫ (૪) નની જોગવધાઈ હરઠળ મસુપક્તનની શરતફો એટલની જ હફોવની જોઈએ કર
તર અટકધાયતનધા કધાયદરસર મધાપદમાંડ સધાથર સમાંબમાંપધત પચમાંતધાઓ દકર કરવધા મધાટર
અનર આરફોપનીઓનર મસુક્ત કરવધા મધાટર જરૂરની હફોય.તરનર આરફોપની વ્યપક્તનધા
વતર્તાનનર બદલવધા અથવધા આરફોપની વ્યપક્તનર સજા આપવધા મધાટર લધાદવની
જોઈએ નહહીં.જ્યધામાં જામનીન સમનીકધાનની પવનમાંતની કરવધામધામાં આવર છર, ત્યધામાં
અદધાલતફોએ આર. વની. સરન્ટ ક્લધાઉડ, ૨૦૧૫ એસસનીસની ૨૭, [૨૦૧૫]
૨ એસસનીઆર ૩૨૮. નર અનસુસરવસુ".
૧૭. આપણર મધાત્ર એટલસુમાં જ કહની શકનીએ કર જામનીન પર પવસ્તરણ મધાટરનની
પવચધારણધાનર સમાંચધાપલત કરતધા ઘણધા દરશફોમધામાં પવશરર જોગવધાઈઓ હફોવધા છતધામાં, અદધાલતફોએ હમાંમરશધામાં પનદર્વોરતધાનની ધધારણધાનધા સ્વનીકક ત પસદ્ધધામાંત પર તરનસુમાં અથર્તાઘટન કયસુર્યું છર
અનસુસધાર તર પમલકતફોનર પગરવની રધાખવધા સકમ હફોય તફો આરફોપનીઓ પર
રફોકડ જામનીન લધાદવધાનની જરૂર નથની. મધાન્યતધા એ કધાયર્તાકધારની રનીતર રફોકડ
જામનીન જરટલની જ હફોય છર અનર તરનની પણ એટલની જ દમાંડધાત્મક અસર હફોય
છર. અપવધાદરૂપ સમાંજોગફોમધામાં જ રફોકડ જામનીન પર આધધાર રધાખવફો જોઈએ, જરમધામાં જામનીન સધાથર મધાન્યતધા પર મસુપક્ત ઉપલબ્ધ ન હફોય.જ્યધારર રફોકડ
જામનીન આપવધાનફો આદરશ આપવધામધામાં આવર છર, ત્યધારર રકમ એટલની ઊંચની
ન હફોવની જોઈએ કર તર અસરકધારક રનીતર અટકધાયત આદરશ સમધાન હફોય, જરનફો
અથર્તા એ થધાય છર કર આ રકમ જરૂરરયધાત કરતધામાં વધસુ ન હફોવની જોઈએ જર
અન્યથધા અટકધાયત અનર આરફોપનીનધા સધાધનફો અનર કરસનધા સમાંજોગફોનર
અનસુરૂપ હફોય. આરફોપનીનર ચકકવણની કરવધાનની કમતધાનની તપધાસ કરવધાનની
ન્યધાયધાધનીશ હકધારધાત્મક જવધાબદધારની ધરધાવર છર. હરઠળ મસુપક્તનની શરતફો કલમ
૫૧૫ (૪) નની જોગવધાઈ હરઠળ મસુપક્તનની શરતફો એટલની જ હફોવની જોઈએ કર
તર અટકધાયતનધા કધાયદરસર મધાપદમાંડ સધાથર સમાંબમાંપધત પચમાંતધાઓ દકર કરવધા મધાટર
અનર આરફોપનીઓનર મસુક્ત કરવધા મધાટર જરૂરની હફોય.તરનર આરફોપની વ્યપક્તનધા
વતર્તાનનર બદલવધા અથવધા આરફોપની વ્યપક્તનર સજા આપવધા મધાટર લધાદવની
જોઈએ નહહીં.જ્યધામાં જામનીન સમનીકધાનની પવનમાંતની કરવધામધામાં આવર છર, ત્યધામાં
અદધાલતફોએ આર. વની. સરન્ટ ક્લધાઉડ, ૨૦૧૫ એસસનીસની ૨૭, [૨૦૧૫]
૨ એસસનીઆર ૩૨૮. નર અનસુસરવસુ".
૧૭. આપણર મધાત્ર એટલસુમાં જ કહની શકનીએ કર જામનીન પર પવસ્તરણ મધાટરનની
પવચધારણધાનર સમાંચધાપલત કરતધા ઘણધા દરશફોમધામાં પવશરર જોગવધાઈઓ હફોવધા છતધામાં, અદધાલતફોએ હમાંમરશધામાં પનદર્વોરતધાનની ધધારણધાનધા સ્વનીકક ત પસદ્ધધામાંત પર તરનસુમાં અથર્તાઘટન કયસુર્યું છર
અનર આરફોપનીનની તરફરણમધામાં રધાખ્યસુમાં છર.
૧૮. ભધારતમધામાં પણ પસ્થપત અલગ નથની. આ કફોટર્તા સરહતનની અદધાલતફોનસુમાં
સધાતત્યપકણર્તા વલણ રહસુમાં છર કર પનદર્વોરતધાનની ધધારણધા, અનસુચ્છરદ ૨૧ નસુમાં એક પધાસસુમાં
હફોવધાનર કધારણર, આરફોપનીનધા લધાભ મધાટર પ્રરરરત કરશર. પરરણધામર અદધાલતમધામાં આરફોપ
સધાપબત કરવધા મધાટર ફરરયધાદ પક પર ભધાર મકકવધામધામાં આવર છર.પસુરધાવધાનધા ભધારણનસુમાં
મકલ્યધામાંકન વધાજબની શમાંકધા વગરનધા પસદ્ધધામાંતનધા આધધારર થવસુમાં જોઈએ.
ગસુનધારહત પ્રરક્રિયધા સમાંરહતધાનની જોગવધાઈઓ
" એક અપનયમાંપત્રત શપક્ત સ્વતમાંત્રતધાનફો કસુદરતની દસુશ્મન છર"
- હરરફોલ્ડ લધાસ્કની ‘પલબટર્ગી ઇન ધ મફોડનર્તા સ્ટરટ’મધામાં
૧૯. ફફોજદધારની કધાયર્તાવધાહનીનની સમાંરહતધા, એક પ્રરક્રિયધાગત કધાયદફો હફોવધા છતધામાં, ભધારતનધા
બમાંધધારણનની કલમ ૨૧ અનર ૨૨ હરઠળ સમધાપવષ્ટ અપવશ્વસનનીય અપધકધાર પર
ઘડવધામધામાં આવરલફો છર. ઉપરફોક્ત જોગવધાઈઓ સ્પષ્ટ રનીતર સમાંસદનની ઇચ્છધા દશધાર્તાવર છર.
૨૦. "જામનીન" શબ્દનર ઉપરફોક્ત રનીતર વ્યધાખ્યધાપયત કરવધામધામાં આવ્યફો નથની, તરમ
૧૮. ભધારતમધામાં પણ પસ્થપત અલગ નથની. આ કફોટર્તા સરહતનની અદધાલતફોનસુમાં
સધાતત્યપકણર્તા વલણ રહસુમાં છર કર પનદર્વોરતધાનની ધધારણધા, અનસુચ્છરદ ૨૧ નસુમાં એક પધાસસુમાં
હફોવધાનર કધારણર, આરફોપનીનધા લધાભ મધાટર પ્રરરરત કરશર. પરરણધામર અદધાલતમધામાં આરફોપ
સધાપબત કરવધા મધાટર ફરરયધાદ પક પર ભધાર મકકવધામધામાં આવર છર.પસુરધાવધાનધા ભધારણનસુમાં
મકલ્યધામાંકન વધાજબની શમાંકધા વગરનધા પસદ્ધધામાંતનધા આધધારર થવસુમાં જોઈએ.
ગસુનધારહત પ્રરક્રિયધા સમાંરહતધાનની જોગવધાઈઓ
" એક અપનયમાંપત્રત શપક્ત સ્વતમાંત્રતધાનફો કસુદરતની દસુશ્મન છર"
- હરરફોલ્ડ લધાસ્કની ‘પલબટર્ગી ઇન ધ મફોડનર્તા સ્ટરટ’મધામાં
૧૯. ફફોજદધારની કધાયર્તાવધાહનીનની સમાંરહતધા, એક પ્રરક્રિયધાગત કધાયદફો હફોવધા છતધામાં, ભધારતનધા
બમાંધધારણનની કલમ ૨૧ અનર ૨૨ હરઠળ સમધાપવષ્ટ અપવશ્વસનનીય અપધકધાર પર
ઘડવધામધામાં આવરલફો છર. ઉપરફોક્ત જોગવધાઈઓ સ્પષ્ટ રનીતર સમાંસદનની ઇચ્છધા દશધાર્તાવર છર.
૨૦. "જામનીન" શબ્દનર ઉપરફોક્ત રનીતર વ્યધાખ્યધાપયત કરવધામધામાં આવ્યફો નથની, તરમ
છતધામાં, કલમ ૨એ જામનીનપધાત્ર અનર પબન-જામનીનપધાત્ર ગસુનધાનર વ્યધાખ્યધાપયત કરર છર.
પબન-જામનીનપધાત્ર ગસુનફો એ એક સમાંજધાનનર પધાત્ર અપરધાધ છર જર પફોલનીસ અપધકધારનીનર
વફોરમાંટ વગર ધરપકડ કરવધા મધાટર સકમ બનધાવર છર.ઉપરફોક્ત સતધાનફો ઉપયફોગ કરવધા
મધાટર, સમાંરહતધા બમાંધની સ્વરુપર કરટલધાક પ્રપતબમાંધફો લધાગસુ કરર છર.
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૧,૪૧ એ અનર ૬૦ એ
પ્રકરણ ૫ - વ્યપક્તઓનની ધરપકડ
૪૧. કયધારર પફોલનીસ વફોરમાંટ વગર ધરપકડ કરની શકર .
(૧) કફોઈપણ પફોલનીસ અપધકધારની મરપજસ્ટટરટનફો આદરશ લનીધધા પવનધા અથવધા વફોરમાંટ લનીધધા
પવનધા કફોઈપણ વ્યપક્તનની ધરપકડ કરની શકશર.
(ક) જર કફોઈ, પફોલનીસ અપધકધારનીનની હધાજરનીમધામાં, પફોલનીસ અપધકધારનફો અપરધાધ કરર
(ખ) જરનની સધામર કફોઇ વધાજબની ફરરયધાદ કરવધામધામાં આવની હફોય અથવધા પવશ્વસનનીય
મધારહતની મળની હફોય અથવધા એવની વધાજબની શમાંકધા હફોય કર તરણર પફોલનીસ અપધકધારનફો
સધાત વરર્તાથની ઓછની કરદનની સજા અથવધા દમાંડ સધાથર કર દમાંડ પવનધા સધાત વરર્તા સસુધની
લમાંબધાવવધામધામાં આવની હફોય, જો નનીચરનની શરતફો સમાંતફોરવધામધામાં આવર તફો -- -
( ) i પફોલનીસ અપધકધારની પધાસર આવની ફરરયધાદ, મધારહતની અથવધા શમાંકધાનધા આધધારર
એવસુમાં મધાનવધાનસુમાં કધારણ હફોય કર આવની વ્યપક્તએ કપથત ગસુનફો કયર્વો છર.
( ) ii પફોલનીસ અપધકધારનીનર સમાંતફોર છર કર આવની ધરપકડ જરૂરની છર-
(ક) એવની વ્યપક્તનર વધસુ કફોઈ ગસુનફો કરવધાથની અટકધાવવધા મધાટર, અથવધા
(ખ) ગસુનધાનની યફોગ્ય તપધાસ મધાટર, અથવધા
(ગ) કફોઈ પણ રનીતર ગસુનધાનફો પસુરધાવફો ગધાયબ થવધા કર તરનની સધાથર છરડછધાડ
કરતની અટકધાવવધા, અથવધા
પબન-જામનીનપધાત્ર ગસુનફો એ એક સમાંજધાનનર પધાત્ર અપરધાધ છર જર પફોલનીસ અપધકધારનીનર
વફોરમાંટ વગર ધરપકડ કરવધા મધાટર સકમ બનધાવર છર.ઉપરફોક્ત સતધાનફો ઉપયફોગ કરવધા
મધાટર, સમાંરહતધા બમાંધની સ્વરુપર કરટલધાક પ્રપતબમાંધફો લધાગસુ કરર છર.
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૧,૪૧ એ અનર ૬૦ એ
પ્રકરણ ૫ - વ્યપક્તઓનની ધરપકડ
૪૧. કયધારર પફોલનીસ વફોરમાંટ વગર ધરપકડ કરની શકર .
(૧) કફોઈપણ પફોલનીસ અપધકધારની મરપજસ્ટટરટનફો આદરશ લનીધધા પવનધા અથવધા વફોરમાંટ લનીધધા
પવનધા કફોઈપણ વ્યપક્તનની ધરપકડ કરની શકશર.
(ક) જર કફોઈ, પફોલનીસ અપધકધારનીનની હધાજરનીમધામાં, પફોલનીસ અપધકધારનફો અપરધાધ કરર
(ખ) જરનની સધામર કફોઇ વધાજબની ફરરયધાદ કરવધામધામાં આવની હફોય અથવધા પવશ્વસનનીય
મધારહતની મળની હફોય અથવધા એવની વધાજબની શમાંકધા હફોય કર તરણર પફોલનીસ અપધકધારનફો
સધાત વરર્તાથની ઓછની કરદનની સજા અથવધા દમાંડ સધાથર કર દમાંડ પવનધા સધાત વરર્તા સસુધની
લમાંબધાવવધામધામાં આવની હફોય, જો નનીચરનની શરતફો સમાંતફોરવધામધામાં આવર તફો -- -
( ) i પફોલનીસ અપધકધારની પધાસર આવની ફરરયધાદ, મધારહતની અથવધા શમાંકધાનધા આધધારર
એવસુમાં મધાનવધાનસુમાં કધારણ હફોય કર આવની વ્યપક્તએ કપથત ગસુનફો કયર્વો છર.
( ) ii પફોલનીસ અપધકધારનીનર સમાંતફોર છર કર આવની ધરપકડ જરૂરની છર-
(ક) એવની વ્યપક્તનર વધસુ કફોઈ ગસુનફો કરવધાથની અટકધાવવધા મધાટર, અથવધા
(ખ) ગસુનધાનની યફોગ્ય તપધાસ મધાટર, અથવધા
(ગ) કફોઈ પણ રનીતર ગસુનધાનફો પસુરધાવફો ગધાયબ થવધા કર તરનની સધાથર છરડછધાડ
કરતની અટકધાવવધા, અથવધા
(ઘ) એવની વ્યપક્તનર કરસનની હકનીકતફો જાણતની કફોઈ વ્યપક્તનર કફોઈ પણ
પ્રકધારનસુમાં પ્રલફોભન, ધમકની અથવધા વચન આપવધાથની અટકધાવવધા મધાટર, જરથની
તરનર કફોટર્તા સમક અથવધા પફોલનીસ અપધકધારની સમક આવની હકનીકતફો જાહરર
કરવધાથની અટકધાવની શકધાય, અથવધા
(ચ) જ્યધામાં સસુધની એવની વ્યપક્તનની ધરપકડ કરવધામધામાં ન આવર ત્યધામાં સસુધની, જ્યધારર પણ જરૂર પડર ત્યધારર તરનની અદધાલતમધામાં હધાજરની સસુપનપશ્ચિત કરની શકધાશર
નરહ, અનર પફોલનીસ અપધકધારની આવની ધરપકડ કરતની વખતર પફોતધાનધામાં કધારણફો
લરપખત રનીતર લખની લરશરછેઃ
પરમાંતસુ આ પરટધાકલમનની જોગવધાઈઓ હરઠળ કફોઈ વ્યપક્તનની ધરપકડ કરવધાનની
જરૂર ન હફોય તરવધા તમધામ રકસ્સધાઓમધામાં પફોલનીસ અપધકધારની ધરપકડ ન
કરવધા મધાટરનધા કધારણફો લરપખત રનીતર નનોંધનીનર રધાખશર.
(ખઅ) જરમનની સધામર પવશ્વસનનીય મધારહતની પ્રધાપ્ત થઈ છર કર તરણર પફોલનીસ અપધકધારનફો
ગસુનફો કયર્વો છર જર દમાંડ સધાથર અથવધા દમાંડ પવનધાનફો અથવધા મકત્યસુદમાંડનની સજા
સધાથર સધાત વરર્તાથની વધસુનની કરદનની સજાનર પધાત્ર છર અનર પફોલનીસ અપધકધારની
પધાસર તર મધારહતનીનધા આધધારર મધાનવધાનસુમાં કધારણ છર કર આવની વ્યપક્તએ
ઉપરફોક્ત ગસુનફો કયર્વો છર;
(ગ) જર આ સમાંરહતધા હરઠળ અથવધા રધાજ્ય સરકધારનધા આદરશ દધારધા અપરધાધની તરનીકર
જાહરર કરવધામધામાં આવ્યફો હફોય, અથવધા
(ઘ) જરમનની પધાસર ચફોરનીનની પમલકત હફોવધાનની વધાજબની શમાંકધા હફોય અનર જરમણર આવની
પમલકતનધા સમાંદભર્તામધામાં ગસુનફો કયર્વો હફોવધાનની વધાજબની શમાંકધા હફોય, અથવધા
(ચ) જરમણર કફોઈ પફોલનીસ અપધકધારનીનર તરનની ફરજ પનભધાવતની વખતર અવરફોધ ઊભફો
કયર્વો હફોય અથવધા જર કધાયદરસર કસ્ટડનીમધામાંથની ભધાગની છ
ક ટવધાનફો પ્રયધાસ કયર્વો
હફોય, અથવધા
પ્રકધારનસુમાં પ્રલફોભન, ધમકની અથવધા વચન આપવધાથની અટકધાવવધા મધાટર, જરથની
તરનર કફોટર્તા સમક અથવધા પફોલનીસ અપધકધારની સમક આવની હકનીકતફો જાહરર
કરવધાથની અટકધાવની શકધાય, અથવધા
(ચ) જ્યધામાં સસુધની એવની વ્યપક્તનની ધરપકડ કરવધામધામાં ન આવર ત્યધામાં સસુધની, જ્યધારર પણ જરૂર પડર ત્યધારર તરનની અદધાલતમધામાં હધાજરની સસુપનપશ્ચિત કરની શકધાશર
નરહ, અનર પફોલનીસ અપધકધારની આવની ધરપકડ કરતની વખતર પફોતધાનધામાં કધારણફો
લરપખત રનીતર લખની લરશરછેઃ
પરમાંતસુ આ પરટધાકલમનની જોગવધાઈઓ હરઠળ કફોઈ વ્યપક્તનની ધરપકડ કરવધાનની
જરૂર ન હફોય તરવધા તમધામ રકસ્સધાઓમધામાં પફોલનીસ અપધકધારની ધરપકડ ન
કરવધા મધાટરનધા કધારણફો લરપખત રનીતર નનોંધનીનર રધાખશર.
(ખઅ) જરમનની સધામર પવશ્વસનનીય મધારહતની પ્રધાપ્ત થઈ છર કર તરણર પફોલનીસ અપધકધારનફો
ગસુનફો કયર્વો છર જર દમાંડ સધાથર અથવધા દમાંડ પવનધાનફો અથવધા મકત્યસુદમાંડનની સજા
સધાથર સધાત વરર્તાથની વધસુનની કરદનની સજાનર પધાત્ર છર અનર પફોલનીસ અપધકધારની
પધાસર તર મધારહતનીનધા આધધારર મધાનવધાનસુમાં કધારણ છર કર આવની વ્યપક્તએ
ઉપરફોક્ત ગસુનફો કયર્વો છર;
(ગ) જર આ સમાંરહતધા હરઠળ અથવધા રધાજ્ય સરકધારનધા આદરશ દધારધા અપરધાધની તરનીકર
જાહરર કરવધામધામાં આવ્યફો હફોય, અથવધા
(ઘ) જરમનની પધાસર ચફોરનીનની પમલકત હફોવધાનની વધાજબની શમાંકધા હફોય અનર જરમણર આવની
પમલકતનધા સમાંદભર્તામધામાં ગસુનફો કયર્વો હફોવધાનની વધાજબની શમાંકધા હફોય, અથવધા
(ચ) જરમણર કફોઈ પફોલનીસ અપધકધારનીનર તરનની ફરજ પનભધાવતની વખતર અવરફોધ ઊભફો
કયર્વો હફોય અથવધા જર કધાયદરસર કસ્ટડનીમધામાંથની ભધાગની છ
ક ટવધાનફો પ્રયધાસ કયર્વો
હફોય, અથવધા
(છ) જર યસુપનયનનધા કફોઈ પણ સશસ્ત્ર દળફોમધામાંથની ભધાગરડસુ હફોવધાનની વધાજબની શમાંકધા
ધરધાવતફો હફોય, અથવધા
(જ) જરનની સધામર વધાજબની ફરરયધાદ કરવધામધામાં આવની હફોય અથવધા જરનર ભધારતનની
બહધારનધા કફોઈ પણ સ્થળર કરરલધા કફોઈ કક ત્યમધામાં તરનની સમાંકળધાયરલધા હફોવધાનની
પવશ્વસનનીય મધારહતની મળની હફોય અથવધા વધાજબની શમાંકધા હફોય, અનર જર જો
ભધારતમધામાં કરવધામધામાં આવ્યસુમાં હફોત, તફો તર અપરધાધ તરનીકર દમાંડનનીય હફોત, અનર
જરનધા મધાટર તર પ્રત્યધાપર્તાણનર લગતધા કફોઈ કધાયદધા હરઠળ, અથવધા, અન્યથધા, ભધારતમધામાં ઝડપધાયરલફો અથવધા કસ્ટડનીમધામાં લરવધામધામાં આવતફો હફોય, (ઝ) જર છફોડની મસુકવધામધામાં આવરલ ગસુનરગધાર હફોવધાનર કધારણર કલમ ૩૫૬ નની પરટધા-કલમ
(૫) હરઠળ બનધાવરલધા કફોઈ પનયમનસુમાં ઉલમાંઘન કરર, અથવધા
(ટ) જરમનની ધરપકડ મધાટર અન્ય પફોલનીસ અપધકધારની તરફથની લરપખત કર મસૌપખક કફોઈ
પણ મધાગણની પ્રધાપ્ત થઈ હફોય, શરત એ છર કર આ મધાગણનીમધામાં ધરપકડ
કરધાયરલની વ્યપક્ત અનર ગસુનધા કર અન્ય કધારણ કર જરનધા મધાટર ધરપકડ કરવધાનની
હફોય તર સ્પષ્ટ કરવધામધામાં આવની છર અનર તરનધા પરથની એવસુમાં જણધાય છર કર જર
અપધકધારનીએ મધામાંગણની કરની હફોય તરનધા વફોરમાંટ પવનધા તર વ્યપક્તનની કધાયદરસર
રનીતર ધરપકડ કરવધામધામાં આવની શકર છર, (૨) કલમ ૪૨નની જોગવધાઈઓનર અધનીન રહનીનર, પફોલનીસ અપધકધાર પવનધાનધા ગસુનધામધામાં
સમાંકળધાયરલની અથવધા જરનની સધામર ફરરયધાદ કરવધામધામાં આવની હફોય અથવધા પવશ્વસનનીય
મધારહતની પ્રધાપ્ત થઈ હફોય અથવધા તરનધા સમાંબમાંપધત હફોવધાનની વધાજબની શમાંકધા હફોય તરવની
કફોઇપણ વ્યપક્તનની ધરપકડ મરપજસ્ટટરટનધા વફોરન્ટ અથવધા ઓડર્તાર પસવધાય કરની શકધાશર
નહહીં.
૪૧ અ પફોલનીસ અપધકધારની સમક હધાજર થવધા મધાટરનની નફોરટસ.–
(૧) [પફોલનીસ અપધકધારની], એવધા તમધામ રકસ્સધાઓમધામાં કર જ્યધામાં કલમ ૪૧ નની પરટધા-કલમ
ધરધાવતફો હફોય, અથવધા
(જ) જરનની સધામર વધાજબની ફરરયધાદ કરવધામધામાં આવની હફોય અથવધા જરનર ભધારતનની
બહધારનધા કફોઈ પણ સ્થળર કરરલધા કફોઈ કક ત્યમધામાં તરનની સમાંકળધાયરલધા હફોવધાનની
પવશ્વસનનીય મધારહતની મળની હફોય અથવધા વધાજબની શમાંકધા હફોય, અનર જર જો
ભધારતમધામાં કરવધામધામાં આવ્યસુમાં હફોત, તફો તર અપરધાધ તરનીકર દમાંડનનીય હફોત, અનર
જરનધા મધાટર તર પ્રત્યધાપર્તાણનર લગતધા કફોઈ કધાયદધા હરઠળ, અથવધા, અન્યથધા, ભધારતમધામાં ઝડપધાયરલફો અથવધા કસ્ટડનીમધામાં લરવધામધામાં આવતફો હફોય, (ઝ) જર છફોડની મસુકવધામધામાં આવરલ ગસુનરગધાર હફોવધાનર કધારણર કલમ ૩૫૬ નની પરટધા-કલમ
(૫) હરઠળ બનધાવરલધા કફોઈ પનયમનસુમાં ઉલમાંઘન કરર, અથવધા
(ટ) જરમનની ધરપકડ મધાટર અન્ય પફોલનીસ અપધકધારની તરફથની લરપખત કર મસૌપખક કફોઈ
પણ મધાગણની પ્રધાપ્ત થઈ હફોય, શરત એ છર કર આ મધાગણનીમધામાં ધરપકડ
કરધાયરલની વ્યપક્ત અનર ગસુનધા કર અન્ય કધારણ કર જરનધા મધાટર ધરપકડ કરવધાનની
હફોય તર સ્પષ્ટ કરવધામધામાં આવની છર અનર તરનધા પરથની એવસુમાં જણધાય છર કર જર
અપધકધારનીએ મધામાંગણની કરની હફોય તરનધા વફોરમાંટ પવનધા તર વ્યપક્તનની કધાયદરસર
રનીતર ધરપકડ કરવધામધામાં આવની શકર છર, (૨) કલમ ૪૨નની જોગવધાઈઓનર અધનીન રહનીનર, પફોલનીસ અપધકધાર પવનધાનધા ગસુનધામધામાં
સમાંકળધાયરલની અથવધા જરનની સધામર ફરરયધાદ કરવધામધામાં આવની હફોય અથવધા પવશ્વસનનીય
મધારહતની પ્રધાપ્ત થઈ હફોય અથવધા તરનધા સમાંબમાંપધત હફોવધાનની વધાજબની શમાંકધા હફોય તરવની
કફોઇપણ વ્યપક્તનની ધરપકડ મરપજસ્ટટરટનધા વફોરન્ટ અથવધા ઓડર્તાર પસવધાય કરની શકધાશર
નહહીં.
૪૧ અ પફોલનીસ અપધકધારની સમક હધાજર થવધા મધાટરનની નફોરટસ.–
(૧) [પફોલનીસ અપધકધારની], એવધા તમધામ રકસ્સધાઓમધામાં કર જ્યધામાં કલમ ૪૧ નની પરટધા-કલમ
(૧)નની જોગવધાઈઓ હરઠળ કફોઈ વ્યપક્તનની ધરપકડ જરૂરની ન હફોય, તર વ્યપક્ત કર
જરનની સધામર વધાજબની ફરરયધાદ કરવધામધામાં આવની હફોય, અથવધા પવશ્વસનનીય મધારહતની પ્રધાપ્ત
થઈ હફોય, અથવધા તરણર પફોલનીસ અપધકધારનફો ગસુનફો કયર્વો હફોય તરવની વધાજબની શમાંકધા
પ્રવતર છર, તરનર પનદરપશત કરતની નફોરટસ જારની કરવની જોઈએ, તરનની સમક અથવધા
નફોરટસમધામાં સ્પષ્ટ કરની શકધાય તરવધા અન્ય સ્થળર હધાજર થવસુમાં.
(૨) કફોઈ વ્યપક્તનર આવની નફોરટસ આપવધામધામાં આવર તફો તર વ્યપક્તનની ફરજ રહરશર કર તર
નફોરટસનની શરતફોનસુમાં પધાલન કરર.
(૩) જો આવની વ્યપક્ત નફોરટસનસુમાં પધાલન કરર છર અનર તરનસુમાં પધાલન કરવધાનસુમાં ચધાલસુ રધાખર છર, ત્યધામાં
નફોરટસમધામાં ઉલરપખત ગસુનધા અમાંગર તરનની ધરપકડ કરની શકધાશર નહહીં, પસવધાય કર, નનોંધધાયરલધા કધારણફોસર, પફોલનીસ અપધકધારનીનર એવસુમાં લધાગતસુમાં હફોય કર તરનની ધરપકડ
કરવની જોઈએ.
(૪) આવની વ્યપક્ત, કફોઈ પણ સમયર, નફોરટસનની શરતફોનસુમાં પધાલન કરવધામધામાં પનષ્ફળ જાય
અથવધા પફોતધાનની ઓળખ આપવધા તતૈયધાર ન હફોય, તફો પફોલનીસ અપધકધારની, આ વતની
સકમ કફોટર્તા દધારધા પસધાર કરવધામધામાં આવરલધા આવધા આદરશફોનર આપધન, નફોરટસમધામાં
ઉલરપખત ગસુનધા મધાટર તરનની ધરપકડ કરની શકર છર
૬૦ અ. આચધારસમાંરહતધા અનસુસધાર કડક રનીતર ધરપકડ કરવની.-
આ સમાંરહતધાનની જોગવધાઈઓ અથવધા તત્કધાપલન અમલમધામાં હફોય તરવધા અન્ય કફોઈ
કધાયદધાનની જોગવધાઈઓ જરમધામાં ધરપકડનની જોગવધાઈ છર તર પસવધાય કફોઇ ધરપકડ કરની
શકધાશર નહહીં."
૨૧. સમાંરહતધાનધા પ્રકરણ ૫ હરઠળ કલમ ૪૧ વ્યપક્તઓનની ધરપકડ સધાથર
સમાંબમાંપધત છર.કફોપગ્નિઝરબલ ગસુનધા મધાટર પણ, ધરપકડ ફરપજયધાત નથની, જર આ
જરનની સધામર વધાજબની ફરરયધાદ કરવધામધામાં આવની હફોય, અથવધા પવશ્વસનનીય મધારહતની પ્રધાપ્ત
થઈ હફોય, અથવધા તરણર પફોલનીસ અપધકધારનફો ગસુનફો કયર્વો હફોય તરવની વધાજબની શમાંકધા
પ્રવતર છર, તરનર પનદરપશત કરતની નફોરટસ જારની કરવની જોઈએ, તરનની સમક અથવધા
નફોરટસમધામાં સ્પષ્ટ કરની શકધાય તરવધા અન્ય સ્થળર હધાજર થવસુમાં.
(૨) કફોઈ વ્યપક્તનર આવની નફોરટસ આપવધામધામાં આવર તફો તર વ્યપક્તનની ફરજ રહરશર કર તર
નફોરટસનની શરતફોનસુમાં પધાલન કરર.
(૩) જો આવની વ્યપક્ત નફોરટસનસુમાં પધાલન કરર છર અનર તરનસુમાં પધાલન કરવધાનસુમાં ચધાલસુ રધાખર છર, ત્યધામાં
નફોરટસમધામાં ઉલરપખત ગસુનધા અમાંગર તરનની ધરપકડ કરની શકધાશર નહહીં, પસવધાય કર, નનોંધધાયરલધા કધારણફોસર, પફોલનીસ અપધકધારનીનર એવસુમાં લધાગતસુમાં હફોય કર તરનની ધરપકડ
કરવની જોઈએ.
(૪) આવની વ્યપક્ત, કફોઈ પણ સમયર, નફોરટસનની શરતફોનસુમાં પધાલન કરવધામધામાં પનષ્ફળ જાય
અથવધા પફોતધાનની ઓળખ આપવધા તતૈયધાર ન હફોય, તફો પફોલનીસ અપધકધારની, આ વતની
સકમ કફોટર્તા દધારધા પસધાર કરવધામધામાં આવરલધા આવધા આદરશફોનર આપધન, નફોરટસમધામાં
ઉલરપખત ગસુનધા મધાટર તરનની ધરપકડ કરની શકર છર
૬૦ અ. આચધારસમાંરહતધા અનસુસધાર કડક રનીતર ધરપકડ કરવની.-
આ સમાંરહતધાનની જોગવધાઈઓ અથવધા તત્કધાપલન અમલમધામાં હફોય તરવધા અન્ય કફોઈ
કધાયદધાનની જોગવધાઈઓ જરમધામાં ધરપકડનની જોગવધાઈ છર તર પસવધાય કફોઇ ધરપકડ કરની
શકધાશર નહહીં."
૨૧. સમાંરહતધાનધા પ્રકરણ ૫ હરઠળ કલમ ૪૧ વ્યપક્તઓનની ધરપકડ સધાથર
સમાંબમાંપધત છર.કફોપગ્નિઝરબલ ગસુનધા મધાટર પણ, ધરપકડ ફરપજયધાત નથની, જર આ
જોગવધાઈનધા આદરશ પરથની જોઈ શકધાય છર. જો અપધકધારનીનર સમાંતફોર થધાય કર કફોઈ
વ્યપક્તએ કફોપગ્નિઝરબલ અપરધાધ કયર્વો છર, જર સધાત વરર્તાથની ઓછની અથવધા તર મસુદત
સસુધનીનની કરદનની સજાનની પધાત્ર છર, અથવધા જર દમાંડ સધાથર કર પવનધા, તફો ધરપકડ ત્યધારર જ
થઈ શકર છર જ્યધારર તર સમાંતસુષ્ટ થધાય કર કપથત વ્યપક્તએ ગસુનફો કયર્વો છર અથવધા ગસુનફો
કયધાર્તાનની શમાંકધા છર અનર તરનની ધરપકડ કરવધાનની જરૂર છર.આ પ્રકધારનની જરૂરરયધાત કફોઈ
પણ પ્રકધારનફો વધસુ અપરધાધ થતફો અટકધાવવધા, અનર તરનર/તરણનીનર ક્યધામાં તફો યફોગ્ય
તપધાસ મધાટર, અનર પસુરધાવધા સધાથર છરડછધાડ કર ગધાયબ થવધાથની અટકધાવવધા મધાટર દફોરવધામધામાં
આવર છર. આ વ્યપક્તનર કફોઇપણ વ્યપક્તનર કફોઇપણ પ્રકધારનસુમાં પ્રલફોભન આપવધાથની, ધમકની આપવધાથની અથવધા હકનીકત અનસુસધાર વચનફો આપવધાથની રફોકવધા જરથની તરનર કફોટર્તા
અથવધા પફોલનીસ અપધકધારની સમક કપથત હકનીકતફો જાહરર કરવધાથની અટકધાવની શકધાય મધાટર
પણ ધરપકડ કરની શકધાય છર. એક વધસુ આધધાર જરનધા પર ધરપકડ જરૂરની હફોઈ શકર છર
તર છર જ્યધારર ધરપકડ પછની કફોટર્તા સમક રજક કરવધા મધાટર તરનની/તરણનીનની હધાજરની જરૂરની છર
અનર તરનની ખધાતરની આપની શકધાતની નથની.
૨૨. આ જોગવધાઈ પફોલનીસ અપધકધારનીનર ધરપકડ કરતની વખતર તરનધા કધારણફો લરપખતમધામાં
રરકફોડર્તા કરવધા ફરપજયધાત બનધાવર છર. આમ, પફોલનીસ અપધકધારનીનની ફરજ છર કર તરઓ
વ્યપક્તએ કફોપગ્નિઝરબલ અપરધાધ કયર્વો છર, જર સધાત વરર્તાથની ઓછની અથવધા તર મસુદત
સસુધનીનની કરદનની સજાનની પધાત્ર છર, અથવધા જર દમાંડ સધાથર કર પવનધા, તફો ધરપકડ ત્યધારર જ
થઈ શકર છર જ્યધારર તર સમાંતસુષ્ટ થધાય કર કપથત વ્યપક્તએ ગસુનફો કયર્વો છર અથવધા ગસુનફો
કયધાર્તાનની શમાંકધા છર અનર તરનની ધરપકડ કરવધાનની જરૂર છર.આ પ્રકધારનની જરૂરરયધાત કફોઈ
પણ પ્રકધારનફો વધસુ અપરધાધ થતફો અટકધાવવધા, અનર તરનર/તરણનીનર ક્યધામાં તફો યફોગ્ય
તપધાસ મધાટર, અનર પસુરધાવધા સધાથર છરડછધાડ કર ગધાયબ થવધાથની અટકધાવવધા મધાટર દફોરવધામધામાં
આવર છર. આ વ્યપક્તનર કફોઇપણ વ્યપક્તનર કફોઇપણ પ્રકધારનસુમાં પ્રલફોભન આપવધાથની, ધમકની આપવધાથની અથવધા હકનીકત અનસુસધાર વચનફો આપવધાથની રફોકવધા જરથની તરનર કફોટર્તા
અથવધા પફોલનીસ અપધકધારની સમક કપથત હકનીકતફો જાહરર કરવધાથની અટકધાવની શકધાય મધાટર
પણ ધરપકડ કરની શકધાય છર. એક વધસુ આધધાર જરનધા પર ધરપકડ જરૂરની હફોઈ શકર છર
તર છર જ્યધારર ધરપકડ પછની કફોટર્તા સમક રજક કરવધા મધાટર તરનની/તરણનીનની હધાજરની જરૂરની છર
અનર તરનની ખધાતરની આપની શકધાતની નથની.
૨૨. આ જોગવધાઈ પફોલનીસ અપધકધારનીનર ધરપકડ કરતની વખતર તરનધા કધારણફો લરપખતમધામાં
રરકફોડર્તા કરવધા ફરપજયધાત બનધાવર છર. આમ, પફોલનીસ અપધકધારનીનની ફરજ છર કર તરઓ
ધરપકડ મધાટરનધા કધારણફો લરપખત રનીતર નનોંધર.એ જ રનીતર, જ્યધારર તર/તરણની ધરપકડ ન
કરવધાનસુમાં પસમાંદ કરર ત્યધારર પણ પફોલનીસ અપધકધારનીએ કધારણ નનોંધવધાનધા રહરશર. અન્ય
કધારણફોનની સધાથર, જ્યધારર આરફોપ સધાત વરર્તાથની વધધારર હફોય, ત્યધારર ઉપરફોક્ત પ્રરક્રિયધાનની
કફોઈ જરૂર નથની.
૨૩. કલમ ૪૧ નસુમાં પધાલન ન કરવધાનધા પરરણધામફો ચફોકસપણર ગસુનધા મધાટર શમાંકધાસ્પદ
વ્યપક્તનધા લધાભમધામાં રહરશર.પરરણધામર, જામનીન પર મસુક્ત કરવધા મધાટરનની અરજીઓ પર
પવચધાર કરતની વખતર અદધાલતફોએ આ જોગવધાઈનધા યફોગ્ય પધાલનનની સમાંતસુપષ્ટ કરવધાનની
રહરશર. કફોઇપણ પ્રકધારર જો આ જોગવધાઇઓનસુમાં પધાલન ન કરવધામધામાં આવ્યસુ હફોય, તફો
આરફોપનીનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવશર.
૨૪. કલમ ૪૧-એ પફોલનીસ અપધકધારની સમક હધાજર થવધા મધાટરનની પ્રરક્રિયધા સધાથર
સમાંબમાંપધત છર, જરમનધા દધારધા નફોરટસ જારની થવધાનની જરૂરરયધાત ઉભની થઇ છર કર, જરનની
સધામર યફોગ્ય ફરરયધાદ કરવધામધામાં આવની છર, અથવધા પવશ્વસનનીય મધારહતની મળની છર અથવધા
વધાજબની શમાંકધાનસુમાં અપસ્તત્વ છર કર તરણર કફોઈ ગસુનફો કયર્વો છર અનર કલમ ૪૧(૧) હરઠળ
ધરપકડ કરવધાનની જરૂર નથની. કલમ ૪૧-બની અપધકધારની દધારધા ફરપજયધાત ધરપકડ
કરવધાનસુમાં પસમાંદ કરર ત્યધારર પણ પફોલનીસ અપધકધારનીએ કધારણ નનોંધવધાનધા રહરશર. અન્ય
કધારણફોનની સધાથર, જ્યધારર આરફોપ સધાત વરર્તાથની વધધારર હફોય, ત્યધારર ઉપરફોક્ત પ્રરક્રિયધાનની
કફોઈ જરૂર નથની.
૨૩. કલમ ૪૧ નસુમાં પધાલન ન કરવધાનધા પરરણધામફો ચફોકસપણર ગસુનધા મધાટર શમાંકધાસ્પદ
વ્યપક્તનધા લધાભમધામાં રહરશર.પરરણધામર, જામનીન પર મસુક્ત કરવધા મધાટરનની અરજીઓ પર
પવચધાર કરતની વખતર અદધાલતફોએ આ જોગવધાઈનધા યફોગ્ય પધાલનનની સમાંતસુપષ્ટ કરવધાનની
રહરશર. કફોઇપણ પ્રકધારર જો આ જોગવધાઇઓનસુમાં પધાલન ન કરવધામધામાં આવ્યસુ હફોય, તફો
આરફોપનીનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવશર.
૨૪. કલમ ૪૧-એ પફોલનીસ અપધકધારની સમક હધાજર થવધા મધાટરનની પ્રરક્રિયધા સધાથર
સમાંબમાંપધત છર, જરમનધા દધારધા નફોરટસ જારની થવધાનની જરૂરરયધાત ઉભની થઇ છર કર, જરનની
સધામર યફોગ્ય ફરરયધાદ કરવધામધામાં આવની છર, અથવધા પવશ્વસનનીય મધારહતની મળની છર અથવધા
વધાજબની શમાંકધાનસુમાં અપસ્તત્વ છર કર તરણર કફોઈ ગસુનફો કયર્વો છર અનર કલમ ૪૧(૧) હરઠળ
ધરપકડ કરવધાનની જરૂર નથની. કલમ ૪૧-બની અપધકધારની દધારધા ફરપજયધાત ધરપકડ
કરવધાનની પ્રરક્રિયધા સધાથર સમાંબમાંપધત છર.
૨૫. કલમ ૪૧ અનર ૪૧-એ નધામાં ઉદરશ અનર વ્યધાપ બધાબતર, એ સ્પષ્ટ છર કર, આ
બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૧ નધામાં પધાસધા છર. અનરશ કસુ મધાર પવરુદ્ધ પબહધાર રધાજ્ય, (૨૦૧૪) ૮ એસસનીસની ૨૭૩ નધા ચસુકધાદધાનધા અનસુસમાંધધાનર આ બધાબતર વધસુ સ્પષ્ટતધા
કરવધાનની જરૂર નથની.
"૭.૧ ઉપરફોક્ત જોગવધાઈનર સધામધાન્ય રનીતર વધામાંચવધાથની સ્પષ્ટ થધાય છર કર, સધાત
વરર્તાથની ઓછની કરદનની સજા અથવધા દમાંડ સધાથર કર દમાંડ પવનધા સધાત વરર્તા સસુધની
લમાંબધાવવધામધામાં આવની શકર તરવધા ગસુનધા મધાટર આરફોપનીનર, પફોલનીસ અપધકધારની
દધારધા મધાત્ર તરનની સમાંતસુપષ્ટ નર આધધારર ધરપકડ કરની શકશર નહહીં કર આવની
વ્યપક્તએ ઉપરફોક્ત મસુજબ દમાંડનનીય ગસુનફો કયર્વો છર.આ પ્રકધારનધામાં કરસફોમધામાં, ધરપકડ પહરલધામાં પફોલનીસ અપધકધારનીનર ખધાતરની થવની જરૂરની છર કર, આ
પ્રકધારનની ધરપકડ- એવની વ્યપક્તનર વધસુ કફોઈ ગસુનફો કરવધાથની રફોકવધા મધાટર, અથવધા કરસનની યફોગ્ય તપધાસ કરવધા મધાટર અથવધા, આરફોપનીનર પસુરધાવધા ગસુમ
કરવધાથની રફોકવધા મધાટર અથવધા ગસુનધાનધા પસુરધાવધા સધાથર કફોઈ પણ રનીતર છરડછધાડ
કરવધાથની રફોકવધા મધાટર અથવધા, અદધાલત કર પફોલનીસ અપધકધારની સમક
હકનીકત જાહરર કરવધાથની રફોકવધા, આરફોપની દધારધા સધાહરદનર પ્રલફોભન, ધમકની
કર વચન આપતધા રફોકવધા મધાટર, અથવધા જો આરફોપનીનની ધરપકડ કરવધામધામાં
ન આવની તફો, જરૂર વખતર અદધાલતમધામાં તરનની હધાજરની સસુપનપશ્ચિત કરવધા મધાટર, જરૂરની છર.આ એવધા તધારણફો છર, જર કફોઈ પણ વ્યપક્ત, તથ્યફોનધા આધધારર
મરળવની શકર છર.
૨૫. કલમ ૪૧ અનર ૪૧-એ નધામાં ઉદરશ અનર વ્યધાપ બધાબતર, એ સ્પષ્ટ છર કર, આ
બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૧ નધામાં પધાસધા છર. અનરશ કસુ મધાર પવરુદ્ધ પબહધાર રધાજ્ય, (૨૦૧૪) ૮ એસસનીસની ૨૭૩ નધા ચસુકધાદધાનધા અનસુસમાંધધાનર આ બધાબતર વધસુ સ્પષ્ટતધા
કરવધાનની જરૂર નથની.
"૭.૧ ઉપરફોક્ત જોગવધાઈનર સધામધાન્ય રનીતર વધામાંચવધાથની સ્પષ્ટ થધાય છર કર, સધાત
વરર્તાથની ઓછની કરદનની સજા અથવધા દમાંડ સધાથર કર દમાંડ પવનધા સધાત વરર્તા સસુધની
લમાંબધાવવધામધામાં આવની શકર તરવધા ગસુનધા મધાટર આરફોપનીનર, પફોલનીસ અપધકધારની
દધારધા મધાત્ર તરનની સમાંતસુપષ્ટ નર આધધારર ધરપકડ કરની શકશર નહહીં કર આવની
વ્યપક્તએ ઉપરફોક્ત મસુજબ દમાંડનનીય ગસુનફો કયર્વો છર.આ પ્રકધારનધામાં કરસફોમધામાં, ધરપકડ પહરલધામાં પફોલનીસ અપધકધારનીનર ખધાતરની થવની જરૂરની છર કર, આ
પ્રકધારનની ધરપકડ- એવની વ્યપક્તનર વધસુ કફોઈ ગસુનફો કરવધાથની રફોકવધા મધાટર, અથવધા કરસનની યફોગ્ય તપધાસ કરવધા મધાટર અથવધા, આરફોપનીનર પસુરધાવધા ગસુમ
કરવધાથની રફોકવધા મધાટર અથવધા ગસુનધાનધા પસુરધાવધા સધાથર કફોઈ પણ રનીતર છરડછધાડ
કરવધાથની રફોકવધા મધાટર અથવધા, અદધાલત કર પફોલનીસ અપધકધારની સમક
હકનીકત જાહરર કરવધાથની રફોકવધા, આરફોપની દધારધા સધાહરદનર પ્રલફોભન, ધમકની
કર વચન આપતધા રફોકવધા મધાટર, અથવધા જો આરફોપનીનની ધરપકડ કરવધામધામાં
ન આવની તફો, જરૂર વખતર અદધાલતમધામાં તરનની હધાજરની સસુપનપશ્ચિત કરવધા મધાટર, જરૂરની છર.આ એવધા તધારણફો છર, જર કફોઈ પણ વ્યપક્ત, તથ્યફોનધા આધધારર
મરળવની શકર છર.
૭.૨ કધાયદફો પફોલનીસ અપધકધારનીનર લરપખત રનીતર હકનીકતફો જણધાવવધાનફો અનર
કધારણ નનોંધવધાનની ફરજ પધાડર છર, જરનધા લનીધર તરઓ આ પ્રકધારનની ધરપકડ
કરતની વખતર ઉપરફોક્ત કફોઈપણ જોગવધાઈઓ દધારધા આવરની લરવધામધામાં
આવરલધા પનષ્કરર્તા પર પહનોંચ્યધા હતધા. કધાયદધામધામાં પફોલનીસ અપધકધારનીઓનર
ધરપકડ ન કરવધાનધા કધારણફો લરપખત રનીતર નનોંધવધાનની પણ જોગવધાઈ
કરવધામધામાં આવની છર.
૭.૩ આવશ્યક રનીતર, ધરપકડ પહરલધા પફોલનીસ અપધકધારનીએ પફોતધાનની જાતનર
સવધાલ પકછવફો જોઈએ કર, શધા મધાટર ધરપકડ કરવધામધામાં આવની રહની છર?શસુમાં તર
ખરરખર જરૂરની છર?તરનધાથની કયફો હરતસુ સર થશર?તરનધાથની શસુમાં ઉદરશ્ય પસદ્ધ
થશર?આ પ્રશ્નફો ઉકરલવધામધામાં આવ્યધા પછની અનર ઉપર જણધાવ્યધા અનસુસધાર
એક કર બનીજી શરતફો પકણર્તા થયધા પછની જ ધરપકડ કરવધાનની સતધાનફો
ઉપયફોગ કરવધાનફો રહરશર.બનીજી રનીતર કહનીએ તફો, ધરપકડ પહરલધામાં પફોલનીસ
અપધકધારનીઓનર મધારહતની અનર સધામગનીનધા આધધારર મધાનવધાનસુમાં કધારણ હફોવસુમાં
જોઈએ કર આરફોપનીએ ગસુનફો કયર્વો છર.આ ઉપરધામાંત પફોલનીસ અપધકધારનીનર એ
વધાતનફો પણ ખધાતરની હફોવની જોઈએ કર સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૧ નની કલમ
(૧) નની પરટધાકલમ (એ) થની (ઇ) મધામાં ઉલરપખત એક કર વધસુ હરતસુઓ મધાટર
ધરપકડ જરૂરની છર.
૮. પફોલનીસ દધારધા વફોરન્ટ વગર ધરપકડ કરધાયરલધા આરફોપનીનર સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૫૭
અનર ભધારતનધા બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૨(૨) હરઠળ બમાંધધારણનીય અપધકધાર છર જર
અમાંતગર્તાત પબનજરૂરની પવલમાંબ પવનધા અનર કફોઈપણ સમાંજોગફોમધામાં, મસુસધાફરનીનધા સમયનર
બધાકધાત કરતધામાં, ૨૪ કલધાકમધામાં મરપજસ્ટટરટ સમક રજક થવધાનફો અપધકધાર છરછેઃ
કધારણ નનોંધવધાનની ફરજ પધાડર છર, જરનધા લનીધર તરઓ આ પ્રકધારનની ધરપકડ
કરતની વખતર ઉપરફોક્ત કફોઈપણ જોગવધાઈઓ દધારધા આવરની લરવધામધામાં
આવરલધા પનષ્કરર્તા પર પહનોંચ્યધા હતધા. કધાયદધામધામાં પફોલનીસ અપધકધારનીઓનર
ધરપકડ ન કરવધાનધા કધારણફો લરપખત રનીતર નનોંધવધાનની પણ જોગવધાઈ
કરવધામધામાં આવની છર.
૭.૩ આવશ્યક રનીતર, ધરપકડ પહરલધા પફોલનીસ અપધકધારનીએ પફોતધાનની જાતનર
સવધાલ પકછવફો જોઈએ કર, શધા મધાટર ધરપકડ કરવધામધામાં આવની રહની છર?શસુમાં તર
ખરરખર જરૂરની છર?તરનધાથની કયફો હરતસુ સર થશર?તરનધાથની શસુમાં ઉદરશ્ય પસદ્ધ
થશર?આ પ્રશ્નફો ઉકરલવધામધામાં આવ્યધા પછની અનર ઉપર જણધાવ્યધા અનસુસધાર
એક કર બનીજી શરતફો પકણર્તા થયધા પછની જ ધરપકડ કરવધાનની સતધાનફો
ઉપયફોગ કરવધાનફો રહરશર.બનીજી રનીતર કહનીએ તફો, ધરપકડ પહરલધામાં પફોલનીસ
અપધકધારનીઓનર મધારહતની અનર સધામગનીનધા આધધારર મધાનવધાનસુમાં કધારણ હફોવસુમાં
જોઈએ કર આરફોપનીએ ગસુનફો કયર્વો છર.આ ઉપરધામાંત પફોલનીસ અપધકધારનીનર એ
વધાતનફો પણ ખધાતરની હફોવની જોઈએ કર સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૧ નની કલમ
(૧) નની પરટધાકલમ (એ) થની (ઇ) મધામાં ઉલરપખત એક કર વધસુ હરતસુઓ મધાટર
ધરપકડ જરૂરની છર.
૮. પફોલનીસ દધારધા વફોરન્ટ વગર ધરપકડ કરધાયરલધા આરફોપનીનર સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૫૭
અનર ભધારતનધા બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૨(૨) હરઠળ બમાંધધારણનીય અપધકધાર છર જર
અમાંતગર્તાત પબનજરૂરની પવલમાંબ પવનધા અનર કફોઈપણ સમાંજોગફોમધામાં, મસુસધાફરનીનધા સમયનર
બધાકધાત કરતધામાં, ૨૪ કલધાકમધામાં મરપજસ્ટટરટ સમક રજક થવધાનફો અપધકધાર છરછેઃ
૮.૧ કરસનની તપધાસ દરપમયધાન, જો સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૧૬૭ હરઠળ મરપજસ્ટટરટ
દધારધા અપધકક ત કરવધામધામાં આવર, ત્યધારર જ આરફોપનીનર ૨૪ કલધાકથની વધસુ સમય
મધાટર અટકધાયતમધામાં રધાખની શકધાય છર.અટકધાયતનર અપધકક ત કરવધાનની સતધા
ખકબ જ પ્રધામધાપણક કધાયર્તા છર.તર નધાગરરકફોનની સ્વતમાંત્રતધાનર અસર કરર છર અનર
તરનફો ઉપયફોગ ખકબ કધાળજી અનર સધાવચરતની સધાથર કરવધાનની જરૂર છર.અમધારફો
અનસુભવ છર કર, તરમધામાં જરૂર જરટલની ગમાંભનીરતધા દધાખવવધામધામાં આવતની નથની.ઘણધા
રકસ્સધાઓમધામાં, અટકધાયતનર પનયપમત, કરઝ્યસુઅલ અનર કરવરપલયર રનીતર
અપધકક ત કરવધામધામાં આવર છર.
૮.૨ મરપજસ્ટટરટ સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૧૬૭ હરઠળ અટકધાયતનર અપધકક ત કરર તર
પહરલધામાં, તરમણર પહરલધા ખધાતરની કરવધાનની રહરશર કર ધરપકડ કધાયદરસર છર
અનર કધાયદધા અનસુસધાર કરવધામધામાં આવની છર અનર ધરપકડ કરવધામધામાં
આવરલની વ્યપક્તનધા તમધામ બમાંધધારણનીય અપધકધારફો સમાંતસુષ્ટ થધાય છર.જો
પફોલનીસ અપધકધારની દધારધા કરવધામધામાં આવરલની ધરપકડ, સમાંરહતધાનની કલમ
૪૧ નની જરૂરરયધાતફોનર સમાંતફોરતની ન હફોય, તફો મરપજસ્ટટરટનની ફરજ છર કર
વધસુ સમય મધાટર તરનની અટકધાયતનર અપધકક ત ન કરર અનર આરફોપનીનર
મસુક્ત કરર.બનીજા શબ્દફોમધામાં કહનીએ તફો, જ્યધારર કફોઈ આરફોપનીનર મરપજસ્ટટરટ
સમક રજક કરવધામધામાં આવર છર, ત્યધારર ધરપકડ કરનધાર પફોલનીસ
અપધકધારનીએ મરપજસ્ટટરટનર ધરપકડ મધાટર હકનીકતફો, કધારણફો અનર તરનધા
તધારણફો રજક કરવધા પડર છર અનર મરપજસ્ટટરટનર સમાંતફોર થધાય કર, સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૧ હરઠળ ધરપકડ મધાટરનની પકવર્તા શરત પકણર્તા થઈ
છર અનર તર પછની જ તર આરફોપનીનની અટકધાયતનર અપધકક ત કરશર.
૮.૩ અટકધાયતનર અપધકક ત કરતધા પહરલધા મરપજસ્ટટરટ પફોતધાનની ખધાતરનીનની નનોંધ
કરવની જોઇએ, જર ટકમાંકમધામાં હફોઈ શકર છર પરમાંતસુ આ ખધાતરની તરમનધા
દધારધા અપધકક ત કરવધામધામાં આવર, ત્યધારર જ આરફોપનીનર ૨૪ કલધાકથની વધસુ સમય
મધાટર અટકધાયતમધામાં રધાખની શકધાય છર.અટકધાયતનર અપધકક ત કરવધાનની સતધા
ખકબ જ પ્રધામધાપણક કધાયર્તા છર.તર નધાગરરકફોનની સ્વતમાંત્રતધાનર અસર કરર છર અનર
તરનફો ઉપયફોગ ખકબ કધાળજી અનર સધાવચરતની સધાથર કરવધાનની જરૂર છર.અમધારફો
અનસુભવ છર કર, તરમધામાં જરૂર જરટલની ગમાંભનીરતધા દધાખવવધામધામાં આવતની નથની.ઘણધા
રકસ્સધાઓમધામાં, અટકધાયતનર પનયપમત, કરઝ્યસુઅલ અનર કરવરપલયર રનીતર
અપધકક ત કરવધામધામાં આવર છર.
૮.૨ મરપજસ્ટટરટ સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૧૬૭ હરઠળ અટકધાયતનર અપધકક ત કરર તર
પહરલધામાં, તરમણર પહરલધા ખધાતરની કરવધાનની રહરશર કર ધરપકડ કધાયદરસર છર
અનર કધાયદધા અનસુસધાર કરવધામધામાં આવની છર અનર ધરપકડ કરવધામધામાં
આવરલની વ્યપક્તનધા તમધામ બમાંધધારણનીય અપધકધારફો સમાંતસુષ્ટ થધાય છર.જો
પફોલનીસ અપધકધારની દધારધા કરવધામધામાં આવરલની ધરપકડ, સમાંરહતધાનની કલમ
૪૧ નની જરૂરરયધાતફોનર સમાંતફોરતની ન હફોય, તફો મરપજસ્ટટરટનની ફરજ છર કર
વધસુ સમય મધાટર તરનની અટકધાયતનર અપધકક ત ન કરર અનર આરફોપનીનર
મસુક્ત કરર.બનીજા શબ્દફોમધામાં કહનીએ તફો, જ્યધારર કફોઈ આરફોપનીનર મરપજસ્ટટરટ
સમક રજક કરવધામધામાં આવર છર, ત્યધારર ધરપકડ કરનધાર પફોલનીસ
અપધકધારનીએ મરપજસ્ટટરટનર ધરપકડ મધાટર હકનીકતફો, કધારણફો અનર તરનધા
તધારણફો રજક કરવધા પડર છર અનર મરપજસ્ટટરટનર સમાંતફોર થધાય કર, સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૧ હરઠળ ધરપકડ મધાટરનની પકવર્તા શરત પકણર્તા થઈ
છર અનર તર પછની જ તર આરફોપનીનની અટકધાયતનર અપધકક ત કરશર.
૮.૩ અટકધાયતનર અપધકક ત કરતધા પહરલધા મરપજસ્ટટરટ પફોતધાનની ખધાતરનીનની નનોંધ
કરવની જોઇએ, જર ટકમાંકમધામાં હફોઈ શકર છર પરમાંતસુ આ ખધાતરની તરમનધા
આદરશમધામાં પ્રપતપબમાંપબત થવની જોઈએ. તર ક્યધારરય પફોલનીસ અપધકધારનીનધા
અનસુમધાન પર આધધારરત ન હફોવસુ જોઇએ, ઉદધાહરણ તરનીકર, જો પફોલનીસ
અપધકધારની એ વ્યપક્તનર વધસુ કફોઈ ગસુનફો કરવધાથની અટકધાવવધા અથવધા
કરસનની યફોગ્ય તપધાસ મધાટર અથવધા પસુરધાવધા સધાથર ચરડધામાં કરવધાથની અથવધા
પ્રલફોભન આપતફો રફોકવધા વગરરર મધાટર જરૂરની સમજર છર, તફો તર પફોલનીસ
અપધકધારની મરપજસ્ટટરટનર હકનીકતફો, કધારણફો અનર સધામગની રજક કરશર, જરનધા
આધધારર પફોલનીસ અપધકધારની તરનધા પનષ્કરર્તા પર પહનોંચ્યફો હતફો.તરનની
તપધાસ મરપજસ્ટટરટ દધારધા અટકધાયતનર અપધકક ત કરતની વખતર કરવધામધામાં
આવશર અનર લરપખત રનીતર સમાંતફોર વ્યક્ત કયધાર્તા પછની જ મરપજસ્ટટરટ
આરફોપનીનની અટકધાયતનર અપધકક ત કરશર.
૮.૪ બનીજા શબ્દફોમધામાં કહનીએ તફો, જ્યધારર શમાંકધાસ્પદ વ્યપક્ત નની ધરપકડ કરવધામધામાં
આવર છર અનર અટકધાયતનર અપધકક ત કરવધા મધાટર મરપજસ્ટટરટ સમક રજક
કરવધામધામાં આવર છર, ત્યધારર મરપજસ્ટટરટર આ પ્રશ્ન પર ધ્યધાન આપવધાનસુ રહરશર
કર, શસુમાં ધરપકડ મધાટર ચફોકસ કધારણફો નનોંધવધામધામાં આવ્યધા છર અનર જો
એમ હફોય તફો પ્રથમ દ્રપષ્ટએ તર કધારણફો સસુસમાંગત છર અનર બનીજસુ માં, ઉપરફોક્ત કફોઇ શરતફો લધાગસુ પડર છર તરવધા વધાજબની પનષ્કરર્તા પર પફોલનીસ
અપધકધારની પહનોંચ્યધા છર.આ મયધાર્તારદત સનીમધા સસુધની મરપજસ્ટટરટ ન્યધાપયક
તપધાસ કરશર.
૯... ઉપરફોક્ત જોગવધાઈ સ્પષ્ટ કરર છર કર તમધામ રકસ્સધાઓમધામાં જ્યધામાં સનીઆરપનીસનીનની કલમ
૪૧ (૧) હરઠળ વ્યપક્તનની ધરપકડ કરવધાનની જરૂર નથની, ત્યધામાં પફોલનીસ અપધકધારનીએ
આરફોપનીનર ચફોકસ સ્થળ અનર સમયર હધાજર થવધા નફોરટસ જારની કરવધાનની જરૂર
છર.કધાયદફો આવધા આરફોપનીનર પફોલનીસ અપધકધારની સમક હધાજર થવધાનની ફરજ પધાડર છર
અનસુમધાન પર આધધારરત ન હફોવસુ જોઇએ, ઉદધાહરણ તરનીકર, જો પફોલનીસ
અપધકધારની એ વ્યપક્તનર વધસુ કફોઈ ગસુનફો કરવધાથની અટકધાવવધા અથવધા
કરસનની યફોગ્ય તપધાસ મધાટર અથવધા પસુરધાવધા સધાથર ચરડધામાં કરવધાથની અથવધા
પ્રલફોભન આપતફો રફોકવધા વગરરર મધાટર જરૂરની સમજર છર, તફો તર પફોલનીસ
અપધકધારની મરપજસ્ટટરટનર હકનીકતફો, કધારણફો અનર સધામગની રજક કરશર, જરનધા
આધધારર પફોલનીસ અપધકધારની તરનધા પનષ્કરર્તા પર પહનોંચ્યફો હતફો.તરનની
તપધાસ મરપજસ્ટટરટ દધારધા અટકધાયતનર અપધકક ત કરતની વખતર કરવધામધામાં
આવશર અનર લરપખત રનીતર સમાંતફોર વ્યક્ત કયધાર્તા પછની જ મરપજસ્ટટરટ
આરફોપનીનની અટકધાયતનર અપધકક ત કરશર.
૮.૪ બનીજા શબ્દફોમધામાં કહનીએ તફો, જ્યધારર શમાંકધાસ્પદ વ્યપક્ત નની ધરપકડ કરવધામધામાં
આવર છર અનર અટકધાયતનર અપધકક ત કરવધા મધાટર મરપજસ્ટટરટ સમક રજક
કરવધામધામાં આવર છર, ત્યધારર મરપજસ્ટટરટર આ પ્રશ્ન પર ધ્યધાન આપવધાનસુ રહરશર
કર, શસુમાં ધરપકડ મધાટર ચફોકસ કધારણફો નનોંધવધામધામાં આવ્યધા છર અનર જો
એમ હફોય તફો પ્રથમ દ્રપષ્ટએ તર કધારણફો સસુસમાંગત છર અનર બનીજસુ માં, ઉપરફોક્ત કફોઇ શરતફો લધાગસુ પડર છર તરવધા વધાજબની પનષ્કરર્તા પર પફોલનીસ
અપધકધારની પહનોંચ્યધા છર.આ મયધાર્તારદત સનીમધા સસુધની મરપજસ્ટટરટ ન્યધાપયક
તપધાસ કરશર.
૯... ઉપરફોક્ત જોગવધાઈ સ્પષ્ટ કરર છર કર તમધામ રકસ્સધાઓમધામાં જ્યધામાં સનીઆરપનીસનીનની કલમ
૪૧ (૧) હરઠળ વ્યપક્તનની ધરપકડ કરવધાનની જરૂર નથની, ત્યધામાં પફોલનીસ અપધકધારનીએ
આરફોપનીનર ચફોકસ સ્થળ અનર સમયર હધાજર થવધા નફોરટસ જારની કરવધાનની જરૂર
છર.કધાયદફો આવધા આરફોપનીનર પફોલનીસ અપધકધારની સમક હધાજર થવધાનની ફરજ પધાડર છર
અનર તર વધસુમધામાં ફરપજયધાત બનધાવર છર કર જો આ પ્રકધારનફો આરફોપની નફોરટસનની શરતફોનસુમાં
પધાલન કરર છર તફો તરનની ધરપકડ નહહીં થધાય, પસવધાય કર પફોલનીસ અપધકધારનીનફો
અપભપ્રધાય છર ધરપકડ કરવની જરૂરની છર જરનધા કધારણફો નનોંધવધાનધા રહરશર.આ તબકર પણ
સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૧ હરઠળ ધરપકડ મધાટર પકવર્તાવતર્ગી શરતફોનસુમાં પધાલન કરવસુમાં પડશર
અનર મરપજસ્ટટરટ દધારધા ઉપરફોક્ત મસુજબ જ તપધાસ કરવધામધામાં આવશર.
૧૦. અમધારફો મત છર કર જો સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૧નની જોગવધાઈઓ કર જર પફોલનીસ
અપધકધારનીનર મરપજસ્ટટરટનધા આદરશ પવનધા અનર વફોરન્ટ પવનધા આરફોપનીનની ધરપકડ
કરવધા મધાટર અપધકક ત કરર છર, પનષ્ઠધાપકવર્તાક લધાગસુ કરવધામધામાં આવર, તફો પફોલનીસ
અપધકધારનીઓ દધારધા ઇરધાદધાપકવર્તાક અથવધા અજાણતધા કરરલની ખફોટની બધાબતફોનર સસુધધારની
શકધાય અનર આગફોતરધા જામનીન આપવધા મધાટર અદધાલતમધામાં આવતધા કરસફોનની સમાંખ્યધામધામાં
નનોંધપધાત્ર ઘટધાડફો થધાય.અમર એ બધાબત પર ભધાર મકકનીએ છનીએ કર કરસ ડધાયરનીમધામાં
ધરપકડ કરવધા મધાટર સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૧ મધામાં સમધાપવષ્ટ તમધામ અથવધા
મફોટધાભધાગનધા કધારણફો યધામાંપત્રક રનીતર પસુનછેઃપ્રસ્તસુત કરવધાનની પ્રથધા નર વરગ ન આપવધામધામાં
આવર અનર બમાંધ કરવધામધામાં આવર.
૧૧. આ ચસુકધાદધામધામાં અમધારફો પ્રયધાસ એ સસુપનપશ્ચિત કરવધાનફો છર કર પફોલનીસ અપધકધારનીઓ, આરફોપનીનની પબનજરૂરની ધરપકડ ન કરર અનર મરપજસ્ટટરટ કરઝ્યસુઅલ રનીતર અનર યધામાંપત્રક
રનીતર અટકધાયતનર અપધકક ત ન કરર.ઉપર જર નનોંધ્યસુ, તર સસુપનપશ્ચિત કરવધા મધાટર, અમર
નનીચર મસુજબનધા રદશધાપનદરશ આપનીએ છનીએ:
૧૧.૧ તમધામ રધાજ્ય સરકધારફોએ આઈપનીસનીનની કલમ ૪૯૮-એ હરઠળ જ્યધારર કફોઈ
કરસ નનોંધવધામધામાં આવર ત્યધારર તરમનધા પફોલનીસ અપધકધારનીઓનર આપમરળર
ધરપકડ ન કરવધાનની સકચનધા આપવની જોઈએ, પરમાંતસુ સનીઆરપનીસનીનની કલમ
પધાલન કરર છર તફો તરનની ધરપકડ નહહીં થધાય, પસવધાય કર પફોલનીસ અપધકધારનીનફો
અપભપ્રધાય છર ધરપકડ કરવની જરૂરની છર જરનધા કધારણફો નનોંધવધાનધા રહરશર.આ તબકર પણ
સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૧ હરઠળ ધરપકડ મધાટર પકવર્તાવતર્ગી શરતફોનસુમાં પધાલન કરવસુમાં પડશર
અનર મરપજસ્ટટરટ દધારધા ઉપરફોક્ત મસુજબ જ તપધાસ કરવધામધામાં આવશર.
૧૦. અમધારફો મત છર કર જો સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૧નની જોગવધાઈઓ કર જર પફોલનીસ
અપધકધારનીનર મરપજસ્ટટરટનધા આદરશ પવનધા અનર વફોરન્ટ પવનધા આરફોપનીનની ધરપકડ
કરવધા મધાટર અપધકક ત કરર છર, પનષ્ઠધાપકવર્તાક લધાગસુ કરવધામધામાં આવર, તફો પફોલનીસ
અપધકધારનીઓ દધારધા ઇરધાદધાપકવર્તાક અથવધા અજાણતધા કરરલની ખફોટની બધાબતફોનર સસુધધારની
શકધાય અનર આગફોતરધા જામનીન આપવધા મધાટર અદધાલતમધામાં આવતધા કરસફોનની સમાંખ્યધામધામાં
નનોંધપધાત્ર ઘટધાડફો થધાય.અમર એ બધાબત પર ભધાર મકકનીએ છનીએ કર કરસ ડધાયરનીમધામાં
ધરપકડ કરવધા મધાટર સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૧ મધામાં સમધાપવષ્ટ તમધામ અથવધા
મફોટધાભધાગનધા કધારણફો યધામાંપત્રક રનીતર પસુનછેઃપ્રસ્તસુત કરવધાનની પ્રથધા નર વરગ ન આપવધામધામાં
આવર અનર બમાંધ કરવધામધામાં આવર.
૧૧. આ ચસુકધાદધામધામાં અમધારફો પ્રયધાસ એ સસુપનપશ્ચિત કરવધાનફો છર કર પફોલનીસ અપધકધારનીઓ, આરફોપનીનની પબનજરૂરની ધરપકડ ન કરર અનર મરપજસ્ટટરટ કરઝ્યસુઅલ રનીતર અનર યધામાંપત્રક
રનીતર અટકધાયતનર અપધકક ત ન કરર.ઉપર જર નનોંધ્યસુ, તર સસુપનપશ્ચિત કરવધા મધાટર, અમર
નનીચર મસુજબનધા રદશધાપનદરશ આપનીએ છનીએ:
૧૧.૧ તમધામ રધાજ્ય સરકધારફોએ આઈપનીસનીનની કલમ ૪૯૮-એ હરઠળ જ્યધારર કફોઈ
કરસ નનોંધવધામધામાં આવર ત્યધારર તરમનધા પફોલનીસ અપધકધારનીઓનર આપમરળર
ધરપકડ ન કરવધાનની સકચનધા આપવની જોઈએ, પરમાંતસુ સનીઆરપનીસનીનની કલમ
૪૧ મધામાંથની ઉપર દશધાર્તાવરલધા મધાપદમાંડફો હરઠળ ધરપકડ કરવધાનની જરૂરરયધાત
પવશર અપધકધારનીઓએ ખધાતરની કરવની જોઈએ;
૧૧.૨ તમધામ પફોલનીસ અપધકધારનીઓનર કલમ ૪૧ (૧) (બની) ( ) ii હરઠળ ચફોકસ
પરટધાકલમફો ધરધાવતની ચરક પલસ્ટ આપવધાનની રહરશર;
૧૧.૩ આરફોપનીનર વધસુ અટકધાયત મધાટર મરપજસ્ટટરટ સમક રજક કરતની વખતર, પફોલનીસ
અપધકધારની યફોગ્ય રનીતર ભરરલની ચરક પલસ્ટ ફફોરવડર્તા કરશર અનર તર કધારણફો અનર
સધામગની રજક કરશર, જરનધા કધારણર ધરપકડ કરવધાનની જરૂર પડની હતની;
૧૧.૪ આરફોપનીનની અટકધાયતનર અપધકક ત કરતની વખતર મરપજસ્ટટરટ ઉપરફોક્ત શરતફો
મસુજબ પફોલનીસ અપધકધારની દધારધા રજક કરધાયરલધા અહરવધાલનફો અભ્યધાસ કરશર
અનર તરનફો સમાંતફોર નનોંધ્યધા પછની જ મરપજસ્ટટરટ તરમનની અટકધાયતનર અપધકક ત
કરશર;
૧૧.૫ આરફોપનીનની ધરપકડ ન કરવધાનફો પનણર્તાય કરસ શરૂ થયધાનની તધારનીખથની બર
અઠવધારડયધાનની અમાંદર મરપજસ્ટટરટનર મફોકલવધામધામાં આવશર અનર તરમધામાં પજલધાનધા
પફોલનીસ અપધકક દધારધા લરપખત રનીતર નનોંધવધામધામાં આવનધાર કધારણફોનની નકલ
સધામરલ હશર;
૧૧.૬ સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૧-એ પ્રમધાણર, આરફોપની પર કરસ શરૂ થયધાનની
તધારનીખથની બર અઠવધારડયધાનની અમાંદર હધાજર રહરવધાનની નફોરટસ આપવધાનની
રહરશર, જરનર પજલધાનધા પફોલનીસ અપધકક દધારધા લરપખત કધારણફોસર
લમાંબધાવવધામધામાં આવની શકર છર;
૧૧.૭ ઉપરફોક્ત પનદરશફોનસુમાં પધાલન કરવધામધામાં પનષ્ફળતધા બદલ સમાંબમાંપધત પફોલનીસ
પવશર અપધકધારનીઓએ ખધાતરની કરવની જોઈએ;
૧૧.૨ તમધામ પફોલનીસ અપધકધારનીઓનર કલમ ૪૧ (૧) (બની) ( ) ii હરઠળ ચફોકસ
પરટધાકલમફો ધરધાવતની ચરક પલસ્ટ આપવધાનની રહરશર;
૧૧.૩ આરફોપનીનર વધસુ અટકધાયત મધાટર મરપજસ્ટટરટ સમક રજક કરતની વખતર, પફોલનીસ
અપધકધારની યફોગ્ય રનીતર ભરરલની ચરક પલસ્ટ ફફોરવડર્તા કરશર અનર તર કધારણફો અનર
સધામગની રજક કરશર, જરનધા કધારણર ધરપકડ કરવધાનની જરૂર પડની હતની;
૧૧.૪ આરફોપનીનની અટકધાયતનર અપધકક ત કરતની વખતર મરપજસ્ટટરટ ઉપરફોક્ત શરતફો
મસુજબ પફોલનીસ અપધકધારની દધારધા રજક કરધાયરલધા અહરવધાલનફો અભ્યધાસ કરશર
અનર તરનફો સમાંતફોર નનોંધ્યધા પછની જ મરપજસ્ટટરટ તરમનની અટકધાયતનર અપધકક ત
કરશર;
૧૧.૫ આરફોપનીનની ધરપકડ ન કરવધાનફો પનણર્તાય કરસ શરૂ થયધાનની તધારનીખથની બર
અઠવધારડયધાનની અમાંદર મરપજસ્ટટરટનર મફોકલવધામધામાં આવશર અનર તરમધામાં પજલધાનધા
પફોલનીસ અપધકક દધારધા લરપખત રનીતર નનોંધવધામધામાં આવનધાર કધારણફોનની નકલ
સધામરલ હશર;
૧૧.૬ સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૧-એ પ્રમધાણર, આરફોપની પર કરસ શરૂ થયધાનની
તધારનીખથની બર અઠવધારડયધાનની અમાંદર હધાજર રહરવધાનની નફોરટસ આપવધાનની
રહરશર, જરનર પજલધાનધા પફોલનીસ અપધકક દધારધા લરપખત કધારણફોસર
લમાંબધાવવધામધામાં આવની શકર છર;
૧૧.૭ ઉપરફોક્ત પનદરશફોનસુમાં પધાલન કરવધામધામાં પનષ્ફળતધા બદલ સમાંબમાંપધત પફોલનીસ
અપધકધારનીઓનર પવભધાગનીય કધાયર્તાવધાહની મધાટર જવધાબદધાર બનધાવવધા ઉપરધામાંત, તરઓ પ્રધાદરપશક હકકમત ધરધાવતની ઉચ્ચ અદધાલત સમક અદધાલતનની
અવગણનધા મધાટર પણ દમાંરડત કરવધામધામાં આવશર;
૧૧.૮ સમાંબમાંપધત જ્યસુરડપશયલ મરપજસ્ટટરટ દધારધા ઉપરફોક્ત કધારણફો નનોંધ્યધા વગર
અટકધાયતનર અપધકક ત કરવની તર જર તર ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય દધારધા પવભધાગનીય
કધાયર્તાવધાહની મધાટર જવધાબદધાર હશર.
૧૨. અમર ઉમરરનીએ છનીએ કર ઉપરફોક્ત પનદરશફો મધાત્ર ભધારતનીય દમાંડ સમાંરહતધાનની કલમ ૪૯૮-એ
અથવધા દહરજ પ્રપતબમાંધક કધાયદધાનની કલમ ૪ હરઠળનધા કરસફોનર જ નહહીં, પરમાંતસુ એવધા
કરસફોમધામાં પણ લધાગસુ પડશર જર ગસુનધા કર જરમધામાં, દમાંડ સધાથર કર વગર, સધાત વરર્તાથની ઓછની કરદનની
સજા અથવધા સધાત વરર્તા સસુધનીનની સજાનની જોગવધાઇ હફોય."
૨૬. અમર મધાત્ર એ વધાત પર ભધાર મકકનીએ છનીએ કર ઉપરફોક્ત પનદરશફોનસુમાં પધાલન તપધાસ
અનર ફરરયધાદની એજન્સનીઓ દધારધા અકરશછેઃ તરમજ તરનફો હધાદર્તા સચવધાય તર રનીતર કરવસુમાં
જોઈએ, જ્યધારર કલમ ૪૧નસુમાં પધાલન ન કરવધા અમાંગર અમર વ્યક્ત કરરલધા પવચધારફો અનર
તરમધામાંથની નનીકળતધા પરરણધામફોનર અદધાલતર ધ્યધાનમધામાં રધાખવધા જોઈએ, જર આદરશફોમધામાં
પ્રપતપબમાંપબત થવધાનની અપરકધા છર.
૨૭. અનરશ કસુ મધાર (સસુપ્રધા) કરસમધામાં આ અદધાલતનધા પ્રસ્થધાપપત પસદ્ધધામાંતફો હફોવધા છતધામાં,
અવગણનધા મધાટર પણ દમાંરડત કરવધામધામાં આવશર;
૧૧.૮ સમાંબમાંપધત જ્યસુરડપશયલ મરપજસ્ટટરટ દધારધા ઉપરફોક્ત કધારણફો નનોંધ્યધા વગર
અટકધાયતનર અપધકક ત કરવની તર જર તર ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય દધારધા પવભધાગનીય
કધાયર્તાવધાહની મધાટર જવધાબદધાર હશર.
૧૨. અમર ઉમરરનીએ છનીએ કર ઉપરફોક્ત પનદરશફો મધાત્ર ભધારતનીય દમાંડ સમાંરહતધાનની કલમ ૪૯૮-એ
અથવધા દહરજ પ્રપતબમાંધક કધાયદધાનની કલમ ૪ હરઠળનધા કરસફોનર જ નહહીં, પરમાંતસુ એવધા
કરસફોમધામાં પણ લધાગસુ પડશર જર ગસુનધા કર જરમધામાં, દમાંડ સધાથર કર વગર, સધાત વરર્તાથની ઓછની કરદનની
સજા અથવધા સધાત વરર્તા સસુધનીનની સજાનની જોગવધાઇ હફોય."
૨૬. અમર મધાત્ર એ વધાત પર ભધાર મકકનીએ છનીએ કર ઉપરફોક્ત પનદરશફોનસુમાં પધાલન તપધાસ
અનર ફરરયધાદની એજન્સનીઓ દધારધા અકરશછેઃ તરમજ તરનફો હધાદર્તા સચવધાય તર રનીતર કરવસુમાં
જોઈએ, જ્યધારર કલમ ૪૧નસુમાં પધાલન ન કરવધા અમાંગર અમર વ્યક્ત કરરલધા પવચધારફો અનર
તરમધામાંથની નનીકળતધા પરરણધામફોનર અદધાલતર ધ્યધાનમધામાં રધાખવધા જોઈએ, જર આદરશફોમધામાં
પ્રપતપબમાંપબત થવધાનની અપરકધા છર.
૨૭. અનરશ કસુ મધાર (સસુપ્રધા) કરસમધામાં આ અદધાલતનધા પ્રસ્થધાપપત પસદ્ધધામાંતફો હફોવધા છતધામાં,
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૧-એ નધા આદરશનસુમાં પધાલન કરવધા મધાટર કફોઈ નકર પગલસુમાં લરવધામધામાં
આવ્યસુમાં નથની.બનીજી બધાબતફો સધાથર, આ અદધાલતર કલમ ૪૧ (૧) (બની) ( ) i અનર
( ) ii નસુમાં સ્પષ્ટપણર અથર્તાઘટન કયસુર્યું છર અનર નનોંધ્યસુ છર કર પફોલનીસ અપધકધારનીનર મધાનવધાનસુમાં
કધારણ હફોવધા છતધામાં, ધરપકડ કરવધાનની જરૂરરયધાત રહરલની હફોવની જોઇએ.આમ, કલમ ૪૧
નની પરટધાકલમ (૧) (બની) ( ) i નર પરટધાકલમ ( ) ii નની સધાથર વધામાંચવની રહની અનર તરથની
‘પવશ્વધાસ કરવધા મધાટરનધા કધારણ’ અનર ‘ધરપકડ પર સમાંતફોર’ એમ બમાંનર તત્વફો
ફરપજયધાત છર અનર તર મસુજબ પફોલનીસ અપધકધારની દધારધા નનોંધ કરવધાનની રહરશર.
૨૮. અમધારધા ધ્યધાનમધામાં એ પણ આવ્યસુમાં છર કર, સમાંરહતધાનની કલમ ૪૧-એ નધા ફરપજયધાત
અનસુપધાલનનધા સમાંબમાંધમધામાં કફોઈ ચફોકસ મધાગર્તાદપશર્તાકધા નથની.રદલ્હની ઉચ્ચ અદધાલતર
૦૭/૦૨/૨૦૧૮ નધા રફોજ રરટ પપટનીશન ( )
C નમાં. ૭૬૦૮/૨૦૧૭ નફો પનણર્તાય
કરતની વખતર એક પ્રયધાસ કયર્વો હતફો, ત્યધારબધાદ કન્ટરમ્પ્ટ કરસ (સની) નમાં.
૪૮૦/૨૦૨૦ અનર સનીએમ એપપ્લકરશન નમાં. ૨૫૦૫૪/૨૦૨૦ મધામાં
૨૮/૧૦/૨૦૨૧ નધા રફોજ આપવધામધામાં આવરલધા આદરશનની ચચધાર્તા કરવધામધામાં આવની હતની, જરમધામાં મધાત્ર મધાગર્તાદપશર્તાકધાનની જરૂરરયધાત જ નહહીં, પરમાંતસુ સમાંબમાંપધત અપધકધારનીઓ સધામર
કધાયર્તાવધાહની ન કરવધાનની અસરનની પણ ચચધાર્તા કરવધામધામાં આવની હતની.અમર એ હકનીકતનની
આવ્યસુમાં નથની.બનીજી બધાબતફો સધાથર, આ અદધાલતર કલમ ૪૧ (૧) (બની) ( ) i અનર
( ) ii નસુમાં સ્પષ્ટપણર અથર્તાઘટન કયસુર્યું છર અનર નનોંધ્યસુ છર કર પફોલનીસ અપધકધારનીનર મધાનવધાનસુમાં
કધારણ હફોવધા છતધામાં, ધરપકડ કરવધાનની જરૂરરયધાત રહરલની હફોવની જોઇએ.આમ, કલમ ૪૧
નની પરટધાકલમ (૧) (બની) ( ) i નર પરટધાકલમ ( ) ii નની સધાથર વધામાંચવની રહની અનર તરથની
‘પવશ્વધાસ કરવધા મધાટરનધા કધારણ’ અનર ‘ધરપકડ પર સમાંતફોર’ એમ બમાંનર તત્વફો
ફરપજયધાત છર અનર તર મસુજબ પફોલનીસ અપધકધારની દધારધા નનોંધ કરવધાનની રહરશર.
૨૮. અમધારધા ધ્યધાનમધામાં એ પણ આવ્યસુમાં છર કર, સમાંરહતધાનની કલમ ૪૧-એ નધા ફરપજયધાત
અનસુપધાલનનધા સમાંબમાંધમધામાં કફોઈ ચફોકસ મધાગર્તાદપશર્તાકધા નથની.રદલ્હની ઉચ્ચ અદધાલતર
૦૭/૦૨/૨૦૧૮ નધા રફોજ રરટ પપટનીશન ( )
C નમાં. ૭૬૦૮/૨૦૧૭ નફો પનણર્તાય
કરતની વખતર એક પ્રયધાસ કયર્વો હતફો, ત્યધારબધાદ કન્ટરમ્પ્ટ કરસ (સની) નમાં.
૪૮૦/૨૦૨૦ અનર સનીએમ એપપ્લકરશન નમાં. ૨૫૦૫૪/૨૦૨૦ મધામાં
૨૮/૧૦/૨૦૨૧ નધા રફોજ આપવધામધામાં આવરલધા આદરશનની ચચધાર્તા કરવધામધામાં આવની હતની, જરમધામાં મધાત્ર મધાગર્તાદપશર્તાકધાનની જરૂરરયધાત જ નહહીં, પરમાંતસુ સમાંબમાંપધત અપધકધારનીઓ સધામર
કધાયર્તાવધાહની ન કરવધાનની અસરનની પણ ચચધાર્તા કરવધામધામાં આવની હતની.અમર એ હકનીકતનની
પણ નનોંધ લઈએ છનીએ કર, રદલ્હની પફોલનીસ દધારધા સ્ટરપન્ડમાંગ ઓડર્તાર નમાંબર ૧૦૯/૨૦૨૦
પસધાર કરવધામધામાં આવ્યફો છર, જરમધામાં પફોલનીસ અપધકધારનીઓ દધારધા નફોરટસ અથવધા ઓડર્તાર
ઇશ્યક કરવધા પ્રરક્રિયધાનધામાં સ્વરૂપમધામાં મધાગર્તાદપશર્તાકધાનફો સરટ આપવધામધામાં આવ્યફો છર.ઉપરફોક્ત
પગલધામાંનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર રદલ્હની ઉચ્ચ અદધાલતર ૦૭/૦૨/૨૦૧૮નધા રફોજ રનીટ
પપટનીશન (સની) નમાં.૭૬૦૮/૨૦૧૭ મધામાં પસધાર કરરલધા આદરશનસુમાં યફોગ્ય પધાલન કરનીનર
આ અદધાલતર ૧૦/૦૫/૨૦૨૧ નધા રફોજ રનીટ પપટનીશન (રક્રિ) ૪૨૦/૨૦૨૧ મધામાં એક
આદરશ પણ પધારરત કયર્વો છર, જરમધામાં પબહધાર સરકધારનર કલમ ૪૧-એ નધા આદરશનર લધાગસુ
કરવધા મધાટર યફોગ્ય સસુધધારધાનધા સદર ઉક્ત પર ધ્યધાન આપવધાનફો પનદરશ આપવધામધામાં
આવ્યફો છર.તધાજરતરમધામાં ઝધારખમાંડનની ઉચ્ચ અદધાલતર ૧૬/૦૬/૨૦૨૨ નધા રફોજ
રક્રિ.એમ.પની.નમાં.૧૨૯૧/૨૦૨૧મધામાં પણ આ જ પ્રકધારર ચસુકધાદફો આપ્યફો છર.
૨૯. એટલર અમર ઉપચત સમજીએ છનીએ કર તમધામ રધાજ્ય સરકધારફો અનર કરન્દ્ર શધાપસત
પ્રદરશફોનર રદલ્હની પફોલનીસ દધારધા બહધાર પધાડવધામધામાં આવરલધા સ્ટરપન્ડમાંગ ઓડર્તાર
૧૦૯/૨૦૨૨ નર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર કલમ ૪૧-એ નધા આદરશનસુમાં પધાલન કરવધા સ્થધાયની
ઓડર્તારનની સસુપવધધા પકરની પધાડવધા મધાટર પનદરશફો આપવધામધામાં આવર.અમનર એવસુમાં લધાગર છર કર
આનધાથની મધાત્ર પબનજરૂરની ધરપકડ જ નહહીં, પરમાંતસુ પવપવધ અદધાલતફો સમક જામનીનનની
પસધાર કરવધામધામાં આવ્યફો છર, જરમધામાં પફોલનીસ અપધકધારનીઓ દધારધા નફોરટસ અથવધા ઓડર્તાર
ઇશ્યક કરવધા પ્રરક્રિયધાનધામાં સ્વરૂપમધામાં મધાગર્તાદપશર્તાકધાનફો સરટ આપવધામધામાં આવ્યફો છર.ઉપરફોક્ત
પગલધામાંનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર રદલ્હની ઉચ્ચ અદધાલતર ૦૭/૦૨/૨૦૧૮નધા રફોજ રનીટ
પપટનીશન (સની) નમાં.૭૬૦૮/૨૦૧૭ મધામાં પસધાર કરરલધા આદરશનસુમાં યફોગ્ય પધાલન કરનીનર
આ અદધાલતર ૧૦/૦૫/૨૦૨૧ નધા રફોજ રનીટ પપટનીશન (રક્રિ) ૪૨૦/૨૦૨૧ મધામાં એક
આદરશ પણ પધારરત કયર્વો છર, જરમધામાં પબહધાર સરકધારનર કલમ ૪૧-એ નધા આદરશનર લધાગસુ
કરવધા મધાટર યફોગ્ય સસુધધારધાનધા સદર ઉક્ત પર ધ્યધાન આપવધાનફો પનદરશ આપવધામધામાં
આવ્યફો છર.તધાજરતરમધામાં ઝધારખમાંડનની ઉચ્ચ અદધાલતર ૧૬/૦૬/૨૦૨૨ નધા રફોજ
રક્રિ.એમ.પની.નમાં.૧૨૯૧/૨૦૨૧મધામાં પણ આ જ પ્રકધારર ચસુકધાદફો આપ્યફો છર.
૨૯. એટલર અમર ઉપચત સમજીએ છનીએ કર તમધામ રધાજ્ય સરકધારફો અનર કરન્દ્ર શધાપસત
પ્રદરશફોનર રદલ્હની પફોલનીસ દધારધા બહધાર પધાડવધામધામાં આવરલધા સ્ટરપન્ડમાંગ ઓડર્તાર
૧૦૯/૨૦૨૨ નર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર કલમ ૪૧-એ નધા આદરશનસુમાં પધાલન કરવધા સ્થધાયની
ઓડર્તારનની સસુપવધધા પકરની પધાડવધા મધાટર પનદરશફો આપવધામધામાં આવર.અમનર એવસુમાં લધાગર છર કર
આનધાથની મધાત્ર પબનજરૂરની ધરપકડ જ નહહીં, પરમાંતસુ પવપવધ અદધાલતફો સમક જામનીનનની
અરજીઓનફો ભરધાવફો પણ દકર થશર, કધારણ કર સધાત વરર્તા સસુધનીપન સજાનધા અપરધાધફો મધાટર
તરનની જરૂર પણ નહહીં પડર.
૩૦. અમર એવની પણ અપરકધા રધાખનીએ છનીએ કર અદધાલતફો કલમ ૪૧ અનર કલમ ૪૧-
એ નસુમાં યફોગ્ય પધાલન કયધાર્તા વગર ધરપકડ કરતધા અપધકધારનીઓ પર સખત કધાયર્તાવધાહની
કરશર.અમર આશધા વ્યક્ત કરનીએ છનીએ કર તપધાસ એજન્સનીઓ અનરશ કસુ મધાર (સસુપ્રધા)
મધામાં પનધધાર્તારરત કધાયદધાનર ધ્યધાનમધામાં રધાખશર તરમજ પનદર્વોરપણધાનની ધધારણધા પર પવવરકબસુપદ્ધ
અનર કલમ ૪૧ હરઠળ પ્રદધાન કરવધામધામાં આવરલધા સસુરકધા પગલધામાંનર ધ્યધાનમધામાં રધાખશર, જરમધામાં
ધરપકડ ફરપજયધાત ન હફોય.જો આવની ધરપકડ કરવધા મધાટર પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ
કરવધામધામાં આવ્યફો હફોય, તફો પ્રરક્રિયધાનસુમાં પધાલન કરવસુમાં જોઇએ.અમધારુ
માં મમાંતવ્ય સમાંરહતધાનની
કલમ ૬૦-એ હરઠળ ચફોકસ જોગવધાઈનધા અથર્તાઘટન દધારધા પણ પ્રપતપબમાંપબત થધાય
છર, જર સમાંબમાંપધત અપધકધારનીનર સમાંરહતધાનર અનસુરૂપ ધરપકડ કરવધાનની ફરજ પધાડર છર.
સમાંરહતધાનની કલમ ૮૭ અનર ૮૮
"૮૭. સમન્સનની જગ્યધાએ અથવધા સમન્સ ઉપરધામાંત વફોરમાંટ જારની કરવસુમાં.-
કફોઈ પણ કરસમધામાં આ સમાંરહતધાએ તરનર કફોઇપણ વ્યપક્તનની હધાજરની મધાટર સમન્સ ઇશ્યક
તરનની જરૂર પણ નહહીં પડર.
૩૦. અમર એવની પણ અપરકધા રધાખનીએ છનીએ કર અદધાલતફો કલમ ૪૧ અનર કલમ ૪૧-
એ નસુમાં યફોગ્ય પધાલન કયધાર્તા વગર ધરપકડ કરતધા અપધકધારનીઓ પર સખત કધાયર્તાવધાહની
કરશર.અમર આશધા વ્યક્ત કરનીએ છનીએ કર તપધાસ એજન્સનીઓ અનરશ કસુ મધાર (સસુપ્રધા)
મધામાં પનધધાર્તારરત કધાયદધાનર ધ્યધાનમધામાં રધાખશર તરમજ પનદર્વોરપણધાનની ધધારણધા પર પવવરકબસુપદ્ધ
અનર કલમ ૪૧ હરઠળ પ્રદધાન કરવધામધામાં આવરલધા સસુરકધા પગલધામાંનર ધ્યધાનમધામાં રધાખશર, જરમધામાં
ધરપકડ ફરપજયધાત ન હફોય.જો આવની ધરપકડ કરવધા મધાટર પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ
કરવધામધામાં આવ્યફો હફોય, તફો પ્રરક્રિયધાનસુમાં પધાલન કરવસુમાં જોઇએ.અમધારુ
માં મમાંતવ્ય સમાંરહતધાનની
કલમ ૬૦-એ હરઠળ ચફોકસ જોગવધાઈનધા અથર્તાઘટન દધારધા પણ પ્રપતપબમાંપબત થધાય
છર, જર સમાંબમાંપધત અપધકધારનીનર સમાંરહતધાનર અનસુરૂપ ધરપકડ કરવધાનની ફરજ પધાડર છર.
સમાંરહતધાનની કલમ ૮૭ અનર ૮૮
"૮૭. સમન્સનની જગ્યધાએ અથવધા સમન્સ ઉપરધામાંત વફોરમાંટ જારની કરવસુમાં.-
કફોઈ પણ કરસમધામાં આ સમાંરહતધાએ તરનર કફોઇપણ વ્યપક્તનની હધાજરની મધાટર સમન્સ ઇશ્યક
કરવધાનની સતધા આપની હફોય તફો કફોટર્તા તરનની ધરપકડ મધાટર લરપખત કધારણ નનોંધનીનર વફોરમાંટ
ઇશ્યક કરની શકશર.
(ક) જો, આવધા સમન્સ જારની કરવધામધામાં આવર તર પહરલધામાં, અથવધા સમન્સ જારની
કરવધામધામાં આવ્યધા પછની, પરમાંતસુ તરનની હધાજર કરવધા મધાટર નકની કરરલધા સમય
પહરલધામાં, તર વ્યપક્ત ભધાગની ગયફો છર અથવધા સમન્સનસુમાં પધાલન કરશર નહહીં તરવસુમાં
મધાનવધાનસુમાં ન્યધાયધાલય કધારણ જસુએ તફો, અથવધા
(ખ) જો આવધા સમયર તર હધાજર રહરવધામધામાં પનષ્ફળ જાય, અનર સમન્સનની સમયસર
બજવણની થઈ હફોવધાનસુમાં પસુરવધાર થયસુમાં હફોય, અનર આવની પનષ્ફળતધા મધાટર કફોઈ
વધાજબની કધારણ આપવધામધામાં આવ્યસુમાં ન હફોય.
૮૮. હધાજરની મધાટર બફોન્ડ લરવધાનની સતધા-
કફોઈ અદધાલતમધામાં જરનની હધાજરની અથવધા ધરપકડ મધાટર, અધ્યકસ્થધાનર રહરલધા
અપધકધારનીનર સમન્સ કર વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવધાનની સતધા આપવધામધામાં આવની હફોય, તરવની
કફોઈ વ્યપક્ત જ્યધારર આવની અદધાલતમધામાં હધાજર હફોય, ત્યધારર આવધા અપધકધારની, તર
અદધાલતમધામાં અથવધા કરસ ટટધાયલ મધાટર સ્થળધામાંતરરત થઈ શકર તરવની અન્ય અદધાલતમધામાં
હધાજરની આપવધા મધાટર, જામનીનગનીરની સધાથર કર જામનીનગનીરની વગર, બફોન્ડ ઇશ્યક
કરવધાનની સતધા ધરધાવર છર."
૩૧. જ્યધારર અદધાલતફો કફોઈ વ્યપક્તનની હધાજરની ઈચ્છર છર, ત્યધારર કરસનની પ્રકક પત અનર
હકનીકતફોનર આધધારર સમન્સ અથવધા વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવધામધામાં આવર છર. કલમ ૮૭
અદધાલતનર સમન્સનધા બદલર અથવધા તરનની ઉપરધામાંત, વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવધાનફો અપધકધાર
ઇશ્યક કરની શકશર.
(ક) જો, આવધા સમન્સ જારની કરવધામધામાં આવર તર પહરલધામાં, અથવધા સમન્સ જારની
કરવધામધામાં આવ્યધા પછની, પરમાંતસુ તરનની હધાજર કરવધા મધાટર નકની કરરલધા સમય
પહરલધામાં, તર વ્યપક્ત ભધાગની ગયફો છર અથવધા સમન્સનસુમાં પધાલન કરશર નહહીં તરવસુમાં
મધાનવધાનસુમાં ન્યધાયધાલય કધારણ જસુએ તફો, અથવધા
(ખ) જો આવધા સમયર તર હધાજર રહરવધામધામાં પનષ્ફળ જાય, અનર સમન્સનની સમયસર
બજવણની થઈ હફોવધાનસુમાં પસુરવધાર થયસુમાં હફોય, અનર આવની પનષ્ફળતધા મધાટર કફોઈ
વધાજબની કધારણ આપવધામધામાં આવ્યસુમાં ન હફોય.
૮૮. હધાજરની મધાટર બફોન્ડ લરવધાનની સતધા-
કફોઈ અદધાલતમધામાં જરનની હધાજરની અથવધા ધરપકડ મધાટર, અધ્યકસ્થધાનર રહરલધા
અપધકધારનીનર સમન્સ કર વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવધાનની સતધા આપવધામધામાં આવની હફોય, તરવની
કફોઈ વ્યપક્ત જ્યધારર આવની અદધાલતમધામાં હધાજર હફોય, ત્યધારર આવધા અપધકધારની, તર
અદધાલતમધામાં અથવધા કરસ ટટધાયલ મધાટર સ્થળધામાંતરરત થઈ શકર તરવની અન્ય અદધાલતમધામાં
હધાજરની આપવધા મધાટર, જામનીનગનીરની સધાથર કર જામનીનગનીરની વગર, બફોન્ડ ઇશ્યક
કરવધાનની સતધા ધરધાવર છર."
૩૧. જ્યધારર અદધાલતફો કફોઈ વ્યપક્તનની હધાજરની ઈચ્છર છર, ત્યધારર કરસનની પ્રકક પત અનર
હકનીકતફોનર આધધારર સમન્સ અથવધા વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવધામધામાં આવર છર. કલમ ૮૭
અદધાલતનર સમન્સનધા બદલર અથવધા તરનની ઉપરધામાંત, વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવધાનફો અપધકધાર
આપર છર. ઉપરફોક્ત સતધાનફો ઉપયફોગ કધારણફો નનોંધ્યધા પછની જ કરની શકધાય છર. વફોરમાંટ
જામનીનપધાત્ર અથવધા પબન-જામનીનપધાત્ર હફોઈ શકર છર.સમાંરહતધાનની કલમ ૮૮ અદધાલતનર
જામનીનગનીરની સધાથર અથવધા જામનીનગનીરની વગર વ્યપક્તનની હધાજરની મધાટર બફોન્ડ લરવધાનની
સતધા આપર છર.
૩૨. ઉપરફોક્ત બમાંનર જોગવધાઈઓનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર અદધાલતફોએ પહરલધા સમન્સ ઇશ્યક
કરવધાનની પ્રરક્રિયધા અપનધાવવધાનની રહરશર, ત્યધારબધાદ જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવધાનસુ
રહરશર અનર પછની જરૂર જણધાય તફો પબનજામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ ઇશ્યક કરની શકધાશર, જર આ
અદધાલતર ઇન્દર મફોહન ગફોસ્વધામની પવરુદ્ધ ઉતરધામાંચલ રધાજ્ય, (૨૦૦૭) ૧૨
એસસનીસની ૧ નધા કરસ મધામાં ઠરધાવ્યસુ છર. ઉપરફોક્ત પસદ્ધધામાંત સ્થધાપપત હફોવધા છતધામાં, અમર
અવલફોકન કયસુર્તા છર કર પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ સમજદધારની પવનધા અનર જોગવધાઈનધા
સમયગધાળધાનની પવરુદ્ધ જારની કરવધામધામાં આવર છર, જરમધામાં લરશમધાત્ર પવવરકધાપધકધારનસુમાં તત્વ
જોવધા મળર છર, અનર ખધાસ કરનીનર બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ સ્થધાપપત
સ્વતમાંત્રતધાનધા પરરપ્રરક્ષ્યમધા આ પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ સ્પષ્ટપણર તર વ્યપક્તનધા
પકમધામાં કરવફો જોઈએ, જરનર હધાજર કરવધાનફો હફોય છર. જરથની આવની વ્યપક્તનની તરફરણમધામાં
પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ ન કરવધા મધાટર યફોગ્ય કધારણ આપવસુમાં પડશર. આ અદધાલતર
જામનીનપધાત્ર અથવધા પબન-જામનીનપધાત્ર હફોઈ શકર છર.સમાંરહતધાનની કલમ ૮૮ અદધાલતનર
જામનીનગનીરની સધાથર અથવધા જામનીનગનીરની વગર વ્યપક્તનની હધાજરની મધાટર બફોન્ડ લરવધાનની
સતધા આપર છર.
૩૨. ઉપરફોક્ત બમાંનર જોગવધાઈઓનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર અદધાલતફોએ પહરલધા સમન્સ ઇશ્યક
કરવધાનની પ્રરક્રિયધા અપનધાવવધાનની રહરશર, ત્યધારબધાદ જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવધાનસુ
રહરશર અનર પછની જરૂર જણધાય તફો પબનજામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ ઇશ્યક કરની શકધાશર, જર આ
અદધાલતર ઇન્દર મફોહન ગફોસ્વધામની પવરુદ્ધ ઉતરધામાંચલ રધાજ્ય, (૨૦૦૭) ૧૨
એસસનીસની ૧ નધા કરસ મધામાં ઠરધાવ્યસુ છર. ઉપરફોક્ત પસદ્ધધામાંત સ્થધાપપત હફોવધા છતધામાં, અમર
અવલફોકન કયસુર્તા છર કર પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ સમજદધારની પવનધા અનર જોગવધાઈનધા
સમયગધાળધાનની પવરુદ્ધ જારની કરવધામધામાં આવર છર, જરમધામાં લરશમધાત્ર પવવરકધાપધકધારનસુમાં તત્વ
જોવધા મળર છર, અનર ખધાસ કરનીનર બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ સ્થધાપપત
સ્વતમાંત્રતધાનધા પરરપ્રરક્ષ્યમધા આ પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ સ્પષ્ટપણર તર વ્યપક્તનધા
પકમધામાં કરવફો જોઈએ, જરનર હધાજર કરવધાનફો હફોય છર. જરથની આવની વ્યપક્તનની તરફરણમધામાં
પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ ન કરવધા મધાટર યફોગ્ય કધારણ આપવસુમાં પડશર. આ અદધાલતર
ઇન્દર મફોહન ગફોસ્વધામની પવરુદ્ધ ઉતરધામાંચલ રધાજ્ય, (૨૦૦૭) ૧૨ એસસનીસની ૧
નધા કરસમધામાં ચસુકધાદફો આપ્યફો છર કરછેઃ
"૫૦. સભ્ય દરશફોએ સ્વનીકધાયસુર્યું છર કર તમધામ મધાનવ અપધકધારફોમધામાં સ્વતમાંત્રતધા સસૌથની મકલ્યવધાન છર. ધની
અમરરરકન ડરક્લરરરશન ઓફ ઇપન્ડપરન્ડન્સ, ૧૭૭૬, ફરન્ચ ડરક્લરરરશન ઓફ મરન એન્ડ ધની
સનીટનીઝન, ૧૭૮૯, યસુપનવસર્તાલ ડરક્લરરરશન ઓફ હસુમન રધાઇટ્સ એન્ડ ધની ઇન્ટરનરશનલ
કફોવરનન્ટ ઓફ પફોપલટનીકલ રધાઇટ્સ, ૧૯૬૬ - તમધામ એક અવધાજર બફોલર છર – સ્વતમાંત્રતધા
દરરક મધાનવનીનફો કસુદરતની અનર અપવભધાજ્ય અપધકધાર છર. એ જ રનીતર, આપણધા બમાંધધારણનધા
અનસુચ્છરદ-૨૧ મધામાં જણધાવવધામધામાં આવ્યસુમાં છર કર કધાયદધાકનીય પ્રરક્રિયધા પસવધાય કફોઇપણ વ્યપક્તનર
તરનની સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત રધાખવધામધામાં આવશર નહહીં.
૫૧. પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવધામધામાં વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધામધામાં હસ્તકરપ કરવફો તર સધામરલ
છર. ધરપકડ અનર કરદનફો અથર્તા વ્યપક્તનધા સસૌથની મકલ્યવધાન અપધકધારથની વમાંપચત રહરવસુમાં પડર તર
થધાય છર. આથની અદધાલતફોએ પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ કધાઢતધામાં પહરલધા ખકબ જ સધાવચરતની
રધાખવની પડશર.
૫૨. જરમ એરક વ્યપક્ત મધાટર સ્વતમાંત્રતધા મકલ્યવધાન છર, તરવની જ રનીતર કધાયદફો અનર વ્યવસ્થધા
જાળવવધાનની કધાયર્તાવધાહનીમધામાં રહરલસુમાં સમધાજનસુમાં રહત પણ મકલ્યવધાન છર. બમાંનર બધાબત સભ્ય
સમધાજનધા અપસ્તત્વ મધાટર ખકબ જ મહત્વપકણર્તા છર. કરટલનીકવધાર, જનતધા અનર રધાજ્યનધામાં વ્યધાપક
રહતમધામાં ચફોકસ સમયગધાળધા મધાટર જયધારર વ્યપક્તનની આઝધાદની પર કધાપ મકકવફો અત્યમાંત
આવશ્યક બનની જાય ત્યધારર જ પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવધા જોઈએ.
ક્યધારર પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ કધાઢવસુમાં જોઈએ
નધા કરસમધામાં ચસુકધાદફો આપ્યફો છર કરછેઃ
"૫૦. સભ્ય દરશફોએ સ્વનીકધાયસુર્યું છર કર તમધામ મધાનવ અપધકધારફોમધામાં સ્વતમાંત્રતધા સસૌથની મકલ્યવધાન છર. ધની
અમરરરકન ડરક્લરરરશન ઓફ ઇપન્ડપરન્ડન્સ, ૧૭૭૬, ફરન્ચ ડરક્લરરરશન ઓફ મરન એન્ડ ધની
સનીટનીઝન, ૧૭૮૯, યસુપનવસર્તાલ ડરક્લરરરશન ઓફ હસુમન રધાઇટ્સ એન્ડ ધની ઇન્ટરનરશનલ
કફોવરનન્ટ ઓફ પફોપલટનીકલ રધાઇટ્સ, ૧૯૬૬ - તમધામ એક અવધાજર બફોલર છર – સ્વતમાંત્રતધા
દરરક મધાનવનીનફો કસુદરતની અનર અપવભધાજ્ય અપધકધાર છર. એ જ રનીતર, આપણધા બમાંધધારણનધા
અનસુચ્છરદ-૨૧ મધામાં જણધાવવધામધામાં આવ્યસુમાં છર કર કધાયદધાકનીય પ્રરક્રિયધા પસવધાય કફોઇપણ વ્યપક્તનર
તરનની સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત રધાખવધામધામાં આવશર નહહીં.
૫૧. પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવધામધામાં વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધામધામાં હસ્તકરપ કરવફો તર સધામરલ
છર. ધરપકડ અનર કરદનફો અથર્તા વ્યપક્તનધા સસૌથની મકલ્યવધાન અપધકધારથની વમાંપચત રહરવસુમાં પડર તર
થધાય છર. આથની અદધાલતફોએ પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ કધાઢતધામાં પહરલધા ખકબ જ સધાવચરતની
રધાખવની પડશર.
૫૨. જરમ એરક વ્યપક્ત મધાટર સ્વતમાંત્રતધા મકલ્યવધાન છર, તરવની જ રનીતર કધાયદફો અનર વ્યવસ્થધા
જાળવવધાનની કધાયર્તાવધાહનીમધામાં રહરલસુમાં સમધાજનસુમાં રહત પણ મકલ્યવધાન છર. બમાંનર બધાબત સભ્ય
સમધાજનધા અપસ્તત્વ મધાટર ખકબ જ મહત્વપકણર્તા છર. કરટલનીકવધાર, જનતધા અનર રધાજ્યનધામાં વ્યધાપક
રહતમધામાં ચફોકસ સમયગધાળધા મધાટર જયધારર વ્યપક્તનની આઝધાદની પર કધાપ મકકવફો અત્યમાંત
આવશ્યક બનની જાય ત્યધારર જ પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવધા જોઈએ.
ક્યધારર પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ કધાઢવસુમાં જોઈએ
૫૩. જ્યધારર સમન્સ અથવધા જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ ઈપચ્છત પરરણધામ લધાવની શકર તરવની શક્યતધા ન
હફોય ત્યધારર વ્યપક્તનર અદધાલતમધામાં લધાવવધા મધાટર પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ કધાઢવસુમાં જોઈએ. આ
રકસ્સધામધામાં, જયધારર:
તર મધાનવસુમાં વધાજબની હફોય કર વ્યપક્ત સ્વતૈપચ્છક રનીતર અદધાલતમધામાં હધાજર થશર નહહીં;
અથવધા
પફોલનીસ અપધકધારનીઓ સમન્સ બજવણની કરવધા મધાટર વ્યપક્તનર શફોધની શકતધા નથની;
અથવધા
જયધારર એવસુમાં મધાનવધામધામાં આવર કર જો તર વ્યપક્તનર તધાત્કધાપલક કસ્ટડનીમધામાં રધાખવધામધામાં નરહ
આવર તફો તર બનીજા કફોઇ વ્યપક્તનર નસુકસધાન પહનોંચધાડની શકર છર.
૫૪. જ્યધામાં સસુધની શક્ય હફોય ત્યધામાં સસુધની, જો અદધાલતનફો મત હફોય કર અદધાલતમધામાં આરફોપનીનર હધાજર
કરવધા મધાટર "સમન" પકરતસુમાં રહશર, તફો સમન અથવધા જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ પસમાંદ કરવસુમાં જોઈએ.
જામનીનપધાત્ર અથવધા પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરન્ટ ક્યધારરય પણ તથ્યફોનની યફોગ્ય ચકધાસણની કયધાર્તા
વગર અનર સમાંપકણર્તા રનીતર પવચધારણધા કયધાર્તા વગર કધાઢવધા ન જોઈએ, કધારણ કર વફોરન્ટ કધાઢવધાથની
અત્યમાંત ગમાંભનીર અનર પવપરરત પરરણધામફો આવર છર. કફોટર ખકબ જ કધાળજીપકવર્તાક તપધાસ કરવની
જોઈએ કર શસુમાં ફફોજદધારની ફરરયધાદ અથવધા એફઆઈઆર કફોઈ અપ્રત્યક હરતસુ સધાથર દધાખલ
કરવધામધામાં આવની નથની નર.
૫૫. પ્રથમ તબકર, ફરરયધાદનધા કરસફોમધામાં, અદધાલતર ફરરયધાદનની નકલ સધાથર સમન્સનની તધામનીલ
કરવધાનફો પનદરશ આપવફો જોઈએ. જો આરફોપની સમન્સનર ટધાળની રહફો છર તરમ જણધાય તફો બનીજા
તબકધામધામાં કફોટર જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવસુમાં જોઈએ. ત્રનીજા તબકધામધામાં, જ્યધારર કફોટર્તા
સમાંપકણર્તાપણર સમાંતસુષ્ટ હફોય કર આરફોપની અદધાલતનની કધાયર્તાવધાહનીનર જાણની જોઈનર ટધાળની રહફો છર, ત્યધારર પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ કધાઢવધાનની પ્રરક્રિયધાનફો આશરફો લરવફો જોઈએ. વ્યપક્તગત
સ્વતમાંત્રતધા સવર્વોપરની છર, તરથની અમર પ્રથમ અનર બનીજા તબકર અદધાલતફોનર પબન-જામનીનપધાત્ર
વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવધાથની બચવધાનની ચરતવણની આપનીએ છનીએ.
હફોય ત્યધારર વ્યપક્તનર અદધાલતમધામાં લધાવવધા મધાટર પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ કધાઢવસુમાં જોઈએ. આ
રકસ્સધામધામાં, જયધારર:
તર મધાનવસુમાં વધાજબની હફોય કર વ્યપક્ત સ્વતૈપચ્છક રનીતર અદધાલતમધામાં હધાજર થશર નહહીં;
અથવધા
પફોલનીસ અપધકધારનીઓ સમન્સ બજવણની કરવધા મધાટર વ્યપક્તનર શફોધની શકતધા નથની;
અથવધા
જયધારર એવસુમાં મધાનવધામધામાં આવર કર જો તર વ્યપક્તનર તધાત્કધાપલક કસ્ટડનીમધામાં રધાખવધામધામાં નરહ
આવર તફો તર બનીજા કફોઇ વ્યપક્તનર નસુકસધાન પહનોંચધાડની શકર છર.
૫૪. જ્યધામાં સસુધની શક્ય હફોય ત્યધામાં સસુધની, જો અદધાલતનફો મત હફોય કર અદધાલતમધામાં આરફોપનીનર હધાજર
કરવધા મધાટર "સમન" પકરતસુમાં રહશર, તફો સમન અથવધા જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ પસમાંદ કરવસુમાં જોઈએ.
જામનીનપધાત્ર અથવધા પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરન્ટ ક્યધારરય પણ તથ્યફોનની યફોગ્ય ચકધાસણની કયધાર્તા
વગર અનર સમાંપકણર્તા રનીતર પવચધારણધા કયધાર્તા વગર કધાઢવધા ન જોઈએ, કધારણ કર વફોરન્ટ કધાઢવધાથની
અત્યમાંત ગમાંભનીર અનર પવપરરત પરરણધામફો આવર છર. કફોટર ખકબ જ કધાળજીપકવર્તાક તપધાસ કરવની
જોઈએ કર શસુમાં ફફોજદધારની ફરરયધાદ અથવધા એફઆઈઆર કફોઈ અપ્રત્યક હરતસુ સધાથર દધાખલ
કરવધામધામાં આવની નથની નર.
૫૫. પ્રથમ તબકર, ફરરયધાદનધા કરસફોમધામાં, અદધાલતર ફરરયધાદનની નકલ સધાથર સમન્સનની તધામનીલ
કરવધાનફો પનદરશ આપવફો જોઈએ. જો આરફોપની સમન્સનર ટધાળની રહફો છર તરમ જણધાય તફો બનીજા
તબકધામધામાં કફોટર જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવસુમાં જોઈએ. ત્રનીજા તબકધામધામાં, જ્યધારર કફોટર્તા
સમાંપકણર્તાપણર સમાંતસુષ્ટ હફોય કર આરફોપની અદધાલતનની કધાયર્તાવધાહનીનર જાણની જોઈનર ટધાળની રહફો છર, ત્યધારર પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ કધાઢવધાનની પ્રરક્રિયધાનફો આશરફો લરવફો જોઈએ. વ્યપક્તગત
સ્વતમાંત્રતધા સવર્વોપરની છર, તરથની અમર પ્રથમ અનર બનીજા તબકર અદધાલતફોનર પબન-જામનીનપધાત્ર
વફોરમાંટ ઇશ્યક કરવધાથની બચવધાનની ચરતવણની આપનીએ છનીએ.
૫૬. સતધા પવવરકધાધનીન હફોવધાનધા કધારણર આ સતધાનફો ઉપયફોગ અત્યમાંત કધાળજી અનર સધાવચરતની સધાથર
કરવફો જોઈએ. કફોટર વફોરમાંટ ઇશ્યક કરતધા પહરલધા વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધા અનર સધામધાપજક રહત
બમાંનરનસુમાં યફોગ્ય રનીતર સમાંતસુલન જાળવવસુમાં જોઈએ. વફોરમાંટ કધાઢવધા મધાટર કફોઈ "સ્ટટરટજરકરટ ફફોમ્યસુર્તાલધા" ન
હફોઈ શકર, પરમાંતસુ એક સધામધાન્ય પનયમ તરનીકર જ્યધામાં સસુધની કફોઈ આરફોપનીનર જઘન્ય ગસુનધા મધાટર
દફોપરત ઠરરવવધામધામાં ન આવર અનર એરવફો ડર ન હફોય કર તર પસુરધાવધા સધાથર છરડછધાડ કરની શકશર
અથવધા કધાયદધાનની પ્રરક્રિયધાથની બચની જશર, ત્યધામાં સસુધની પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ કધાઢવધાથની
બચવસુમાં જોઈએ.
૫૭. કફોટર પબનજામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ કધાઢતની વખતર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધા અનર જાહરર જનતધા અનર
રધાજ્યનધા રહત વચ્ચર યફોગ્ય સમાંતસુલન જાળવવધાનફો પ્રયધાસ કરવફો જોઈએ."
૩૩. કલમ-૮૮ હરઠળ પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ કરવધા પર, આ અદધાલતર
પમાંકજ જતૈન પવરુધ્ધ યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા (૨૦૧૮) ૫ એસસનીસની ૭૪૩, કરસમધામાં
ચસુકધાદફો આપ્યફો છર કરછેઃ
"૧૨. વતર્તામધાન અપનીલમધામાં જરનફો જવધાબ આપવધાનની જરૂર છર તર મસુખ્ય મસુદફો એ છર કર શસુમાં તપધાસ
દરપમયધાન અપનીલકતધાર્તાનની ધરપકડ કરવધામધામાં આવની ન હફોવધાનધા આધધાર પર સનીઆરપનીસનીનની
કલમ-૮૮ હરઠળ બફોન્ડ સ્વનીકધારનીનર તરનર મસુક્ત કરવધાનસુમાં કફોટર્તા મધાટર ફરપજયધાત હતસુમાં કર નહહીં
અથવધા કફોટર સનીઆરપનીસનીનની કલમ-૮૮ હરઠળ બફોન્ડ સ્વનીકધારનીનર મસુપક્ત મધાટર અરજદધાર દધારધા
દધાખલ કરવધામધામાં આવરલની અરજીનર નકધારની કધાઢનીનર કલમ-૮૮ હરઠળ અપધકધાર કરત્રનફો
ઉપયફોગ કયર્વો છર કર નહહીં.
કરવફો જોઈએ. કફોટર વફોરમાંટ ઇશ્યક કરતધા પહરલધા વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધા અનર સધામધાપજક રહત
બમાંનરનસુમાં યફોગ્ય રનીતર સમાંતસુલન જાળવવસુમાં જોઈએ. વફોરમાંટ કધાઢવધા મધાટર કફોઈ "સ્ટટરટજરકરટ ફફોમ્યસુર્તાલધા" ન
હફોઈ શકર, પરમાંતસુ એક સધામધાન્ય પનયમ તરનીકર જ્યધામાં સસુધની કફોઈ આરફોપનીનર જઘન્ય ગસુનધા મધાટર
દફોપરત ઠરરવવધામધામાં ન આવર અનર એરવફો ડર ન હફોય કર તર પસુરધાવધા સધાથર છરડછધાડ કરની શકશર
અથવધા કધાયદધાનની પ્રરક્રિયધાથની બચની જશર, ત્યધામાં સસુધની પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ કધાઢવધાથની
બચવસુમાં જોઈએ.
૫૭. કફોટર પબનજામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ કધાઢતની વખતર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધા અનર જાહરર જનતધા અનર
રધાજ્યનધા રહત વચ્ચર યફોગ્ય સમાંતસુલન જાળવવધાનફો પ્રયધાસ કરવફો જોઈએ."
૩૩. કલમ-૮૮ હરઠળ પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ કરવધા પર, આ અદધાલતર
પમાંકજ જતૈન પવરુધ્ધ યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા (૨૦૧૮) ૫ એસસનીસની ૭૪૩, કરસમધામાં
ચસુકધાદફો આપ્યફો છર કરછેઃ
"૧૨. વતર્તામધાન અપનીલમધામાં જરનફો જવધાબ આપવધાનની જરૂર છર તર મસુખ્ય મસુદફો એ છર કર શસુમાં તપધાસ
દરપમયધાન અપનીલકતધાર્તાનની ધરપકડ કરવધામધામાં આવની ન હફોવધાનધા આધધાર પર સનીઆરપનીસનીનની
કલમ-૮૮ હરઠળ બફોન્ડ સ્વનીકધારનીનર તરનર મસુક્ત કરવધાનસુમાં કફોટર્તા મધાટર ફરપજયધાત હતસુમાં કર નહહીં
અથવધા કફોટર સનીઆરપનીસનીનની કલમ-૮૮ હરઠળ બફોન્ડ સ્વનીકધારનીનર મસુપક્ત મધાટર અરજદધાર દધારધા
દધાખલ કરવધામધામાં આવરલની અરજીનર નકધારની કધાઢનીનર કલમ-૮૮ હરઠળ અપધકધાર કરત્રનફો
ઉપયફોગ કયર્વો છર કર નહહીં.
૧૩. સનીઆરપનીસનીનની કલમ-૮૮ એક એવની જોગવધાઈ છર, જર ફફોજદધારની કધાયર્તારરપત સમાંરહતધા, ૧૯૭૩
નધા પ્રકરણ-૬ મધામાં સધામરલ છર. પ્રકરણ-૬ નર ચધાર પવભધાગફોમધામાં વહહેંચવધામધામાં આવ્યસુમાં છર-(એ)
સમન્સ અનર ડધાયરની (બની) ધરપકડ વફોરન્ટ (સની) ઉદઘફોરણધા અનર જપ્તની (ડની) પ્રરક્રિયધાઓ
સમાંબમાંપધત અન્ય પનયમફો. કલમ-૮૮ નની જોગવધાઈ નનીચર મસુજબ છરછેઃ
"૮૮. હધાજર થવધા મધાટર બફોન્ડ લરવધાનની સતધા.--
જ્યધારર કફોઈ વ્યરકત કર જરનની હધાજરની અથવધા ધરપકડ મધાટર, કફોઇ કફોટર્તાનધા અધ્યક
અપધકધારનીનર સમન્સ કર વફોરમાંટ કધાઢવધાનની સતધા આપવધામધામાં આવની હફોય, ત્યધારર તરવધા
અપધકધારની એવની વ્યરકતનર એવની કફોટર્તામધામાં અથવધા બનીજી કફોઇ કફોટર્તામધામાં કર જયધામાં ઇન્સધાફની
કધાયર્તાવધાહની મધાટર કરસનર તબદનીલ કરવધામધામાં આવર ત્યધામાં તરનની હધાજરની મધાટર, જામનીનફો
સરહત અથવધા પવનધા બફોન્ડ લખની આપવધાનસુમાં ફરમધાવની શકશર."
૧૪. કલમ-૮૮મધામાં ઉપયફોગમધામાં લરવધાયરલધા ‘કદધાચ’ (મર) શબ્દનફો અથર્તા શસુમાં છર તર અમાંગર
આપણર સસૌપ્રથમ પવચધારવસુમાં પડશર.
૨૨. સનીઆરપનીસનીનની કલમ-૮૮ અદધાલતમધામાં હધાજર હફોય તરવની કફોઇપણ વ્યપક્તનર કફોઈ
અપધકધાર આપતની નથની.અદધાલતનર આપવધામધામાં આવરલની પવવરકધાધનીન સતધા એ વ્યપક્તનની
તર અદધાલતમધામાં અથવધા અન્ય કફોઈ અદધાલતમધામાં હધાજરની સસુપનપશ્ચિત કરવધાનધા હરતસુ અનર
ઉદરશ મધાટર આપવધામધામાં આવની છર, જ્યધામાં કરસ ટટધાયલ મધાટર સ્થધાનધામાંતરરત થઈ શકર
છર.અદધાલતનર કલમ-૮૮ હરઠળ આપવધામધામાં આવરલની પવવરકધાધનીન સતધા અદધાલતમધામાં
હધાજર હફોય તરવની વ્યપક્તનર કફોઈ અપધકધાર પ્રદધાન કરતની નથની, પરમાંતસુ તર અદધાલતનર તરમનની
હધાજરનીનર શક્ય બનધાવવધા મધાટર આપવધામધામાં આવરલની શપક્ત છર, જર સ્પષ્ટ રનીતર સકચવર છર
કર, ‘કદધાચ (મર)’ શબ્દનફો ઉપયફોગ પવવરકધાધનીન છર અનર જ્યધારર પણ પરરપસ્થપતનની
આવની મધામાંગ હફોય ત્યધારર અદધાલતનર પફોતધાનધા પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ કરવધાનફો અપધકધાર
છર.અહહીં એ પણ નનોંધવસુમાં જરૂરની છર કર, કલમ-૮૮ મધામાં ઉપયફોગમધામાં લરવધાયરલધા ‘કફોઇપણ
નધા પ્રકરણ-૬ મધામાં સધામરલ છર. પ્રકરણ-૬ નર ચધાર પવભધાગફોમધામાં વહહેંચવધામધામાં આવ્યસુમાં છર-(એ)
સમન્સ અનર ડધાયરની (બની) ધરપકડ વફોરન્ટ (સની) ઉદઘફોરણધા અનર જપ્તની (ડની) પ્રરક્રિયધાઓ
સમાંબમાંપધત અન્ય પનયમફો. કલમ-૮૮ નની જોગવધાઈ નનીચર મસુજબ છરછેઃ
"૮૮. હધાજર થવધા મધાટર બફોન્ડ લરવધાનની સતધા.--
જ્યધારર કફોઈ વ્યરકત કર જરનની હધાજરની અથવધા ધરપકડ મધાટર, કફોઇ કફોટર્તાનધા અધ્યક
અપધકધારનીનર સમન્સ કર વફોરમાંટ કધાઢવધાનની સતધા આપવધામધામાં આવની હફોય, ત્યધારર તરવધા
અપધકધારની એવની વ્યરકતનર એવની કફોટર્તામધામાં અથવધા બનીજી કફોઇ કફોટર્તામધામાં કર જયધામાં ઇન્સધાફની
કધાયર્તાવધાહની મધાટર કરસનર તબદનીલ કરવધામધામાં આવર ત્યધામાં તરનની હધાજરની મધાટર, જામનીનફો
સરહત અથવધા પવનધા બફોન્ડ લખની આપવધાનસુમાં ફરમધાવની શકશર."
૧૪. કલમ-૮૮મધામાં ઉપયફોગમધામાં લરવધાયરલધા ‘કદધાચ’ (મર) શબ્દનફો અથર્તા શસુમાં છર તર અમાંગર
આપણર સસૌપ્રથમ પવચધારવસુમાં પડશર.
૨૨. સનીઆરપનીસનીનની કલમ-૮૮ અદધાલતમધામાં હધાજર હફોય તરવની કફોઇપણ વ્યપક્તનર કફોઈ
અપધકધાર આપતની નથની.અદધાલતનર આપવધામધામાં આવરલની પવવરકધાધનીન સતધા એ વ્યપક્તનની
તર અદધાલતમધામાં અથવધા અન્ય કફોઈ અદધાલતમધામાં હધાજરની સસુપનપશ્ચિત કરવધાનધા હરતસુ અનર
ઉદરશ મધાટર આપવધામધામાં આવની છર, જ્યધામાં કરસ ટટધાયલ મધાટર સ્થધાનધામાંતરરત થઈ શકર
છર.અદધાલતનર કલમ-૮૮ હરઠળ આપવધામધામાં આવરલની પવવરકધાધનીન સતધા અદધાલતમધામાં
હધાજર હફોય તરવની વ્યપક્તનર કફોઈ અપધકધાર પ્રદધાન કરતની નથની, પરમાંતસુ તર અદધાલતનર તરમનની
હધાજરનીનર શક્ય બનધાવવધા મધાટર આપવધામધામાં આવરલની શપક્ત છર, જર સ્પષ્ટ રનીતર સકચવર છર
કર, ‘કદધાચ (મર)’ શબ્દનફો ઉપયફોગ પવવરકધાધનીન છર અનર જ્યધારર પણ પરરપસ્થપતનની
આવની મધામાંગ હફોય ત્યધારર અદધાલતનર પફોતધાનધા પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ કરવધાનફો અપધકધાર
છર.અહહીં એ પણ નનોંધવસુમાં જરૂરની છર કર, કલમ-૮૮ મધામાં ઉપયફોગમધામાં લરવધાયરલધા ‘કફોઇપણ
વ્યપક્ત’નધા શબ્દનફો એરવફો વ્યધાપક અથર્તા કધાઢવફો જરૂરની છર જરમધામાં એવધા લફોકફો સધામરલ થઈ
શકર છર કર જરઓ કફોઈ કરસમધામાં આરફોપની પણ નથની અનર સધાકની તરનીકર હધાજર થયધા હફોય. "
સમાંરહતધાનની કલમ ૧૬૭ (૨)
૧૬૭. જયધારર ચફોવનીસ કલધાકમધામાં તપધાસ પકણર્તા ન થઈ શકર ત્યધારર હધાથ ધરવધાનની કધાયર્તાવધાહની. --
(૧) xxx xxx xxx
(૨) જર મરપજસ્ટટરટનર આ કલમ હરઠળ કફોઈ આરફોપની વ્યરકત મફોકલની આપવધામધામાં આવર છર તર
મરપજસ્ટટરટ, તરનની પધાસર કરસનની સસુનધાવણની કરવધાનની હકકમત હફોય કર ન હફોય, સમયધામાંતરર, આવધા
મરપજસ્ટટરટ યફોગ્ય સમજર તર કસ્ટડનીમધામાં આરફોપનીનની કસુલ ૧૫ રદવસથની વધસુ ન હફોય તરવની મસુદત
મધાટર અટકધાયતનર અપધકક ત કરની શકશર અનર જો તરનની પધાસર કરસનની સસુનધાવણની કરવધા અથવધા
તરનની સસુનધાવણની કરવધા મધાટર "કમનીટ" કરવધા મધાટર હકકમત ન હફોય અનર તર વધસુ અટકધાયતનર
પબનજરૂરની ગણતધા હફોય, તફો તર મરપજસ્ટટરટ આરફોપનીનર આવની હકકમત ધરધાવતધા મરપજસ્ટટરટ સમક
મફોકલની શકશર:
પરમાંતસુશરત છર કર –
(ક) જો મરપજસ્ટટરટનર એવસુમાં મધાનવધા મધાટર પકરતધા પ્રમધાણમધામાં આધધાર હફોવધાનની ખધાતરની થધાય તફો, મરપજસ્ટટરટ પફોલનીસ કસ્ટડની પસવધાયનની કસ્ટડની મધાટર પમાંદર રદવસનની મસુદત પછની પણ
આરફોપની વ્યપક્તનની અટકધાયતનર અપધકક ત કરની શકશર, પણ કફોઈ મરપજસ્ટટરટ આ
પરરચ્છરદ હરઠળ નનીચર મસુજબનની કસુલ મસુદત કરતધામાં વધસુ સમય સસુધની અટકધાયતમધામાં
રધાખવધાનર અપધકક ત કરની શકશર નરહ, (૧) નરવસુમાં રદવસ સસુધની, જ્યધામાં તપધાસ મકત્યસુ, આજીવન કરદ કર ઓછધામધામાં ઓછની દસ
વરર્તાનની કરદ જરવધા દમાંડનનીય ગસુનધા સધાથર સમાંબમાંપધત હફોય, (૨) સધાઠ રદવસ સસુધની, જ્યધામાં તપધાસ કફોઈ અન્ય ગસુનધા સધાથર સમાંબમાંપધત હફોય
શકર છર કર જરઓ કફોઈ કરસમધામાં આરફોપની પણ નથની અનર સધાકની તરનીકર હધાજર થયધા હફોય. "
સમાંરહતધાનની કલમ ૧૬૭ (૨)
૧૬૭. જયધારર ચફોવનીસ કલધાકમધામાં તપધાસ પકણર્તા ન થઈ શકર ત્યધારર હધાથ ધરવધાનની કધાયર્તાવધાહની. --
(૧) xxx xxx xxx
(૨) જર મરપજસ્ટટરટનર આ કલમ હરઠળ કફોઈ આરફોપની વ્યરકત મફોકલની આપવધામધામાં આવર છર તર
મરપજસ્ટટરટ, તરનની પધાસર કરસનની સસુનધાવણની કરવધાનની હકકમત હફોય કર ન હફોય, સમયધામાંતરર, આવધા
મરપજસ્ટટરટ યફોગ્ય સમજર તર કસ્ટડનીમધામાં આરફોપનીનની કસુલ ૧૫ રદવસથની વધસુ ન હફોય તરવની મસુદત
મધાટર અટકધાયતનર અપધકક ત કરની શકશર અનર જો તરનની પધાસર કરસનની સસુનધાવણની કરવધા અથવધા
તરનની સસુનધાવણની કરવધા મધાટર "કમનીટ" કરવધા મધાટર હકકમત ન હફોય અનર તર વધસુ અટકધાયતનર
પબનજરૂરની ગણતધા હફોય, તફો તર મરપજસ્ટટરટ આરફોપનીનર આવની હકકમત ધરધાવતધા મરપજસ્ટટરટ સમક
મફોકલની શકશર:
પરમાંતસુશરત છર કર –
(ક) જો મરપજસ્ટટરટનર એવસુમાં મધાનવધા મધાટર પકરતધા પ્રમધાણમધામાં આધધાર હફોવધાનની ખધાતરની થધાય તફો, મરપજસ્ટટરટ પફોલનીસ કસ્ટડની પસવધાયનની કસ્ટડની મધાટર પમાંદર રદવસનની મસુદત પછની પણ
આરફોપની વ્યપક્તનની અટકધાયતનર અપધકક ત કરની શકશર, પણ કફોઈ મરપજસ્ટટરટ આ
પરરચ્છરદ હરઠળ નનીચર મસુજબનની કસુલ મસુદત કરતધામાં વધસુ સમય સસુધની અટકધાયતમધામાં
રધાખવધાનર અપધકક ત કરની શકશર નરહ, (૧) નરવસુમાં રદવસ સસુધની, જ્યધામાં તપધાસ મકત્યસુ, આજીવન કરદ કર ઓછધામધામાં ઓછની દસ
વરર્તાનની કરદ જરવધા દમાંડનનીય ગસુનધા સધાથર સમાંબમાંપધત હફોય, (૨) સધાઠ રદવસ સસુધની, જ્યધામાં તપધાસ કફોઈ અન્ય ગસુનધા સધાથર સમાંબમાંપધત હફોય
અનર સદરહસુ ૯૦ રદવસ કર ૬૦ રદવસનફો ગધાળફો પકરફો થયધા પછની, જો
આરફોપની વ્યપક્ત જામનીન આપવધા તતૈયધાર હફોય અનર આપર, તફો તરનર જામનીન
ઉપર મસુક્ત કરવધામધામાં આવશર અનર આ પરટધા-કલમ હરઠળ જામનીન પર મસુક્ત
કરવધામધામાં આવરલની દરરક વ્યપક્તનર તર પ્રકરણનધા હરતસુઓ મધાટર પ્રકરણ ૨૩ નની
જોગવધાઈઓ હરઠળ મસુક્ત કરવધામધામાં આવની હફોવધાનસુમાં ગણધાશર.
(ખ) કફોઈ મરપજસ્ટટરટ આ કલમ હરઠળ પફોલનીસનની કસ્ટડનીમધામાં આરફોપનીનની અટકધાયતનર
અપધકક ત કરની શકશર નરહ, પસવધાય કર આરફોપનીનર તરનની સધામર પહરલની વધાર રુબરુમધામાં
અનર તર પછની દરરક વખતર આરફોપની પફોલનીસ કસ્ટડનીમધામાં રહર ત્યધામાં સસુધની તરનર હધાજર
કરવધામધામાં આવરલ હફોય, પરમાંતસુ મરપજસ્ટટરટ આરફોપનીનર રુબરુમધામાં અથવધા ઇલરક્ટટફોપનક
વનીરડયફો પલન્કરજ મધારફતર રજક કરવધાથની પણ તરનની ન્યધાપયક કસ્ટડનીમધામાં રધાખવધાનની વધસુ
અટકધાયત લમાંબધાવની શકશર.
(ગ) બનીજી શરણનીનધા કફોઈ મરપજસ્ટટરટ કર જરનર ઉચ્ચ અદધાલતર આ અથર ખધાસ કરનીનર સતધા
આપની ન હફોય, તર પફોલનીસનની કસ્ટડનીમધામાં અટકધાયતનર અપધકક ત કરની શકશર નરહ.
સ્પષ્ટનીકરણ ૧- શમાંકધાઓનર દકર કરવધા મધાટર, આથની એરવસુમાં જાહરર કરવધામધામાં આવર છર કર, પરરચ્છરદ (ક) મધામાં પનરદર્તાષ્ટ કરરલની મસુદત પકરની થધાય તર છતધામાં, જ્યધામાં સસુધની આરફોપની
જામનીન ન ભરર ત્યધામાં સસુધની તરનર કસ્ટડનીમધામાં રધાખવધામધામાં આવશર.
સ્પષ્ટનીકરણ ૨- જો કફોઈ પ્રશ્ન ઊભફો થધાય કર શસુમાં કફોઈ આરફોપની વ્યપક્તનર ખમાંડ (ખ) હરઠળ
જરૂરની હફોય તર મસુજબ મરપજસ્ટટરટ સમક રજક કરવધામધામાં આવની હફોય, તફો આરફોપની
વ્યપક્તનર તરનની અટકધાયતનર અપધકક ત કરતધા આદરશ પર કરવધામધામાં આવરલ
હસ્તધાકરથની અથવધા મરપજસ્ટટરટ દધારધા ઇલરક્ટટફોપનક વનીરડયફો પલન્કરજનધા મધાધ્યમથની
આરફોપની વ્યપક્તનર રજક કરવધા મધાટર પ્રમધાપણત કરરલધા આદરશ પરનધા તરનધા હસ્તધાકરથની
રજક કરની શકધાશર.
આરફોપની વ્યપક્ત જામનીન આપવધા તતૈયધાર હફોય અનર આપર, તફો તરનર જામનીન
ઉપર મસુક્ત કરવધામધામાં આવશર અનર આ પરટધા-કલમ હરઠળ જામનીન પર મસુક્ત
કરવધામધામાં આવરલની દરરક વ્યપક્તનર તર પ્રકરણનધા હરતસુઓ મધાટર પ્રકરણ ૨૩ નની
જોગવધાઈઓ હરઠળ મસુક્ત કરવધામધામાં આવની હફોવધાનસુમાં ગણધાશર.
(ખ) કફોઈ મરપજસ્ટટરટ આ કલમ હરઠળ પફોલનીસનની કસ્ટડનીમધામાં આરફોપનીનની અટકધાયતનર
અપધકક ત કરની શકશર નરહ, પસવધાય કર આરફોપનીનર તરનની સધામર પહરલની વધાર રુબરુમધામાં
અનર તર પછની દરરક વખતર આરફોપની પફોલનીસ કસ્ટડનીમધામાં રહર ત્યધામાં સસુધની તરનર હધાજર
કરવધામધામાં આવરલ હફોય, પરમાંતસુ મરપજસ્ટટરટ આરફોપનીનર રુબરુમધામાં અથવધા ઇલરક્ટટફોપનક
વનીરડયફો પલન્કરજ મધારફતર રજક કરવધાથની પણ તરનની ન્યધાપયક કસ્ટડનીમધામાં રધાખવધાનની વધસુ
અટકધાયત લમાંબધાવની શકશર.
(ગ) બનીજી શરણનીનધા કફોઈ મરપજસ્ટટરટ કર જરનર ઉચ્ચ અદધાલતર આ અથર ખધાસ કરનીનર સતધા
આપની ન હફોય, તર પફોલનીસનની કસ્ટડનીમધામાં અટકધાયતનર અપધકક ત કરની શકશર નરહ.
સ્પષ્ટનીકરણ ૧- શમાંકધાઓનર દકર કરવધા મધાટર, આથની એરવસુમાં જાહરર કરવધામધામાં આવર છર કર, પરરચ્છરદ (ક) મધામાં પનરદર્તાષ્ટ કરરલની મસુદત પકરની થધાય તર છતધામાં, જ્યધામાં સસુધની આરફોપની
જામનીન ન ભરર ત્યધામાં સસુધની તરનર કસ્ટડનીમધામાં રધાખવધામધામાં આવશર.
સ્પષ્ટનીકરણ ૨- જો કફોઈ પ્રશ્ન ઊભફો થધાય કર શસુમાં કફોઈ આરફોપની વ્યપક્તનર ખમાંડ (ખ) હરઠળ
જરૂરની હફોય તર મસુજબ મરપજસ્ટટરટ સમક રજક કરવધામધામાં આવની હફોય, તફો આરફોપની
વ્યપક્તનર તરનની અટકધાયતનર અપધકક ત કરતધા આદરશ પર કરવધામધામાં આવરલ
હસ્તધાકરથની અથવધા મરપજસ્ટટરટ દધારધા ઇલરક્ટટફોપનક વનીરડયફો પલન્કરજનધા મધાધ્યમથની
આરફોપની વ્યપક્તનર રજક કરવધા મધાટર પ્રમધાપણત કરરલધા આદરશ પરનધા તરનધા હસ્તધાકરથની
રજક કરની શકધાશર.
વધસુમધામાં, ૧૮ વરર્તાથની ઓછની ઉંમરનની મરહલધાનધા કરસમધામાં, અટકધાયતનર રરમધાન્ડ હફોમનની
કસ્ટડની રધાખવધા મધાટર અથવધા મધાન્યતધા પ્રધાપ્ત સધામધાપજક સમાંસ્થધાનની કસ્ટડનીમધામાં રધાખવધા
મધાટર અપધકક ત કરવધામધામાં આવશર. "
૩૪. આ કધાયદધાનની કલમ ૧૬૭(૨) વરર્તા ૧૯૭૮મધામાં રજક કરવધામધામાં આવની હતની
કર જરમધામાં તપધાસ પકણર્તા કરવધા મધાટરનધા મહતમ સમયગધાળધા પર ભધાર મકકવધામધામાં આવ્યફો
હતફો.આ જોગવધાઈ પધાછળ એક પ્રશમાંસનનીય ઉદરશ્ય છર કર જર ઝડપપકવર્તાકનની તપધાસ અનર
પનષ્પક સસુનધાવણની સસુપનપશ્ચિત કરર છર અનર જર સમધાજનધા ગરનીબ વગર્વોનધા રહતફોનધા રકણ
કરર તરવની સમતધાપકવર્તાકનની કધાયર્તાવધારહનની સ્થધાપપત કરર છર.આ પણ અનસુચ્છરદ ૨૧નફો એક
ભધાગ છર.આ જોગવધાઈમધામાં પનદર્વોર હફોવધાનની ધધારણધા પણ સધામરલ છર.તપધાસ એજન્સનીએ
તપધાસનની પ્રરક્રિયધાનર ઝડપની બનધાવવની પડશર, કધારણ કર શમાંકધાસ્પદ વ્યપક્ત જરલવધાસનની
સજા ભફોગવની રહફો છર.આ રનીતર એજન્સનીનર પનધધાર્તારરત સમયનની અમાંદર તપધાસ પકણર્તા
કરવધાનની ફરજ પડની છર અનર જો તર પનષ્ફળ જાય તફો આરફોપનીનર મસુક્ત કરવધામધામાં મદદ
મળશર.સ્થધાપપત અપધકધાર સમાંપકણર્તા અનર અજરય છર, જર શમાંકધાસ્પદફોનધા લધાભનની ખધાતરની
આપર છર. આ અદધાલત દધારધા એમ. રપવન્દ્રન પવરુદ્ધ રડરરક્ટફોરરટ ઓફ રરવન્યક
ઇન્ટરપલજન્સ, (૨૦૨૧) ૨ એસસનીસની ૪૮૫મધામાં ઠરધાવ્યધા મસુજબ, હમણધામાં જ આવરલની
કસ્ટડની રધાખવધા મધાટર અથવધા મધાન્યતધા પ્રધાપ્ત સધામધાપજક સમાંસ્થધાનની કસ્ટડનીમધામાં રધાખવધા
મધાટર અપધકક ત કરવધામધામાં આવશર. "
૩૪. આ કધાયદધાનની કલમ ૧૬૭(૨) વરર્તા ૧૯૭૮મધામાં રજક કરવધામધામાં આવની હતની
કર જરમધામાં તપધાસ પકણર્તા કરવધા મધાટરનધા મહતમ સમયગધાળધા પર ભધાર મકકવધામધામાં આવ્યફો
હતફો.આ જોગવધાઈ પધાછળ એક પ્રશમાંસનનીય ઉદરશ્ય છર કર જર ઝડપપકવર્તાકનની તપધાસ અનર
પનષ્પક સસુનધાવણની સસુપનપશ્ચિત કરર છર અનર જર સમધાજનધા ગરનીબ વગર્વોનધા રહતફોનધા રકણ
કરર તરવની સમતધાપકવર્તાકનની કધાયર્તાવધારહનની સ્થધાપપત કરર છર.આ પણ અનસુચ્છરદ ૨૧નફો એક
ભધાગ છર.આ જોગવધાઈમધામાં પનદર્વોર હફોવધાનની ધધારણધા પણ સધામરલ છર.તપધાસ એજન્સનીએ
તપધાસનની પ્રરક્રિયધાનર ઝડપની બનધાવવની પડશર, કધારણ કર શમાંકધાસ્પદ વ્યપક્ત જરલવધાસનની
સજા ભફોગવની રહફો છર.આ રનીતર એજન્સનીનર પનધધાર્તારરત સમયનની અમાંદર તપધાસ પકણર્તા
કરવધાનની ફરજ પડની છર અનર જો તર પનષ્ફળ જાય તફો આરફોપનીનર મસુક્ત કરવધામધામાં મદદ
મળશર.સ્થધાપપત અપધકધાર સમાંપકણર્તા અનર અજરય છર, જર શમાંકધાસ્પદફોનધા લધાભનની ખધાતરની
આપર છર. આ અદધાલત દધારધા એમ. રપવન્દ્રન પવરુદ્ધ રડરરક્ટફોરરટ ઓફ રરવન્યક
ઇન્ટરપલજન્સ, (૨૦૨૧) ૨ એસસનીસની ૪૮૫મધામાં ઠરધાવ્યધા મસુજબ, હમણધામાં જ આવરલની
મહધામધારની જરવધા અગધાઉથની અમાંદધાપજત ન હફોય તરવધા સમાંજોગફોમધા પણ આવફો અપધકધાર
પછનવની શકધાય નરહ:
"( )
II કલમ ૧૬૭ (૨) અનર જીવન અનર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનફો મકળભકત અપધકધાર
૧૭. આ અદધાલતનધા પવપવધ પનણર્તાયફો દધારધા સમજાવવધામધામાં આવરલધા કલમ ૧૬૭ (૨)
હરઠળનધા રડફફોલ્ટ જામનીનનધા અપધકધારનધા મધાપદમાંડફોનસુમાં પવસ્તરણ કરવધા મધાટર આગળ
વધતધા પહરલધા, આપણર ઉદય મફોહનલધાલ આચધાયર્તા [ઉદય મફોહનલધાલ આચધાયર્તા
પવરુધ્ધ મહધારધાષ્ટટ રધાજ્ય, (૨૦૦૧) ૫ એસસનીસની ૪૫૩ : ૨૦૦૧ એરસ.સની.સની.
(રક્રિપમનલ) ૭૬૦)] મધામાં વ્યપક્તનની વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનધા મકળભકત અપધકધાર
અનર તરનધાથની વમાંપચત રહરવધાનની અસરફો પર આ અદધાલતર કરરલધા અવલફોકનફોનની નનોંધ
લરવની યફોગ્ય લધાગર છરછેઃ
"૧૩........અમાંગત સ્વતમાંત્રતધા ભધારતનીય બમાંધધારણનફો એક મહત્વનફો ઉદરશ છર અનર
બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ પનધધાર્તારરત કધાયદધાનર અનસુરૂપ અનર તરનની
જોગવધાઈઓનર અનસુરૂપ જ તરનધાથની વમાંપચત રધાખવધામધામાં આવર છર.જ્યધારર
કધાયદધામધામાં એરવની જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવની છર કર મરપજસ્ટટરટ, કલમ ૧૬૭ નની
પરટધા કલમ (૨) નની જોગવધાઈમધામાં દશધાર્તાવ્યધા અનસુસધાર, મહતમ સમયગધાળધા
સસુધની આરફોપનીઓનની અટકધાયતનર અપધકક ત કરની શકર છર, ત્યધારર તપધાસ
એજન્સની દધારધા ચલણ દધાખલ કયધાર્તા પવનધા રધાખવધામધામાં આવરલની મસુદત કરતધામાં
વધસુ મસુદત મધાટરનની કફોઈ પણ પ્રકધારનની અટકધાયત એ એક છળ ગણધાશર કર જર
કધાયદધાનર અનસુરૂપ અનર ફફોજદધારની કધાયર્તારરપત સમાંરહતધાનની જોગવધાઈઓ અનસુસધાર
નહહીં હફોય અનર આ રનીતર બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ-૨૧ નધા ઉલમાંઘન સમધાન
છર."
પછનવની શકધાય નરહ:
"( )
II કલમ ૧૬૭ (૨) અનર જીવન અનર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનફો મકળભકત અપધકધાર
૧૭. આ અદધાલતનધા પવપવધ પનણર્તાયફો દધારધા સમજાવવધામધામાં આવરલધા કલમ ૧૬૭ (૨)
હરઠળનધા રડફફોલ્ટ જામનીનનધા અપધકધારનધા મધાપદમાંડફોનસુમાં પવસ્તરણ કરવધા મધાટર આગળ
વધતધા પહરલધા, આપણર ઉદય મફોહનલધાલ આચધાયર્તા [ઉદય મફોહનલધાલ આચધાયર્તા
પવરુધ્ધ મહધારધાષ્ટટ રધાજ્ય, (૨૦૦૧) ૫ એસસનીસની ૪૫૩ : ૨૦૦૧ એરસ.સની.સની.
(રક્રિપમનલ) ૭૬૦)] મધામાં વ્યપક્તનની વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનધા મકળભકત અપધકધાર
અનર તરનધાથની વમાંપચત રહરવધાનની અસરફો પર આ અદધાલતર કરરલધા અવલફોકનફોનની નનોંધ
લરવની યફોગ્ય લધાગર છરછેઃ
"૧૩........અમાંગત સ્વતમાંત્રતધા ભધારતનીય બમાંધધારણનફો એક મહત્વનફો ઉદરશ છર અનર
બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ પનધધાર્તારરત કધાયદધાનર અનસુરૂપ અનર તરનની
જોગવધાઈઓનર અનસુરૂપ જ તરનધાથની વમાંપચત રધાખવધામધામાં આવર છર.જ્યધારર
કધાયદધામધામાં એરવની જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવની છર કર મરપજસ્ટટરટ, કલમ ૧૬૭ નની
પરટધા કલમ (૨) નની જોગવધાઈમધામાં દશધાર્તાવ્યધા અનસુસધાર, મહતમ સમયગધાળધા
સસુધની આરફોપનીઓનની અટકધાયતનર અપધકક ત કરની શકર છર, ત્યધારર તપધાસ
એજન્સની દધારધા ચલણ દધાખલ કયધાર્તા પવનધા રધાખવધામધામાં આવરલની મસુદત કરતધામાં
વધસુ મસુદત મધાટરનની કફોઈ પણ પ્રકધારનની અટકધાયત એ એક છળ ગણધાશર કર જર
કધાયદધાનર અનસુરૂપ અનર ફફોજદધારની કધાયર્તારરપત સમાંરહતધાનની જોગવધાઈઓ અનસુસધાર
નહહીં હફોય અનર આ રનીતર બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ-૨૧ નધા ઉલમાંઘન સમધાન
છર."
૧૭.૧ ભધારતનધા બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ-૨૧ મધામાં એરવની જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવની છર કર, કધાયદધાથની સ્થધાપપત પ્રરક્રિયધા પસવધાય કફોઇપણ વ્યપક્તનર તરનધા જીવન અથવધા
વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત કરની શકધાશર નહહીં.આ અદધાલતનની બમાંધધારણનીય
ખમાંડપનીઠ દધારધા મરનકધા ગધામાંધની પવરુધ્ધ યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા [મરનકધા ગધામાંધની પવ.
યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા, (૧૯૭૮) ૧ એસસનીસની ૨૪૮] મધામાં એવસુમાં નકની કરવધામધામાં
આવ્યસુમાં છર કર, આવની પ્રરક્રિયધા મનસ્વની, અન્યધાયની કર અતધારકર્તાક ન હફોઈ
શકર.સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૧૬૭ (૨) નધા અપધપનયમનફો ઈપતહધાસ અનર તરનની
જોગવધાઈમધામાં સધામરલ ‘રડફફોલ્ટ જામનીન’નસુમાં રકણ મકળભકત રનીતર અનસુચ્છરદ-૨૧ સધાથર
જોડધાયરલસુમાં છર અનર તર બમાંધધારણનીય સસુરકધાનની કધાયદરસર વ્યધાખ્યધા પસવધાય બનીજસુ માં કમાંઈ
નથની.
૧૭.૨. ફફોજદધારની કધાયર્તારરપત સમાંરહતધા, ૧૮૯૮ (૧૮૯૮નની સમાંરહતધા) નની કલમ ૧૬૭ હરઠળ, કર
જર સનીઆરપનીસની અમલમધામાં આવ્યધા પહરલધા અમલમધામાં હતની, આરફોપનીનર મહતમ ૧૫
રદવસ મધાટર પફોલનીસ અથવધા ન્યધાપયક કસ્ટડનીમધામાં મફોકલની શકધાતધા હતધા. જોકર, ૧૫
રદવસનની અમાંદર જટનીલ તપધાસ પકણર્તા કરવની ઘણની વખત અશક્ય હફોવધાનધા કધારણર એક
એરવની પ્રથધા ઊભની થઈ હતની કર જરમધામાં તપધાસ અપધકધારનીઓ રરમધાન્ડનફો સમયગધાળફો
પકરફો થયધા પછની "પ્રધારમાંપભક ચધાજર્તાશનીટ" દધાખલ કરતધા હતધા.ત્યધારબધાદ રધાજ્ય દ્રધારધા
મરપજસ્ટટરટનર સસુનધાવણનીનની શરૂઆત કરવધાનસુમાં મસુલતવની રધાખવધા પવનમાંતની કરતધા અનર
૧૯૯૮ નની સમાંરહતધાનની કલમ ૩૪૪ હરઠળ આરફોપનીઓનધા વધસુ રરમધાન્ડનર તપધાસ પકણર્તા
થધાય અનર અમાંપતમ ચધાજર્તાશનીટ દધાખલ થધાય ત્યધામાં સસુધની અપધકક ત કરવધા પવનમાંપત કરતધા, ભધારતનધા કધાયદધા પમાંચર ન્યધાપયક વહનીવટનીતમાંત્રનધા સસુધધારધા (વફોલ્યસુમ ૨, ૧૯૪૮, પધાનધા
૭૫૮-૭૬૦) પરનધા અહરવધાલ નમાંબર ૧૪ મધામાં જણધાવ્યસુમાં હતસુમાં કર ઘણધા કરસફોમધામાં
આરફોપનીઓ અદધાલતફોમધામાં કફોઈ અમાંપતમ અહરવધાલ દધાખલ કયધાર્તા પવનધા ઘણધા
મરહનધાઓથની કસ્ટડનીમધામાં હતધા.એર બધાબત પર પણ ધ્યધાન દફોરવધામધામાં આવ્યસુમાં હતસુમાં કર,
વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત કરની શકધાશર નહહીં.આ અદધાલતનની બમાંધધારણનીય
ખમાંડપનીઠ દધારધા મરનકધા ગધામાંધની પવરુધ્ધ યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા [મરનકધા ગધામાંધની પવ.
યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા, (૧૯૭૮) ૧ એસસનીસની ૨૪૮] મધામાં એવસુમાં નકની કરવધામધામાં
આવ્યસુમાં છર કર, આવની પ્રરક્રિયધા મનસ્વની, અન્યધાયની કર અતધારકર્તાક ન હફોઈ
શકર.સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૧૬૭ (૨) નધા અપધપનયમનફો ઈપતહધાસ અનર તરનની
જોગવધાઈમધામાં સધામરલ ‘રડફફોલ્ટ જામનીન’નસુમાં રકણ મકળભકત રનીતર અનસુચ્છરદ-૨૧ સધાથર
જોડધાયરલસુમાં છર અનર તર બમાંધધારણનીય સસુરકધાનની કધાયદરસર વ્યધાખ્યધા પસવધાય બનીજસુ માં કમાંઈ
નથની.
૧૭.૨. ફફોજદધારની કધાયર્તારરપત સમાંરહતધા, ૧૮૯૮ (૧૮૯૮નની સમાંરહતધા) નની કલમ ૧૬૭ હરઠળ, કર
જર સનીઆરપનીસની અમલમધામાં આવ્યધા પહરલધા અમલમધામાં હતની, આરફોપનીનર મહતમ ૧૫
રદવસ મધાટર પફોલનીસ અથવધા ન્યધાપયક કસ્ટડનીમધામાં મફોકલની શકધાતધા હતધા. જોકર, ૧૫
રદવસનની અમાંદર જટનીલ તપધાસ પકણર્તા કરવની ઘણની વખત અશક્ય હફોવધાનધા કધારણર એક
એરવની પ્રથધા ઊભની થઈ હતની કર જરમધામાં તપધાસ અપધકધારનીઓ રરમધાન્ડનફો સમયગધાળફો
પકરફો થયધા પછની "પ્રધારમાંપભક ચધાજર્તાશનીટ" દધાખલ કરતધા હતધા.ત્યધારબધાદ રધાજ્ય દ્રધારધા
મરપજસ્ટટરટનર સસુનધાવણનીનની શરૂઆત કરવધાનસુમાં મસુલતવની રધાખવધા પવનમાંતની કરતધા અનર
૧૯૯૮ નની સમાંરહતધાનની કલમ ૩૪૪ હરઠળ આરફોપનીઓનધા વધસુ રરમધાન્ડનર તપધાસ પકણર્તા
થધાય અનર અમાંપતમ ચધાજર્તાશનીટ દધાખલ થધાય ત્યધામાં સસુધની અપધકક ત કરવધા પવનમાંપત કરતધા, ભધારતનધા કધાયદધા પમાંચર ન્યધાપયક વહનીવટનીતમાંત્રનધા સસુધધારધા (વફોલ્યસુમ ૨, ૧૯૪૮, પધાનધા
૭૫૮-૭૬૦) પરનધા અહરવધાલ નમાંબર ૧૪ મધામાં જણધાવ્યસુમાં હતસુમાં કર ઘણધા કરસફોમધામાં
આરફોપનીઓ અદધાલતફોમધામાં કફોઈ અમાંપતમ અહરવધાલ દધાખલ કયધાર્તા પવનધા ઘણધા
મરહનધાઓથની કસ્ટડનીમધામાં હતધા.એર બધાબત પર પણ ધ્યધાન દફોરવધામધામાં આવ્યસુમાં હતસુમાં કર,
જો ૧૫ રદવસનની અમાંદર પફોલનીસ રરપફોટર્તા દધાખલ કરવધામધામાં ન આવર તફો મરપજસ્ટટરટ
આરફોપનીનર મસુક્ત કરવધા મધાટર બમાંધધાયરલધા છર કર નહહીં અનર તર બધાબતર ન્યધાપયક અપભપ્રધાય
પવરફોધધાભધાસની છર.
૧૭.૩ આથની, કધાયદધા પમાંચર અહરવધાલ નમાં.૧૪મધામાં ૧૫ રદવસનની મસુદત પકરની થયધા પછની પણ
સતત રરમધાન્ડ મધાટર યફોગ્ય જોગવધાઈ કરવધાનની જરુર હફોવધાનની ભલધામણ કરની છર, જરથની ગમાંભનીર ગસુનધાઓનધા રકસ્સધાઓમધામાં સમાંપકણર્તા અનર યફોગ્ય તપધાસનની જરૂરરયધાતફો પકણર્તા
થવધાનની સધાથર પણ વ્યપક્તનની સ્વતમાંત્રતધાનસુમાં રકણ થધાય.વધસુમધામાં, કધાયદધા દધારધા એક
મહતમ સમયગધાળફો પનધધાર્તારરત કરવફો જોઈએ કર જર પસધાર થયધા પછની, મરપજસ્ટટરટ
સમક પફોલનીસ અહરવધાલ દધાખલ કયધાર્તા વગર કફોઈ પણ આરફોપનીનર અટકધાયતમધામાં રધાખની
શકધાશર નહહીં. એવસુમાં પણ જણધાવવધામધામાં આવ્યસુમાં હતસુમાં કર, ઈંગ્લરન્ડમધામાં દરશદ્રફોહ જરવધા ગમાંભનીર
અપરધાધફોનધા આરફોપની વ્યપક્તનર પણ સસુનધાવણનીનની શરૂઆત થધાય ત્યધામાં સસુધની
અપનપશ્ચિત સમય સસુધની જરલમધામાં અટકધાયતમધામાં રધાખની શકધાતની નથની.
૧૭.૪ અહરવધાલ નમાં.૧૪મધામાં દશધાર્તાવરલ સકચનનર લફો કપમશન દધારધા ફફોજદધારની કધાયર્તારરપત સમાંરહતધા, ૧૮૯૮ (વફોલ્યસુમ-૧,૧૯૬૯, પધાનધા ૭૬-૭૭) પરનધા અહરવધાલ નમાં.૧૪મધામાં ફરનીવધાર
પ્રસ્તસુત કરવધામધામાં આવ્યસુ હતસુમાં. કધાયદધા પમાંચર ૧૮૯૮નની સમાંરહતધાનની કલમ ૩૪૪નફો
દસુરુપયફોગ ન થધાય તર મધાટર કલમ ૧૬૭ હરઠળ પનધધાર્તારરત કધાયદરસર સમયગધાળધાથની
વધસુનધા સમય મધાટર આરફોપનીઓનર રરમધાન્ડ કરવધા મધાટર “પ્રધારમાંપભક અહરવધાલફો” દધાખલ
કરવધાનની જરૂરરયધાત પર ભધાર મકક્યફો હતફો.આ બધાબત પર ધ્યધાન દફોરવધામધામાં આવ્યસુમાં
હતસુમાં કર, આનધાથની ગમાંભનીર દસુવ્યર્તાવહધાર થઈ શકર છર, જરમધામાં ધરપકડ કરધાયરલની વ્યપક્તનર
આ રનીતર અપનપશ્ચિત સમય સસુધની કસ્ટડનીમધામાં રધાખની શકધાય છર, અનર તપધાસ હળવધાશથની
આગળ વધની શકર છર.આથની, પમાંચર રરમધાન્ડ મધાટર મહતમ ૬૦ રદવસનની સમયમયધાર્તાદધા
નકની કરવધાનની ભલધામણ કરની હતની.પમાંચર અહરવધાલ નમાંબર ૩૭મધામાં અગધાઉ વ્યક્ત
કરવધામધામાં આવરલની અનધામતનર ધ્યધાનમધામાં લનીધની હતની કર આ પ્રકધારનની સમયમયધાર્તાદધાનની v
આરફોપનીનર મસુક્ત કરવધા મધાટર બમાંધધાયરલધા છર કર નહહીં અનર તર બધાબતર ન્યધાપયક અપભપ્રધાય
પવરફોધધાભધાસની છર.
૧૭.૩ આથની, કધાયદધા પમાંચર અહરવધાલ નમાં.૧૪મધામાં ૧૫ રદવસનની મસુદત પકરની થયધા પછની પણ
સતત રરમધાન્ડ મધાટર યફોગ્ય જોગવધાઈ કરવધાનની જરુર હફોવધાનની ભલધામણ કરની છર, જરથની ગમાંભનીર ગસુનધાઓનધા રકસ્સધાઓમધામાં સમાંપકણર્તા અનર યફોગ્ય તપધાસનની જરૂરરયધાતફો પકણર્તા
થવધાનની સધાથર પણ વ્યપક્તનની સ્વતમાંત્રતધાનસુમાં રકણ થધાય.વધસુમધામાં, કધાયદધા દધારધા એક
મહતમ સમયગધાળફો પનધધાર્તારરત કરવફો જોઈએ કર જર પસધાર થયધા પછની, મરપજસ્ટટરટ
સમક પફોલનીસ અહરવધાલ દધાખલ કયધાર્તા વગર કફોઈ પણ આરફોપનીનર અટકધાયતમધામાં રધાખની
શકધાશર નહહીં. એવસુમાં પણ જણધાવવધામધામાં આવ્યસુમાં હતસુમાં કર, ઈંગ્લરન્ડમધામાં દરશદ્રફોહ જરવધા ગમાંભનીર
અપરધાધફોનધા આરફોપની વ્યપક્તનર પણ સસુનધાવણનીનની શરૂઆત થધાય ત્યધામાં સસુધની
અપનપશ્ચિત સમય સસુધની જરલમધામાં અટકધાયતમધામાં રધાખની શકધાતની નથની.
૧૭.૪ અહરવધાલ નમાં.૧૪મધામાં દશધાર્તાવરલ સકચનનર લફો કપમશન દધારધા ફફોજદધારની કધાયર્તારરપત સમાંરહતધા, ૧૮૯૮ (વફોલ્યસુમ-૧,૧૯૬૯, પધાનધા ૭૬-૭૭) પરનધા અહરવધાલ નમાં.૧૪મધામાં ફરનીવધાર
પ્રસ્તસુત કરવધામધામાં આવ્યસુ હતસુમાં. કધાયદધા પમાંચર ૧૮૯૮નની સમાંરહતધાનની કલમ ૩૪૪નફો
દસુરુપયફોગ ન થધાય તર મધાટર કલમ ૧૬૭ હરઠળ પનધધાર્તારરત કધાયદરસર સમયગધાળધાથની
વધસુનધા સમય મધાટર આરફોપનીઓનર રરમધાન્ડ કરવધા મધાટર “પ્રધારમાંપભક અહરવધાલફો” દધાખલ
કરવધાનની જરૂરરયધાત પર ભધાર મકક્યફો હતફો.આ બધાબત પર ધ્યધાન દફોરવધામધામાં આવ્યસુમાં
હતસુમાં કર, આનધાથની ગમાંભનીર દસુવ્યર્તાવહધાર થઈ શકર છર, જરમધામાં ધરપકડ કરધાયરલની વ્યપક્તનર
આ રનીતર અપનપશ્ચિત સમય સસુધની કસ્ટડનીમધામાં રધાખની શકધાય છર, અનર તપધાસ હળવધાશથની
આગળ વધની શકર છર.આથની, પમાંચર રરમધાન્ડ મધાટર મહતમ ૬૦ રદવસનની સમયમયધાર્તાદધા
નકની કરવધાનની ભલધામણ કરની હતની.પમાંચર અહરવધાલ નમાંબર ૩૭મધામાં અગધાઉ વ્યક્ત
કરવધામધામાં આવરલની અનધામતનર ધ્યધાનમધામાં લનીધની હતની કર આ પ્રકધારનની સમયમયધાર્તાદધાનની v
વકપધ્ધનર પરરણધામર ૬૦ રદવસનફો ગધાળફો પનયપમત બનની શકર છર.જો કર, એવફો પવશ્વધાસ
વ્યક્ત કરવધામધામાં આવ્યફો હતફો કર ઉપલની અદધાલતફો દધારધા યફોગ્ય પનગરધાનની તરનર હલ
કરવધામધામાં મદદ કરશર.
૧૭.૫ રરપફોટર્તા નમાંબર ૪૧મધામાં આપવધામધામાં આવરલધા સકચનફો પર કરન્દ્ર સરકધારર ધ્યધાન આપ્યસુમાં હતસુમાં
અનર ૧૯૭૦મધામાં ફફોજદધારની કધાયર્તારરપત સમાંરહતધાનધા ખરડધાનફો મસુસદફો તતૈયધાર કરતની વખતર
તરનફો સમધાવરશ કયર્વો હતફો.છરવટર, ૧૮૯૮નની સમાંરહતધાનધા સ્થધાનર વતર્તામધાન
સનીઆરપનીસનીનફો અમલ કરવધામધામાં આવ્યફો હતફો. સનીઆરપનીસનીનધામાં "ઉદરશફો અનર
કધારણફોનધામાં પવધધાન"મધામાં જણધાવવધામધામાં આવ્યસુમાં છર કર, સરકધારર કધાયદધા પમાંચનની
ભલધામણફોનસુમાં મકલ્યધામાંકન કરતની વખતર નનીચરનની મહત્ત્વપકણર્તા બધાબતફોનર ધ્યધાનમધામાં લનીધની
હતનીછેઃ
"૩. સરકધારર નનીચરનની મકળભકત બધાબતફોનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર પમાંચનની ભલધામણફોનની
કધાળજીપકવર્તાક તપધાસ કરની હતની:
( ) i પ્રધાકક પતક ન્યધાયનધા સ્વનીકક ત પસદ્ધધામાંતફો અનસુસધાર આરફોપની વ્યપક્તનની પનષ્પક
સસુનધાવણની થવની જોઈએ;
( ) ii તપધાસ અનર સસુનધાવણનીમધામાં પવલમાંબ કર જર મધાત્ર સધામરલ વ્યપક્તઓ મધાટર જ
નરહ પરમાંતસુ સમધાજ મધાટર પણ નસુકસધાનકધારક છર, તરનર ટધાળવધા મધાટર તમધામ
પ્રયધાસફો કરવધા જોઈએ;
( ) iii આ પ્રરક્રિયધા જટનીલ ન હફોવની જોઈએ અનર, શક્ય હફોય ત્યધામાં સસુધની, સમધાજનધામાં
ગરનીબ વગર્વો મધાટર વધાજબની વ્યવહધાર સસુપનપશ્ચિત કરર તરવની હફોવની જોઈએ. "
૧૭.૬ આ પકષ્ઠભકપમમધામાં વતર્તામધાન સમયમધામાં સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૧૬૭ (૨) લધાગસુ
કરવધામધામાં આવની હતની, જરમધામાં ગસુનધાનની ગમાંભનીરતધાનધા પ્રમધાણમધામાં આરફોપનીનધા રરમધાન્ડનની
મસુદત પર સમયમયધાર્તાદધા પ્રદધાન કરવધામધામાં આવની હતની, જર ન થવધાથની આરફોપનીનર
જામનીન મરળવવધાનફો અજરય અપધકધાર પ્રધાપ્ત થધાય છર.કધાયદધા પમાંચર કરરલની ઉપરફોક્ત
વ્યક્ત કરવધામધામાં આવ્યફો હતફો કર ઉપલની અદધાલતફો દધારધા યફોગ્ય પનગરધાનની તરનર હલ
કરવધામધામાં મદદ કરશર.
૧૭.૫ રરપફોટર્તા નમાંબર ૪૧મધામાં આપવધામધામાં આવરલધા સકચનફો પર કરન્દ્ર સરકધારર ધ્યધાન આપ્યસુમાં હતસુમાં
અનર ૧૯૭૦મધામાં ફફોજદધારની કધાયર્તારરપત સમાંરહતધાનધા ખરડધાનફો મસુસદફો તતૈયધાર કરતની વખતર
તરનફો સમધાવરશ કયર્વો હતફો.છરવટર, ૧૮૯૮નની સમાંરહતધાનધા સ્થધાનર વતર્તામધાન
સનીઆરપનીસનીનફો અમલ કરવધામધામાં આવ્યફો હતફો. સનીઆરપનીસનીનધામાં "ઉદરશફો અનર
કધારણફોનધામાં પવધધાન"મધામાં જણધાવવધામધામાં આવ્યસુમાં છર કર, સરકધારર કધાયદધા પમાંચનની
ભલધામણફોનસુમાં મકલ્યધામાંકન કરતની વખતર નનીચરનની મહત્ત્વપકણર્તા બધાબતફોનર ધ્યધાનમધામાં લનીધની
હતનીછેઃ
"૩. સરકધારર નનીચરનની મકળભકત બધાબતફોનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર પમાંચનની ભલધામણફોનની
કધાળજીપકવર્તાક તપધાસ કરની હતની:
( ) i પ્રધાકક પતક ન્યધાયનધા સ્વનીકક ત પસદ્ધધામાંતફો અનસુસધાર આરફોપની વ્યપક્તનની પનષ્પક
સસુનધાવણની થવની જોઈએ;
( ) ii તપધાસ અનર સસુનધાવણનીમધામાં પવલમાંબ કર જર મધાત્ર સધામરલ વ્યપક્તઓ મધાટર જ
નરહ પરમાંતસુ સમધાજ મધાટર પણ નસુકસધાનકધારક છર, તરનર ટધાળવધા મધાટર તમધામ
પ્રયધાસફો કરવધા જોઈએ;
( ) iii આ પ્રરક્રિયધા જટનીલ ન હફોવની જોઈએ અનર, શક્ય હફોય ત્યધામાં સસુધની, સમધાજનધામાં
ગરનીબ વગર્વો મધાટર વધાજબની વ્યવહધાર સસુપનપશ્ચિત કરર તરવની હફોવની જોઈએ. "
૧૭.૬ આ પકષ્ઠભકપમમધામાં વતર્તામધાન સમયમધામાં સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૧૬૭ (૨) લધાગસુ
કરવધામધામાં આવની હતની, જરમધામાં ગસુનધાનની ગમાંભનીરતધાનધા પ્રમધાણમધામાં આરફોપનીનધા રરમધાન્ડનની
મસુદત પર સમયમયધાર્તાદધા પ્રદધાન કરવધામધામાં આવની હતની, જર ન થવધાથની આરફોપનીનર
જામનીન મરળવવધાનફો અજરય અપધકધાર પ્રધાપ્ત થધાય છર.કધાયદધા પમાંચર કરરલની ઉપરફોક્ત
ભલધામણફોમધામાંથની એરવસુમાં સ્પષ્ટ થધાય છર કર, પવધધાનમમાંડળનફો આશય તપધાસ પકણર્તા કરવધા
મધાટર પકરતધા સમયનની જરૂરરયધાત અનર આરફોપનીઓનની નધાગરરક સ્વતમાંત્રતધાનસુમાં રકણ
કરવધાનની જરૂરરયધાત વચ્ચર સમાંતસુલન સધાધવધાનફો હતફો.કલમ ૧૬૭ (૨) એરવફો સ્પષ્ટ
જનધાદરશ પ્રદધાન કરર છર કર તપધાસ એજન્સનીએ પનધધાર્તારરત સમયગધાળધાનની અમાંદર જરૂરની
પસુરધાવધા એકત્ર કરવધા જોઈએ, નહહીં તફો આરફોપનીનર ત્યધારપછની લધામાંબધા સમય મધાટર
અટકધાયતમધામાં રધાખની શકધાશર નહહીં.આ સસુપનપશ્ચિત કરર છર કર તપધાસ અપધકધારનીઓનર વધસુ
રરમધાન્ડનની સમાંભધાવનધાનફો દસુરુપયફોગ કયધાર્તા વગર ઝડપથની અનર અસરકધારક રનીતર કધામ
કરવધા મધાટર મજબકર કરવધામધામાં આવર છર.આ બધાબત એ બધાબતનની પણ ખધાતરની આપર
છર કર ગસુનધાઓનની મધારહતની આપવધાનની તધારનીખથની કફોઈ પણ પ્રકધારનધામાં પબનજરૂરની
પવલમાંબ વગર કફોટર્તા કરસનની નનોંધ લરશર, જરથની તર સમધાજમધામાં વ્યધાપક રનીતર પવશ્વધાસ
ગસુમધાવશર નહહીં અનર ગસુનધારહત ન્યધાય વ્યવસ્થધા પ્રત્યર પનરધાશધાવધાદ પવકસશર નહહીં.
૧૭.૭ આથની, ઉપર જણધાવ્યધા અનસુસધાર કલમ ૧૬૭ (૨) એ અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ જીવન
અનર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનર મનમધાનની અનર ગરરકધાયદરસર રનીતર કરરલની અટકધાયત
સધામર રકણ આપવધાનસુમાં વચન આપતની બમાંધધારણનીય પ્રપતબદ્ધતધા સધાથર સમાંકળધાયરલની છર
અનર તરનફો આ હરતસુ પકણર્તા કરર તરવની રનીતર અથર્તાઘટન થવસુમાં જોઈએ.આ સમાંબમાંધમધામાં અમર
રધાકરશ કસુમધાર પસૌલ પવરુદ્ધ આસધામ રધાજ્ય, (૨૦૧૭) ૧૫ એસસનીસની ૬૭:
(૨૦૧૮) ૧ એસસનીસની (સનીઆરઆઈ) ૪૦૧) નની જોગવધાઈમધામાં સનીઆરપનીસનીનની
કલમ ૧૬૭ (૨) નધા અથર્તાઘટન મધાટર કરટલધાક મકળભકત પસદ્ધધામાંતફો પનધધાર્તારરત કરવધામધામાં
આવ્યધા છર, જોકર તરમધામાં સધામરલ કધાયદધાનધા પ્રશ્નફો વતર્તામધાન કરસથની થફોડધામાં અલગ છર.
રધાકરશ કસુમધાર પસૌલ (રધાકરશ કસુમધાર પસૌલ પવરુદ્ધ આસધામ રધાજ્ય, (૨૦૧૭) ૧૫
એસસનીસની ૬૭: (૨૦૧૮) ૧ એસસનીસની (સનીઆરઆઈ) ૪૦૧) નધા કરસમધામાં ત્રણ
ન્યધાયધાધનીશફોનની ખમાંડપનીઠ સમક મસુકધાયરલધા પ્રશ્નફો એરવધા હતધા કર - શસુમાં કલમ ૧૬૭ (૨)
(એ) (૧) હરઠળ ૯૦ રદવસનની રરમધાન્ડ મસુદત વધધારવધાનની જોગવધાઈ એવધા
મધાટર પકરતધા સમયનની જરૂરરયધાત અનર આરફોપનીઓનની નધાગરરક સ્વતમાંત્રતધાનસુમાં રકણ
કરવધાનની જરૂરરયધાત વચ્ચર સમાંતસુલન સધાધવધાનફો હતફો.કલમ ૧૬૭ (૨) એરવફો સ્પષ્ટ
જનધાદરશ પ્રદધાન કરર છર કર તપધાસ એજન્સનીએ પનધધાર્તારરત સમયગધાળધાનની અમાંદર જરૂરની
પસુરધાવધા એકત્ર કરવધા જોઈએ, નહહીં તફો આરફોપનીનર ત્યધારપછની લધામાંબધા સમય મધાટર
અટકધાયતમધામાં રધાખની શકધાશર નહહીં.આ સસુપનપશ્ચિત કરર છર કર તપધાસ અપધકધારનીઓનર વધસુ
રરમધાન્ડનની સમાંભધાવનધાનફો દસુરુપયફોગ કયધાર્તા વગર ઝડપથની અનર અસરકધારક રનીતર કધામ
કરવધા મધાટર મજબકર કરવધામધામાં આવર છર.આ બધાબત એ બધાબતનની પણ ખધાતરની આપર
છર કર ગસુનધાઓનની મધારહતની આપવધાનની તધારનીખથની કફોઈ પણ પ્રકધારનધામાં પબનજરૂરની
પવલમાંબ વગર કફોટર્તા કરસનની નનોંધ લરશર, જરથની તર સમધાજમધામાં વ્યધાપક રનીતર પવશ્વધાસ
ગસુમધાવશર નહહીં અનર ગસુનધારહત ન્યધાય વ્યવસ્થધા પ્રત્યર પનરધાશધાવધાદ પવકસશર નહહીં.
૧૭.૭ આથની, ઉપર જણધાવ્યધા અનસુસધાર કલમ ૧૬૭ (૨) એ અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ જીવન
અનર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનર મનમધાનની અનર ગરરકધાયદરસર રનીતર કરરલની અટકધાયત
સધામર રકણ આપવધાનસુમાં વચન આપતની બમાંધધારણનીય પ્રપતબદ્ધતધા સધાથર સમાંકળધાયરલની છર
અનર તરનફો આ હરતસુ પકણર્તા કરર તરવની રનીતર અથર્તાઘટન થવસુમાં જોઈએ.આ સમાંબમાંધમધામાં અમર
રધાકરશ કસુમધાર પસૌલ પવરુદ્ધ આસધામ રધાજ્ય, (૨૦૧૭) ૧૫ એસસનીસની ૬૭:
(૨૦૧૮) ૧ એસસનીસની (સનીઆરઆઈ) ૪૦૧) નની જોગવધાઈમધામાં સનીઆરપનીસનીનની
કલમ ૧૬૭ (૨) નધા અથર્તાઘટન મધાટર કરટલધાક મકળભકત પસદ્ધધામાંતફો પનધધાર્તારરત કરવધામધામાં
આવ્યધા છર, જોકર તરમધામાં સધામરલ કધાયદધાનધા પ્રશ્નફો વતર્તામધાન કરસથની થફોડધામાં અલગ છર.
રધાકરશ કસુમધાર પસૌલ (રધાકરશ કસુમધાર પસૌલ પવરુદ્ધ આસધામ રધાજ્ય, (૨૦૧૭) ૧૫
એસસનીસની ૬૭: (૨૦૧૮) ૧ એસસનીસની (સનીઆરઆઈ) ૪૦૧) નધા કરસમધામાં ત્રણ
ન્યધાયધાધનીશફોનની ખમાંડપનીઠ સમક મસુકધાયરલધા પ્રશ્નફો એરવધા હતધા કર - શસુમાં કલમ ૧૬૭ (૨)
(એ) (૧) હરઠળ ૯૦ રદવસનની રરમધાન્ડ મસુદત વધધારવધાનની જોગવધાઈ એવધા
અપરધાધફોનધા સમાંબમાંધમધામાં લધાગસુ થશર કર જરમધામાં મહતમ કરદનફો ગધાળફો ૧૦ વરર્તા હતફો, પણ
લઘસુતમ ગધાળફો ૧૦ વરર્તાથની ઓછફો હતફો.બનીજસુ માં, શસુમાં આરફોપની દધારધા દધાખલ કરવધામધામાં
આવરલની જામનીન મધાટરનની અરજીનર કલમ ૧૬૭ (૨) હરઠળ કધાયદરસર સમયગધાળફો
પકરફો થયફો ન હફોવધા છતધામાં પણ રડફફોલ્ટ જામનીન મધાટરનની અરજી તરનીકર અથર્તાઘટન કરની
શકધાય તરમ છર.બહસુમતનીનફો અપભપ્રધાય એવફો હતફો કર 90 રદવસનની મયધાર્તાદધા ફક્ત એવધા
અપરધાધફોનધા સમાંબમાંધમધામાં ઉપલબ્ધ છર જરમધામાં ઓછધામધામાં ઓછધા 10 વરર્તાનની કરદનની સજા
નકની કરવધામધામાં આવની છર અનર આરફોપનીનધા વકનીલ દધારધા ઉચ્ચ અદધાલતમધામાં લરપખત
અરજીનધા બદલધામધામાં રડફફોલ્ટ જામનીન મધાટર મસૌપખક દલનીલફો કરવધામધામાં આવની છર.આ
બધાબત એરવધા તકર્તા પર આધધારરત હતની કર, વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનની બધાબતફોમધામાં
અદધાલતર વધધારર ટરકપનકલ ન બનવસુમાં જોઈએ.ન્યધાયમકપતર્તા મદન બની. લફોકસુર દધારધા
તરમનધા બહસુમતની અપભપ્રધાયમધામાં નનીચર મસુજબ નનોંધવધામધામાં આવ્યસુમાં છરછેઃ (એરસ.સની.સની.
પની.પની. ૯૫-૯૬ અનર ૯૯, ફકરધા ૨૯, ૩૨ અનર ૪૧)
"૨૯. આમ છતધામાં, ૨૪ કલધાકનની અમાંદર અનર અન્યથધા સમયમયધાર્તાદધાનની અમાંદર તપધાસ
પકણર્તા કરવધાનફો મકળભકત કધાયદધાકનીય ઇરધાદફો બદલધાયફો નથની, જોકર તર
સમયગધાળફો વરર્વો જતધા લમાંબધાવવધામધામાં આવ્યફો છર.આ એક એરવફો સમાંકરત છર કર
તપધાસ પકણર્તા કરવધા મધાટર પયધાર્તાપ્ત સમય આપવધા ઉપરધામાંત, પવધધાનમમાંડળર
વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનર પણ મહત્વ આપ્યસુમાં છર અનર હમાંમરશધા એવસુમાં અનસુભવ્યસુમાં
છર કર, આરફોપનીનર લધામાંબધા સમય સસુધની અથવધા અપનપશ્ચિત સમયગધાળધા મધાટર
કસ્ટડનીમધામાં રધાખવફો તર અનસુપચત રહરશર.આ જ કધારણફોસર અનર તપધાસ
એજન્સનીનર જવધાબદધાર ઠરરવવધા મધાટર પવધધાનસભધાએ સમયમયધાર્તાદધા નકની કરની
છર......” xxxx xxxx xxx xxx
લઘસુતમ ગધાળફો ૧૦ વરર્તાથની ઓછફો હતફો.બનીજસુ માં, શસુમાં આરફોપની દધારધા દધાખલ કરવધામધામાં
આવરલની જામનીન મધાટરનની અરજીનર કલમ ૧૬૭ (૨) હરઠળ કધાયદરસર સમયગધાળફો
પકરફો થયફો ન હફોવધા છતધામાં પણ રડફફોલ્ટ જામનીન મધાટરનની અરજી તરનીકર અથર્તાઘટન કરની
શકધાય તરમ છર.બહસુમતનીનફો અપભપ્રધાય એવફો હતફો કર 90 રદવસનની મયધાર્તાદધા ફક્ત એવધા
અપરધાધફોનધા સમાંબમાંધમધામાં ઉપલબ્ધ છર જરમધામાં ઓછધામધામાં ઓછધા 10 વરર્તાનની કરદનની સજા
નકની કરવધામધામાં આવની છર અનર આરફોપનીનધા વકનીલ દધારધા ઉચ્ચ અદધાલતમધામાં લરપખત
અરજીનધા બદલધામધામાં રડફફોલ્ટ જામનીન મધાટર મસૌપખક દલનીલફો કરવધામધામાં આવની છર.આ
બધાબત એરવધા તકર્તા પર આધધારરત હતની કર, વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનની બધાબતફોમધામાં
અદધાલતર વધધારર ટરકપનકલ ન બનવસુમાં જોઈએ.ન્યધાયમકપતર્તા મદન બની. લફોકસુર દધારધા
તરમનધા બહસુમતની અપભપ્રધાયમધામાં નનીચર મસુજબ નનોંધવધામધામાં આવ્યસુમાં છરછેઃ (એરસ.સની.સની.
પની.પની. ૯૫-૯૬ અનર ૯૯, ફકરધા ૨૯, ૩૨ અનર ૪૧)
"૨૯. આમ છતધામાં, ૨૪ કલધાકનની અમાંદર અનર અન્યથધા સમયમયધાર્તાદધાનની અમાંદર તપધાસ
પકણર્તા કરવધાનફો મકળભકત કધાયદધાકનીય ઇરધાદફો બદલધાયફો નથની, જોકર તર
સમયગધાળફો વરર્વો જતધા લમાંબધાવવધામધામાં આવ્યફો છર.આ એક એરવફો સમાંકરત છર કર
તપધાસ પકણર્તા કરવધા મધાટર પયધાર્તાપ્ત સમય આપવધા ઉપરધામાંત, પવધધાનમમાંડળર
વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનર પણ મહત્વ આપ્યસુમાં છર અનર હમાંમરશધા એવસુમાં અનસુભવ્યસુમાં
છર કર, આરફોપનીનર લધામાંબધા સમય સસુધની અથવધા અપનપશ્ચિત સમયગધાળધા મધાટર
કસ્ટડનીમધામાં રધાખવફો તર અનસુપચત રહરશર.આ જ કધારણફોસર અનર તપધાસ
એજન્સનીનર જવધાબદધાર ઠરરવવધા મધાટર પવધધાનસભધાએ સમયમયધાર્તાદધા નકની કરની
છર......” xxxx xxxx xxx xxx
૩૨. .... ઘણધામાં લધામાંબધા સમયથની, એક સદનીથની વધસુ સમયથની, આવધા પવચધારફો અનર
મમાંતવ્યફોથની અપધપનયમનર તપધાસનધા ઝડપની સમધાપન સસુપનપશ્ચિત કરવધા મધાટર
પ્રરરરત કરવધામધામાં આવ્યફો છર, જરથની આરફોપની વ્યપક્ત લધામાંબધા સમય સસુધની
કસ્ટડનીમધામાં રહરવધાથની તરનની વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાથની પબનજરૂરની રનીતર વમાંપચત ન
રહની જાય.અમધારધા મતર, અમધારની સધામર ચધાલની રહરલની સમાંપકણર્તા ચચધાર્તાનર તપધાસનધામાં
ઝડપની સમધાપન અનર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનધા દ્રપષ્ટકફોણથની જોવની જોઈએ
અનર નરહ કર, સમાંપકણર્તા શબ્દકફોરનીય કર પસુસ્તરકયધા દ્રપષ્ટકફોણથની, કર જરનફો
પ્રચધાર સરકધાર તરફથની હધાજર થતધામાં પવધ્વધાન વરકલ દ્રધારધા કરધાયફો છર તર
મસુજબ.
૪૧. અમર આ દ્રપષ્ટકફોણનર એરવસુમાં ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર અપનધાવનીએ છનીએ કર વ્યપક્તગત
સ્વતમાંત્રતધા અનર બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૧નની બધાબતફોમધામાં હમાંમરશધા
ઔપચધારરકતધા અથવધા ટરકપનકલ હફોવસુમાં સલધાહભયસુર્યું નથની.આ કફોટર્તા અનર અન્ય
બમાંધધારણનીય અદધાલતફોનધા વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધા ન્યધાયશધાસ્ત્રનધા
ઇપતહધાસમધામાં, હરપબયસ કફોપર્તાસનની રરટ અનર મસુખ્ય ન્યધાયધાધનીશ અથવધા
અદધાલતનર સમાંબફોધવધામધામાં આવરલધા પત્રનધા આધધારર પણ અન્ય રરટ મધાટરનની
અરજીઓનફો સમધાવરશ થધાય છર. (શબ્દભધાર આપવધામધામાં આવર છર.)
આથની, અનસુચ્છરદ ૨૧મધામાં સમધાયરલધા અપધકધારફોનર સ્પશર્તાતની કફોઈ પણ બધાબત પર પવચધાર કરતની
વખતર કફોટર્તા કઠફોર અથવધા ઔપચધારરકતધાપકણર્તા અપભગમ ન અપનધાવની શકર.
૧૭.૮ એરસ. કધાશની પવરુદ્ધ રધાજ્ય [એસ. કધાશની પવરુદ્ધ રધાજ્ય, (૨૦૨૧) ૧૨ એસસનીસની
૧:૨૦૨૦ એસસનીસની ઓનલધાઇન એરસ.સની. ૫૨૯] મધામાં આ અદધાલતનધા તધાજરતરનધા
ચસુકધાદધાનધા લધાભ સધાથર પણ આપણર સમાંદભર્તા આપની શકનીએ, જરમધામાં એવસુમાં અવલફોકન
કરવધામધામાં આવ્યસુમાં હતસુમાં કર કલમ ૧૬૭ (૨) હરઠળ રડફફોલ્ટ જામનીન મરળવવધાનફો
મમાંતવ્યફોથની અપધપનયમનર તપધાસનધા ઝડપની સમધાપન સસુપનપશ્ચિત કરવધા મધાટર
પ્રરરરત કરવધામધામાં આવ્યફો છર, જરથની આરફોપની વ્યપક્ત લધામાંબધા સમય સસુધની
કસ્ટડનીમધામાં રહરવધાથની તરનની વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાથની પબનજરૂરની રનીતર વમાંપચત ન
રહની જાય.અમધારધા મતર, અમધારની સધામર ચધાલની રહરલની સમાંપકણર્તા ચચધાર્તાનર તપધાસનધામાં
ઝડપની સમધાપન અનર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનધા દ્રપષ્ટકફોણથની જોવની જોઈએ
અનર નરહ કર, સમાંપકણર્તા શબ્દકફોરનીય કર પસુસ્તરકયધા દ્રપષ્ટકફોણથની, કર જરનફો
પ્રચધાર સરકધાર તરફથની હધાજર થતધામાં પવધ્વધાન વરકલ દ્રધારધા કરધાયફો છર તર
મસુજબ.
૪૧. અમર આ દ્રપષ્ટકફોણનર એરવસુમાં ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર અપનધાવનીએ છનીએ કર વ્યપક્તગત
સ્વતમાંત્રતધા અનર બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૧નની બધાબતફોમધામાં હમાંમરશધા
ઔપચધારરકતધા અથવધા ટરકપનકલ હફોવસુમાં સલધાહભયસુર્યું નથની.આ કફોટર્તા અનર અન્ય
બમાંધધારણનીય અદધાલતફોનધા વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધા ન્યધાયશધાસ્ત્રનધા
ઇપતહધાસમધામાં, હરપબયસ કફોપર્તાસનની રરટ અનર મસુખ્ય ન્યધાયધાધનીશ અથવધા
અદધાલતનર સમાંબફોધવધામધામાં આવરલધા પત્રનધા આધધારર પણ અન્ય રરટ મધાટરનની
અરજીઓનફો સમધાવરશ થધાય છર. (શબ્દભધાર આપવધામધામાં આવર છર.)
આથની, અનસુચ્છરદ ૨૧મધામાં સમધાયરલધા અપધકધારફોનર સ્પશર્તાતની કફોઈ પણ બધાબત પર પવચધાર કરતની
વખતર કફોટર્તા કઠફોર અથવધા ઔપચધારરકતધાપકણર્તા અપભગમ ન અપનધાવની શકર.
૧૭.૮ એરસ. કધાશની પવરુદ્ધ રધાજ્ય [એસ. કધાશની પવરુદ્ધ રધાજ્ય, (૨૦૨૧) ૧૨ એસસનીસની
૧:૨૦૨૦ એસસનીસની ઓનલધાઇન એરસ.સની. ૫૨૯] મધામાં આ અદધાલતનધા તધાજરતરનધા
ચસુકધાદધાનધા લધાભ સધાથર પણ આપણર સમાંદભર્તા આપની શકનીએ, જરમધામાં એવસુમાં અવલફોકન
કરવધામધામાં આવ્યસુમાં હતસુમાં કર કલમ ૧૬૭ (૨) હરઠળ રડફફોલ્ટ જામનીન મરળવવધાનફો
અપધકધાર અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનફો અપભન્ન રહસ્સફો છર અનર
પ્રવતર્તામધાન રફોગચધાળધાનની પસ્થપત દરપમયધાન પણ જામનીન મરળવવધાનફો કપથત
અપધકધાર રદ કરની શકધાય નહની. આ બધાબત પર ભધાર મકકવધામધામાં આવ્યફો હતફો કર, આરફોપનીનર મસુક્ત કરવધાનફો અપધકધાર, તપધાસ હધાથ ધરવધા અનર ચધાજર્તાશનીટ રજક કરવધા
મધાટર રધાજ્યનધા અપધકધાર કરતધામાં અગતધા ધરધાવર છર.
૧૭.૯ વધસુમધામાં, તર બધાબત સધારની રનીતર સ્થધાપપત છર કર દમાંડધાત્મક કધાયદધાનધા પનમધાર્તાણમધામાં કફોઈ
અસ્પષ્ટતધા હફોય તફો, અદધાલતફોએ વ્યપક્તગત આરફોપની અનર રધાજ્ય મશનીનરની
વચ્ચરનની સવર્તાવ્યધાપની શપક્તનની અસમધાનતધાનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર આરફોપનીનધા
અપધકધારફોનધા રકણ તરફ ઝસુકધાવ ધરધાવતધા અથર્તાઘટનનસુમાં સમથર્તાન કરવસુમાં જોઈએ.આ
કધાયદફો મધાત્ર નકર દમાંડધાત્મક કધાયદધાઓનધા રકસ્સધામધામાં જ લધાગસુ નથની પડતફો, પરમાંતસુ
આરફોપનીનની સ્વતમાંત્રતધા છનીનવની લરવધાનની જોગવધાઈ કરતની પ્રરક્રિયધાઓનધા રકસ્સધામધામાં પણ
લધાગસુ પડર છર.
૧૭.૧૦ ખધાસ કરનીનર સનીઆરપનીસનીનધા સમાંદભર્તામધામાં, હરતસુ અનર કધારણફોનસુમાં પનવરદન (સસુપ્રધા) તર
રચનધામધામાં ખધાસ સહધાયક છર. કલમ ૧૬૭(૨) નસુમાં અથર્તાઘટન પવધધાનમમાંડળ દધારધા
વ્યક્ત કરવધામધામાં આવરલધા પત્રપધામાંખનીય મસુખ્ય હરતસુઓનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર કરવસુમાં પડશર, એટલર કર પનષ્પક સસુનધાવણની, ઝડપની તપધાસ અનર ટટધાયલ સસુપનપશ્ચિત કરવની અનર
સમધાજનધા ગરનીબ વગર્વોનધા રહતફોનસુમાં રકણ કરવધા મધાટર એક તકર્તાસમાંગત પ્રરક્રિયધા સ્થધાપપત
કરવની. આ હરતસુઓ બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ મળરલધા વ્યધાપક મકળભકત
અપધકધારનધા ઉપગણ પસવધાય બનીજસુ માં કમાંઈ નથની.
૧૭.૧૧ આથની, અનસુચ્છરદ-૨૧ હરઠળ જીવન અનર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનધા મકળભકત
અપધકધારનર જાળવની રધાખવધાનધા પરરપ્રરક્ષ્યમધામાં આપણર હધાલનધા કરસમધામાં ઊભની થયરલની
પ્રવતર્તામધાન રફોગચધાળધાનની પસ્થપત દરપમયધાન પણ જામનીન મરળવવધાનફો કપથત
અપધકધાર રદ કરની શકધાય નહની. આ બધાબત પર ભધાર મકકવધામધામાં આવ્યફો હતફો કર, આરફોપનીનર મસુક્ત કરવધાનફો અપધકધાર, તપધાસ હધાથ ધરવધા અનર ચધાજર્તાશનીટ રજક કરવધા
મધાટર રધાજ્યનધા અપધકધાર કરતધામાં અગતધા ધરધાવર છર.
૧૭.૯ વધસુમધામાં, તર બધાબત સધારની રનીતર સ્થધાપપત છર કર દમાંડધાત્મક કધાયદધાનધા પનમધાર્તાણમધામાં કફોઈ
અસ્પષ્ટતધા હફોય તફો, અદધાલતફોએ વ્યપક્તગત આરફોપની અનર રધાજ્ય મશનીનરની
વચ્ચરનની સવર્તાવ્યધાપની શપક્તનની અસમધાનતધાનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર આરફોપનીનધા
અપધકધારફોનધા રકણ તરફ ઝસુકધાવ ધરધાવતધા અથર્તાઘટનનસુમાં સમથર્તાન કરવસુમાં જોઈએ.આ
કધાયદફો મધાત્ર નકર દમાંડધાત્મક કધાયદધાઓનધા રકસ્સધામધામાં જ લધાગસુ નથની પડતફો, પરમાંતસુ
આરફોપનીનની સ્વતમાંત્રતધા છનીનવની લરવધાનની જોગવધાઈ કરતની પ્રરક્રિયધાઓનધા રકસ્સધામધામાં પણ
લધાગસુ પડર છર.
૧૭.૧૦ ખધાસ કરનીનર સનીઆરપનીસનીનધા સમાંદભર્તામધામાં, હરતસુ અનર કધારણફોનસુમાં પનવરદન (સસુપ્રધા) તર
રચનધામધામાં ખધાસ સહધાયક છર. કલમ ૧૬૭(૨) નસુમાં અથર્તાઘટન પવધધાનમમાંડળ દધારધા
વ્યક્ત કરવધામધામાં આવરલધા પત્રપધામાંખનીય મસુખ્ય હરતસુઓનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર કરવસુમાં પડશર, એટલર કર પનષ્પક સસુનધાવણની, ઝડપની તપધાસ અનર ટટધાયલ સસુપનપશ્ચિત કરવની અનર
સમધાજનધા ગરનીબ વગર્વોનધા રહતફોનસુમાં રકણ કરવધા મધાટર એક તકર્તાસમાંગત પ્રરક્રિયધા સ્થધાપપત
કરવની. આ હરતસુઓ બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ મળરલધા વ્યધાપક મકળભકત
અપધકધારનધા ઉપગણ પસવધાય બનીજસુ માં કમાંઈ નથની.
૧૭.૧૧ આથની, અનસુચ્છરદ-૨૧ હરઠળ જીવન અનર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનધા મકળભકત
અપધકધારનર જાળવની રધાખવધાનધા પરરપ્રરક્ષ્યમધામાં આપણર હધાલનધા કરસમધામાં ઊભની થયરલની
મકમાંઝવણનધા ઉકરલ મધાટર કલમ-૧૬૭(૨) નધા પવપવધ ન્યધાપયક અથર્તાઘટનફોનર સ્પષ્ટ
અનર સમાંકપલત કરનીશસુમાં."
૩૫. સદરહસુ જોગવધાઈ અન્વયર મળરલ અપધકધારનધા પરરણધામર અદધાલતફોએ તરનર યફોગ્ય
અસર આપવની પડશર અનર આ રનીતર આ સમયગધાળધા પછની કફોઇપણ અટકધાયત પનપશ્ચિત
રનીતર ગરરકધાયદરસર ગણધાશર, કધારણ કર તર સમાંબમાંપધત વ્યપક્તનની સ્વતમાંત્રતધા પર હસુમલફો છર.
એટલધા મધાટર આરફોપનીનર કલમ-૧૬૭ (૨) નફો લધાભ મળર તર સસુપનપશ્ચિત કરવસુમાં તર મધાત્ર
તપધાસ એજન્સનીનની જ નહહીં, પરમાંતસુ અદધાલતફોનની પણ ફરજ છર.
સમાંરહતધાનની કલમ-૧૭૦:
"૧૭૦. પકરધાવફો પકરતફો હફોય ત્યધારર કરસફો મરપજસ્ટટરટનર મફોકલવધા.-
(૧) આ પ્રકરણ હરઠળ તપધાસ કયધાર્તા પછની, પફોલનીસ સ્ટરશનનધા પ્રભધારની અપધકધારનીનર જો
એવસુમાં લધાગર કર ઉપર જણધાવ્યધા પ્રમધાણર પકરતફો પસુરધાવફો અથવધા વધાજબની આધધાર છર, તફો તર અપધકધારની પફોલનીસ અહરવધાલ પર ગસુનધાનની નનોંધ લરવધા મધાટર અનર આરફોપનીનફો
કરસ ચલધાવવધા અથવધા કરસ કમનીટ કરવધા સકમ મરપજસ્ટટરટ સમક આરફોપનીનર
મફોકલની આપશર, અથવધા, જો ગસુનફો જામનીનપધાત્ર હફોય અનર આરફોપની જામનીન પસુરધા
પધાડવધા સકમ હફોય, તફો પનધધાર્તારરત રદવસર આવધા મરપજસ્ટટરટ સમક હધાજર થવધા
મધાટર અનર અન્યથધા સકચનધા ન મળર ત્યધામાં સસુધની આવધા મરપજસ્ટટરટ સમક દરરફોજ
હધાજર રહરવધા મધાટર તરનની પધાસરથની જામનીન લરશર."
અનર સમાંકપલત કરનીશસુમાં."
૩૫. સદરહસુ જોગવધાઈ અન્વયર મળરલ અપધકધારનધા પરરણધામર અદધાલતફોએ તરનર યફોગ્ય
અસર આપવની પડશર અનર આ રનીતર આ સમયગધાળધા પછની કફોઇપણ અટકધાયત પનપશ્ચિત
રનીતર ગરરકધાયદરસર ગણધાશર, કધારણ કર તર સમાંબમાંપધત વ્યપક્તનની સ્વતમાંત્રતધા પર હસુમલફો છર.
એટલધા મધાટર આરફોપનીનર કલમ-૧૬૭ (૨) નફો લધાભ મળર તર સસુપનપશ્ચિત કરવસુમાં તર મધાત્ર
તપધાસ એજન્સનીનની જ નહહીં, પરમાંતસુ અદધાલતફોનની પણ ફરજ છર.
સમાંરહતધાનની કલમ-૧૭૦:
"૧૭૦. પકરધાવફો પકરતફો હફોય ત્યધારર કરસફો મરપજસ્ટટરટનર મફોકલવધા.-
(૧) આ પ્રકરણ હરઠળ તપધાસ કયધાર્તા પછની, પફોલનીસ સ્ટરશનનધા પ્રભધારની અપધકધારનીનર જો
એવસુમાં લધાગર કર ઉપર જણધાવ્યધા પ્રમધાણર પકરતફો પસુરધાવફો અથવધા વધાજબની આધધાર છર, તફો તર અપધકધારની પફોલનીસ અહરવધાલ પર ગસુનધાનની નનોંધ લરવધા મધાટર અનર આરફોપનીનફો
કરસ ચલધાવવધા અથવધા કરસ કમનીટ કરવધા સકમ મરપજસ્ટટરટ સમક આરફોપનીનર
મફોકલની આપશર, અથવધા, જો ગસુનફો જામનીનપધાત્ર હફોય અનર આરફોપની જામનીન પસુરધા
પધાડવધા સકમ હફોય, તફો પનધધાર્તારરત રદવસર આવધા મરપજસ્ટટરટ સમક હધાજર થવધા
મધાટર અનર અન્યથધા સકચનધા ન મળર ત્યધામાં સસુધની આવધા મરપજસ્ટટરટ સમક દરરફોજ
હધાજર રહરવધા મધાટર તરનની પધાસરથની જામનીન લરશર."
૩૬. પસધ્ધધાથર્તા પવરુદ્ધ યસુપની રધાજ્ય, (૨૦૨૧)૧-એસસનીસની-૬૭૬ નધા કરસમધામાં
કલમ-૧૭૦નધા વ્યધાપ અનર વ્યધાપકતધા અમાંગર આ અદધાલતર અગધાઉ ચચધાર્તા કરરલ છર. આ
એક એવની સતધા છર જરનફો ઉપયફોગ અદધાલત દધારધા સમાંબમાંપધત એજન્સની દધારધા તપધાસ પકણર્તા
થયધા પછની કરવધામધામાં આવર છર. એટલધા મધાટર, આ મધાત્ર અદધાલતનધા દ્રપષ્ટકફોણથની
પ્રરક્રિયધાગત અનસુપધાલન છર અનર આ રનીતર તપધાસ એજન્સનીનની ભકપમકધા મયધાર્તારદત છર.
જ્યધારર ફરરયધાદની પકનર આરફોપનીઓનની કસ્ટડનીનની જરૂર ન હફોય, ત્યધારર સમાંરહતધાનની
કલમ-૧૭૦ હરઠળ મરપજસ્ટટરટ સમક કરસ મફોકલવધામધામાં આવર ત્યધારર ધરપકડ કરવધાનની
જરૂર રહરતની નથની. ઉપરધામાંત, જામનીન અરજી દધાખલ કરવધાનની પણ જરૂર રહરતની નથની, કધારણ કર આરફોપનીનર મધાત્ર આરફોપનધામસુમાં ઘડવધાનધા હરતસુથની અનર ટટધાયલ મધાટર પ્રફોસરસ જારની
કરવધા મધાટર જ અદધાલત મફોકલવધામધામાં આવર છર.જો અદધાલતનર એવસુમાં લધાગર કર રરમધાન્ડનની
કફોઈ જરૂર નથની, તફો અદધાલત સમાંરહતધાનની કલમ-૮૮ પર પરત ફરની શકર છર અનર
ટટધાયલનની શરૂઆતમધામાં આરફોપનીનની હધાજરની સસુપનપશ્ચિત કરવધા મધાટર જરૂરની ઔપચધારરકતધાઓ
પકણર્તા કરની શકર છર. અલબત, એવની પરરપસ્થપત હફોઈ શકર છર કર જ્યધામાં રરમધાન્ડનની જરૂર
પડની શકર છર, મધાત્ર તરવધા રકસ્સધાઓમધામાં જ આરફોપનીનર સધામાંભળવફો પડશર. એટલર, આવની
પરરપસ્થપતમધામાં જો અદધાલતનર પ્રથમ દ્રપષ્ટએ લધાગર કર રરમધાન્ડનની જરૂર પડશર તફો
આરફોપનીઓનર એક તક આપવની પડશર. અમર સ્પષ્ટ કરનીએ છનીએ કર, જર કરસફોમધામાં
કલમ-૧૭૦નધા વ્યધાપ અનર વ્યધાપકતધા અમાંગર આ અદધાલતર અગધાઉ ચચધાર્તા કરરલ છર. આ
એક એવની સતધા છર જરનફો ઉપયફોગ અદધાલત દધારધા સમાંબમાંપધત એજન્સની દધારધા તપધાસ પકણર્તા
થયધા પછની કરવધામધામાં આવર છર. એટલધા મધાટર, આ મધાત્ર અદધાલતનધા દ્રપષ્ટકફોણથની
પ્રરક્રિયધાગત અનસુપધાલન છર અનર આ રનીતર તપધાસ એજન્સનીનની ભકપમકધા મયધાર્તારદત છર.
જ્યધારર ફરરયધાદની પકનર આરફોપનીઓનની કસ્ટડનીનની જરૂર ન હફોય, ત્યધારર સમાંરહતધાનની
કલમ-૧૭૦ હરઠળ મરપજસ્ટટરટ સમક કરસ મફોકલવધામધામાં આવર ત્યધારર ધરપકડ કરવધાનની
જરૂર રહરતની નથની. ઉપરધામાંત, જામનીન અરજી દધાખલ કરવધાનની પણ જરૂર રહરતની નથની, કધારણ કર આરફોપનીનર મધાત્ર આરફોપનધામસુમાં ઘડવધાનધા હરતસુથની અનર ટટધાયલ મધાટર પ્રફોસરસ જારની
કરવધા મધાટર જ અદધાલત મફોકલવધામધામાં આવર છર.જો અદધાલતનર એવસુમાં લધાગર કર રરમધાન્ડનની
કફોઈ જરૂર નથની, તફો અદધાલત સમાંરહતધાનની કલમ-૮૮ પર પરત ફરની શકર છર અનર
ટટધાયલનની શરૂઆતમધામાં આરફોપનીનની હધાજરની સસુપનપશ્ચિત કરવધા મધાટર જરૂરની ઔપચધારરકતધાઓ
પકણર્તા કરની શકર છર. અલબત, એવની પરરપસ્થપત હફોઈ શકર છર કર જ્યધામાં રરમધાન્ડનની જરૂર
પડની શકર છર, મધાત્ર તરવધા રકસ્સધાઓમધામાં જ આરફોપનીનર સધામાંભળવફો પડશર. એટલર, આવની
પરરપસ્થપતમધામાં જો અદધાલતનર પ્રથમ દ્રપષ્ટએ લધાગર કર રરમધાન્ડનની જરૂર પડશર તફો
આરફોપનીઓનર એક તક આપવની પડશર. અમર સ્પષ્ટ કરનીએ છનીએ કર, જર કરસફોમધામાં
આરફોપનીઓ પહરલધામાંથની જ કસ્ટડનીમધામાં છર, તર કરસફો પવશર અમર કશસુમાં કહસુમાં નથની, તરનધા મધાટર
જામનીન અરજીનફો પનણર્તાય અરજીનધા ગસુણદફોર પર લરવધાનફો રહરશર. એટલસુમાં જ પકરતસુમાં છર કર
સમાંરહતધાનની કલમ-૧૭૦નસુમાં યફોગ્ય પધાલન કરવધા મધાટર જામનીન અરજી દધાખલ કરવધાનની
જરૂર રહરતની નથની. આ અદધાલતર પસદ્ધધાથર્તા પવરુદ્ધ યસુપની રધાજ્ય, (૨૦૨૧)૧-
એસસનીસની-૬૭૬નધા કરસમધામાં ઠરધાવરલ છર કરછેઃ
"ઉપરફોક્ત જોગવધાઈનધા અથર્તાઘટન પર ન્યધાપયક પકવર્તાધધારણધાઓ પણ ઉપલબ્ધ છર, અલબત, તર
રદલ્હની ઉચ્ચ અદધાલતનની છર.
૫. રદલ્હની ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય પવ. સની. બની. આઈ. [રદલ્હની ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય પવ. સની. બની.
આઈ., ૨૦૦૪-એસસનીસની ઓનલધાઇન રદલ્હની-૫૩:(૨૦૦૪)૭૨-ડનીઆરજર-
૬૨૯], રદલ્હની હધાઇકફોટર પણ સધામધાવધાળધાનની દલનીલ જરવની જ દલનીલ ધ્યધાનર લનીધની હતની કર
સનીઆરપનીસનીનની કલમ-૧૭૦ જ્યધામાં સસુધની આરફોપનીનર કસ્ટડનીમધામાં ન લરવધામધામાં આવર ત્યધામાં
સસુધની ટટધાયલ કફોટર્તાનર ચધાજર્તાશનીટ સ્વનીકધારતધામાં અવરફોધર છર. સમાંબમાંપધત સધાર નનીચર મસુજબ
છરછેઃ(એસસનીસની ઓનલધાઇન રદલ્હની પરરધા-૧૫-૧૬ અનર ૧૯-૨૦)
"૧૫. આ કલમમધામાં ‘કસ્ટડની’ શબ્દનફો અથર્તા પફોલનીસ કર ન્યધાપયક કસ્ટડની જણધાતફો
નથની.તરમધામાં મધાત્ર તપધાસ અપધકધારની દધારધા ચધાજર્તાશનીટ દધાખલ કરતની વખતર
આરફોપનીનર રજક કરવધાનફો ઉલરખ કરવધામધામાં આવ્યફો છર, ત્યધારબધાદ, અદધાલતનની
ભકપમકધા શરૂ થધાય છર. જો એવસુમાં ન હફોત તફો તપધાસ અપધકધારનીનર આરફોપનીનની
સસુનધાવણની કરવધા મધાટર પકરતધા પસુરધાવધા મળધા પછની જામનીનપધાત્ર ગસુનધામધામાં વ્યપક્તનર
જામનીન પર છફોડવધાનની સતધા આપવધામધામાં આવની ન હફોત અનર આવધા આરફોપનીનર
અદધાલત દધારધા જામનીન પર છફોડવધા મધાટર મરપજસ્ટટરટ સમક કસ્ટડનીમધામાં રજક કરવફો
તરનધા મધાટર ફરપજયધાત હફોત.
જામનીન અરજીનફો પનણર્તાય અરજીનધા ગસુણદફોર પર લરવધાનફો રહરશર. એટલસુમાં જ પકરતસુમાં છર કર
સમાંરહતધાનની કલમ-૧૭૦નસુમાં યફોગ્ય પધાલન કરવધા મધાટર જામનીન અરજી દધાખલ કરવધાનની
જરૂર રહરતની નથની. આ અદધાલતર પસદ્ધધાથર્તા પવરુદ્ધ યસુપની રધાજ્ય, (૨૦૨૧)૧-
એસસનીસની-૬૭૬નધા કરસમધામાં ઠરધાવરલ છર કરછેઃ
"ઉપરફોક્ત જોગવધાઈનધા અથર્તાઘટન પર ન્યધાપયક પકવર્તાધધારણધાઓ પણ ઉપલબ્ધ છર, અલબત, તર
રદલ્હની ઉચ્ચ અદધાલતનની છર.
૫. રદલ્હની ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય પવ. સની. બની. આઈ. [રદલ્હની ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય પવ. સની. બની.
આઈ., ૨૦૦૪-એસસનીસની ઓનલધાઇન રદલ્હની-૫૩:(૨૦૦૪)૭૨-ડનીઆરજર-
૬૨૯], રદલ્હની હધાઇકફોટર પણ સધામધાવધાળધાનની દલનીલ જરવની જ દલનીલ ધ્યધાનર લનીધની હતની કર
સનીઆરપનીસનીનની કલમ-૧૭૦ જ્યધામાં સસુધની આરફોપનીનર કસ્ટડનીમધામાં ન લરવધામધામાં આવર ત્યધામાં
સસુધની ટટધાયલ કફોટર્તાનર ચધાજર્તાશનીટ સ્વનીકધારતધામાં અવરફોધર છર. સમાંબમાંપધત સધાર નનીચર મસુજબ
છરછેઃ(એસસનીસની ઓનલધાઇન રદલ્હની પરરધા-૧૫-૧૬ અનર ૧૯-૨૦)
"૧૫. આ કલમમધામાં ‘કસ્ટડની’ શબ્દનફો અથર્તા પફોલનીસ કર ન્યધાપયક કસ્ટડની જણધાતફો
નથની.તરમધામાં મધાત્ર તપધાસ અપધકધારની દધારધા ચધાજર્તાશનીટ દધાખલ કરતની વખતર
આરફોપનીનર રજક કરવધાનફો ઉલરખ કરવધામધામાં આવ્યફો છર, ત્યધારબધાદ, અદધાલતનની
ભકપમકધા શરૂ થધાય છર. જો એવસુમાં ન હફોત તફો તપધાસ અપધકધારનીનર આરફોપનીનની
સસુનધાવણની કરવધા મધાટર પકરતધા પસુરધાવધા મળધા પછની જામનીનપધાત્ર ગસુનધામધામાં વ્યપક્તનર
જામનીન પર છફોડવધાનની સતધા આપવધામધામાં આવની ન હફોત અનર આવધા આરફોપનીનર
અદધાલત દધારધા જામનીન પર છફોડવધા મધાટર મરપજસ્ટટરટ સમક કસ્ટડનીમધામાં રજક કરવફો
તરનધા મધાટર ફરપજયધાત હફોત.
૧૬. જો પફોલનીસ/તપધાસ અપધકધારની એવસુમાં મધાનર છર કર આરફોપની ભધાગરડસુ નહહીં બનર અનર
સમન્સનની અવગણનધા નહહીં કરર, કધારણ કર તર તપધાસમધામાં સહયફોગ આપની રહફો
હફોવધાથની અનર તરનની ધરપકડ પવનધા પણ તપધાસ પકરની થઈ શકર છર, તફો ત.ક.અ.
આવધા આરફોપનીનર કસ્ટડનીમધામાં રજક કરવધા મધાટર બમાંધધાયરલ નથની.
૧૯. એવસુમાં જણધાય છર કર પવદધાન પવશરર ન્યધાયધાધનીશ, દરરક પબન-જામનીનપધાત્ર અનર
પફોલનીસ અપધકધારનધા ગસુનધામધામાં પફોલનીસનર હમાંમરશધામાં કફોઈ વ્યપક્તનની ધરપકડ કરવધાનની
જરૂર છર, ભલર તર તપધાસનધા હરતસુ મધાટર જરૂરની ન હફોય, તરવની ગરરસમજ હરઠળ
મહરનત કરની રહધા હતધા.
૨૦. તરનધા બદલર કધાયદફો જસુદફો છર.જો પફોલનીસ મધાટર વ્યપક્તનની ધરપકડ પવનધા તપધાસ
પકણર્તા કરવની શક્ય હફોય અનર જો આરફોપની દધારધા તપધાસ પકણર્તા કરવધામધામાં તપધાસ
અપધકધારનીનર તમધામ પ્રકધારનફો સહકધાર આપવધામધામાં આવર, તફો સધામધાન્ય અનર
સધાધધારણ ક્રિમમધામાં પફોલનીસર હમાંમરશધા કફોઈ વ્યપક્તનની ધરપકડ કરવધાથની અનર તરનર
જરલમધામાં મફોકલવધાથની બચવસુમાં જોઈએ.મધાત્ર અત્યમાંત જરૂરરયધાતનધા રકસ્સધાઓમધામાં જ, જરમધામાં વ્યપક્તનની ધરપકડ પવનધા તપધાસ પકણર્તા કરવની શક્ય નથની, ઉદધાહરણ
તરનીકર, કફોઈ વ્યપક્તનર ગસુનધારહત વસ્તસુઓ અથવધા હપથયધારફોનની બરધામદગની મધાટર
અથવધા તરનધા સહયફોગનીઓ અથવધા કફોઈ સધામાંયફોપગક પસુરધાવધા પવશર કરટલનીક મધારહતની
અથવધા સસુરધાગ મરળવવધા મધાટર જરૂર પડની શકર છર, જરથની તરનની ધરપકડ જરૂરની બનની
શકર.આ પ્રકધારનની ધરપકડ ત્યધારર પણ જરૂરની બનની શકર છર, જ્યધારર સમાંબમાંપધત
તપધાસ અપધકધારની અથવધા પફોલનીસ સ્ટરશનનધા ઇન્ચધાજર્તા અપધકધારનીનર લધાગર કર
જઘન્ય અપરધાધનધા આકરપનર કધારણર આરફોપનીનની હધાજરની મરળવવની મસુશ્કરલ છર, કધારણ કર તરનધા ફરધાર થવધાનની અથવધા પ્રરક્રિયધાનસુમાં ઉલમાંઘન કરવધાનની અથવધા
ન્યધાયથની ભધાગવધાનની શક્યતધા નકધારની શકધાય નહહીં."
સમન્સનની અવગણનધા નહહીં કરર, કધારણ કર તર તપધાસમધામાં સહયફોગ આપની રહફો
હફોવધાથની અનર તરનની ધરપકડ પવનધા પણ તપધાસ પકરની થઈ શકર છર, તફો ત.ક.અ.
આવધા આરફોપનીનર કસ્ટડનીમધામાં રજક કરવધા મધાટર બમાંધધાયરલ નથની.
૧૯. એવસુમાં જણધાય છર કર પવદધાન પવશરર ન્યધાયધાધનીશ, દરરક પબન-જામનીનપધાત્ર અનર
પફોલનીસ અપધકધારનધા ગસુનધામધામાં પફોલનીસનર હમાંમરશધામાં કફોઈ વ્યપક્તનની ધરપકડ કરવધાનની
જરૂર છર, ભલર તર તપધાસનધા હરતસુ મધાટર જરૂરની ન હફોય, તરવની ગરરસમજ હરઠળ
મહરનત કરની રહધા હતધા.
૨૦. તરનધા બદલર કધાયદફો જસુદફો છર.જો પફોલનીસ મધાટર વ્યપક્તનની ધરપકડ પવનધા તપધાસ
પકણર્તા કરવની શક્ય હફોય અનર જો આરફોપની દધારધા તપધાસ પકણર્તા કરવધામધામાં તપધાસ
અપધકધારનીનર તમધામ પ્રકધારનફો સહકધાર આપવધામધામાં આવર, તફો સધામધાન્ય અનર
સધાધધારણ ક્રિમમધામાં પફોલનીસર હમાંમરશધા કફોઈ વ્યપક્તનની ધરપકડ કરવધાથની અનર તરનર
જરલમધામાં મફોકલવધાથની બચવસુમાં જોઈએ.મધાત્ર અત્યમાંત જરૂરરયધાતનધા રકસ્સધાઓમધામાં જ, જરમધામાં વ્યપક્તનની ધરપકડ પવનધા તપધાસ પકણર્તા કરવની શક્ય નથની, ઉદધાહરણ
તરનીકર, કફોઈ વ્યપક્તનર ગસુનધારહત વસ્તસુઓ અથવધા હપથયધારફોનની બરધામદગની મધાટર
અથવધા તરનધા સહયફોગનીઓ અથવધા કફોઈ સધામાંયફોપગક પસુરધાવધા પવશર કરટલનીક મધારહતની
અથવધા સસુરધાગ મરળવવધા મધાટર જરૂર પડની શકર છર, જરથની તરનની ધરપકડ જરૂરની બનની
શકર.આ પ્રકધારનની ધરપકડ ત્યધારર પણ જરૂરની બનની શકર છર, જ્યધારર સમાંબમાંપધત
તપધાસ અપધકધારની અથવધા પફોલનીસ સ્ટરશનનધા ઇન્ચધાજર્તા અપધકધારનીનર લધાગર કર
જઘન્ય અપરધાધનધા આકરપનર કધારણર આરફોપનીનની હધાજરની મરળવવની મસુશ્કરલ છર, કધારણ કર તરનધા ફરધાર થવધાનની અથવધા પ્રરક્રિયધાનસુમાં ઉલમાંઘન કરવધાનની અથવધા
ન્યધાયથની ભધાગવધાનની શક્યતધા નકધારની શકધાય નહહીં."
૬. ત્યધારબધાદનધા એક ચસુકધાદધામધામાં રદલ્હની ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયનની રડપવઝન બહેંચર રદલ્હની ઉચ્ચ
ન્યધાયધાલય પવરુદ્ધ રધાજ્ય [રદલ્હની ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય પવરુદ્ધ રધાજ્ય, ૨૦૧૮-એસસનીસની
ઓનલધાઇન-રદલ્હની-૧૨૩૦૬ : (૨૦૧૮)૨૫૪-ડનીએલટની-૬૪૧] મધામાં રદલ્હની ઉચ્ચ
અદધાલત [રદલ્હની ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય પવરુદ્ધ સનીબનીઆઇ, ૨૦૦૪-એસસનીસની-
ઓનલધાઇન રદલ્હની-૫૩ : (૨૦૦૪) ૭૨-ડનીઆરજર-૬૨૯]નધા આ અવલફોકનફો પર
આધધાર રધાખ્યફો હતફો અનર નનોંધ્યસુ હતસુમાં કર ચધાજર્તાશનીટ/આખરની અહરવધાલ દધાખલ કરતની વખતર
આરફોપનીનર કરદમધામાં મફોકલવફો એ પફોલનીસ અપધકધારનધા અનર પબન જામનીનપધાત્ર ગસુનધા સધાથર
સમાંકળધાયરલધા દરરક કરસમધામાં આવશ્યક નથની.
૭. મધાત્ર રદલ્હની ઉચ્ચ અદધાલતર જ આ અપભપ્રધાય અપનધાવ્યફો છર એવસુ નથની, અન્ય ઉચ્ચ
અદધાલતફોએ પણ સ્પષ્ટપણર આ પ્રસ્તધાવનર અનસુસયર્વો છર કર આરફોપનીનની ધરપકડ કરવધામધામાં
આવરલ ન હફોય અનર તરનર અદધાલત સમક રજક કરવધામધામાં આવરલ ન હફોય મધાત્ર એટલધા
કધારણથની ફફોજદધારની અદધાલતફો ચધાજર્તાશનીટ સ્વનીકધારવધાનફો ઇનકધાર કરની શકર નહહીં.
૮. દનીનદયધાળ રકશનચમાંદ પવ. ગસુજરધાત રધાજ્ય (દનીનદયધાળ રકશનચમાંદ પવ. ગસુજરધાત રધાજ્ય, ૧૯૮૨-એસસનીસની ઓનલધાઇન ગસુજરધાત-૧૭૨૨છેઃ ૨છેઃ૧૯૮૩-રક્રિલલૉજ-૧૫૮૩) મધામાં
ઉચ્ચ અદધાલતર નનીચર મસુજબ નનોંધ લનીધની હતનીછેઃ (એસસનીસની ઓનલધાઇન ગસુજરધાત પરરધા-
૨ અનર ૮)
"૨.....તર ફરરયધાદપકનફો કરસ હતફો કર બર આરફોપની એટલર કર હધાલનધા અરજદધાર નમાં.૪ અનર
૫, જર મરહલધાઓ છર, તરમનર અગધાઉ જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવ્યધા હફોવધા
છતધામાં તરઓ ચધાજર્તાશનીટ સધાથર અદધાલત સમક રજક કરવધા સમયર ઉપલબ્ધ ન
હતધા.આથની, જ્યધામાં સસુધની તમધામ આરફોપનીઓ રજક ન થધાય ત્યધામાં સસુધની અદધાલતર
ચધાજર્તાશનીટ સ્વનીકધારવધાનફો ઇનકધાર કરની દનીધફો હફોવધાથની ચધાજર્તાશનીટ રજક કરની શકધાયરલ
નહહીં અનર આખરર, એક ચફોકસ પત્ર દધારધા પણ, રરકફોડર્તામધામાંથની એવસુમાં લધાગર છર કર
ન્યધાયધાલય પવરુદ્ધ રધાજ્ય [રદલ્હની ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય પવરુદ્ધ રધાજ્ય, ૨૦૧૮-એસસનીસની
ઓનલધાઇન-રદલ્હની-૧૨૩૦૬ : (૨૦૧૮)૨૫૪-ડનીએલટની-૬૪૧] મધામાં રદલ્હની ઉચ્ચ
અદધાલત [રદલ્હની ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય પવરુદ્ધ સનીબનીઆઇ, ૨૦૦૪-એસસનીસની-
ઓનલધાઇન રદલ્હની-૫૩ : (૨૦૦૪) ૭૨-ડનીઆરજર-૬૨૯]નધા આ અવલફોકનફો પર
આધધાર રધાખ્યફો હતફો અનર નનોંધ્યસુ હતસુમાં કર ચધાજર્તાશનીટ/આખરની અહરવધાલ દધાખલ કરતની વખતર
આરફોપનીનર કરદમધામાં મફોકલવફો એ પફોલનીસ અપધકધારનધા અનર પબન જામનીનપધાત્ર ગસુનધા સધાથર
સમાંકળધાયરલધા દરરક કરસમધામાં આવશ્યક નથની.
૭. મધાત્ર રદલ્હની ઉચ્ચ અદધાલતર જ આ અપભપ્રધાય અપનધાવ્યફો છર એવસુ નથની, અન્ય ઉચ્ચ
અદધાલતફોએ પણ સ્પષ્ટપણર આ પ્રસ્તધાવનર અનસુસયર્વો છર કર આરફોપનીનની ધરપકડ કરવધામધામાં
આવરલ ન હફોય અનર તરનર અદધાલત સમક રજક કરવધામધામાં આવરલ ન હફોય મધાત્ર એટલધા
કધારણથની ફફોજદધારની અદધાલતફો ચધાજર્તાશનીટ સ્વનીકધારવધાનફો ઇનકધાર કરની શકર નહહીં.
૮. દનીનદયધાળ રકશનચમાંદ પવ. ગસુજરધાત રધાજ્ય (દનીનદયધાળ રકશનચમાંદ પવ. ગસુજરધાત રધાજ્ય, ૧૯૮૨-એસસનીસની ઓનલધાઇન ગસુજરધાત-૧૭૨૨છેઃ ૨છેઃ૧૯૮૩-રક્રિલલૉજ-૧૫૮૩) મધામાં
ઉચ્ચ અદધાલતર નનીચર મસુજબ નનોંધ લનીધની હતનીછેઃ (એસસનીસની ઓનલધાઇન ગસુજરધાત પરરધા-
૨ અનર ૮)
"૨.....તર ફરરયધાદપકનફો કરસ હતફો કર બર આરફોપની એટલર કર હધાલનધા અરજદધાર નમાં.૪ અનર
૫, જર મરહલધાઓ છર, તરમનર અગધાઉ જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવ્યધા હફોવધા
છતધામાં તરઓ ચધાજર્તાશનીટ સધાથર અદધાલત સમક રજક કરવધા સમયર ઉપલબ્ધ ન
હતધા.આથની, જ્યધામાં સસુધની તમધામ આરફોપનીઓ રજક ન થધાય ત્યધામાં સસુધની અદધાલતર
ચધાજર્તાશનીટ સ્વનીકધારવધાનફો ઇનકધાર કરની દનીધફો હફોવધાથની ચધાજર્તાશનીટ રજક કરની શકધાયરલ
નહહીં અનર આખરર, એક ચફોકસ પત્ર દધારધા પણ, રરકફોડર્તામધામાંથની એવસુમાં લધાગર છર કર
ચધાજર્તાશનીટ આરફોપની નમાં.૪ અનર ૫ પવનધા રજક કરવધામધામાં આવરલ હતની.રરકફોડર્તા પરનધા
પસુરધાવધાઓમધામાંથની આ ખકબ જ સ્પષ્ટ છર.
૮. આ તબકર મધારર કહરવસુમાં જોઇએ કર ફફોજદધારની અદધાલતફો દધારધા પવદધાન મરપજસ્ટટરટ
અથવધા તરમનધા કચરરની કમર્તાચધારનીઓ મધારફતર આરફોપની વ્યપક્તઓનર રજક કયધાર્તા પવનધા
ચધાજર્તાશનીટ સ્વનીકધારવધાનફો ઇનકધાર કધાયદધાનની કફોઈ જોગવધાઈ દધારધા વધાજબની
નથની.તરથની, તમધામ અદધાલતફોએ એ વધાત ધ્યધાનર લરવની જોઈએ કર જ્યધારર પણ
પફોલનીસ દધારધા ચધાજર્તાશનીટ રજક કરવધામધામાં આવર ત્યધારર કમર્તાચધારનીઓ અથવધા મરપજસ્ટટરટ
દધારધા ચધાજર્તાશનીટ પર કફોઈ કપત અથવધા જરૂરરયધાત સધાથર સમાંબમાંપધત કફોઈ પણ શરરધા
સધાથર ચધાજર્તાશનીટનર સ્વનીકધારની લરવની જોઈએ.પરમાંતસુ જ્યધારર પફોલનીસ ચધાજર્તાશનીટ રજક કરર, ત્યધારર ખધાસ કરનીનર સમાંરહતધાનની કલમ-૪૬૮નની જોગવધાઈ, જર ગસુનધાઓનસુમાં સમાંજધાન
લરવધાનની સમયમયધાર્તાદધા દશધાર્તાવર છર, તરનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર તર સ્વનીકધારવની
અદધાલતનની ફરજ છર.તરવની જ રનીતર, પફોલનીસ સતધામમાંડળફોએ પણ તમધામ પફોલનીસ
અપધકધારનીઓનર ભધારપકવર્તાક જણધાવવસુમાં જોઈએ કર જો આવધા કફોઈ કધારણફોસર
ચધાજર્તાશનીટ સ્વનીકધારવધામધામાં ન આવર તફો, સત્ર ન્યધાયધાધનીશનસુમાં ધ્યધાન આ હકનીકતફો
તરફ દફોરવસુમાં જોઈએ અનર યફોગ્ય હસુકમ મરળવવફો જોઈએ, જરથની ભપવષ્યમધામાં આવની
મસુશ્કરલનીઓ ઊભની ન થધાય."
૯. અમર ઉચ્ચ અદધાલતફોનધા ઉપરફોક્ત દ્રપષ્ટકફોણ સધાથર સમાંમત છનીએ અનર સદરહસુ ન્યધાપયક
દ્રપષ્ટકફોણનર અમધારની મમાંજકરની આપવધા મધામાંગનીએ છનીએ.સનીઆરપનીસનીનની કલમ-૧૭૦નર
ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર યફોગ્ય રનીતર નનોંધવધામધામાં આવ્યસુમાં છર કર ચધાજર્તાશનીટ દધાખલ કરતની વખતર દરરક
આરફોપનીનની ધરપકડ કરવધાનની જવધાબદધારની ઇનચધાજર્તા અપધકધારની પર નથની.હકનીકતમધામાં, અમર
એવધા કરસફો જોયધા છર, જરમધામાં આરફોપનીએ સમગ તપધાસમધામાં સહકધાર આપ્યફો છર અનર છતધામાં
પણ દધાખલ કરવધામધામાં આવરલની ચધાજર્તાશનીટ અન્વયર પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ જારની કરવધામધામાં
પસુરધાવધાઓમધામાંથની આ ખકબ જ સ્પષ્ટ છર.
૮. આ તબકર મધારર કહરવસુમાં જોઇએ કર ફફોજદધારની અદધાલતફો દધારધા પવદધાન મરપજસ્ટટરટ
અથવધા તરમનધા કચરરની કમર્તાચધારનીઓ મધારફતર આરફોપની વ્યપક્તઓનર રજક કયધાર્તા પવનધા
ચધાજર્તાશનીટ સ્વનીકધારવધાનફો ઇનકધાર કધાયદધાનની કફોઈ જોગવધાઈ દધારધા વધાજબની
નથની.તરથની, તમધામ અદધાલતફોએ એ વધાત ધ્યધાનર લરવની જોઈએ કર જ્યધારર પણ
પફોલનીસ દધારધા ચધાજર્તાશનીટ રજક કરવધામધામાં આવર ત્યધારર કમર્તાચધારનીઓ અથવધા મરપજસ્ટટરટ
દધારધા ચધાજર્તાશનીટ પર કફોઈ કપત અથવધા જરૂરરયધાત સધાથર સમાંબમાંપધત કફોઈ પણ શરરધા
સધાથર ચધાજર્તાશનીટનર સ્વનીકધારની લરવની જોઈએ.પરમાંતસુ જ્યધારર પફોલનીસ ચધાજર્તાશનીટ રજક કરર, ત્યધારર ખધાસ કરનીનર સમાંરહતધાનની કલમ-૪૬૮નની જોગવધાઈ, જર ગસુનધાઓનસુમાં સમાંજધાન
લરવધાનની સમયમયધાર્તાદધા દશધાર્તાવર છર, તરનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર તર સ્વનીકધારવની
અદધાલતનની ફરજ છર.તરવની જ રનીતર, પફોલનીસ સતધામમાંડળફોએ પણ તમધામ પફોલનીસ
અપધકધારનીઓનર ભધારપકવર્તાક જણધાવવસુમાં જોઈએ કર જો આવધા કફોઈ કધારણફોસર
ચધાજર્તાશનીટ સ્વનીકધારવધામધામાં ન આવર તફો, સત્ર ન્યધાયધાધનીશનસુમાં ધ્યધાન આ હકનીકતફો
તરફ દફોરવસુમાં જોઈએ અનર યફોગ્ય હસુકમ મરળવવફો જોઈએ, જરથની ભપવષ્યમધામાં આવની
મસુશ્કરલનીઓ ઊભની ન થધાય."
૯. અમર ઉચ્ચ અદધાલતફોનધા ઉપરફોક્ત દ્રપષ્ટકફોણ સધાથર સમાંમત છનીએ અનર સદરહસુ ન્યધાપયક
દ્રપષ્ટકફોણનર અમધારની મમાંજકરની આપવધા મધામાંગનીએ છનીએ.સનીઆરપનીસનીનની કલમ-૧૭૦નર
ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર યફોગ્ય રનીતર નનોંધવધામધામાં આવ્યસુમાં છર કર ચધાજર્તાશનીટ દધાખલ કરતની વખતર દરરક
આરફોપનીનની ધરપકડ કરવધાનની જવધાબદધારની ઇનચધાજર્તા અપધકધારની પર નથની.હકનીકતમધામાં, અમર
એવધા કરસફો જોયધા છર, જરમધામાં આરફોપનીએ સમગ તપધાસમધામાં સહકધાર આપ્યફો છર અનર છતધામાં
પણ દધાખલ કરવધામધામાં આવરલની ચધાજર્તાશનીટ અન્વયર પબન-જામનીનપધાત્ર વફોરમાંટ જારની કરવધામધામાં
આવ્યસુમાં છર, જર એવસુમાં મધાનનીનર કર, આરફોપનીનની ધરપકડ કરવધાનની અનર તરનર અદધાલત સમક
રજક કરવધાનની ફરજ છર.અમધારુ
માં મધાનવસુમાં છર કર જો તપધાસ અપધકધારનીનર આરફોપની ભધાગની જશર
અથવધા સમન્સનની અવગણનધા કરશર તરવસુમાં નથની લધાગતસુમાં, તફો તરનર/તરણનીનર કસ્ટડનીમધામાં રજક
કરવધાનની જરૂર નથની.સનીઆરપનીસનીનની કલમ-૧૭૦મધા ‘કસ્ટડની’ શબ્દનફો અથર્તા પફોલનીસ
અથવધા ન્યધાપયક કસ્ટડની એવફો નથની થતફો પરમાંતસુ તર મધાત્ર ચધાજર્તાશનીટ દધાખલ કરતની વખતર
તપધાસ અપધકધારની દધારધા આરફોપનીનર રજક કરવધાનફો સમાંકરત આપર છર.
૧૦. અમર નનોંધનીએ છનીએ કર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધા આપણધા બમાંધધારણનીય જનધાદરશનસુમાં એક
મહત્વપકણર્તા પધાસસુમાં છર.તપધાસ દરપમયધાન આરફોપનીનની ધરપકડ કરવધાનફો પ્રસમાંગ ત્યધારર જરૂરની
બનર છર જ્યધારર કસ્ટડનીમધામાં તપધાસ જરૂરની હફોય અથવધા તર ઘકણધાસ્પદ અપરધાધ હફોય અથવધા
જ્યધામાં સધાકનીઓનર પ્રભધાપવત કરવધાનની શક્યતધા હફોય અથવધા આરફોપની ફરધાર થધાય તરમ
હફોય.મધાત્ર એટલધા કધારણસર કર ધરપકડ કરવની કધાયદરસર છર, તરથની ધરપકડ કરવની જ
જોઇએ તરવસુમાં જરૂરની નથની.ધરપકડ કરવધાનની સતધાનધા અપસ્તત્વ અનર તરનધા ઉપયફોગ મધાટરનધા
વધાજબનીપણધામાં વચ્ચર તફધાવત હફોવફો જ જોઈએ. જો ધરપકડનર સધામધાન્ય બનધાવવધામધામાં
આવર, તફો તર વ્યપક્તનની પ્રપતષ્ઠધા અનર આત્મસન્મધાનનર પધારધાવધાર નસુકસધાન પહનોંચધાડની
શકર છર. જો તપધાસ અપધકધારની પધાસર એવસુમાં મધાનવધાનસુમાં કફોઈ કધારણ ન હફોય કર આરફોપની ભધાગની
જશર અથવધા સમન્સનની અવગણનધા કરશર અનર હકનીકતમધામાં, તરણર તપધાસમધામાં સમાંપકણર્તા
સહકધાર આપ્યફો હફોય તફો, અમર આ વધાતનર સમજી શકતધા નથની કર શધા મધાટર અપધકધારની પર
આરફોપનીનની ધરપકડ કરવધાનની ફરજ પધાડવની જોઈએ.
૧૧. હકનીકતમધામાં, આપણર, એવની પરરપસ્થપતનફો સધામનફો કરની રહધા છનીએ કર જ્યધામાં જોગનીન્દર
કસુમધાર કરસ [જોગનીન્દર કસુમધાર પવ. સ્ટરટ ઓફ યસુ.પની., (૧૯૯૪) ૪ એસસનીસની ૨૬૦ :
૧૯૯૪ એસસનીસની (રક્રિ) ૧૧૭૨]મધામાંનધા અવલફોકનફોથની પવપરનીત, પફોલનીસ અપધકધારનીએ
ધરપકડ સમયર કરવની રનીતર સધામનફો કરવફો પડર છર, ટટધાયલ કફોટર્તા સનીઆરપનીસનીનની કલમ-
૧૭૦નની જોગવધાઈઓનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર ચધાજર્તાશનીટ રરકફોડર્તા પર લરવધાનની પકવર્તા-
રજક કરવધાનની ફરજ છર.અમધારુ
માં મધાનવસુમાં છર કર જો તપધાસ અપધકધારનીનર આરફોપની ભધાગની જશર
અથવધા સમન્સનની અવગણનધા કરશર તરવસુમાં નથની લધાગતસુમાં, તફો તરનર/તરણનીનર કસ્ટડનીમધામાં રજક
કરવધાનની જરૂર નથની.સનીઆરપનીસનીનની કલમ-૧૭૦મધા ‘કસ્ટડની’ શબ્દનફો અથર્તા પફોલનીસ
અથવધા ન્યધાપયક કસ્ટડની એવફો નથની થતફો પરમાંતસુ તર મધાત્ર ચધાજર્તાશનીટ દધાખલ કરતની વખતર
તપધાસ અપધકધારની દધારધા આરફોપનીનર રજક કરવધાનફો સમાંકરત આપર છર.
૧૦. અમર નનોંધનીએ છનીએ કર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધા આપણધા બમાંધધારણનીય જનધાદરશનસુમાં એક
મહત્વપકણર્તા પધાસસુમાં છર.તપધાસ દરપમયધાન આરફોપનીનની ધરપકડ કરવધાનફો પ્રસમાંગ ત્યધારર જરૂરની
બનર છર જ્યધારર કસ્ટડનીમધામાં તપધાસ જરૂરની હફોય અથવધા તર ઘકણધાસ્પદ અપરધાધ હફોય અથવધા
જ્યધામાં સધાકનીઓનર પ્રભધાપવત કરવધાનની શક્યતધા હફોય અથવધા આરફોપની ફરધાર થધાય તરમ
હફોય.મધાત્ર એટલધા કધારણસર કર ધરપકડ કરવની કધાયદરસર છર, તરથની ધરપકડ કરવની જ
જોઇએ તરવસુમાં જરૂરની નથની.ધરપકડ કરવધાનની સતધાનધા અપસ્તત્વ અનર તરનધા ઉપયફોગ મધાટરનધા
વધાજબનીપણધામાં વચ્ચર તફધાવત હફોવફો જ જોઈએ. જો ધરપકડનર સધામધાન્ય બનધાવવધામધામાં
આવર, તફો તર વ્યપક્તનની પ્રપતષ્ઠધા અનર આત્મસન્મધાનનર પધારધાવધાર નસુકસધાન પહનોંચધાડની
શકર છર. જો તપધાસ અપધકધારની પધાસર એવસુમાં મધાનવધાનસુમાં કફોઈ કધારણ ન હફોય કર આરફોપની ભધાગની
જશર અથવધા સમન્સનની અવગણનધા કરશર અનર હકનીકતમધામાં, તરણર તપધાસમધામાં સમાંપકણર્તા
સહકધાર આપ્યફો હફોય તફો, અમર આ વધાતનર સમજી શકતધા નથની કર શધા મધાટર અપધકધારની પર
આરફોપનીનની ધરપકડ કરવધાનની ફરજ પધાડવની જોઈએ.
૧૧. હકનીકતમધામાં, આપણર, એવની પરરપસ્થપતનફો સધામનફો કરની રહધા છનીએ કર જ્યધામાં જોગનીન્દર
કસુમધાર કરસ [જોગનીન્દર કસુમધાર પવ. સ્ટરટ ઓફ યસુ.પની., (૧૯૯૪) ૪ એસસનીસની ૨૬૦ :
૧૯૯૪ એસસનીસની (રક્રિ) ૧૧૭૨]મધામાંનધા અવલફોકનફોથની પવપરનીત, પફોલનીસ અપધકધારનીએ
ધરપકડ સમયર કરવની રનીતર સધામનફો કરવફો પડર છર, ટટધાયલ કફોટર્તા સનીઆરપનીસનીનની કલમ-
૧૭૦નની જોગવધાઈઓનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર ચધાજર્તાશનીટ રરકફોડર્તા પર લરવધાનની પકવર્તા-
ઔપચધારરકતધા તરનીકર આરફોપનીનની ધરપકડનફો આગહ રધાખર છર. અમર આવધા ક્રિમનર ખફોટફો
ગણનીએ છનીએ અનર તર સનીઆરપનીસનીનની કલમ-૧૭૦નધા ઉદરશ્યનની પવરુદ્ધ છનીએ.
સમાંરહતધાનની કલમ-૨૦૪ અનર ૨૦૯
"૨૦૪. કધામગનીરની હસુકમ.
(૧) જો ગસુનધાનસુમાં સમાંજધાન લરનધાર મરપજસ્ટટરટનધા મતર, ગસુનધા અમાંગર કધાયર્તાવધાહની કરવધા મધાટર પકરતફો
આધધાર હફોય, અનર કરસ -
(ક) સમન્સ કરસ હફોય, તફો તર આરફોપનીનની હધાજરની મધાટર સમન્સ બહધાર પધાડશર, અથવધા
(ખ) વફોરન્ટ-કરસ, તફો એવધા મરપજસ્ટટરટ સમક (જો તરનર પફોતધાનર હકકમત ન
હફોય તફો) અથવધા હકકમત ધરધાવતધા મરપજસ્ટટરટ સમક અમસુક સમયર
આરફોપનીનર લધાવવધા વફોરમાંટ અથવધા જો તરનર યફોગ્ય લધાગર તફો, હધાજર થવધાનર
સમન્સ કધાઢની શકશર."
"૨૦૯. જ્યધારર ગસુનફો મધાત્ર સત્ર અદધાલત દધારધા જ ચલધાવવધાપધાત્ર હફોય ત્યધારર તરનર
કરસ કમનીટ કરવફો.–
જ્યધારર કરસ પફોલનીસ અહરવધાલ અન્વયર અથવધા અન્ય રનીતર દધાખલ કરવધામધામાં આવરલ હફોય
તફો, કરસમધામાં આરફોપની મરપજસ્ટટરટ સમક હધાજર થધાય છર અથવધા લધાવવધામધામાં આવર છર અનર
મરપજસ્ટટરટનર એવસુમાં લધાગર છર કર ગસુનફો મધાત્ર સત્ર અદધાલત દધારધા જ ચલધાવવધાપધાત્ર છર, તફો તર
-
(ક) કલમ-૨૦૭ અથવધા કલમ-૨૦૮, જર લધાગસુ પડતસુમાં હફોય, તરનની જોગવધાઈઓનસુમાં
પધાલન કયધાર્તા બધાદ, તર કરસ સત્ર અદધાલતમધામાં કમનીટ કરશર અનર જ્યધામાં સસુધની કરસ
કમનીટ કરવધામધામાં ન આવર, ત્યધામાં સસુધની, જામનીન સધાથર સમાંબમાંપધત આ સમાંરહતધાનની
જોગવધાઈઓનર આપધન, આરફોપનીનર કસ્ટડનીમધામાં પરત મફોકલશર;
ગણનીએ છનીએ અનર તર સનીઆરપનીસનીનની કલમ-૧૭૦નધા ઉદરશ્યનની પવરુદ્ધ છનીએ.
સમાંરહતધાનની કલમ-૨૦૪ અનર ૨૦૯
"૨૦૪. કધામગનીરની હસુકમ.
(૧) જો ગસુનધાનસુમાં સમાંજધાન લરનધાર મરપજસ્ટટરટનધા મતર, ગસુનધા અમાંગર કધાયર્તાવધાહની કરવધા મધાટર પકરતફો
આધધાર હફોય, અનર કરસ -
(ક) સમન્સ કરસ હફોય, તફો તર આરફોપનીનની હધાજરની મધાટર સમન્સ બહધાર પધાડશર, અથવધા
(ખ) વફોરન્ટ-કરસ, તફો એવધા મરપજસ્ટટરટ સમક (જો તરનર પફોતધાનર હકકમત ન
હફોય તફો) અથવધા હકકમત ધરધાવતધા મરપજસ્ટટરટ સમક અમસુક સમયર
આરફોપનીનર લધાવવધા વફોરમાંટ અથવધા જો તરનર યફોગ્ય લધાગર તફો, હધાજર થવધાનર
સમન્સ કધાઢની શકશર."
"૨૦૯. જ્યધારર ગસુનફો મધાત્ર સત્ર અદધાલત દધારધા જ ચલધાવવધાપધાત્ર હફોય ત્યધારર તરનર
કરસ કમનીટ કરવફો.–
જ્યધારર કરસ પફોલનીસ અહરવધાલ અન્વયર અથવધા અન્ય રનીતર દધાખલ કરવધામધામાં આવરલ હફોય
તફો, કરસમધામાં આરફોપની મરપજસ્ટટરટ સમક હધાજર થધાય છર અથવધા લધાવવધામધામાં આવર છર અનર
મરપજસ્ટટરટનર એવસુમાં લધાગર છર કર ગસુનફો મધાત્ર સત્ર અદધાલત દધારધા જ ચલધાવવધાપધાત્ર છર, તફો તર
-
(ક) કલમ-૨૦૭ અથવધા કલમ-૨૦૮, જર લધાગસુ પડતસુમાં હફોય, તરનની જોગવધાઈઓનસુમાં
પધાલન કયધાર્તા બધાદ, તર કરસ સત્ર અદધાલતમધામાં કમનીટ કરશર અનર જ્યધામાં સસુધની કરસ
કમનીટ કરવધામધામાં ન આવર, ત્યધામાં સસુધની, જામનીન સધાથર સમાંબમાંપધત આ સમાંરહતધાનની
જોગવધાઈઓનર આપધન, આરફોપનીનર કસ્ટડનીમધામાં પરત મફોકલશર;
(ખ) જામનીન સધાથર સમાંબમાંપધત આ સમાંરહતધાનની જોગવધાઈઓનર અધનીન, ટટધાયલ દરપમયધાન
અનર તરનધા પનણર્તાય સસુધની આરફોપનીનર કસ્ટડનીમધામાં મફોકલની શકશર.”
૩૭. સમાંરહતધાનની કલમ-૨૦૪ મરપજસ્ટટરટ સમક કધાયર્તાવધાહની શરૂ કરતની વખતર
પ્રફોસરસ જારની કરવધા બધાબતર છર. પરટધા કલમ (૧) (ખ) મરપજસ્ટટરટનર વફોરમાંટ કરસમધામાં વફોરમાંટ
અથવધા સમન્સ જારની કરવધાનફો અપધકધાર આપર છર.આ જોગવધાઈ પવવરકધાપધકધાર આપતની
હફોઇ તરમજ પ્રરક્રિયધાત્મક સ્વરૂપનની હફોઇ, કરસ સમાંરહતધાનની કલમ-૮૮નધા લખધાણનસુમાં
પધાલન કરનીનર કરસ પ્રમધાણર તરનફો ઉપયફોગ કરવફો જોઈએ. આમ, વફોરમાંટ જારની કરવસુમાં
અપવધાદ હફોઈ શકર છર અનર તરમધામાં મરપજસ્ટટરટર કધારણ આપવસુમાં પડશર.
૩૮. આ સમાંરહતધાનની કલમ-૨૦૯ મરપજસ્ટટરટ દધારધા સત્ર અદધાલત સમક કરસ
કપમટ કરવધા બધાબતર છર, જ્યધારર અપરધાધ મધાત્ર સદરહસુ અદધાલત દધારધા જ ચલધાવવધાપધાત્ર
હફોય. સમાંરહતધાનની કલમ-૨૦૯નની પરટધાકલમ (ક) અનર (ખ) મરપજસ્ટટરટનર ટટધાયલ
દરપમયધાન કર પનણર્તાય ન થધાય ત્યધામાં સસુધની કફોઈ વ્યપક્તનર કસ્ટડનીમધામાં મફોકલવધાનની પકરતની
સતધા આપર છર. મરપજસ્ટટરટ દધારધા પ્રપત કરસ ધફોરણર આ સતધાનફો ઉપયફોગ કરવધાનફો રહરતફો
હફોવધાથની, આરફોપનીનર કરદમધામાં મફોકલવફો અથવધા તરનધા જામનીન મમાંજકર કરવધા એ તરમનની
સમજનર આપધન છર. અહહીં પણ, મરપજસ્ટટરટર ન્યધાપયક પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ કરવફો
અનર તરનધા પનણર્તાય સસુધની આરફોપનીનર કસ્ટડનીમધામાં મફોકલની શકશર.”
૩૭. સમાંરહતધાનની કલમ-૨૦૪ મરપજસ્ટટરટ સમક કધાયર્તાવધાહની શરૂ કરતની વખતર
પ્રફોસરસ જારની કરવધા બધાબતર છર. પરટધા કલમ (૧) (ખ) મરપજસ્ટટરટનર વફોરમાંટ કરસમધામાં વફોરમાંટ
અથવધા સમન્સ જારની કરવધાનફો અપધકધાર આપર છર.આ જોગવધાઈ પવવરકધાપધકધાર આપતની
હફોઇ તરમજ પ્રરક્રિયધાત્મક સ્વરૂપનની હફોઇ, કરસ સમાંરહતધાનની કલમ-૮૮નધા લખધાણનસુમાં
પધાલન કરનીનર કરસ પ્રમધાણર તરનફો ઉપયફોગ કરવફો જોઈએ. આમ, વફોરમાંટ જારની કરવસુમાં
અપવધાદ હફોઈ શકર છર અનર તરમધામાં મરપજસ્ટટરટર કધારણ આપવસુમાં પડશર.
૩૮. આ સમાંરહતધાનની કલમ-૨૦૯ મરપજસ્ટટરટ દધારધા સત્ર અદધાલત સમક કરસ
કપમટ કરવધા બધાબતર છર, જ્યધારર અપરધાધ મધાત્ર સદરહસુ અદધાલત દધારધા જ ચલધાવવધાપધાત્ર
હફોય. સમાંરહતધાનની કલમ-૨૦૯નની પરટધાકલમ (ક) અનર (ખ) મરપજસ્ટટરટનર ટટધાયલ
દરપમયધાન કર પનણર્તાય ન થધાય ત્યધામાં સસુધની કફોઈ વ્યપક્તનર કસ્ટડનીમધામાં મફોકલવધાનની પકરતની
સતધા આપર છર. મરપજસ્ટટરટ દધારધા પ્રપત કરસ ધફોરણર આ સતધાનફો ઉપયફોગ કરવધાનફો રહરતફો
હફોવધાથની, આરફોપનીનર કરદમધામાં મફોકલવફો અથવધા તરનધા જામનીન મમાંજકર કરવધા એ તરમનની
સમજનર આપધન છર. અહહીં પણ, મરપજસ્ટટરટર ન્યધાપયક પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ કરવફો
પડર છર.અમર પહરલરથની જ જામનીનનની વ્યધાખ્યધા અમાંગર ચચધાર્તા કરરલ છર, જરનફો સરળ ભધારધામધામાં
અથર્તા પ્રપતબમાંધફો અનર શરતફોનર આપધન મસુપક્ત થધાય છર, જો કફોઈ મરપજસ્ટટરટ આવસુમાં કરવધા
ઈચ્છર તફો જામનીનનની અરજી પવનધા પણ કરની શકર છર. આવધા રકસ્સધામધામાં તર ખત અથવધા
જામનીનગનીરની મધામાંગની શકર છર અનર આ રનીતર કલમ-૮૮નફો ઉપયફોગ થઈ શકર છર. જોકર, જો
તર કરસનર કધારણફો સરહત રનીમધાન્ડ કરવધા મધામાંગતધા હફોય તફો તર વ્યપક્તનર સધામાંભળવફો જ
પડર. અહહીં ફરની એકવધાર, અમર સ્પષ્ટ કરનીએ છનીએ કર અલગથની અરજી કરવધાનની જરૂર
નથની અનર મરપજસ્ટટરટર એક તક આપવની પડર અનર જામનીન બધાબતર હસુકમ કધારણફો સરહત
આપવફો જરૂરની છર.
સમાંરહતધાનની કલમ-૩૦૯
૩૯. આ જોગવધાઈ ૨૦૧૩નધા અપધપનયમ-૧૩ અનર ૨૦૧૮નધા
અપધપનયમ-૨૨ દધારધા બદલવધામધામાં આવની છર.વધસુ સધારધા મકલ્યધામાંકન મધાટર સદરહસુ
જોગવધાઈનસુમાં પસુનરધાવતર્તાન કરવસુમાં યફોગ્ય રહરશરછેઃ
"૩૦૯. કધાયર્તાવધાહનીનર મસુલતવની અથવધા મફોકક ફ રધાખવધાનની સતધા.-
(૧) દરરક તપધાસ અથવધા ઇન્સધાફની કધાયર્તાવધાહનીમધામાં, શકય હફોય તરટલની ઝડપથની કધાયર્તાવધાહની કરવધામધામાં
આવશર, અનર ખધાસ કરનીનર જયધારર એકવધાર સધાકનીઓનની તપધાસ શરુ થઇ હફોય ત્યધારર
હધાજર બધધા જ સધાકનીઓનર તપધાસવધામધામાં આવર ત્યધામાં સસુધની રફોજર રફોજ તરનર ચધાલસુ રધાખવધામધામાં
અથર્તા પ્રપતબમાંધફો અનર શરતફોનર આપધન મસુપક્ત થધાય છર, જો કફોઈ મરપજસ્ટટરટ આવસુમાં કરવધા
ઈચ્છર તફો જામનીનનની અરજી પવનધા પણ કરની શકર છર. આવધા રકસ્સધામધામાં તર ખત અથવધા
જામનીનગનીરની મધામાંગની શકર છર અનર આ રનીતર કલમ-૮૮નફો ઉપયફોગ થઈ શકર છર. જોકર, જો
તર કરસનર કધારણફો સરહત રનીમધાન્ડ કરવધા મધામાંગતધા હફોય તફો તર વ્યપક્તનર સધામાંભળવફો જ
પડર. અહહીં ફરની એકવધાર, અમર સ્પષ્ટ કરનીએ છનીએ કર અલગથની અરજી કરવધાનની જરૂર
નથની અનર મરપજસ્ટટરટર એક તક આપવની પડર અનર જામનીન બધાબતર હસુકમ કધારણફો સરહત
આપવફો જરૂરની છર.
સમાંરહતધાનની કલમ-૩૦૯
૩૯. આ જોગવધાઈ ૨૦૧૩નધા અપધપનયમ-૧૩ અનર ૨૦૧૮નધા
અપધપનયમ-૨૨ દધારધા બદલવધામધામાં આવની છર.વધસુ સધારધા મકલ્યધામાંકન મધાટર સદરહસુ
જોગવધાઈનસુમાં પસુનરધાવતર્તાન કરવસુમાં યફોગ્ય રહરશરછેઃ
"૩૦૯. કધાયર્તાવધાહનીનર મસુલતવની અથવધા મફોકક ફ રધાખવધાનની સતધા.-
(૧) દરરક તપધાસ અથવધા ઇન્સધાફની કધાયર્તાવધાહનીમધામાં, શકય હફોય તરટલની ઝડપથની કધાયર્તાવધાહની કરવધામધામાં
આવશર, અનર ખધાસ કરનીનર જયધારર એકવધાર સધાકનીઓનની તપધાસ શરુ થઇ હફોય ત્યધારર
હધાજર બધધા જ સધાકનીઓનર તપધાસવધામધામાં આવર ત્યધામાં સસુધની રફોજર રફોજ તરનર ચધાલસુ રધાખવધામધામાં
આવશર, પસવધાય કર નનોંધવધામધામાં આવરલધા કધારણફોનર મધાટર, કફોટર્તાનર જણધાય કર પછનીનધા
રદવસથની તરનર વધસુ મફોકસુફ રધાખવધાનસુમાં જરુરની છર.
પરમાંતસુ જ્યધારર ઇન્કવધાયરની કર ટટધાયલ ભધારતનીય દમાંડ સમાંરહતધા (૧૮૬૦ નફો ૪૫મફો
અપધપનયમ) નની કલમ-૩૭૬ [કલમ-૩૭૬ક, કલમ-૩૭૬કખ, કલમ-૩૭૬ખ, કલમ-૩૭૬ગ, કલમ-૩૭૬ઘ, કલમ-૩૭૬ઘક અથવધા કલમ-૩૭૬ઘખ) હરઠળ
ગસુનધા સધાથર સમાંબમાંપધત હફોય, ત્યધારર ઇન્કવધાયરની કર ટટધાયલ ચધાજર્તાશનીટ દધાખલ થયધાનની
તધારનીખથની બર મરહનધાનની અમાંદર પકણર્તા કરવધાનની રહરશર.
(૨) કફોઈ ગસુનધાનસુમાં સમાંજધાન લનીધધા પછની અથવધા ટટધાયલનની શરૂઆત કયધાર્તા પછની, જો કફોઈ
ઇન્કવધાયરની કર ટટધાયલનની શરુઆત પધાછની ઠરલવવની અથવધા મસુલતવની રધાખવની જરૂરની અથવધા
સલધાહભયસુર્યું લધાગર તફો, તર વખતફોવખત, પફોતધાનર યફોગ્ય લધાગર તરવની શરતફો અનસુસધાર, તર
સમયગધાળધા મધાટર ઇન્કવધાયરની કર ટટધાયલ પધાછની ઠરલવની શકર છર અથવધા મસુલતવની રધાખની શકર
છર અનર જો આરફોપની કસ્ટડનીમધામાં હફોય તફો વફોરન્ટ દધારધા તરનર બફોલધાવની શકર છરછેઃ
પરમાંતસુ કફોઈ પણ મરપજસ્ટટરટ આરફોપનીનર આ કલમ હરઠળ એક જ સમયર પમાંદર રદવસથની વધસુ
સમયગધાળધા મધાટર કસ્ટડનીમધામાં મફોકલની શકશર નહહીંછેઃ
વધસુમધામાં, જ્યધારર સધાકનીઓનની હધાજરની હફોય, ત્યધારર તરમનની તપધાસ કયધાર્તા પવનધા, લરપખત રનીતર
નનોંધરલધા ખધાસ કધારણફો પસવધાય, કફોઇપણ મસુદત અથવધા ઠરલવણની મમાંજસુર કરવધામધામાં આવશર
નહહીંછેઃ
પરમાંતસુ એ પણ જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવની છર કર, આરફોપની વ્યપક્ત તરનર આપવધામધામાં આવનધાર
સજા સધામર કધારણ દશધાર્તાવવધા સકમ બનર તર મધાટર મસુલતવની રધાખવધામધામાં આવશર નહહીં.
[તરમધામાં એવની પણ જોગવધાઇ છર કર -
(ક) કફોઇપણ પકકધારનની પવનમાંતનીથની મસુદત આપવધામધામાં આવશર નરહ, પસવધાય કર
સમાંજોગફો તર પકકધારનધા પનયમાંત્રણથની બહધાર હફોય;
(ખ) કફોઈ પકકધારનધા વકનીલ અન્ય અદધાલતમધામાં કધાયર્તારત છર, તરવસુમાં કધારણ મસુદત મધાટર
આધધારરૂપ નહહીં ગણધાય.
રદવસથની તરનર વધસુ મફોકસુફ રધાખવધાનસુમાં જરુરની છર.
પરમાંતસુ જ્યધારર ઇન્કવધાયરની કર ટટધાયલ ભધારતનીય દમાંડ સમાંરહતધા (૧૮૬૦ નફો ૪૫મફો
અપધપનયમ) નની કલમ-૩૭૬ [કલમ-૩૭૬ક, કલમ-૩૭૬કખ, કલમ-૩૭૬ખ, કલમ-૩૭૬ગ, કલમ-૩૭૬ઘ, કલમ-૩૭૬ઘક અથવધા કલમ-૩૭૬ઘખ) હરઠળ
ગસુનધા સધાથર સમાંબમાંપધત હફોય, ત્યધારર ઇન્કવધાયરની કર ટટધાયલ ચધાજર્તાશનીટ દધાખલ થયધાનની
તધારનીખથની બર મરહનધાનની અમાંદર પકણર્તા કરવધાનની રહરશર.
(૨) કફોઈ ગસુનધાનસુમાં સમાંજધાન લનીધધા પછની અથવધા ટટધાયલનની શરૂઆત કયધાર્તા પછની, જો કફોઈ
ઇન્કવધાયરની કર ટટધાયલનની શરુઆત પધાછની ઠરલવવની અથવધા મસુલતવની રધાખવની જરૂરની અથવધા
સલધાહભયસુર્યું લધાગર તફો, તર વખતફોવખત, પફોતધાનર યફોગ્ય લધાગર તરવની શરતફો અનસુસધાર, તર
સમયગધાળધા મધાટર ઇન્કવધાયરની કર ટટધાયલ પધાછની ઠરલવની શકર છર અથવધા મસુલતવની રધાખની શકર
છર અનર જો આરફોપની કસ્ટડનીમધામાં હફોય તફો વફોરન્ટ દધારધા તરનર બફોલધાવની શકર છરછેઃ
પરમાંતસુ કફોઈ પણ મરપજસ્ટટરટ આરફોપનીનર આ કલમ હરઠળ એક જ સમયર પમાંદર રદવસથની વધસુ
સમયગધાળધા મધાટર કસ્ટડનીમધામાં મફોકલની શકશર નહહીંછેઃ
વધસુમધામાં, જ્યધારર સધાકનીઓનની હધાજરની હફોય, ત્યધારર તરમનની તપધાસ કયધાર્તા પવનધા, લરપખત રનીતર
નનોંધરલધા ખધાસ કધારણફો પસવધાય, કફોઇપણ મસુદત અથવધા ઠરલવણની મમાંજસુર કરવધામધામાં આવશર
નહહીંછેઃ
પરમાંતસુ એ પણ જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવની છર કર, આરફોપની વ્યપક્ત તરનર આપવધામધામાં આવનધાર
સજા સધામર કધારણ દશધાર્તાવવધા સકમ બનર તર મધાટર મસુલતવની રધાખવધામધામાં આવશર નહહીં.
[તરમધામાં એવની પણ જોગવધાઇ છર કર -
(ક) કફોઇપણ પકકધારનની પવનમાંતનીથની મસુદત આપવધામધામાં આવશર નરહ, પસવધાય કર
સમાંજોગફો તર પકકધારનધા પનયમાંત્રણથની બહધાર હફોય;
(ખ) કફોઈ પકકધારનધા વકનીલ અન્ય અદધાલતમધામાં કધાયર્તારત છર, તરવસુમાં કધારણ મસુદત મધાટર
આધધારરૂપ નહહીં ગણધાય.
(ગ) જ્યધારર કફોઈ સધાકની અદધાલતમધામાં હધાજર હફોય, પરમાંતસુ પકકધાર અથવધા તરનધા વકનીલ
હધાજર ન હફોય અથવધા, પકકધાર અથવધા તરનધા વકનીલ અદધાલતમધામાં હધાજર હફોય તરમ
છતધામાં સધાકનીનની સરતપધાસ કરવધા અથવધા ઉલટતપધાસ કરવધા તતૈયધાર ન હફોય, તફો
અદધાલતનર, જો યફોગ્ય લધાગર તફો, સધાકનીનસુમાં પનવરદન નનોંધની શકશર અનર, યથધાપ્રસમાંગર, સધાકનીનની સરતપધાસ કર ઉલટતપધાસમધામાંથની મસુપક્ત આપતધા આદરશ
પસધાર કરની શકશર.
સમજસુ તની-૧.– જો આરફોપનીએ ગસુનફો કયર્વો હફોવધાનની શમાંકધા ઊભની કરવધા મધાટર પકરતધા પસુરધાવધા
પ્રધાપ્ત થયધા હફોય અનર એવસુમાં લધાગર છર કર રરમધાન્ડ દધારધા વધસુ પસુરધાવધા મળની શકર છર, તફો તર રરમધાન્ડ મધાટરનસુમાં વધાજબની કધારણ છર.
સમજસુ તની-૨.- મસુલતવની રધાખવધા અથવધા પધાછની ઠરલવવધા મધાટરનની શરતફોમધામાં, યફોગ્ય
કરસમધામાં, ફરરયધાદપક અથવધા આરફોપની દધારધા ખચર્તાનની ચકકવણની સધામરલ છર."
૪૦. પરટધા-કલમ (૧) અદધાલતફોનર પકરધાવધા પકરધા થધાય ત્યધામાં સસુધની પ્રપતરદન
ધફોરણર કધાયર્તાવધાહની ચધાલસુ રધાખવધાનની આદરશ આપર છર.એટલધા મધાટર, એકવધાર ટટધાયલ શરૂ
થધાય તફો, તર તધારકર્તાક અમાંત સસુધની પહનોંચવની જોઈએ. આ અદધાલતર પવપવધ રદશધાપનદરશફો
જારની કયધાર્તા છર કર પબનજરૂરની મસુલતવની ન રધાખવની જરથની સધાકનીઓ ફરરવની ન નમાંખધાય. જોકર, કલમ-૩૦૯નસુમાં પધાલન ન થવસુમાં તર અપવચધારની રનીતર ચધાલસુ રહયસુમાં છર. કદધાચ ફક્ત
અદધાલતફોનફો દફોર કધાઢની શકધાય નહહીં, કધારણ કર આ પ્રકધારનની મસુદતફો મધાટર અનરક કધારણફો
જવધાબદધાર છર. જો કર આ કલમ અપવધાદરૂપર મસુદતનની જોગવધાઇ કરર છર અનર તર પણ
લધામાંબધા ગધાળધા મધાટર નહહીં, તફો પણ તર મધાપદમાંડ બનની ગયફો છર. અમર આ જોગવધાઈનફો
હધાજર ન હફોય અથવધા, પકકધાર અથવધા તરનધા વકનીલ અદધાલતમધામાં હધાજર હફોય તરમ
છતધામાં સધાકનીનની સરતપધાસ કરવધા અથવધા ઉલટતપધાસ કરવધા તતૈયધાર ન હફોય, તફો
અદધાલતનર, જો યફોગ્ય લધાગર તફો, સધાકનીનસુમાં પનવરદન નનોંધની શકશર અનર, યથધાપ્રસમાંગર, સધાકનીનની સરતપધાસ કર ઉલટતપધાસમધામાંથની મસુપક્ત આપતધા આદરશ
પસધાર કરની શકશર.
સમજસુ તની-૧.– જો આરફોપનીએ ગસુનફો કયર્વો હફોવધાનની શમાંકધા ઊભની કરવધા મધાટર પકરતધા પસુરધાવધા
પ્રધાપ્ત થયધા હફોય અનર એવસુમાં લધાગર છર કર રરમધાન્ડ દધારધા વધસુ પસુરધાવધા મળની શકર છર, તફો તર રરમધાન્ડ મધાટરનસુમાં વધાજબની કધારણ છર.
સમજસુ તની-૨.- મસુલતવની રધાખવધા અથવધા પધાછની ઠરલવવધા મધાટરનની શરતફોમધામાં, યફોગ્ય
કરસમધામાં, ફરરયધાદપક અથવધા આરફોપની દધારધા ખચર્તાનની ચકકવણની સધામરલ છર."
૪૦. પરટધા-કલમ (૧) અદધાલતફોનર પકરધાવધા પકરધા થધાય ત્યધામાં સસુધની પ્રપતરદન
ધફોરણર કધાયર્તાવધાહની ચધાલસુ રધાખવધાનની આદરશ આપર છર.એટલધા મધાટર, એકવધાર ટટધાયલ શરૂ
થધાય તફો, તર તધારકર્તાક અમાંત સસુધની પહનોંચવની જોઈએ. આ અદધાલતર પવપવધ રદશધાપનદરશફો
જારની કયધાર્તા છર કર પબનજરૂરની મસુલતવની ન રધાખવની જરથની સધાકનીઓ ફરરવની ન નમાંખધાય. જોકર, કલમ-૩૦૯નસુમાં પધાલન ન થવસુમાં તર અપવચધારની રનીતર ચધાલસુ રહયસુમાં છર. કદધાચ ફક્ત
અદધાલતફોનફો દફોર કધાઢની શકધાય નહહીં, કધારણ કર આ પ્રકધારનની મસુદતફો મધાટર અનરક કધારણફો
જવધાબદધાર છર. જો કર આ કલમ અપવધાદરૂપર મસુદતનની જોગવધાઇ કરર છર અનર તર પણ
લધામાંબધા ગધાળધા મધાટર નહહીં, તફો પણ તર મધાપદમાંડ બનની ગયફો છર. અમર આ જોગવધાઈનફો
ઉલરખ મધાત્ર એ દશધાર્તાવવધા મધાટર કરની રહધા છનીએ કર, અદધાલત અથવધા ફરરયધાદપક
તરફથની કફોઇપણ પ્રકધારનફો પવલમાંબ ચફોકસપણર અનસુચ્છરદ-૨૧નસુમાં ઉલમાંઘન કરશર.
જ્યધારર આરફોપની વ્યપક્ત જરલમધામાં હફોય ત્યધારર આવસુમાં વધધારર બનર છર.જામનીન મધાટરનની
અરજીનની પવચધારણધા કરતની વખતર આ જોગવધાઈનર આરફોપનીનધા લધાભ મધાટર લધાગસુ કરવની
જોઈએ. ગસુનધાનફો પ્રકધાર ગમર તર હફોય, લધામાંબફો સમય ચધાલતની ટટધાયલ, અપનીલ અથવધા
રરવનીઝન, આરફોપની અથવધા કસ્ટડનીમધામાં અથવધા સજા પધામરલ કરદની બધાબતર બમાંધધારણનધા
અનસુચ્છરદ-૨૧નસુમાં ઉલમાંઘન કરશર. આ અદધાલતર ઘણની વધાર સકચવ્યસુમાં છર તરમ, જ્યધારર
અદધાલતર ઓછધામધામાં ઓછધા ખધાનગની સધાકનીઓનધા પસુરધાવધા રરકફોડર્તા કરવધાનફો પ્રયત્ન કરવધાનફો
રહરશર, ત્યધારર તરમણર એ સસુપનપશ્ચિત કરવસુમાં જોઇશર કર પફોતધાનફો કફોઈ દફોર ન હફોવધાનધા કધારણર
પવલમાંબ થયફો હફોય તફો આરફોપનીનર નસુકસધાન ન થધાય.
૪૧. પરટધા-કલમ (૨) નર પરટધા-કલમ (૧) નની સધાથર વધામાંચવની પડશર. પરટધા
કલમ (૨) નની જોગવધાઇ મધામાં રરમધાન્ડનફો ગધાળફો એક સમયર મહતમ ૧૫ રદવસ સસુધની
મયધાર્તારદત કરવધામધામાં આવ્યફો છર. બનીજા પરમાંતસુકમધામાં ખધાસ કધારણફોનર બધાદ કરતધા જ્યધારર
સધાકનીઓનની હધાજરની હફોય ત્યધારર કરસ મફોકકફ રધાખવધાનની મનધાઈ છર. મસુલતવની રધાખવધા
મધાટરનધા ચફોકસ કધારણફોનર મમાંજકરની આપવધામધામાં આવર છર. આ જોગવધાઈનર ન્યધાય
તરફથની કફોઇપણ પ્રકધારનફો પવલમાંબ ચફોકસપણર અનસુચ્છરદ-૨૧નસુમાં ઉલમાંઘન કરશર.
જ્યધારર આરફોપની વ્યપક્ત જરલમધામાં હફોય ત્યધારર આવસુમાં વધધારર બનર છર.જામનીન મધાટરનની
અરજીનની પવચધારણધા કરતની વખતર આ જોગવધાઈનર આરફોપનીનધા લધાભ મધાટર લધાગસુ કરવની
જોઈએ. ગસુનધાનફો પ્રકધાર ગમર તર હફોય, લધામાંબફો સમય ચધાલતની ટટધાયલ, અપનીલ અથવધા
રરવનીઝન, આરફોપની અથવધા કસ્ટડનીમધામાં અથવધા સજા પધામરલ કરદની બધાબતર બમાંધધારણનધા
અનસુચ્છરદ-૨૧નસુમાં ઉલમાંઘન કરશર. આ અદધાલતર ઘણની વધાર સકચવ્યસુમાં છર તરમ, જ્યધારર
અદધાલતર ઓછધામધામાં ઓછધા ખધાનગની સધાકનીઓનધા પસુરધાવધા રરકફોડર્તા કરવધાનફો પ્રયત્ન કરવધાનફો
રહરશર, ત્યધારર તરમણર એ સસુપનપશ્ચિત કરવસુમાં જોઇશર કર પફોતધાનફો કફોઈ દફોર ન હફોવધાનધા કધારણર
પવલમાંબ થયફો હફોય તફો આરફોપનીનર નસુકસધાન ન થધાય.
૪૧. પરટધા-કલમ (૨) નર પરટધા-કલમ (૧) નની સધાથર વધામાંચવની પડશર. પરટધા
કલમ (૨) નની જોગવધાઇ મધામાં રરમધાન્ડનફો ગધાળફો એક સમયર મહતમ ૧૫ રદવસ સસુધની
મયધાર્તારદત કરવધામધામાં આવ્યફો છર. બનીજા પરમાંતસુકમધામાં ખધાસ કધારણફોનર બધાદ કરતધા જ્યધારર
સધાકનીઓનની હધાજરની હફોય ત્યધારર કરસ મફોકકફ રધાખવધાનની મનધાઈ છર. મસુલતવની રધાખવધા
મધાટરનધા ચફોકસ કધારણફોનર મમાંજકરની આપવધામધામાં આવર છર. આ જોગવધાઈનર ન્યધાય
આપવધાનધા દ્રપષ્ટકફોણથની વધામાંચવની જોઈએ. છરવટર, પનષ્પક અનર ઝડપની સસુનધાવણનીનફો
અપધકધાર એ અનસુચ્છરદ ૨૧નસુમાં અન્ય એક પધાસસુમાં છર. એટલધા મધાટર જ્યધારર કફોટર્તા પધાસરથની
સમાંરહતધાનની કલમ ૩૦૯નસુમાં શક્ય હફોય ત્યધામાં સસુધની પધાલન કરવધાનની અપરકધા રધાખવધામધામાં
આવર છર, જરમધામાં ટટધાયલ, અપનીલ અથવધા સસુધધારધામધામાં સમજાવની ન શકધાય તરવફો અનર લધામાંબફો
પવલમાંબ ચફોકસપણર જામનીન પર પવચધારણધા મધાટર એક પરરબળ બનની શકર છર.
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬-એ અમાંતગર્તાત લધાભદધાયક જોગવધાઈ હફોવધા છતધામાં અમર આ પનણર્તાય
લનીધફો છર, જર જસુદફો જ આધધાર ધરધાવર છર.
પકવર્તાવતર્ગીઓછેઃ
હસુસતૈનઆરધા ખધાતકન અનર અન્યફો પવ. ગકહ સપચવ, પબહધાર રધાજ્ય, ૧૯૮૦ (૧) એસ. સની. સની.
“૨. જોકર અમર બર અઠવધારડયધા પહરલધા પબહધાર રધાજ્યનર નફોરટસ જારની કરની હતની, પરમાંતસુ તર
દસુભધાર્તાગ્યપકણર્તા છર કર ૫ ફરબસુઆરની, ૧૯૭૯નધા રફોજ રધાજ્ય તરફથની કફોઈ પણ વ્યપક્ત હધાજર નથની
અનર તરથની આપણર આ તબકર આ આધધાર પર આગળ વધવસુમાં પડશર કર ઇપન્ડયન
એક્સપ્રરસનધા ૮ જાન્યસુઆરની, અનર ૯ જાન્યસુઆરની, ૧૯૭૯નધા અમાંકફોમધામાં સધામરલ આરફોપફો જર
રરટ પપરટશનમધામાં સધામરલ કરવધામધામાં આવ્યધા છર તર સધાચધા છર . આ અખબધારફોનની કરટમાંગમધામાં
સમધાયરલની મધારહતની અત્યમાંત દસુછેઃખદધાયક છર અનર કફોઈ પણ સધામધાપજક રનીતર પ્રરરરત વકનીલ
અથવધા ન્યધાયધાધનીશનની અમાંતરધાત્મધાનર ઉતરપજત કરવધા અનર તરમનની સમતસુલધા ભમાંગ કરવધા મધાટર તર
પકરતસુમાં છર. કરટલધાક કધાચધાકધામનધા કરદનીઓ, જરમનધા નધામ અખબધારફોનધા કરટમાંગમધામાં આપવધામધામાં
આવ્યધા છર, તરઓ ૪,૭ અથવધા ૯ વરર્તાથની જરલમધામાં છર અનર તરમધામાંનધા કરટલધાક, ૧૦ વરર્તાથની પણ
વધસુ સમયથની, તરમનની સસુનધાવણની શરૂ થયધા પવનધા જરલમધામાં છર. આવધા હધારની ગયરલધા
અપધકધાર એ અનસુચ્છરદ ૨૧નસુમાં અન્ય એક પધાસસુમાં છર. એટલધા મધાટર જ્યધારર કફોટર્તા પધાસરથની
સમાંરહતધાનની કલમ ૩૦૯નસુમાં શક્ય હફોય ત્યધામાં સસુધની પધાલન કરવધાનની અપરકધા રધાખવધામધામાં
આવર છર, જરમધામાં ટટધાયલ, અપનીલ અથવધા સસુધધારધામધામાં સમજાવની ન શકધાય તરવફો અનર લધામાંબફો
પવલમાંબ ચફોકસપણર જામનીન પર પવચધારણધા મધાટર એક પરરબળ બનની શકર છર.
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬-એ અમાંતગર્તાત લધાભદધાયક જોગવધાઈ હફોવધા છતધામાં અમર આ પનણર્તાય
લનીધફો છર, જર જસુદફો જ આધધાર ધરધાવર છર.
પકવર્તાવતર્ગીઓછેઃ
હસુસતૈનઆરધા ખધાતકન અનર અન્યફો પવ. ગકહ સપચવ, પબહધાર રધાજ્ય, ૧૯૮૦ (૧) એસ. સની. સની.
“૨. જોકર અમર બર અઠવધારડયધા પહરલધા પબહધાર રધાજ્યનર નફોરટસ જારની કરની હતની, પરમાંતસુ તર
દસુભધાર્તાગ્યપકણર્તા છર કર ૫ ફરબસુઆરની, ૧૯૭૯નધા રફોજ રધાજ્ય તરફથની કફોઈ પણ વ્યપક્ત હધાજર નથની
અનર તરથની આપણર આ તબકર આ આધધાર પર આગળ વધવસુમાં પડશર કર ઇપન્ડયન
એક્સપ્રરસનધા ૮ જાન્યસુઆરની, અનર ૯ જાન્યસુઆરની, ૧૯૭૯નધા અમાંકફોમધામાં સધામરલ આરફોપફો જર
રરટ પપરટશનમધામાં સધામરલ કરવધામધામાં આવ્યધા છર તર સધાચધા છર . આ અખબધારફોનની કરટમાંગમધામાં
સમધાયરલની મધારહતની અત્યમાંત દસુછેઃખદધાયક છર અનર કફોઈ પણ સધામધાપજક રનીતર પ્રરરરત વકનીલ
અથવધા ન્યધાયધાધનીશનની અમાંતરધાત્મધાનર ઉતરપજત કરવધા અનર તરમનની સમતસુલધા ભમાંગ કરવધા મધાટર તર
પકરતસુમાં છર. કરટલધાક કધાચધાકધામનધા કરદનીઓ, જરમનધા નધામ અખબધારફોનધા કરટમાંગમધામાં આપવધામધામાં
આવ્યધા છર, તરઓ ૪,૭ અથવધા ૯ વરર્તાથની જરલમધામાં છર અનર તરમધામાંનધા કરટલધાક, ૧૦ વરર્તાથની પણ
વધસુ સમયથની, તરમનની સસુનધાવણની શરૂ થયધા પવનધા જરલમધામાં છર. આવધા હધારની ગયરલધા
આત્મધાઓનર ન્યધાપયક વ્યવસ્થધામધામાં શસુમાં પવશ્વધાસ હફોઈ શકર, જર તરમનર આટલધા વરર્વોથની મધાત્ર
ટટધાયલથની વમાંપચત રધાખર છર અનર તરમનર જરલમધામાં રધાખર છર, કધારણ તરઓ દફોપરત નથની તર નહની, પરમાંતસુ તરઓ એટલધા ગરનીબ છર કર જામનીન પરવડની શકર તરમ નથની અનર અદધાલતફો પધાસર તરમનફો
કરસ ચલધાવવધા મધાટર સમય નથની. તર ન્યધાયનની મજાક છર કર ઘણધા ગરનીબ આરફોપનીઓ, નધાનધા
ભધારતનીયફો, નધાનધા અપરધાધફો મધાટર લધામાંબધા સમયનની સરલસુલર સરવધામધામાં ફરજ પધાડવધામધામાં આવર છર
કધારણ કર જામનીનનની પ્રરક્રિયધા તરમનધા નધાનધામાં સમાંશધાધનફોથની ઉપર છર અનર ટટધાયલ શરૂ થતની નથની
અનર ભલર તરઓ કરર પણ તરઓ ક્યધારરય પનષ્કરર્તા કધાઢતધા નથની. મરનકધા ગધામાંધની પવ. યસુપનયન
ઓફ ઇપન્ડયધા [(૧૯૭૮) ૨ એસસનીઆર ૬૨૧: (૧૯૭૮) ૧ એસસનીસની ૨૪૮] મધામાં
અનસુચ્છરદ ૨૧ પર આ અદધાલત દધારધા યફોગ્ય અથર્તાઘટન મકક્યધા પછની થફોડની શમાંકધા થઈ શકર છર કર
જર પ્રરક્રિયધા આટલની મફોટની સમાંખ્યધામધામાં લફોકફોનર લધામાંબધા સમય સસુધની ટટધાયલ વગર જરલ પધાછળ રધાખર
છર તરનર તર અનસુચ્છરદનની જરૂરરયધાતનર અનસુરૂપ ‘વધાજબની, ન્યધાયની અથવધા યફોગ્ય' ગણની શકધાય
નહની. એટલર એ જરૂરની છર કર, પવધધાનમમાંડળર જર કધાયદફો બનધાવ્યફો છર અનર જર રનીતર અદધાલતફોએ
વહનીવટ કયર્વો છર, તર ટટધાયલ પકવરનની અટકધાયત મધાટરનધા તરનધા અપભગમનર મકળભકત રનીતર
બદલવફો જોઈએ અનર ‘વધાજબની, ન્યધાયની અનર યફોગ્ય પ્રરક્રિયધા’ સસુપનપશ્ચિત કરવની જોઈએ, જરનફો
મરનકધા ગધામાંધની કરસ [(૧૯૭૮) ૨ એસસનીઆર ૬૨૧] પછની રચનધાત્મક અથર્તા છર.
૩. હવર, આપણની કધાયદધાકનીય અનર ન્યધાપયક વ્યવસ્થધા ગરનીબફોનર લધામાંબધા સમય સસુધની અટકધાયતમધામાં
રધાખનીનર ન્યધાય આપવધાનફો સતત ઇનકધાર કરર છર તરનસુમાં એક કધારણ આપણની અત્યમાંત
અસમાંતફોરજનક જામનીન વ્યવસ્થધા છર. તર, તર પમલકત લકની અપભગમથની પનીડધાય છર, જર ખફોટની
ધધારણધા પર આગળ વધતસુમાં લધાગર છર કર, નધાણધામાંકનીય નસુકસધાનનસુમાં જોખમ જ ન્યધાયથની ભધાગની જતધામાં
અટકધાવર છર. ફફોજદધારની કધાયર્તાવધાહનીનની સમાંરહતધા, તરનધા પસુનછેઃઅપધપનયમ પછની પણ, તર જ પ્રધાચનીન
અપભગમ અપનધાવવધાનસુમાં ચધાલસુ રધાખરલ છર, જર અગધાઉનની સમાંરહતધા છરલની સદનીનધા અમાંતમધામાં
ઘડવધામધામાં આવની હતની અનર જ્યધામાં આરફોપનીનર તરનધા અમાંગત બફોન્ડ પર છફોડવધામધામાં આવર છર , તર
આગહ રધાખર છર કર બફોન્ડ જો આરફોપની ટટધાયલમધામાં હધાજર થવધામધામાં પનષ્ફળ જાય તફો તરનર નધાણધામાંનની
ટટધાયલથની વમાંપચત રધાખર છર અનર તરમનર જરલમધામાં રધાખર છર, કધારણ તરઓ દફોપરત નથની તર નહની, પરમાંતસુ તરઓ એટલધા ગરનીબ છર કર જામનીન પરવડની શકર તરમ નથની અનર અદધાલતફો પધાસર તરમનફો
કરસ ચલધાવવધા મધાટર સમય નથની. તર ન્યધાયનની મજાક છર કર ઘણધા ગરનીબ આરફોપનીઓ, નધાનધા
ભધારતનીયફો, નધાનધા અપરધાધફો મધાટર લધામાંબધા સમયનની સરલસુલર સરવધામધામાં ફરજ પધાડવધામધામાં આવર છર
કધારણ કર જામનીનનની પ્રરક્રિયધા તરમનધા નધાનધામાં સમાંશધાધનફોથની ઉપર છર અનર ટટધાયલ શરૂ થતની નથની
અનર ભલર તરઓ કરર પણ તરઓ ક્યધારરય પનષ્કરર્તા કધાઢતધા નથની. મરનકધા ગધામાંધની પવ. યસુપનયન
ઓફ ઇપન્ડયધા [(૧૯૭૮) ૨ એસસનીઆર ૬૨૧: (૧૯૭૮) ૧ એસસનીસની ૨૪૮] મધામાં
અનસુચ્છરદ ૨૧ પર આ અદધાલત દધારધા યફોગ્ય અથર્તાઘટન મકક્યધા પછની થફોડની શમાંકધા થઈ શકર છર કર
જર પ્રરક્રિયધા આટલની મફોટની સમાંખ્યધામધામાં લફોકફોનર લધામાંબધા સમય સસુધની ટટધાયલ વગર જરલ પધાછળ રધાખર
છર તરનર તર અનસુચ્છરદનની જરૂરરયધાતનર અનસુરૂપ ‘વધાજબની, ન્યધાયની અથવધા યફોગ્ય' ગણની શકધાય
નહની. એટલર એ જરૂરની છર કર, પવધધાનમમાંડળર જર કધાયદફો બનધાવ્યફો છર અનર જર રનીતર અદધાલતફોએ
વહનીવટ કયર્વો છર, તર ટટધાયલ પકવરનની અટકધાયત મધાટરનધા તરનધા અપભગમનર મકળભકત રનીતર
બદલવફો જોઈએ અનર ‘વધાજબની, ન્યધાયની અનર યફોગ્ય પ્રરક્રિયધા’ સસુપનપશ્ચિત કરવની જોઈએ, જરનફો
મરનકધા ગધામાંધની કરસ [(૧૯૭૮) ૨ એસસનીઆર ૬૨૧] પછની રચનધાત્મક અથર્તા છર.
૩. હવર, આપણની કધાયદધાકનીય અનર ન્યધાપયક વ્યવસ્થધા ગરનીબફોનર લધામાંબધા સમય સસુધની અટકધાયતમધામાં
રધાખનીનર ન્યધાય આપવધાનફો સતત ઇનકધાર કરર છર તરનસુમાં એક કધારણ આપણની અત્યમાંત
અસમાંતફોરજનક જામનીન વ્યવસ્થધા છર. તર, તર પમલકત લકની અપભગમથની પનીડધાય છર, જર ખફોટની
ધધારણધા પર આગળ વધતસુમાં લધાગર છર કર, નધાણધામાંકનીય નસુકસધાનનસુમાં જોખમ જ ન્યધાયથની ભધાગની જતધામાં
અટકધાવર છર. ફફોજદધારની કધાયર્તાવધાહનીનની સમાંરહતધા, તરનધા પસુનછેઃઅપધપનયમ પછની પણ, તર જ પ્રધાચનીન
અપભગમ અપનધાવવધાનસુમાં ચધાલસુ રધાખરલ છર, જર અગધાઉનની સમાંરહતધા છરલની સદનીનધા અમાંતમધામાં
ઘડવધામધામાં આવની હતની અનર જ્યધામાં આરફોપનીનર તરનધા અમાંગત બફોન્ડ પર છફોડવધામધામાં આવર છર , તર
આગહ રધાખર છર કર બફોન્ડ જો આરફોપની ટટધાયલમધામાં હધાજર થવધામધામાં પનષ્ફળ જાય તફો તરનર નધાણધામાંનની
રકમ ચકકવવધાનની આવશ્યક નધાણધાકનીય જવધાબદધારની હફોવની જોઈએ. વધસુમધામાં, જરમ કર આ ગરનીબફો
મધાટર પકરતધા પ્રમધાણમધામાં અવરફોધક ન હફોય તરમ, અદધાલતફો યધામાંપત્રકપણર અનર સ્વધાભધાપવક રનીતર
આગહ કરર છર કર આરફોપનીએ જામનીનગનીરની રજક કરવની જોઈએ, જર તરનધા મધાટર જામનીન આપશર
અનર આ જામનીનગનીરનીઓએ ફરનીવધાર તરમનની સધ્ધરતધા સ્થધાપપત કરવની જોઈએ, જરથની જો
આરફોપની આરફોપ સધાપબત કરવધામધામાં પનષ્ફળ જાય તફો જામનીનગનીરનીનની રકમ ચકકવની શકધાય.
ગરનીબફો મધાટર આ જામનીનનની વ્યવસ્થધા ખકબ જ કડક રનીતર કધામ કરર છર અનર તરનફો લધાભ ગરનીબ
પસવધાયનધા લફોકફો જ ઉઠધાવની શકર છર અનર જામનીન પર મસુક્ત થઇ શકર છર. ગરનીબફોનર જામનીનનની
રકમ પવનધા પણ જામનીન આપવધામધામાં મસુશ્કરલની પડર છર કધારણ કર ઘણની વધાર અદધાલતફો દધારધા
નકની કરવધામધામાં આવરલની જામનીનનની રકમ એટલની અવધાસ્તપવક રનીતર વધધારર હફોય છર કર
મફોટધાભધાગનધા કરસફોમધામાં ગરનીબફો જામનીનનની રકમ મધાટર તરમનધા સધ્ધરપણધાનની બધાબતમધામાં પફોલનીસ
અથવધા મરપજસ્ટટરટનર સમાંતસુષ્ટ કરવધામધામાં અસમથર્તા હફોય છર અનર જરમ કર સધામધાન્ય રનીતર થધાય છર, જ્યધામાં જામનીનનની રકમ જામનીનદધારફો સધાથર હફોય છર, ત્યધામાં ગરનીબફો મધાટર જામનીનદધારફો તરનીકર રહરવધા
મધાટર પકરતધા પ્રમધાણમધામાં સધ્ધર વ્યપક્તઓ શફોધવની લગભગ અશક્ય બનની જાય છર. પરરણધામ
એ આવર છર કર તરઓ પફોલનીસ અનર મહરસકલ અપધકધારનીઓ અથવધા દલધાલફો અનર વ્યવસધાપયક
જામનીનદધારફો દધારધા છળનફો ભફોગ બનર છર અનર કરટલનીકવધાર તરમનર તરમનની મસુપક્ત મરળવવધા મધાટર
દરવસુમાં પણ કરવસુ પડર છર અથવધા, છ
ક ટવધા મધાટર અસમથર્તા હફોવધાનર કધારણર, તરમનર જ્યધામાં સસુધની કફોટર્તા
દધારધા તરમનધા કરસફો હધાથ ધરવધામધામાં ન આવર ત્યધામાં સસુધની જરલમધામાં રહરવસુમાં પડર છર, જરનધા ગમાંભનીર
પરરણધામફો ભફોગવવધા પડર છર, જરમ કર (૧) તરમનર પનદર્વોર મધાનવધામધામાં આવર છર છતધા તરમનર
જરલનધા જીવનનધા મધાનપસક અનર શધારનીરરક યધાતનધાઓનધા ભફોગ બનવસુમાં પડર છર, (૨) તરમનર
તરમનધા બચધાવ મધાટરનની તતૈયધારનીમધામાં યફોગદધાન આપવધાથની અટકધાવવધામધામાં આવર છર, અનર (૩) જો
તરમનની પધાસર નફોકરની હફોય તફો તરઓ તરમનની નફોકરની ગસુમધાવર છર , અનર તરઓ પફોતધાનર અનર તરમનધા
પરરવધારનધા સભ્યફોનર ટરકફો આપવધા મધાટર કધામ કરવધાનની તકથની વમાંપચત રહર છર પરરણધામર તરમનની
અટકધાયતનફો બફોજ લગભગ હમાંમરશધા પનદર્વોર સભ્યફો પર ભધારર પડર છર અનર તરમનની અટકધાયતનસુમાં
ભધારણ લગભગ હમાંમરશધામાં પરરવધારનધા પનદર્વોર સભ્યફો પર પડર છર. આ તર જગ્યધા છર જ્યધામાં
મધાટર પકરતધા પ્રમધાણમધામાં અવરફોધક ન હફોય તરમ, અદધાલતફો યધામાંપત્રકપણર અનર સ્વધાભધાપવક રનીતર
આગહ કરર છર કર આરફોપનીએ જામનીનગનીરની રજક કરવની જોઈએ, જર તરનધા મધાટર જામનીન આપશર
અનર આ જામનીનગનીરનીઓએ ફરનીવધાર તરમનની સધ્ધરતધા સ્થધાપપત કરવની જોઈએ, જરથની જો
આરફોપની આરફોપ સધાપબત કરવધામધામાં પનષ્ફળ જાય તફો જામનીનગનીરનીનની રકમ ચકકવની શકધાય.
ગરનીબફો મધાટર આ જામનીનનની વ્યવસ્થધા ખકબ જ કડક રનીતર કધામ કરર છર અનર તરનફો લધાભ ગરનીબ
પસવધાયનધા લફોકફો જ ઉઠધાવની શકર છર અનર જામનીન પર મસુક્ત થઇ શકર છર. ગરનીબફોનર જામનીનનની
રકમ પવનધા પણ જામનીન આપવધામધામાં મસુશ્કરલની પડર છર કધારણ કર ઘણની વધાર અદધાલતફો દધારધા
નકની કરવધામધામાં આવરલની જામનીનનની રકમ એટલની અવધાસ્તપવક રનીતર વધધારર હફોય છર કર
મફોટધાભધાગનધા કરસફોમધામાં ગરનીબફો જામનીનનની રકમ મધાટર તરમનધા સધ્ધરપણધાનની બધાબતમધામાં પફોલનીસ
અથવધા મરપજસ્ટટરટનર સમાંતસુષ્ટ કરવધામધામાં અસમથર્તા હફોય છર અનર જરમ કર સધામધાન્ય રનીતર થધાય છર, જ્યધામાં જામનીનનની રકમ જામનીનદધારફો સધાથર હફોય છર, ત્યધામાં ગરનીબફો મધાટર જામનીનદધારફો તરનીકર રહરવધા
મધાટર પકરતધા પ્રમધાણમધામાં સધ્ધર વ્યપક્તઓ શફોધવની લગભગ અશક્ય બનની જાય છર. પરરણધામ
એ આવર છર કર તરઓ પફોલનીસ અનર મહરસકલ અપધકધારનીઓ અથવધા દલધાલફો અનર વ્યવસધાપયક
જામનીનદધારફો દધારધા છળનફો ભફોગ બનર છર અનર કરટલનીકવધાર તરમનર તરમનની મસુપક્ત મરળવવધા મધાટર
દરવસુમાં પણ કરવસુ પડર છર અથવધા, છ
ક ટવધા મધાટર અસમથર્તા હફોવધાનર કધારણર, તરમનર જ્યધામાં સસુધની કફોટર્તા
દધારધા તરમનધા કરસફો હધાથ ધરવધામધામાં ન આવર ત્યધામાં સસુધની જરલમધામાં રહરવસુમાં પડર છર, જરનધા ગમાંભનીર
પરરણધામફો ભફોગવવધા પડર છર, જરમ કર (૧) તરમનર પનદર્વોર મધાનવધામધામાં આવર છર છતધા તરમનર
જરલનધા જીવનનધા મધાનપસક અનર શધારનીરરક યધાતનધાઓનધા ભફોગ બનવસુમાં પડર છર, (૨) તરમનર
તરમનધા બચધાવ મધાટરનની તતૈયધારનીમધામાં યફોગદધાન આપવધાથની અટકધાવવધામધામાં આવર છર, અનર (૩) જો
તરમનની પધાસર નફોકરની હફોય તફો તરઓ તરમનની નફોકરની ગસુમધાવર છર , અનર તરઓ પફોતધાનર અનર તરમનધા
પરરવધારનધા સભ્યફોનર ટરકફો આપવધા મધાટર કધામ કરવધાનની તકથની વમાંપચત રહર છર પરરણધામર તરમનની
અટકધાયતનફો બફોજ લગભગ હમાંમરશધા પનદર્વોર સભ્યફો પર ભધારર પડર છર અનર તરમનની અટકધાયતનસુમાં
ભધારણ લગભગ હમાંમરશધામાં પરરવધારનધા પનદર્વોર સભ્યફો પર પડર છર. આ તર જગ્યધા છર જ્યધામાં
ગરનીબફોનર આપણની કધાયદધાકનીય અનર ન્યધાપયક વ્યવસ્થધા દમનકધારની અનર તરમનની સધામર ભધારર
ભધારણ ધરધાવતની લધાગર છર અનર તરમનર પનરધાશધા અનર હતધાશધાનની લધાગણની થધાય છર કધારણ કર
તરઓ પબન-ગરનીબ લફોકફો સધાથર અસમધાનતધાનની પસ્થપતમધામાં છર. ન્યધાયમકપતર્તા શની ભગવતનીનની
અધ્યકતધામધામાં ગસુજરધાત સરકધારર પનયસુક્ત કરરલની કધાયદધાકનીય સહધાય સપમપતએ નનીચરનધા
શબ્દફોમધામાં આ સ્પષ્ટ અસમધાનતધા પર ભધાર મકક્યફો છરછેઃ
“આજર અમર જોયસુમાં છર કર, જામનીન પ્રણધાલની અત્યમાંત અસમાંતફોરજનક છર અનર તરમધામાં આમકલ
પરરવતર્તાનનની જરૂર છર. જરમ કર, આપણર આજર ફફોજદધારની અદધાલતફોમધામાં જામનીન
પ્રણધાલનીનસુ સમાંચધાલન જોઈએ છનીએ, તર અત્યમાંત અસમાંતફોરકધારક છર અનર તરમધામાં ધરખમ
ફરરફધારનની જરૂર છર. પ્રથમ, આરફોપની દધારધા હધાજર ન થવધાનધા જોખમનર નધાણધાકનીય
દ્રપષ્ટએ સચફોટ રનીતર રૂપધામાંતરરત કરવસુમાં લગભગ અશક્ય છર અનર તરનની મકળભકત
મધાન્યતધા એ છર કર આરફોપનીનર ભધાગની જવધાથની રફોકવધા મધાટર નધાણધાકનીય નસુકસધાનનસુમાં
જોખમ જરૂરની છર.એવની ઘણની બધાબતફો છર જર આરફોપનીનર ન્યધાયથની ભધાગતધા અટકધાવર છર
અનર નધાણધાકનીય નસુકસધાનનસુમાં જોખમ તરમધામાંથની મધાત્ર એક છર અનર તર પણ મસુખ્ય
નથની.યસુનધાઇટરડ સ્ટરટ્સમધામાં મરનહટ્ટન બરલ પ્રફોજરક્ટ અનર ડની. સની. બરલ પ્રફોજરક્ટ જરવધા
પ્રબસુદ્ધ બરલ પ્રફોજરક્ટ્સનફો અનસુભવ દશધાર્તાવર છર કર નધાણધાકનીય બરલ પવનધા પણ મફોટની
સમાંખ્યધામધામાં કરસફોમધામાં ટટધાયલમધામાં આરફોપનીઓનની હધાજરની સસુપનપશ્ચિત કરવની શક્ય બન્યસુમાં
છર.વધસુમધામાં, જામનીન વ્યવસ્થધા ગરનીબફો સધામર ભરદભધાવનસુમાં કધારણ બનર છર, કધારણ કર
ગરનીબફો તરમનની ગરનીબનીનર કધારણર જામનીન આપની શકતધા નથની, જ્યધારર ધનવધાન લફોકફો
અન્યથધા સમધાન પસ્થપતમધામાં તરમનની સ્વતમાંત્રતધા સસુરપકત કરની શકશર, કધારણ કર તરઓ
જામનીન આપની શકર તરમ છર. જો મરપજસ્ટટરટ દધારધા જામનીનનની રકમ વધધારર ન હફોય તફો
પણ આ ભરદભધાવ ઊભફો થધાય છર, કધારણ કર ફફોજદધારની કરસફોમધામાં કફોટર્તા સમક લધાવવધામધામાં
આવરલધા મફોટધા ભધાગનધા લફોકફો એટલધા ગરનીબ હફોય છર કર તરમનર ઓછની રકમમધામાં પણ
જામનીન આપવધાનસુમાં મસુશ્કરલ લધાગર છર.
ભધારણ ધરધાવતની લધાગર છર અનર તરમનર પનરધાશધા અનર હતધાશધાનની લધાગણની થધાય છર કધારણ કર
તરઓ પબન-ગરનીબ લફોકફો સધાથર અસમધાનતધાનની પસ્થપતમધામાં છર. ન્યધાયમકપતર્તા શની ભગવતનીનની
અધ્યકતધામધામાં ગસુજરધાત સરકધારર પનયસુક્ત કરરલની કધાયદધાકનીય સહધાય સપમપતએ નનીચરનધા
શબ્દફોમધામાં આ સ્પષ્ટ અસમધાનતધા પર ભધાર મકક્યફો છરછેઃ
“આજર અમર જોયસુમાં છર કર, જામનીન પ્રણધાલની અત્યમાંત અસમાંતફોરજનક છર અનર તરમધામાં આમકલ
પરરવતર્તાનનની જરૂર છર. જરમ કર, આપણર આજર ફફોજદધારની અદધાલતફોમધામાં જામનીન
પ્રણધાલનીનસુ સમાંચધાલન જોઈએ છનીએ, તર અત્યમાંત અસમાંતફોરકધારક છર અનર તરમધામાં ધરખમ
ફરરફધારનની જરૂર છર. પ્રથમ, આરફોપની દધારધા હધાજર ન થવધાનધા જોખમનર નધાણધાકનીય
દ્રપષ્ટએ સચફોટ રનીતર રૂપધામાંતરરત કરવસુમાં લગભગ અશક્ય છર અનર તરનની મકળભકત
મધાન્યતધા એ છર કર આરફોપનીનર ભધાગની જવધાથની રફોકવધા મધાટર નધાણધાકનીય નસુકસધાનનસુમાં
જોખમ જરૂરની છર.એવની ઘણની બધાબતફો છર જર આરફોપનીનર ન્યધાયથની ભધાગતધા અટકધાવર છર
અનર નધાણધાકનીય નસુકસધાનનસુમાં જોખમ તરમધામાંથની મધાત્ર એક છર અનર તર પણ મસુખ્ય
નથની.યસુનધાઇટરડ સ્ટરટ્સમધામાં મરનહટ્ટન બરલ પ્રફોજરક્ટ અનર ડની. સની. બરલ પ્રફોજરક્ટ જરવધા
પ્રબસુદ્ધ બરલ પ્રફોજરક્ટ્સનફો અનસુભવ દશધાર્તાવર છર કર નધાણધાકનીય બરલ પવનધા પણ મફોટની
સમાંખ્યધામધામાં કરસફોમધામાં ટટધાયલમધામાં આરફોપનીઓનની હધાજરની સસુપનપશ્ચિત કરવની શક્ય બન્યસુમાં
છર.વધસુમધામાં, જામનીન વ્યવસ્થધા ગરનીબફો સધામર ભરદભધાવનસુમાં કધારણ બનર છર, કધારણ કર
ગરનીબફો તરમનની ગરનીબનીનર કધારણર જામનીન આપની શકતધા નથની, જ્યધારર ધનવધાન લફોકફો
અન્યથધા સમધાન પસ્થપતમધામાં તરમનની સ્વતમાંત્રતધા સસુરપકત કરની શકશર, કધારણ કર તરઓ
જામનીન આપની શકર તરમ છર. જો મરપજસ્ટટરટ દધારધા જામનીનનની રકમ વધધારર ન હફોય તફો
પણ આ ભરદભધાવ ઊભફો થધાય છર, કધારણ કર ફફોજદધારની કરસફોમધામાં કફોટર્તા સમક લધાવવધામધામાં
આવરલધા મફોટધા ભધાગનધા લફોકફો એટલધા ગરનીબ હફોય છર કર તરમનર ઓછની રકમમધામાં પણ
જામનીન આપવધાનસુમાં મસુશ્કરલ લધાગર છર.
ગસુજરધાત સપમપતએ એ એ બધાબત પર પણ ધ્યધાન દફોયસુર્યું હતસુમાં કર, આરફોપનીનધા વ્યપક્તગત
નધાણધાકનીય સમાંજોગફો અનર સસુનધાવણની પહરલધામાં ભધાગની જવધાનની સમાંભધાવનધા જરવધા સસુસમાંગત
પરરબળફોનર ધ્યધાનમધામાં લનીધધા વગર આરફોપફોનની પ્રકક પતનધા સમાંદભર્તામધામાં જામનીનનની રકમ નકની
કરવધાનની પ્રથધા કરવની રનીતર કઠફોર અનર પનીડધાદધાયક છર અનર ગરનીબફો સધાથર ભરદભધાવ કરર છરછેઃ
જામનીન પ્રણધાલનીનર જર યધામાંપત્રક રનીતર ચલધાવવધામધામાં આવર છર તરનર કધારણર તરનની
ભરદભધાવપકણર્તા પ્રકક પત વધસુ તનીવ્ર બનની જાય છર. તર વધાત પનછેઃશમાંકપણર સધાચની છર કર
સતૈદ્ધધામાંપતક રનીતર મરપજસ્ટટરટ પધાસર જામનીનનની રકમ નકની કરવધામધામાં વ્યધાપક પવવરકધાપધકધાર
છર પરમાંતસુ વ્યવહધારમધામાં એવસુમાં લધાગર છર કર જામનીનનની રકમ લગભગ હમાંમરશધા ગસુનધાનની
ગમાંભનીરતધા પર આધધાર રધાખર છર. તર આરફોપનધા પ્રકધાર સધાથર સમાંબમાંપધત શરડકલ અનસુસધાર
નકની કરવધામધામાં આવર છર. કધામાં તફો આરફોપની તરનની ટટધાયલ પહરલધા ભધાગની જવધાનફો પ્રયધાસ
કરશર તરવની સમાંભધાવનધાનર અથવધા તરનધા વ્યપક્તગત નધાણધાકનીય સમાંજોગફોનર થફોડસુમાં વજન
આપવધામધામાં આવર છર, જો જામનીનનફો હરતસુ ટટધાયલ વખતર આરફોપનીનધા દરખધાવનની ખધાતરની
આપવધાનફો હફોય તફો તર ખકબ જ સસુસમાંગત લધાગર છર. આ પરરબળફોનર અવગણવધા અનર
મધાત્ર અપરધાધનની ગમાંભનીરતધાનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર જામનીનનની રકમ નકની કરવધાનસુમાં
પરરણધામ એ છર કર ગરનીબફો સધાથર ભરદભધાવ કરવધામધામાં આવર છર, જર જામનીન આપવધાનની
કમતધાનધા સમાંબમાંધમધામાં અમનીરફો જરવની જ પસ્થપતમધામાં નથની. ન્યધાયધાલયફોએ અમનીર અનર
ગરનીબનની જામનીન આપવધાનની તફધાવત કમતધાનની અવગણનધા કરનીનર અનર તરમનર
અમનીર અનર ગરનીબ વચ્ચરનની અસમધાનતધા પરદધા કરની છરછેઃ સમધાન સમાંજોગફોમધામાં સમધાન
ગસુનધાનફો આરફોપની ધપનક તરનની મસુપક્ત સસુરપકત કરવધામધામાં સકમ છર જ્યધારર ગરનીબ તરનની
ગરનીબનીનર કધારણર આમ કરની શકતફો નથની. આજર સમાંચધાપલત પ્રણધાલનીઓમધામાં આ જામનીન
પ્રણધાલનીમધામાં કરટલનીક મફોટની ખધામનીઓ છર.
નધાણધાકનીય સમાંજોગફો અનર સસુનધાવણની પહરલધામાં ભધાગની જવધાનની સમાંભધાવનધા જરવધા સસુસમાંગત
પરરબળફોનર ધ્યધાનમધામાં લનીધધા વગર આરફોપફોનની પ્રકક પતનધા સમાંદભર્તામધામાં જામનીનનની રકમ નકની
કરવધાનની પ્રથધા કરવની રનીતર કઠફોર અનર પનીડધાદધાયક છર અનર ગરનીબફો સધાથર ભરદભધાવ કરર છરછેઃ
જામનીન પ્રણધાલનીનર જર યધામાંપત્રક રનીતર ચલધાવવધામધામાં આવર છર તરનર કધારણર તરનની
ભરદભધાવપકણર્તા પ્રકક પત વધસુ તનીવ્ર બનની જાય છર. તર વધાત પનછેઃશમાંકપણર સધાચની છર કર
સતૈદ્ધધામાંપતક રનીતર મરપજસ્ટટરટ પધાસર જામનીનનની રકમ નકની કરવધામધામાં વ્યધાપક પવવરકધાપધકધાર
છર પરમાંતસુ વ્યવહધારમધામાં એવસુમાં લધાગર છર કર જામનીનનની રકમ લગભગ હમાંમરશધા ગસુનધાનની
ગમાંભનીરતધા પર આધધાર રધાખર છર. તર આરફોપનધા પ્રકધાર સધાથર સમાંબમાંપધત શરડકલ અનસુસધાર
નકની કરવધામધામાં આવર છર. કધામાં તફો આરફોપની તરનની ટટધાયલ પહરલધા ભધાગની જવધાનફો પ્રયધાસ
કરશર તરવની સમાંભધાવનધાનર અથવધા તરનધા વ્યપક્તગત નધાણધાકનીય સમાંજોગફોનર થફોડસુમાં વજન
આપવધામધામાં આવર છર, જો જામનીનનફો હરતસુ ટટધાયલ વખતર આરફોપનીનધા દરખધાવનની ખધાતરની
આપવધાનફો હફોય તફો તર ખકબ જ સસુસમાંગત લધાગર છર. આ પરરબળફોનર અવગણવધા અનર
મધાત્ર અપરધાધનની ગમાંભનીરતધાનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર જામનીનનની રકમ નકની કરવધાનસુમાં
પરરણધામ એ છર કર ગરનીબફો સધાથર ભરદભધાવ કરવધામધામાં આવર છર, જર જામનીન આપવધાનની
કમતધાનધા સમાંબમાંધમધામાં અમનીરફો જરવની જ પસ્થપતમધામાં નથની. ન્યધાયધાલયફોએ અમનીર અનર
ગરનીબનની જામનીન આપવધાનની તફધાવત કમતધાનની અવગણનધા કરનીનર અનર તરમનર
અમનીર અનર ગરનીબ વચ્ચરનની અસમધાનતધા પરદધા કરની છરછેઃ સમધાન સમાંજોગફોમધામાં સમધાન
ગસુનધાનફો આરફોપની ધપનક તરનની મસુપક્ત સસુરપકત કરવધામધામાં સકમ છર જ્યધારર ગરનીબ તરનની
ગરનીબનીનર કધારણર આમ કરની શકતફો નથની. આજર સમાંચધાપલત પ્રણધાલનીઓમધામાં આ જામનીન
પ્રણધાલનીમધામાં કરટલનીક મફોટની ખધામનીઓ છર.
રધાષ્ટટપપત પલન્ડન બની. જ્હફોનસનર જામનીન સસુધધારધા ધધારફો, ૧૯૬૬ પર હસ્તધાકર કરતધા સમયર
પણ આવની જ પનીડધા વ્યક્ત કરની હતનીછેઃ
આજર, અમર ગસુનધારહત ન્યધાયનની આપણની પ્રણધાલનીમધામાં મફોટધા પવકધાસનર મધાન્યતધા
આપવધા જોડધાયધા છનીએછેઃજામનીનગનીરની વ્યવસ્થધામધામાં સસુધધારફો.
આ વ્યવસ્થધા કધાયમ રહની છર-જકનની, અન્યધાયની અનર વધાસ્તવમધામાં ચકધાસવધામધામાં આવની
નથની,૧૭૮૯નધા જ્યસુરડપશયરની એક્ટ પછની.
જામનીન આપવધાનફો મસુખ્ય હરતસુ એ સસુપનપશ્ચિત કરવધાનફો છર કર જો કફોઈ આરફોપનીનર
ધરપકડ પછની મસુક્ત કરવધામધામાં આવર તફો તર ટટધાયલ મધાટર પધાછફો આવશર.
વતર્તામધાન વ્યવસ્થધામધામાં આ હરતસુ કઈ રનીતર પકરફો થધાય છર?સધાધન સમાંપન્ન પ્રપતવધાદની
જામનીન આપની શકર છર.તર પફોતધાનની આઝધાદની ખરનીદની શકર છર.પરમાંતસુ ગરનીબ પ્રપતવધાદની
રકમાંમત ચકકવની શકતફો નથની.તર અઠવધારડયધા, મરહનધાઓ અનર કદધાચ વરર્વો સસુધની
જરલમધામાં રહર છર.
તર જરલમધામાં નથની રહરતફો કધારણ કર તર દફોરની છર.
તર જરલમધામાં નથની રહરતધા કધારણ કર કફોઈ પણ સજા આપની દરવધામધામાં આવની છર.
તર જરલમધામાં રહરતફો નથની કધારણ કર તરનની સસુનધાવણની પહરલધામાં જ ભધાગની જવધાનની વધસુ
શક્યતધા છર.
તર મધાત્ર એક જ કધારણથની જરલમધામાં રહર છર, કધારણ કર તર ગરનીબ છર.......
આજર જર રનીતર, જામનીનનની વ્યવસ્થધા કધામ કરની રહની છર, તર ગરનીબફો મધાટર ઘણની મસુશ્કરલનીઓનફો
સ્ત્રફોત છર, અનર જો આપણર ખરરખર ગરનીબનીનની ખરધાબ અસરનર દકર કરવધા મધામાંગનીએ છનીએ અનર
ગરનીબફોનર ન્યધાયનધા વહનીવટનીતમાંત્રમધામાં ન્યધાયની અનર ન્યધાયની વતર્તાણકકનની ખધાતરની આપવધા મધામાંગનીએ
પણ આવની જ પનીડધા વ્યક્ત કરની હતનીછેઃ
આજર, અમર ગસુનધારહત ન્યધાયનની આપણની પ્રણધાલનીમધામાં મફોટધા પવકધાસનર મધાન્યતધા
આપવધા જોડધાયધા છનીએછેઃજામનીનગનીરની વ્યવસ્થધામધામાં સસુધધારફો.
આ વ્યવસ્થધા કધાયમ રહની છર-જકનની, અન્યધાયની અનર વધાસ્તવમધામાં ચકધાસવધામધામાં આવની
નથની,૧૭૮૯નધા જ્યસુરડપશયરની એક્ટ પછની.
જામનીન આપવધાનફો મસુખ્ય હરતસુ એ સસુપનપશ્ચિત કરવધાનફો છર કર જો કફોઈ આરફોપનીનર
ધરપકડ પછની મસુક્ત કરવધામધામાં આવર તફો તર ટટધાયલ મધાટર પધાછફો આવશર.
વતર્તામધાન વ્યવસ્થધામધામાં આ હરતસુ કઈ રનીતર પકરફો થધાય છર?સધાધન સમાંપન્ન પ્રપતવધાદની
જામનીન આપની શકર છર.તર પફોતધાનની આઝધાદની ખરનીદની શકર છર.પરમાંતસુ ગરનીબ પ્રપતવધાદની
રકમાંમત ચકકવની શકતફો નથની.તર અઠવધારડયધા, મરહનધાઓ અનર કદધાચ વરર્વો સસુધની
જરલમધામાં રહર છર.
તર જરલમધામાં નથની રહરતફો કધારણ કર તર દફોરની છર.
તર જરલમધામાં નથની રહરતધા કધારણ કર કફોઈ પણ સજા આપની દરવધામધામાં આવની છર.
તર જરલમધામાં રહરતફો નથની કધારણ કર તરનની સસુનધાવણની પહરલધામાં જ ભધાગની જવધાનની વધસુ
શક્યતધા છર.
તર મધાત્ર એક જ કધારણથની જરલમધામાં રહર છર, કધારણ કર તર ગરનીબ છર.......
આજર જર રનીતર, જામનીનનની વ્યવસ્થધા કધામ કરની રહની છર, તર ગરનીબફો મધાટર ઘણની મસુશ્કરલનીઓનફો
સ્ત્રફોત છર, અનર જો આપણર ખરરખર ગરનીબનીનની ખરધાબ અસરનર દકર કરવધા મધામાંગનીએ છનીએ અનર
ગરનીબફોનર ન્યધાયનધા વહનીવટનીતમાંત્રમધામાં ન્યધાયની અનર ન્યધાયની વતર્તાણકકનની ખધાતરની આપવધા મધામાંગનીએ
છનીએ, તફો એ જરૂરની છર કર જામનીન પ્રણધાલનીમધામાં સમાંપકણર્તા સસુધધારફો કરવધામધામાં આવર જરથની ગરનીબફો
મધાટર ન્યધાય રહતમધામાં જોખમ ઊભસુમાં કયધાર્તા વગર પકવર્તા-ટટધાયલ મસુપક્ત મરળવવની શક્ય બનર.
૪. હવર સમય આવની ગયફો છર કર આપણની સમાંસદ સમજર કર નધાણધાકનીય નસુકશધાનનસુમાં જોખમ
ન્યધાયમધામાંથની નધાસની છ
ક ટવધા સધામર એકમધાત્ર અવરફોધ નથની, પરમાંતસુ અન્ય પરરબળફો પણ છર જર
ભધાગવધા સધામર સમધાન અવરફોધ તરનીકર કધામ કરર છર. આપણફો સમધાજવધાદની પ્રજાસતધાક દરશ
સધામધાપજક ન્યધાય સધાથર જોડધાયરલફો છર, કધારણ કર આપણધામાં બમાંધધારણનની પસગ્નિરચર ટકન છર અનર
સમાંસદનર આ બધાબત પર પવચધાર કરવફો જોઈએ કર શસુમાં તર આપણધા બમાંધધારણનની નનીપતઓ સધાથર
વધસુ સસુસમાંગત નથની કર નધાણધાકનીય નસુકસધાનનધા જોખમનર બદલર, કસૌટસુમાંપબક સમાંબમાંધફો, સમસુદધાયનધા
મકપળયધા, નફોકરનીનની સસુરકધા, પસ્થર સમાંસ્થધાઓનધા સભ્યપદ વગરરર જરવધા અન્ય પ્રધાસમાંપગક
પરરબળફો જામનીન મમાંજકર કરવધામધામાં પનણધાર્તાયક પરરબળફો હફોવધા જોઈએ અનર યફોગ્ય કરસમધામાં
આરફોપનીનર નધાણધાકનીય જવધાબદધારની વગર પફોતધાનધા વ્યપક્તગત બફોન્ડ પર મસુક્ત કરવફો જોઈએ.
અલબત, આવધા રકસ્સધામધામાં દમાંડધાત્મક કધાયદધામધામાં સસુધધારફો કરનીનર એવની જોગવધાઈ કરવની જરૂરની
બનની શકર છર કર જો આરફોપની પફોતધાનધા પસર્તાનલ બફોન્ડમધામાં આપરલધા વચનફોનસુમાં પધાલન કરવધામધામાં
ઇરધાદધાપકવર્તાક હધાજર ન થધાય તફો તર દમાંડધાત્મક કધાયર્તાવધાહનીનફો ભધાગની શકર છર. પરમાંતસુ કધાયદધા હરઠળ
પણ, જર આજર છર, અદધાલતફોએ આ જકનની અવધધારણધાનર છફોડની દરવની જોઈએ, જર અમાંતગર્તાત
મધાત્ર જામનીનનની સધામર જામનીનનની સધાથર પ્રની-ટટધાયલ મસુપક્તનફો આદરશ આપવધામધામાં આવર છર. તર
પવચધાર જકનફો છર અનર અનસુભવર બતધાવ્યસુમાં છર કર તરનધાથની લધાભ કરતધામાં વધસુ નસુકસધાન થયસુમાં છર.
સધામધાપજક રનીતર પવકપસત દરશફોમધામાં અનર ખધાસ કરનીનર અમરરરકધામધામાં ટટધાયલ-પકવર્તા રરલનીઝનધા
પવરયમધામાં નવની સમજણ પવકસધાવવધામધામાં આવની છર, જરનર હવર ટટધાયલ-પકવર્તા રરલનીઝનધા સમાંબમાંધમધામાં
આપણની અદધાલતફોનધા પનણર્તાયફોનની જાણકધારની આપવની જોઈએ. જો કફોટર્તા સમક રજક કરવધામધામાં
આવરલની મધારહતનીનધા આધધારર તરનર સમાંતફોર થધાય છર કર આરફોપનીનધા મકપળયધા સમસુદધાયમધામાં છર અનર
તર ફરધાર થવધાનની શક્યતધા નથની, તફો તર વ્યપક્તગત બફોન્ડ પર આરફોપનીનર સલધામત રનીતર મસુક્ત
કરની શકર છર. આરફોપનીનધા મકપળયધા સમસુદધાયમધામાં છર કર નહહીં તર નકની કરવધા મધાટર, જર તરનર ભધાગની
મધાટર ન્યધાય રહતમધામાં જોખમ ઊભસુમાં કયધાર્તા વગર પકવર્તા-ટટધાયલ મસુપક્ત મરળવવની શક્ય બનર.
૪. હવર સમય આવની ગયફો છર કર આપણની સમાંસદ સમજર કર નધાણધાકનીય નસુકશધાનનસુમાં જોખમ
ન્યધાયમધામાંથની નધાસની છ
ક ટવધા સધામર એકમધાત્ર અવરફોધ નથની, પરમાંતસુ અન્ય પરરબળફો પણ છર જર
ભધાગવધા સધામર સમધાન અવરફોધ તરનીકર કધામ કરર છર. આપણફો સમધાજવધાદની પ્રજાસતધાક દરશ
સધામધાપજક ન્યધાય સધાથર જોડધાયરલફો છર, કધારણ કર આપણધામાં બમાંધધારણનની પસગ્નિરચર ટકન છર અનર
સમાંસદનર આ બધાબત પર પવચધાર કરવફો જોઈએ કર શસુમાં તર આપણધા બમાંધધારણનની નનીપતઓ સધાથર
વધસુ સસુસમાંગત નથની કર નધાણધાકનીય નસુકસધાનનધા જોખમનર બદલર, કસૌટસુમાંપબક સમાંબમાંધફો, સમસુદધાયનધા
મકપળયધા, નફોકરનીનની સસુરકધા, પસ્થર સમાંસ્થધાઓનધા સભ્યપદ વગરરર જરવધા અન્ય પ્રધાસમાંપગક
પરરબળફો જામનીન મમાંજકર કરવધામધામાં પનણધાર્તાયક પરરબળફો હફોવધા જોઈએ અનર યફોગ્ય કરસમધામાં
આરફોપનીનર નધાણધાકનીય જવધાબદધારની વગર પફોતધાનધા વ્યપક્તગત બફોન્ડ પર મસુક્ત કરવફો જોઈએ.
અલબત, આવધા રકસ્સધામધામાં દમાંડધાત્મક કધાયદધામધામાં સસુધધારફો કરનીનર એવની જોગવધાઈ કરવની જરૂરની
બનની શકર છર કર જો આરફોપની પફોતધાનધા પસર્તાનલ બફોન્ડમધામાં આપરલધા વચનફોનસુમાં પધાલન કરવધામધામાં
ઇરધાદધાપકવર્તાક હધાજર ન થધાય તફો તર દમાંડધાત્મક કધાયર્તાવધાહનીનફો ભધાગની શકર છર. પરમાંતસુ કધાયદધા હરઠળ
પણ, જર આજર છર, અદધાલતફોએ આ જકનની અવધધારણધાનર છફોડની દરવની જોઈએ, જર અમાંતગર્તાત
મધાત્ર જામનીનનની સધામર જામનીનનની સધાથર પ્રની-ટટધાયલ મસુપક્તનફો આદરશ આપવધામધામાં આવર છર. તર
પવચધાર જકનફો છર અનર અનસુભવર બતધાવ્યસુમાં છર કર તરનધાથની લધાભ કરતધામાં વધસુ નસુકસધાન થયસુમાં છર.
સધામધાપજક રનીતર પવકપસત દરશફોમધામાં અનર ખધાસ કરનીનર અમરરરકધામધામાં ટટધાયલ-પકવર્તા રરલનીઝનધા
પવરયમધામાં નવની સમજણ પવકસધાવવધામધામાં આવની છર, જરનર હવર ટટધાયલ-પકવર્તા રરલનીઝનધા સમાંબમાંધમધામાં
આપણની અદધાલતફોનધા પનણર્તાયફોનની જાણકધારની આપવની જોઈએ. જો કફોટર્તા સમક રજક કરવધામધામાં
આવરલની મધારહતનીનધા આધધારર તરનર સમાંતફોર થધાય છર કર આરફોપનીનધા મકપળયધા સમસુદધાયમધામાં છર અનર
તર ફરધાર થવધાનની શક્યતધા નથની, તફો તર વ્યપક્તગત બફોન્ડ પર આરફોપનીનર સલધામત રનીતર મસુક્ત
કરની શકર છર. આરફોપનીનધા મકપળયધા સમસુદધાયમધામાં છર કર નહહીં તર નકની કરવધા મધાટર, જર તરનર ભધાગની
જવધાથની રફોકની શકર છર, કફોટર આરફોપની સમાંબમાંપધત નનીચરનધા પરરબળફોનર ધ્યધાનમધામાં લરવધા જોઈએછેઃ
૧. સમસુદધાયમધામાં તરમનધા રહરઠધાણનફો વ્યધાપ, ૨. તરમનની રફોજગધારનીનની પસ્થપત, ઇપતહધાસ અનર તરમનની નધાણધાકનીય પસ્થપત
૩. તરમનધા કસૌટસુમાંપબક બમાંધનફો અનર સમાંબમાંધફો, ૪. તરમનની પ્રપતષ્ઠધા, ચરરત્ર અનર નધાણધાકનીય પસ્થપત, ૫. તરનફો અગધાઉનફો ગસુનધારહત રરકફોડર્તા જરમધામાં ઓળખધાણ પર અથવધા જામનીન પર મસુક્ત
થયધાનધા કફોઈપણ રરકફોડર્તાનફો સમધાવરશ થધાય છર, ૬. સમસુદધાયનધા જવધાબદધાર સભ્યફોનની ઓળખ કર જરઓ તરનની પવશ્વસનનીયતધાનની ખધાતરની
કરશર, ૭. ચધાજર્તા કરધાયરલધા ગસુનધાનની પ્રકક પત અનર દફોપરત ઠરરવવધાનની દરખનીતની સમાંભધાવનધા અનર
સમાંભપવત સજા જ્યધામાં સસુધની આ પરરબળફો હધાજટ નહની રહરવધાનધા જોખમ સધાથર
સમાંબમાંપધત છર, અનર
૮. સમસુદધાય સધાથર આરફોપનીનધા જોડધાણ દશધાર્તાવતધા કફોઈ અન્ય પરરબળફો અથવધા
ઇરધાદધાપકવર્તાક હધાજર ન રહરવધાનસુમાં જોખમ ધરધાવતધા અન્ય પરરબળફો.
જો અદધાલત સમાંબમાંપધત પરરબળફોનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર સમાંતસુષ્ટ થધાય છર કર આરફોપનીનર સમસુદધાયમધામાં
તરનફો સમાંબમાંધ છર અનર હધાજર ન થવધાનસુમાં કફોઈ નનોંધપધાત્ર જોખમ નથની, તફો આરફોપનીનર શક્ય હફોય
ત્યધામાં સસુધની તરનધા વ્યપક્તગત બફોન્ડ પર મસુક્ત કરની શકધાય છર. અલબત, જો અદધાલતનધા
ધ્યધાનમધામાં તથ્યફો લધાવવધામધામાં આવર, જર દશધાર્તાવર છર કર આરફોપનીનની પસ્થપત અનર પકષ્ઠભકપમ, તરનધા
અગધાઉનધા રરકફોડર્તા અનર અપરધાધનની પ્રકકપત અનર સમાંજોગફોનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર, ટટધાયલમધામાં હધાજર
ન રહરવધાનસુમાં નનોંધપધાત્ર જોખમ હફોઈ શકર છર, ઉદધાહરણ તરનીકર, જ્યધામાં આરફોપની એક કસુખ્યધાત
ખરધાબ ચધારરત્ર છર અથવધા રનીઢફો અપરધાધની છર અથવધા ગસુનફો ગમાંભનીર છર (આ ઉદધાહરણફો મધાત્ર
ઉદધાહરણ તરનીકર જ છર), તફો કફોટર્તા આરફોપનીનર તરનધા વ્યપક્તગત બફોન્ડ પર મસુક્ત ન કરની શકર
અનર જામનીન પર છ
ક ટકધારફો મરળવવધા મધાટર આગહ રધાખની શકર છર. પરમાંતસુ મફોટધા ભધાગનધા
૧. સમસુદધાયમધામાં તરમનધા રહરઠધાણનફો વ્યધાપ, ૨. તરમનની રફોજગધારનીનની પસ્થપત, ઇપતહધાસ અનર તરમનની નધાણધાકનીય પસ્થપત
૩. તરમનધા કસૌટસુમાંપબક બમાંધનફો અનર સમાંબમાંધફો, ૪. તરમનની પ્રપતષ્ઠધા, ચરરત્ર અનર નધાણધાકનીય પસ્થપત, ૫. તરનફો અગધાઉનફો ગસુનધારહત રરકફોડર્તા જરમધામાં ઓળખધાણ પર અથવધા જામનીન પર મસુક્ત
થયધાનધા કફોઈપણ રરકફોડર્તાનફો સમધાવરશ થધાય છર, ૬. સમસુદધાયનધા જવધાબદધાર સભ્યફોનની ઓળખ કર જરઓ તરનની પવશ્વસનનીયતધાનની ખધાતરની
કરશર, ૭. ચધાજર્તા કરધાયરલધા ગસુનધાનની પ્રકક પત અનર દફોપરત ઠરરવવધાનની દરખનીતની સમાંભધાવનધા અનર
સમાંભપવત સજા જ્યધામાં સસુધની આ પરરબળફો હધાજટ નહની રહરવધાનધા જોખમ સધાથર
સમાંબમાંપધત છર, અનર
૮. સમસુદધાય સધાથર આરફોપનીનધા જોડધાણ દશધાર્તાવતધા કફોઈ અન્ય પરરબળફો અથવધા
ઇરધાદધાપકવર્તાક હધાજર ન રહરવધાનસુમાં જોખમ ધરધાવતધા અન્ય પરરબળફો.
જો અદધાલત સમાંબમાંપધત પરરબળફોનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર સમાંતસુષ્ટ થધાય છર કર આરફોપનીનર સમસુદધાયમધામાં
તરનફો સમાંબમાંધ છર અનર હધાજર ન થવધાનસુમાં કફોઈ નનોંધપધાત્ર જોખમ નથની, તફો આરફોપનીનર શક્ય હફોય
ત્યધામાં સસુધની તરનધા વ્યપક્તગત બફોન્ડ પર મસુક્ત કરની શકધાય છર. અલબત, જો અદધાલતનધા
ધ્યધાનમધામાં તથ્યફો લધાવવધામધામાં આવર, જર દશધાર્તાવર છર કર આરફોપનીનની પસ્થપત અનર પકષ્ઠભકપમ, તરનધા
અગધાઉનધા રરકફોડર્તા અનર અપરધાધનની પ્રકકપત અનર સમાંજોગફોનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર, ટટધાયલમધામાં હધાજર
ન રહરવધાનસુમાં નનોંધપધાત્ર જોખમ હફોઈ શકર છર, ઉદધાહરણ તરનીકર, જ્યધામાં આરફોપની એક કસુખ્યધાત
ખરધાબ ચધારરત્ર છર અથવધા રનીઢફો અપરધાધની છર અથવધા ગસુનફો ગમાંભનીર છર (આ ઉદધાહરણફો મધાત્ર
ઉદધાહરણ તરનીકર જ છર), તફો કફોટર્તા આરફોપનીનર તરનધા વ્યપક્તગત બફોન્ડ પર મસુક્ત ન કરની શકર
અનર જામનીન પર છ
ક ટકધારફો મરળવવધા મધાટર આગહ રધાખની શકર છર. પરમાંતસુ મફોટધા ભધાગનધા
રકસ્સધાઓમધામાં, કસૌટસુમાંપબક બમાંધનફો અનર સમાંબમાંધફો, સમસુદધાયનધા મકળ, રફોજગધારનીનની પસ્થપત વગરરર
જરવની બધાબતફોનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર આરફોપનીનર તરનધા અમાંગત બફોન્ડ પર મસુક્ત કરવધામધામાં કફોટર્તા
આગળ રહની શકર છર અનર ખધાસ કરનીનર એવધા રકસ્સધાઓમધામાં જ્યધારર ગસુનફો ગમાંભનીર ન હફોય અનર
આરફોપની ગરનીબ હફોય અથવધા સમસુદધાયનધા નબળધા વગર્તાનફો હફોય, તફો શક્ય હફોય ત્યધામાં સસુધની
વ્યપક્તગત બફોન્ડ પર છ
ક ટછધાટનર પ્રધાથપમકતધા આપની શકધાય છર. પરમાંતસુ આરફોપનીનર વ્યપક્તગત
બફોન્ડ પર છફોડતની વખતર પણ અદધાલતનર ચરતવણની આપવની જરૂરની છર કર, બફોન્ડનની રકમ જર
તર નકની કરર છર તર મધાત્ર ચધાજર્તાનની પ્રકકપત પર આધધારરત ન હફોવની જોઈએ. બફોન્ડનની રકમનધામાં
સમાંબમાંધમધામાં પનણર્તાય આરફોપનીનની વ્યપક્તગત નધાણધાકનીય પરરપસ્થપત અનર ફરધાર થવધાનની
સમાંભધાવનધાનર આધધારર વ્યપક્તગત પનણર્તાય હફોવફો જોઈએ. બફોન્ડનની રકમ આ સસુસમાંગત
પરરબળફોનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર નકની કરવની જોઈએ અનર ચધાજર્તાનધા સ્વરૂપનર અનસુરૂપ શરડકલ
અનસુસધાર યધામાંપત્રકરનીતર રફક્સ ન કરવની જોઈએ. નહહીંતર આરફોપની મધાટર અમાંગત બફોન્ડ ભયધાર્તા પછની
પણ તરનની મસુપક્ત મરળવવની મસુશ્કરલ બનની જશર. વધસુમધામાં, જ્યધારર આરફોપનીનર તરનધા વ્યપક્તગત
બફોન્ડ પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવર છર, ત્યધારર તર ખકબ જ કઠફોર અનર પનીડધાદધાયક હશર જો તરણર
અદધાલતનર સમાંતસુષ્ટ કરવધાનની જરૂર હફોય-અનર અમર અહહીં અદધાલત પવશર જર કહસુમાં છર તર જામનીન
આપતની વખતર પફોલનીસ સધાથર સમધાન રનીતર લધાગસુ થવસુમાં જોઈએ-કર તર બફોન્ડનની રકમ ચકકવવધા
મધાટર પયધાર્તાપ્તરનીતર સધ્ધર છર જો તર ટટધાયલમધામાં હધાજર ન થધાય અનર પરરણધામર બફોન્ડ જપ્ત થઈ
જાય. આરફોપનીનની સધ્ધરતધા અમાંગરનની તપધાસ તરનધા મધાટર ખકબ જ હરરધાનગપતનફો સ્ત્રફોત બનની શકર
છર અનર ઘણનીવધાર તરનધા પરરણધામર જામનીનનફો ઇનકધાર થધાય છર અનર સ્વતમાંત્રતધા છનીનવધાઈ જાય
છર અનર તરથની વ્યપક્તગત બફોન્ડનની સ્વનીકક પતનની શરત તરનીકર તરનધા પર ભધાર મકકવફો જોઈએ
નહહીં. અમનર કફોઈ શમાંકધા નથની કર જો વતર્તામધાન કધાયદધા હરઠળ પણ જામનીનનની વ્યવસ્થધા અમર આ
ચસુકધાદધામધામાં દશધાર્તાવરલની રનીતર હધાથ ધરવધામધામાં આવર તફો તર ગરનીબફોનની મસુશ્કરલનીઓ દકર કરવધામધામાં અનર
તરમનર કરદમધામાંથની પકવર્તા-ટટધાયલ મસુપક્ત મરળવવધામધામાં મદદ કરશર. આ જ કધારણ છર કર અમર
ઇપન્ડયન એક્સપ્રરસનધા બર અમાંકફોમધામાં જરમનધા નધામ આપવધામધામાં આવ્યધા છર તરવધા કરદનીઓનર તરમનધા
અમાંગત બફોન્ડ પર મસુક્ત કરવધાનફો પનદરશ આપ્યફો છર. અમધારર સધામધાન્ય રનીતર કહરવસુમાં જોઈતસુમાં હતસુમાં કર
જરવની બધાબતફોનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર આરફોપનીનર તરનધા અમાંગત બફોન્ડ પર મસુક્ત કરવધામધામાં કફોટર્તા
આગળ રહની શકર છર અનર ખધાસ કરનીનર એવધા રકસ્સધાઓમધામાં જ્યધારર ગસુનફો ગમાંભનીર ન હફોય અનર
આરફોપની ગરનીબ હફોય અથવધા સમસુદધાયનધા નબળધા વગર્તાનફો હફોય, તફો શક્ય હફોય ત્યધામાં સસુધની
વ્યપક્તગત બફોન્ડ પર છ
ક ટછધાટનર પ્રધાથપમકતધા આપની શકધાય છર. પરમાંતસુ આરફોપનીનર વ્યપક્તગત
બફોન્ડ પર છફોડતની વખતર પણ અદધાલતનર ચરતવણની આપવની જરૂરની છર કર, બફોન્ડનની રકમ જર
તર નકની કરર છર તર મધાત્ર ચધાજર્તાનની પ્રકકપત પર આધધારરત ન હફોવની જોઈએ. બફોન્ડનની રકમનધામાં
સમાંબમાંધમધામાં પનણર્તાય આરફોપનીનની વ્યપક્તગત નધાણધાકનીય પરરપસ્થપત અનર ફરધાર થવધાનની
સમાંભધાવનધાનર આધધારર વ્યપક્તગત પનણર્તાય હફોવફો જોઈએ. બફોન્ડનની રકમ આ સસુસમાંગત
પરરબળફોનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર નકની કરવની જોઈએ અનર ચધાજર્તાનધા સ્વરૂપનર અનસુરૂપ શરડકલ
અનસુસધાર યધામાંપત્રકરનીતર રફક્સ ન કરવની જોઈએ. નહહીંતર આરફોપની મધાટર અમાંગત બફોન્ડ ભયધાર્તા પછની
પણ તરનની મસુપક્ત મરળવવની મસુશ્કરલ બનની જશર. વધસુમધામાં, જ્યધારર આરફોપનીનર તરનધા વ્યપક્તગત
બફોન્ડ પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવર છર, ત્યધારર તર ખકબ જ કઠફોર અનર પનીડધાદધાયક હશર જો તરણર
અદધાલતનર સમાંતસુષ્ટ કરવધાનની જરૂર હફોય-અનર અમર અહહીં અદધાલત પવશર જર કહસુમાં છર તર જામનીન
આપતની વખતર પફોલનીસ સધાથર સમધાન રનીતર લધાગસુ થવસુમાં જોઈએ-કર તર બફોન્ડનની રકમ ચકકવવધા
મધાટર પયધાર્તાપ્તરનીતર સધ્ધર છર જો તર ટટધાયલમધામાં હધાજર ન થધાય અનર પરરણધામર બફોન્ડ જપ્ત થઈ
જાય. આરફોપનીનની સધ્ધરતધા અમાંગરનની તપધાસ તરનધા મધાટર ખકબ જ હરરધાનગપતનફો સ્ત્રફોત બનની શકર
છર અનર ઘણનીવધાર તરનધા પરરણધામર જામનીનનફો ઇનકધાર થધાય છર અનર સ્વતમાંત્રતધા છનીનવધાઈ જાય
છર અનર તરથની વ્યપક્તગત બફોન્ડનની સ્વનીકક પતનની શરત તરનીકર તરનધા પર ભધાર મકકવફો જોઈએ
નહહીં. અમનર કફોઈ શમાંકધા નથની કર જો વતર્તામધાન કધાયદધા હરઠળ પણ જામનીનનની વ્યવસ્થધા અમર આ
ચસુકધાદધામધામાં દશધાર્તાવરલની રનીતર હધાથ ધરવધામધામાં આવર તફો તર ગરનીબફોનની મસુશ્કરલનીઓ દકર કરવધામધામાં અનર
તરમનર કરદમધામાંથની પકવર્તા-ટટધાયલ મસુપક્ત મરળવવધામધામાં મદદ કરશર. આ જ કધારણ છર કર અમર
ઇપન્ડયન એક્સપ્રરસનધા બર અમાંકફોમધામાં જરમનધા નધામ આપવધામધામાં આવ્યધા છર તરવધા કરદનીઓનર તરમનધા
અમાંગત બફોન્ડ પર મસુક્ત કરવધાનફો પનદરશ આપ્યફો છર. અમધારર સધામધાન્ય રનીતર કહરવસુમાં જોઈતસુમાં હતસુમાં કર
તરમનધા દધારધા વ્યપક્તગત બફોન્ડનફો અમલ નધાણધાકનીય જવધાબદધારની સધાથર થવફો જોઈએ, પરમાંતસુ
અમર એક અપવધાદરૂપ પગલધા તરનીકર પનદરશ આપ્યફો હતફો કર વ્યપક્તગત બફોન્ડમધામાં કફોઈ
નધાણધાકનીય જવધાબદધારનીનની જરૂર નથની કધારણ કર અમનર જાણવધા મળસુમાં છર કર આ તમધામ
વ્યપક્તઓ ઘણધા વરર્વોથની ટટધાયલ વગર જરલમધામાં છર, અનર કરટલધાક રકસ્સધાઓમધામાં ગસુનધા મધાટર સજા
તરમનની અટકધાયતનધા સમયગધાળધાથની ઓછની હશર અનર વધસુમધામાં, અમર જર આદરશ આપની રહધા
હતધા તર મધાત્ર એક વચગધાળધાનફો આદરશ હતફો. આ કરસનની પવપચત્ર હકનીકતફો અનર સમાંજોગફોએ
આ પ્રકધારનફો અસધામધાન્ય મધાગર્તા નકની કયર્વો હતફો.
૫. કધાયદધાકનીય અનર ન્યધાપયક વ્યવસ્થધાનની અન્ય એક ખધામની પણ છર, જર કધાચધાકધામનધા કરદનીઓનર
ન્યધાયથની વમાંપચત રધાખવધા મધાટર જવધાબદધાર છર અનર તર છર કરસફોનધા પનકધાલ મધાટર કસુખ્યધાત પવલમાંબ.
કધાયદધાકનીય અનર ન્યધાપયક વ્યવસ્થધાનસુમાં દસુછેઃખદ પ્રપતપબમાંબ છર કર આરફોપનીઓનની સસુનધાવણની લધામાંબધા
સમય સસુધની પણ શરૂ ન થઈ શકર.ટટધાયલનની શરૂઆતમધામાં એક વરર્તાનફો પવલમાંબ પણ પકરતફો
ખરધાબ છરછેઃ જ્યધારર ૩ વરર્તા, ૫ વરર્તા, ૭ વરર્તા, ૧૦ વરર્તા સસુધની પવલમાંબ થધાય છર ત્યધારર તર કરટલસુમાં
ખરધાબ હફોઈ શકર છર. ઝડપથની સસુનધાવણની કરવની એ ગસુનધારહત ન્યધાયનફો સધાર છર અનર એમધામાં
કફોઈ શમાંકધા નથની કર સસુનધાવણનીમધામાં પવલમાંબ થવફો એ પફોતધાનધામધામાં જ ન્યધાયનફો ઇનકધાર છર. તર
નનોંધવસુમાં રસપ્રદ છર કર યસુનધાઇટરડ સ્ટરટ્સમધામાં ઝડપની ટટધાયલ બમાંધધારણનીય રનીતર બધામાંયધરની આપવધામધામાં
આવરલધા અપધકધારફોમધામાંથની એક છર. બમાંધધારણનધા છઠધા સસુધધારધામધામાં આ જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવની
છરછેઃ
તમધામ ફફોજદધારની કધાયર્તાવધાહનીમધામાં આરફોપનીનર ઝડપની અનર જાહરર સસુનધાવણનીનફો અપધકધાર
મળશર.
એટલસુમાં જ નહહીં, યસુરફોપપયન કન્વરન્શન ઓન હસુમન રધાઇટ્સનની કલમ ૩ પણ જણધાવર છર કરછેઃ
ધરપકડ કરધાયરલધા અથવધા અટકધાયતમધામાં લરવધામધામાં આવરલધા દરરક વ્યપક્તનર વધાજબની સમયનની
અમાંદર મસુકદમફો ચલધાવવધાનફો અથવધા ચધાલસુ મસુકદમધાએ મસુક્ત થવધાનફો હક રહરશર.
અમધારુ
માં મધાનવસુમાં છર કર આપણધા બમાંધધારણ હરઠળ પણ, ઝડપની સસુનધાવણનીનર મકળભકત અપધકધાર
અમર એક અપવધાદરૂપ પગલધા તરનીકર પનદરશ આપ્યફો હતફો કર વ્યપક્તગત બફોન્ડમધામાં કફોઈ
નધાણધાકનીય જવધાબદધારનીનની જરૂર નથની કધારણ કર અમનર જાણવધા મળસુમાં છર કર આ તમધામ
વ્યપક્તઓ ઘણધા વરર્વોથની ટટધાયલ વગર જરલમધામાં છર, અનર કરટલધાક રકસ્સધાઓમધામાં ગસુનધા મધાટર સજા
તરમનની અટકધાયતનધા સમયગધાળધાથની ઓછની હશર અનર વધસુમધામાં, અમર જર આદરશ આપની રહધા
હતધા તર મધાત્ર એક વચગધાળધાનફો આદરશ હતફો. આ કરસનની પવપચત્ર હકનીકતફો અનર સમાંજોગફોએ
આ પ્રકધારનફો અસધામધાન્ય મધાગર્તા નકની કયર્વો હતફો.
૫. કધાયદધાકનીય અનર ન્યધાપયક વ્યવસ્થધાનની અન્ય એક ખધામની પણ છર, જર કધાચધાકધામનધા કરદનીઓનર
ન્યધાયથની વમાંપચત રધાખવધા મધાટર જવધાબદધાર છર અનર તર છર કરસફોનધા પનકધાલ મધાટર કસુખ્યધાત પવલમાંબ.
કધાયદધાકનીય અનર ન્યધાપયક વ્યવસ્થધાનસુમાં દસુછેઃખદ પ્રપતપબમાંબ છર કર આરફોપનીઓનની સસુનધાવણની લધામાંબધા
સમય સસુધની પણ શરૂ ન થઈ શકર.ટટધાયલનની શરૂઆતમધામાં એક વરર્તાનફો પવલમાંબ પણ પકરતફો
ખરધાબ છરછેઃ જ્યધારર ૩ વરર્તા, ૫ વરર્તા, ૭ વરર્તા, ૧૦ વરર્તા સસુધની પવલમાંબ થધાય છર ત્યધારર તર કરટલસુમાં
ખરધાબ હફોઈ શકર છર. ઝડપથની સસુનધાવણની કરવની એ ગસુનધારહત ન્યધાયનફો સધાર છર અનર એમધામાં
કફોઈ શમાંકધા નથની કર સસુનધાવણનીમધામાં પવલમાંબ થવફો એ પફોતધાનધામધામાં જ ન્યધાયનફો ઇનકધાર છર. તર
નનોંધવસુમાં રસપ્રદ છર કર યસુનધાઇટરડ સ્ટરટ્સમધામાં ઝડપની ટટધાયલ બમાંધધારણનીય રનીતર બધામાંયધરની આપવધામધામાં
આવરલધા અપધકધારફોમધામાંથની એક છર. બમાંધધારણનધા છઠધા સસુધધારધામધામાં આ જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવની
છરછેઃ
તમધામ ફફોજદધારની કધાયર્તાવધાહનીમધામાં આરફોપનીનર ઝડપની અનર જાહરર સસુનધાવણનીનફો અપધકધાર
મળશર.
એટલસુમાં જ નહહીં, યસુરફોપપયન કન્વરન્શન ઓન હસુમન રધાઇટ્સનની કલમ ૩ પણ જણધાવર છર કરછેઃ
ધરપકડ કરધાયરલધા અથવધા અટકધાયતમધામાં લરવધામધામાં આવરલધા દરરક વ્યપક્તનર વધાજબની સમયનની
અમાંદર મસુકદમફો ચલધાવવધાનફો અથવધા ચધાલસુ મસુકદમધાએ મસુક્ત થવધાનફો હક રહરશર.
અમધારુ
માં મધાનવસુમાં છર કર આપણધા બમાંધધારણ હરઠળ પણ, ઝડપની સસુનધાવણનીનર મકળભકત અપધકધાર
તરનીકર ગણવધામધામાં આવરલ નથની, તરમ છતધામાં આ અદધાલતર મરનકધા ગધામાંધની પવરુદ્ધ ભધારત સમાંઘ
[(૧૯૭૮) ૨ એસસનીઆર ૬૨૧:(૧૯૭૮) ૧ એસસનીસની ૨૪૮) નધા કરસમધામાં અનસુચ્છરદ
૨૧મધામાં નનીહનીત છર. અમર તર કરસમધામાં ચસુકધાદફો આપ્યફો છર કર, અનસુચ્છરદ ૨૧ દરરક વ્યપક્તનર
કધાયદધાથની પનધધાર્તારરત પ્રરક્રિયધા પસવધાય તરનધા જીવન અનર સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત ન રહરવધાનફો
મકળભકત અપધકધાર આપર છર અનર તર અનસુચ્છરદનની જરૂરરયધાતનર પકણર્તા કરવધા મધાટર પયધાર્તાપ્ત નથની કર
કધાયદધાથની પ્રરક્રિયધાનસુમાં થફોડસુમાં પધાલન થવસુમાં જોઈએ, પરમાંતસુ પ્રરક્રિયધા વધાજબની, પનષ્પક અનર ન્યધાયની
હફોવની જોઈએ. જો કફોઈ વ્યપક્ત ‘વધાજબની, યફોગ્ય કર ન્યધાયની’ ન હફોય તરવની પ્રરક્રિયધા હરઠળ
પફોતધાનની સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત રહરશર તફો આ પ્રકધારર વમાંપચત રધાખવસુ એ અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ
તરનધા મકળભકત અપધકધારનસુમાં ઉલમાંઘન થશર અનર તર આ પ્રકધારનધામાં મકળભકત અપધકધારનફો અમલ
કરવધાનફો અનર તરનની મસુપક્ત મરળવવધાનફો હકદધાર હશર. હવર સ્પષ્ટ છર કર વ્યપક્તનર સ્વતમાંત્રતધાથની
વમાંપચત કરવધા મધાટર કધાયદધા દધારધા સકપચત પ્રરક્રિયધા 'વધાજબની, પનષ્પક અથવધા ન્યધાયની' ન હફોઈ
શકર જ્યધામાં સસુધની તર પ્રરક્રિયધા એ વ્યપક્તનધા અપરધાધનધા પનધધાર્તારણ મધાટર ઝડપની ટટધાયલ સસુપનપશ્ચિત
ન કરર. કફોઈ પણ પ્રરક્રિયધા કર જર વધાજબની રનીતર ઝડપની ટટધાયલનની ખધાતરની ન આપર તરનર ‘વધાજબની, પનષ્પક અથવધા ન્યધાય’ ન મધાનની શકધાય અનર તર અનસુચ્છરદ ૨૧નની પવરૂદ્ધમધામાં હશર. એટલર
એમધામાં કફોઈ શમાંકધા નથની કર ઝડપની ટટધાયલ એ બમાંધધારણ અનસુચ્છરદ ૨૧મધામાં ઉલરપખત જીવન અનર
સ્વતમાંત્રતધાનધા મકળભકત અપધકધારનફો અપભન્ન અનર આવશ્યક રહસ્સફો છર. પરમાંતસુ પ્રશ્ન એવફો
ઉપસ્થનીત થધાય કર શસુમાં થશર જો કફોઈ ગસુનધા મધાટર આરફોપની વ્યપક્તનર ઝડપની ટટધાયલથની વમાંપચત
રધાખવધામધામાં આવર અનર અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ તરનધા મકળભકત અપધકધારનસુમાં ઉલમાંઘન કરનીનર લધામાંબધા
સમયથની પવલમાંપબત ટટધાયલનસુમાં પરરણધામ સ્વરૂપર જરલનની સજા દધારધા તરનની સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત
કરવધાનફો પ્રયધાસ કરવધામધામાં આવર તફો તરનર સજા બરધાબર ગણધાય. શસુમાં તર આ આધધાર પર પફોતધાનની
પવરુદ્ધ લગધાવવધામધામાં આવરલધા આરફોપફોમધામાંથની મસુક્ત થવધાનફો હકદધાર હશર કર લધામાંબધા સમયગધાળધા
પછની તરનની પવરુદ્ધ પબનજરૂરની રનીતર ટટધાયલ ચલધાવની અનર આવની ટટધાયલ પછની તરનર સજા
આપવની એ અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ તરનધા મકળભકત અપધકધારનસુમાં ઉલમાંઘન છર. આ પ્રશ્ન આપણર
મસુલતવની રધાખવધામધામાં આવરલની તધારનીખર યફોગ્યતધાનધા આધધારર રરટ પપરટશનનની સસુનધાવણની વખતર
[(૧૯૭૮) ૨ એસસનીઆર ૬૨૧:(૧૯૭૮) ૧ એસસનીસની ૨૪૮) નધા કરસમધામાં અનસુચ્છરદ
૨૧મધામાં નનીહનીત છર. અમર તર કરસમધામાં ચસુકધાદફો આપ્યફો છર કર, અનસુચ્છરદ ૨૧ દરરક વ્યપક્તનર
કધાયદધાથની પનધધાર્તારરત પ્રરક્રિયધા પસવધાય તરનધા જીવન અનર સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત ન રહરવધાનફો
મકળભકત અપધકધાર આપર છર અનર તર અનસુચ્છરદનની જરૂરરયધાતનર પકણર્તા કરવધા મધાટર પયધાર્તાપ્ત નથની કર
કધાયદધાથની પ્રરક્રિયધાનસુમાં થફોડસુમાં પધાલન થવસુમાં જોઈએ, પરમાંતસુ પ્રરક્રિયધા વધાજબની, પનષ્પક અનર ન્યધાયની
હફોવની જોઈએ. જો કફોઈ વ્યપક્ત ‘વધાજબની, યફોગ્ય કર ન્યધાયની’ ન હફોય તરવની પ્રરક્રિયધા હરઠળ
પફોતધાનની સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત રહરશર તફો આ પ્રકધારર વમાંપચત રધાખવસુ એ અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ
તરનધા મકળભકત અપધકધારનસુમાં ઉલમાંઘન થશર અનર તર આ પ્રકધારનધામાં મકળભકત અપધકધારનફો અમલ
કરવધાનફો અનર તરનની મસુપક્ત મરળવવધાનફો હકદધાર હશર. હવર સ્પષ્ટ છર કર વ્યપક્તનર સ્વતમાંત્રતધાથની
વમાંપચત કરવધા મધાટર કધાયદધા દધારધા સકપચત પ્રરક્રિયધા 'વધાજબની, પનષ્પક અથવધા ન્યધાયની' ન હફોઈ
શકર જ્યધામાં સસુધની તર પ્રરક્રિયધા એ વ્યપક્તનધા અપરધાધનધા પનધધાર્તારણ મધાટર ઝડપની ટટધાયલ સસુપનપશ્ચિત
ન કરર. કફોઈ પણ પ્રરક્રિયધા કર જર વધાજબની રનીતર ઝડપની ટટધાયલનની ખધાતરની ન આપર તરનર ‘વધાજબની, પનષ્પક અથવધા ન્યધાય’ ન મધાનની શકધાય અનર તર અનસુચ્છરદ ૨૧નની પવરૂદ્ધમધામાં હશર. એટલર
એમધામાં કફોઈ શમાંકધા નથની કર ઝડપની ટટધાયલ એ બમાંધધારણ અનસુચ્છરદ ૨૧મધામાં ઉલરપખત જીવન અનર
સ્વતમાંત્રતધાનધા મકળભકત અપધકધારનફો અપભન્ન અનર આવશ્યક રહસ્સફો છર. પરમાંતસુ પ્રશ્ન એવફો
ઉપસ્થનીત થધાય કર શસુમાં થશર જો કફોઈ ગસુનધા મધાટર આરફોપની વ્યપક્તનર ઝડપની ટટધાયલથની વમાંપચત
રધાખવધામધામાં આવર અનર અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ તરનધા મકળભકત અપધકધારનસુમાં ઉલમાંઘન કરનીનર લધામાંબધા
સમયથની પવલમાંપબત ટટધાયલનસુમાં પરરણધામ સ્વરૂપર જરલનની સજા દધારધા તરનની સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત
કરવધાનફો પ્રયધાસ કરવધામધામાં આવર તફો તરનર સજા બરધાબર ગણધાય. શસુમાં તર આ આધધાર પર પફોતધાનની
પવરુદ્ધ લગધાવવધામધામાં આવરલધા આરફોપફોમધામાંથની મસુક્ત થવધાનફો હકદધાર હશર કર લધામાંબધા સમયગધાળધા
પછની તરનની પવરુદ્ધ પબનજરૂરની રનીતર ટટધાયલ ચલધાવની અનર આવની ટટધાયલ પછની તરનર સજા
આપવની એ અનસુચ્છરદ ૨૧ હરઠળ તરનધા મકળભકત અપધકધારનસુમાં ઉલમાંઘન છર. આ પ્રશ્ન આપણર
મસુલતવની રધાખવધામધામાં આવરલની તધારનીખર યફોગ્યતધાનધા આધધારર રરટ પપરટશનનની સસુનધાવણની વખતર
ધ્યધાનમધામાં લરવફો પડશર. પરમાંતસુ એક વધાત નકની છર અનર અમર રધાજ્ય સરકધાર પર એટલની મજબકત
રનીતર ભધાર મકકની શકનીએ તરમ નથની કર હવર સમય આવની ગયફો છર કર રધાજ્ય સરકધારર ન્યધાયનધા
વહનીવટનીતમાંત્રમધામાં લફોકફોનની જવધાબદધારની સમજી લરવની જોઈએ અનર કરસફોનની સસુનધાવણની મધાટર વધસુ
ન્યધાયધાલયફોનની રચનધા કરવની જોઈએ. આપણર જણધાવની શકનીએ કર મધાત્ર વધસુ ન્યધાયધાલયફોનની
સ્થધાપનધા કરવની પકરતની નથની પરમાંતસુ રધાજ્ય સરકધાર પણ વધસુ ન્યધાયધાલયફોનની સ્થધાપનધા કરશર.
તરમનર સકમ ન્યધાયધાધનીશફો પણ પનયસુક્ત કરવધા પડશર અનર સકમ ન્યધાયધાધનીશફોનની ભરતની
મધાટર જર પણ જરૂરની છર, જરમ કર તરમનની સરવધાનની શરતફોમધામાં સસુધધારફો કરવફો, જો તરઓ ન્યધાય
વહનીવટનની વ્યવસ્થધાનર સસુધધારવધા મધામાંગતધા હફોય અનર મફોટની સમાંખ્યધામધામાં લફોકફો સસુધની ન્યધાય
પહનોંચધાડવધા મધાટર તરનર એક અસરકધારક સધાધન બનધાવવધા મધામાંગતધા હફોય તફો રધાજ્ય સરકધારર તર
કરવસુમાં પડશર, જરનધા મધાટર ન્યધાય આજર અથર્તાહનીન અનર ખધાલની શબ્દ છર."
હસુસતૈન અનર અન્યફો પવ.યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા અનર અન્ય, ૨૦૧૭ (૫) એસસનીસની ૭૦૨:
“૨૮ ન્યધાપયક સરવધાઓ તરમજ કધાયદધાકનીય સરવધાઓ અન્ય સરવધાઓનની જરમ નથની. તરઓ સમધાજનની
સરવધા કરવધા મધાટરનધા પમશન છર. જો લધામાંબધા સમય સસુધની કતધારમધામાં ઊભધા રહરલધા અરજદધારનર
પફોતધાનફો વધારફો ન મળર તફો આ પમશન સફળ થતસુમાં નથની. મસુખ્ય ન્યધાયધાપધશફો અનર
મસુખ્યમમાંત્રનીઓએ એવફો ઠરધાવ કયર્વો છર કર તમધામ કરસફોનફો પધામાંચ વરર્તાનની અમાંદર પનકધાલ લધાવવફો
જોઈએ. કસ્ટડનીમધામાં પવચધારધાધનીન કરસફોનફો પનણર્તાય એ પ્રધાથપમકતધાનધામાં કરત્રફોમધામાંનફો એક છર.
ઝડપની ટટધાયલનધા અપધકધારનધા અમલનીકરણમધામાં દરરક સ્તરર અવરફોધફો આવર છર – પનરહત સ્વધાથર્તા
અથવધા અનતૈપતક તત્વફો કધાયર્તાવધાહનીમધામાં પવલમાંબ કરવધાનફો પ્રયધાસ કરર છર. ઇન્ફધાસ્ટટક્ચરનફો
અભધાવ એક અન્ય અવરફોધ છર. તમધામ અવરફોધફો હફોવધા છતધામાં, પમશનનની સફળતધા મધાટર દરરક
સ્તરર દ્રઢ પ્રયધાસફોનની જરૂર છર. સતત પવચધાર કરનીનર, સતત મફોપનટરહીંગ કરનીનર રનીતફો અનર
સધાધનફો શફોધવધા પડશર. અદધાલતનધા પપ્રસધાઇરડમાંગ ઓરફસર અસહધાય પસ્થપતમધામાં બરસની શકર
નહહીં. કરસફોનફો સમયસર પનકધાલ સસુપનપશ્ચિત કરવધા મધાટર જરૂરની ઈન્ફધાસ્ટટક્ચર પ્રદધાન કરવધાનની
રનીતર ભધાર મકકની શકનીએ તરમ નથની કર હવર સમય આવની ગયફો છર કર રધાજ્ય સરકધારર ન્યધાયનધા
વહનીવટનીતમાંત્રમધામાં લફોકફોનની જવધાબદધારની સમજી લરવની જોઈએ અનર કરસફોનની સસુનધાવણની મધાટર વધસુ
ન્યધાયધાલયફોનની રચનધા કરવની જોઈએ. આપણર જણધાવની શકનીએ કર મધાત્ર વધસુ ન્યધાયધાલયફોનની
સ્થધાપનધા કરવની પકરતની નથની પરમાંતસુ રધાજ્ય સરકધાર પણ વધસુ ન્યધાયધાલયફોનની સ્થધાપનધા કરશર.
તરમનર સકમ ન્યધાયધાધનીશફો પણ પનયસુક્ત કરવધા પડશર અનર સકમ ન્યધાયધાધનીશફોનની ભરતની
મધાટર જર પણ જરૂરની છર, જરમ કર તરમનની સરવધાનની શરતફોમધામાં સસુધધારફો કરવફો, જો તરઓ ન્યધાય
વહનીવટનની વ્યવસ્થધાનર સસુધધારવધા મધામાંગતધા હફોય અનર મફોટની સમાંખ્યધામધામાં લફોકફો સસુધની ન્યધાય
પહનોંચધાડવધા મધાટર તરનર એક અસરકધારક સધાધન બનધાવવધા મધામાંગતધા હફોય તફો રધાજ્ય સરકધારર તર
કરવસુમાં પડશર, જરનધા મધાટર ન્યધાય આજર અથર્તાહનીન અનર ખધાલની શબ્દ છર."
હસુસતૈન અનર અન્યફો પવ.યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા અનર અન્ય, ૨૦૧૭ (૫) એસસનીસની ૭૦૨:
“૨૮ ન્યધાપયક સરવધાઓ તરમજ કધાયદધાકનીય સરવધાઓ અન્ય સરવધાઓનની જરમ નથની. તરઓ સમધાજનની
સરવધા કરવધા મધાટરનધા પમશન છર. જો લધામાંબધા સમય સસુધની કતધારમધામાં ઊભધા રહરલધા અરજદધારનર
પફોતધાનફો વધારફો ન મળર તફો આ પમશન સફળ થતસુમાં નથની. મસુખ્ય ન્યધાયધાપધશફો અનર
મસુખ્યમમાંત્રનીઓએ એવફો ઠરધાવ કયર્વો છર કર તમધામ કરસફોનફો પધામાંચ વરર્તાનની અમાંદર પનકધાલ લધાવવફો
જોઈએ. કસ્ટડનીમધામાં પવચધારધાધનીન કરસફોનફો પનણર્તાય એ પ્રધાથપમકતધાનધામાં કરત્રફોમધામાંનફો એક છર.
ઝડપની ટટધાયલનધા અપધકધારનધા અમલનીકરણમધામાં દરરક સ્તરર અવરફોધફો આવર છર – પનરહત સ્વધાથર્તા
અથવધા અનતૈપતક તત્વફો કધાયર્તાવધાહનીમધામાં પવલમાંબ કરવધાનફો પ્રયધાસ કરર છર. ઇન્ફધાસ્ટટક્ચરનફો
અભધાવ એક અન્ય અવરફોધ છર. તમધામ અવરફોધફો હફોવધા છતધામાં, પમશનનની સફળતધા મધાટર દરરક
સ્તરર દ્રઢ પ્રયધાસફોનની જરૂર છર. સતત પવચધાર કરનીનર, સતત મફોપનટરહીંગ કરનીનર રનીતફો અનર
સધાધનફો શફોધવધા પડશર. અદધાલતનધા પપ્રસધાઇરડમાંગ ઓરફસર અસહધાય પસ્થપતમધામાં બરસની શકર
નહહીં. કરસફોનફો સમયસર પનકધાલ સસુપનપશ્ચિત કરવધા મધાટર જરૂરની ઈન્ફધાસ્ટટક્ચર પ્રદધાન કરવધાનની
અનર ગસૌણ અદધાલતફોનની કધામગનીરની પર દરખરરખ રધાખવધાનની ઉચ્ચ અદધાલતફોનની આ
બમાંધધારણનીય જવધાબદધારની છર. આ રદશધામધામાં પ્રથમ પગલસુમાં ઉચ્ચ અદધાલતનધા સ્તરર અનર
ત્યધારબધાદ દરરક અનર દરરક વ્યપક્તગત ન્યધાપયક અપધકધારનીનધા સ્તરર યફોગ્ય કધાયર્તાયફોજનધા તતૈયધાર
કરવની છર. આ રદશધામધામાં પ્રથમ પગલસુમાં હધાઇકફોટર્તાનધા સ્તરર અનર ત્યધારબધાદ દરરક વ્યપક્તગત
ન્યધાપયક અપધકધારનીનધા સ્તરર યફોગ્ય કધાયર્તા યફોજનધા તતૈયધાર કરવધાનસુમાં છર. આ કધાયર્તાયફોજનધાનધા
અમલનીકરણમધામાં ગમાંભનીર પ્રયધાસફો અનર સતત દરખરરખનની જરૂર પડશર.
૨૯. ટકમાંકમધામાં, ૨૯.૧. ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફો નનીચરનની અદધાલતફોનર સકચનફો આપની શકર છર કર -
૨૯.૧.૧. જામનીન અરજીઓનફો સધામધાન્ય રનીતર એક અઠવધારડયધાનની અમાંદર પનકધાલ કરવની
જોઇશર;
૨૯.૧.૨. મરપજસ્ટટરટ ટટધાયલ, જ્યધામાં આરફોપનીઓ કસ્ટડનીમધામાં હફોય, ત્યધામાં સધામધાન્ય રનીતર છ
મરહનધાનની અમાંદર પસુરફો કરવફો જોઇએ અનર જ્યધામાં આરફોપનીઓ કસ્ટડનીમધામાં હફોય
ત્યધામાં સરશન ટટધાયલ સધામધાન્ય રનીતર બર વરર્તાનની અમાંદર પસુરફો કરવફો જોઇએ;
૨૯.૧.૩ આ વરર્તાનધા અમાંત સસુધનીમધામાં પધામાંચ વરર્તા જકનધા તમધામ કરસફોનધા પનકધાલ મધાટર
પ્રયધાસફો હધાથ ધરવધા;
૨૯.૧.૪ કલમ ૪૩૬-એ નધા પકરક સ્વરૂપર પરમાંતસુ તરનની ભધાવનધા સધાથર સસુસમાંગત, જો
કફોઈ પવચધારધાધનીન કરદનીએ સમાંભપવત સજા કરતધા વધસુ કસ્ટડનીનફો ગધાળફો પકરફો
કયર્વો હફોય, તફો તરનર વ્યપક્તગત બફોન્ડ પર મસુક્ત કરવફો જોઈએ. સમાંબમાંપધત
અદધાલતફોએ સમયધામાંતરર આ પ્રકધારનસુમાં મકલ્યધામાંકન કરવસુ જોઈએ;
૨૯.૧.૫. ઉપરફોક્ત સમયમયધાર્તાદધા વધાપરર્તાક ગફોપનનીય અહરવધાલફોમધામાં ન્યધાપયક કધામગનીરનીનસુમાં
મકલ્યધામાંકન કરવધા મધાટર મધાપદમાંડ બનની શકર છર.
૨૯.૨. ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફોનર પવનમાંતની કરવધામધામાં આવર છર કર તરઓ એક મરહનધાનની અમાંદર શક્ય
હફોય ત્યધામાં સસુધની તરમનની સમક દધાખલ કરવધામધામાં આવરલની જામનીન અરજીઓનફો પનણર્તાય
બમાંધધારણનીય જવધાબદધારની છર. આ રદશધામધામાં પ્રથમ પગલસુમાં ઉચ્ચ અદધાલતનધા સ્તરર અનર
ત્યધારબધાદ દરરક અનર દરરક વ્યપક્તગત ન્યધાપયક અપધકધારનીનધા સ્તરર યફોગ્ય કધાયર્તાયફોજનધા તતૈયધાર
કરવની છર. આ રદશધામધામાં પ્રથમ પગલસુમાં હધાઇકફોટર્તાનધા સ્તરર અનર ત્યધારબધાદ દરરક વ્યપક્તગત
ન્યધાપયક અપધકધારનીનધા સ્તરર યફોગ્ય કધાયર્તા યફોજનધા તતૈયધાર કરવધાનસુમાં છર. આ કધાયર્તાયફોજનધાનધા
અમલનીકરણમધામાં ગમાંભનીર પ્રયધાસફો અનર સતત દરખરરખનની જરૂર પડશર.
૨૯. ટકમાંકમધામાં, ૨૯.૧. ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફો નનીચરનની અદધાલતફોનર સકચનફો આપની શકર છર કર -
૨૯.૧.૧. જામનીન અરજીઓનફો સધામધાન્ય રનીતર એક અઠવધારડયધાનની અમાંદર પનકધાલ કરવની
જોઇશર;
૨૯.૧.૨. મરપજસ્ટટરટ ટટધાયલ, જ્યધામાં આરફોપનીઓ કસ્ટડનીમધામાં હફોય, ત્યધામાં સધામધાન્ય રનીતર છ
મરહનધાનની અમાંદર પસુરફો કરવફો જોઇએ અનર જ્યધામાં આરફોપનીઓ કસ્ટડનીમધામાં હફોય
ત્યધામાં સરશન ટટધાયલ સધામધાન્ય રનીતર બર વરર્તાનની અમાંદર પસુરફો કરવફો જોઇએ;
૨૯.૧.૩ આ વરર્તાનધા અમાંત સસુધનીમધામાં પધામાંચ વરર્તા જકનધા તમધામ કરસફોનધા પનકધાલ મધાટર
પ્રયધાસફો હધાથ ધરવધા;
૨૯.૧.૪ કલમ ૪૩૬-એ નધા પકરક સ્વરૂપર પરમાંતસુ તરનની ભધાવનધા સધાથર સસુસમાંગત, જો
કફોઈ પવચધારધાધનીન કરદનીએ સમાંભપવત સજા કરતધા વધસુ કસ્ટડનીનફો ગધાળફો પકરફો
કયર્વો હફોય, તફો તરનર વ્યપક્તગત બફોન્ડ પર મસુક્ત કરવફો જોઈએ. સમાંબમાંપધત
અદધાલતફોએ સમયધામાંતરર આ પ્રકધારનસુમાં મકલ્યધામાંકન કરવસુ જોઈએ;
૨૯.૧.૫. ઉપરફોક્ત સમયમયધાર્તાદધા વધાપરર્તાક ગફોપનનીય અહરવધાલફોમધામાં ન્યધાપયક કધામગનીરનીનસુમાં
મકલ્યધામાંકન કરવધા મધાટર મધાપદમાંડ બનની શકર છર.
૨૯.૨. ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફોનર પવનમાંતની કરવધામધામાં આવર છર કર તરઓ એક મરહનધાનની અમાંદર શક્ય
હફોય ત્યધામાં સસુધની તરમનની સમક દધાખલ કરવધામધામાં આવરલની જામનીન અરજીઓનફો પનણર્તાય
કરર અનર પધામાંચ વરર્તાથની વધસુ સમયથની આરફોપનીઓ કસ્ટડનીમધામાં હફોય તરવની ફફોજદધારની
અપનીલફોનફો વહરલધામધામાં વહરલની તકર પનકધાલ કરર;
૨૯.૩. ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફો નનીચલની અદધાલતફો મધાટર યફોગ્ય કધાયર્તાયફોજનધા તતૈયધાર કરશર, જારની
કરશર અનર તરનધા પર નજર રધાખશર;
૨૯.૪ ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફો સમયસર વહનીવટની અનર ન્યધાપયક બધાજસુએ ઝડપની તપધાસ અનર
સસુનધાવણની મધાટર પગલધામાં પર દરખરરખ રધાખશર;
૨૯.૫. ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફો હરરશ ઉપ્પલ [હરનીશ ઉપ્પલ પવ. ભધારત સમાંઘ, (૨૦૦૩)
૨એસ. સની. સની. ૪૫] મધામાં આ અદધાલતનધા ચસુકધાદધાનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર જરૂરની જણધાય
તરવધા આકરધામાં પગલધામાં લઇ શકર છર.
૩૦. તર મસુજબ, અમર તમધામ ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફોનધા મસુખ્ય ન્યધાયમકપતર્તાઓનર
હસુસતૈનધારધા ખધાતકન [હસુસતૈનધારધા ખધાતકન (૭) પવરુદ્ધ પબહધાર રધાજ્ય, (૧૯૯૫) ૫ એસસનીસની
૩૨૬ :૧૯૯૫ એસ. સની. સની. (ફરધાજ.) ૯૧૩ ], અખતધારની બની.૨૦૦૧ એસસનીસની (ફરધાજ.)
૭૧૪), નકર મફોહમ્મદ (નકર મફોહમ્મદ પવ. જરઠધાનમાંદ, (૨૦૧૩) ૫ એસસનીસની ૨૦૨ :
(૨૦૧૩) ૨ એસસનીસની (સનીઆરવની) ૭૫૪], થધાનધા પસમાંહ પવરુદ્ધ સરન્ટટલ બ્યકરફો ઓફ
નધાકર્વોરટક્સ, (૨૦૧૩) ૨ એસસનીસની ૫૯૦ :(૨૦૧૩) ૨ એસસનીસની (ફરધાજ.) ૮૧૮], સસુપ્રનીમ કફોટર્તા લનીગલ એઇડ કપમટની (સસુપ્રનીમ કફોટર્તા લનીગલ એઇડ કપમટની (રનીપ્રરઝપન્ટમાંગ
અન્ડરટટધાયલ પપ્રઝનસર્તા) પવ. યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા, (૧૯૯૪) ૬ એસસનીસની ૭૩૧, પરરધા
૧૫ :૧૯૯૫ એસસનીસની (ફરધાજ.) ૩૯], ઇપમ્તયધાઝ અહમદ [ઇપમ્તયધાઝ અહમદ પવ. યસુ.
પની. રધાજ્ય, (૨૦૧૨) ૨ એસસનીસની ૬૮૮ :(૨૦૧૨) ૧ એસસનીસની (સનીઆરઆઈ)
૯૮૬], [ઈપમ્તયધાઝ અહમદ પવ. યસુ. પની. રધાજ્ય, (૨૦૧૭) ૩ એસસનીસની ૬૫૮ :
(૨૦૧૭) ૩ એસસનીસની ૬૬૫ :(૨૦૧૭) ૨ એસસનીસની (સનીઆઈવની) ૩૧૧ :(૨૦૧૭)
અપનીલફોનફો વહરલધામધામાં વહરલની તકર પનકધાલ કરર;
૨૯.૩. ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફો નનીચલની અદધાલતફો મધાટર યફોગ્ય કધાયર્તાયફોજનધા તતૈયધાર કરશર, જારની
કરશર અનર તરનધા પર નજર રધાખશર;
૨૯.૪ ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફો સમયસર વહનીવટની અનર ન્યધાપયક બધાજસુએ ઝડપની તપધાસ અનર
સસુનધાવણની મધાટર પગલધામાં પર દરખરરખ રધાખશર;
૨૯.૫. ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફો હરરશ ઉપ્પલ [હરનીશ ઉપ્પલ પવ. ભધારત સમાંઘ, (૨૦૦૩)
૨એસ. સની. સની. ૪૫] મધામાં આ અદધાલતનધા ચસુકધાદધાનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર જરૂરની જણધાય
તરવધા આકરધામાં પગલધામાં લઇ શકર છર.
૩૦. તર મસુજબ, અમર તમધામ ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફોનધા મસુખ્ય ન્યધાયમકપતર્તાઓનર
હસુસતૈનધારધા ખધાતકન [હસુસતૈનધારધા ખધાતકન (૭) પવરુદ્ધ પબહધાર રધાજ્ય, (૧૯૯૫) ૫ એસસનીસની
૩૨૬ :૧૯૯૫ એસ. સની. સની. (ફરધાજ.) ૯૧૩ ], અખતધારની બની.૨૦૦૧ એસસનીસની (ફરધાજ.)
૭૧૪), નકર મફોહમ્મદ (નકર મફોહમ્મદ પવ. જરઠધાનમાંદ, (૨૦૧૩) ૫ એસસનીસની ૨૦૨ :
(૨૦૧૩) ૨ એસસનીસની (સનીઆરવની) ૭૫૪], થધાનધા પસમાંહ પવરુદ્ધ સરન્ટટલ બ્યકરફો ઓફ
નધાકર્વોરટક્સ, (૨૦૧૩) ૨ એસસનીસની ૫૯૦ :(૨૦૧૩) ૨ એસસનીસની (ફરધાજ.) ૮૧૮], સસુપ્રનીમ કફોટર્તા લનીગલ એઇડ કપમટની (સસુપ્રનીમ કફોટર્તા લનીગલ એઇડ કપમટની (રનીપ્રરઝપન્ટમાંગ
અન્ડરટટધાયલ પપ્રઝનસર્તા) પવ. યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા, (૧૯૯૪) ૬ એસસનીસની ૭૩૧, પરરધા
૧૫ :૧૯૯૫ એસસનીસની (ફરધાજ.) ૩૯], ઇપમ્તયધાઝ અહમદ [ઇપમ્તયધાઝ અહમદ પવ. યસુ.
પની. રધાજ્ય, (૨૦૧૨) ૨ એસસનીસની ૬૮૮ :(૨૦૧૨) ૧ એસસનીસની (સનીઆરઆઈ)
૯૮૬], [ઈપમ્તયધાઝ અહમદ પવ. યસુ. પની. રધાજ્ય, (૨૦૧૭) ૩ એસસનીસની ૬૫૮ :
(૨૦૧૭) ૩ એસસનીસની ૬૬૫ :(૨૦૧૭) ૨ એસસનીસની (સનીઆઈવની) ૩૧૧ :(૨૦૧૭)
૨ એસસનીસની (સનીઆઈવની) ૩૧૮ :(2017) ૨ એસસનીસની (ફરધાજ.) ૨૨૮:(૨૦૧૭) ૨
એસસનીસની (સનીઆરઆઈ) ૨૩૫ :(૨૦૧૭) ૧ એસસનીસની (એલ અનર એસ) ૭૨૪ :
(૨૦૧૭) ૧ એસસનીસની (એલ એન્ડ એસ) ૭૩૧], હરનીશ ઉપ્પલ (હરનીશ ઉપ્પલ પવરુદ્ધ
ભધારત સમાંઘ, (૨૦૦૩) ૨ એસસનીસની ૪૫ ) અનર મસુખ્ય ન્યધાયમકપતર્તાઓનની કફોન્ફરન્સ અનર
અવલફોકનફોનફો ઠરધાવ, આમધામાં ઉપર ઉલરખ કરવધામધામાં આવ્યફો છર તરમધામાં આપરલધા રદશધાપનદરશફો
મસુજબ ત્વરરત પગલધામાં ભરવધા પવનમાંપત કરનીએ છનીએ."
સસુરરન્દર પસમાંહ @પશમાંગધારધા પસમાંહ પવરુદ્ધ પમાંજાબ રધાજ્ય, ૨૦૦૫ (૭) એસસનીસની ૩૮૭ :
“૮. આ વધાત પનછેઃશમાંકપણર સધાચની છર કર, આ અદધાલતર એ બધાબત પર વધારમાંવધાર ભધાર મકક્યફો છર
કર બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૧ નધા વ્યધાપક પરરપ્રરક્ષ્ય અનર પવરયમધામાં પનરહત ઝડપની
સસુનધાવણની એ મકળભકત અપધકધાર છર. ઉપરફોક્ત અનસુચ્છરદ દરરક વ્યપક્તનર કધાયદધાથની
પનધધાર્તારરત પ્રરક્રિયધા પસવધાય તરમનધા જીવન અનર સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત ન રહરવધાનફો મકળભકત
અપધકધાર આપર છર. જો કફોઈ વ્યપક્ત એવની પ્રરક્રિયધા હરઠળ તરનની સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત રહર છર
જર વધાજબની, ન્યધાયની અથવધા ન્યધાયની નથની, તફો આવની વમાંપચતતધા બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૧
હરઠળનધા તરનધા મકળભકત અપધકધારનસુમાં ઉલમાંઘન કરશર. આ અદધાલતર એ બધાબત પર પણ ભધાર
મકક્યફો છર કર, આ પ્રકધારનની સકપચત પ્રરક્રિયધામધામાં આવની વ્યપક્તનધા અપરધાધનર નકની કરવધા મધાટર
ઝડપની સસુનધાવણની સસુપનપશ્ચિત કરવની જોઈએ. એવસુમાં મધાનવધામધામાં આવર છર કર વ્યપક્તગત
સ્વધાતમાંત્ર્યથની કરટલધામાંક અમાંશર વમાંપચત રધાખવધાનસુમાં ટધાળની શકધાતસુમાં નથની, પરમાંતસુ જો સસુનધાવણની બધાકની
રહરલફો સમયગધાળફો અનધાવશ્યક રનીતર લધામાંબફો થઈ જાય, તફો અનસુચ્છરદ ૨૧ દધારધા ખધાતરની
આપવધામધામાં આવરલની પનષ્પકતધાનર આમાંચકફો લધાગશર. ઝડપની સસુનધાવણનીનધા પવરય સધાથર
સમાંબમાંપધત આ અદધાલતનધા કરટલધાક પનણર્તાયફોમધામાં આ રટપ્પણનીઓ કરવધામધામાં આવની છર. આ
કરસમધામાં અમર એવધા કરસ સધાથર સમાંબમાંપધત છનીએ, જરમધામાં કફોઈ વ્યપક્તનર ભધારતનીય દમાંડ સમાંરહતધાનની
કલમ ૩૦૨ હરઠળ દમાંડનનીય ગસુનધા મધાટર દફોરની ઠરરવવધામધામાં આવની છર અનર જરનર આજીવન
કરદનની સજા સમાંભળધાવવધામધામાં આવની છર. ફફોજદધારની પ્રરક્રિયધા સમાંરહતધા આવધા દફોપરત વ્યપક્તનર
એસસનીસની (સનીઆરઆઈ) ૨૩૫ :(૨૦૧૭) ૧ એસસનીસની (એલ અનર એસ) ૭૨૪ :
(૨૦૧૭) ૧ એસસનીસની (એલ એન્ડ એસ) ૭૩૧], હરનીશ ઉપ્પલ (હરનીશ ઉપ્પલ પવરુદ્ધ
ભધારત સમાંઘ, (૨૦૦૩) ૨ એસસનીસની ૪૫ ) અનર મસુખ્ય ન્યધાયમકપતર્તાઓનની કફોન્ફરન્સ અનર
અવલફોકનફોનફો ઠરધાવ, આમધામાં ઉપર ઉલરખ કરવધામધામાં આવ્યફો છર તરમધામાં આપરલધા રદશધાપનદરશફો
મસુજબ ત્વરરત પગલધામાં ભરવધા પવનમાંપત કરનીએ છનીએ."
સસુરરન્દર પસમાંહ @પશમાંગધારધા પસમાંહ પવરુદ્ધ પમાંજાબ રધાજ્ય, ૨૦૦૫ (૭) એસસનીસની ૩૮૭ :
“૮. આ વધાત પનછેઃશમાંકપણર સધાચની છર કર, આ અદધાલતર એ બધાબત પર વધારમાંવધાર ભધાર મકક્યફો છર
કર બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૧ નધા વ્યધાપક પરરપ્રરક્ષ્ય અનર પવરયમધામાં પનરહત ઝડપની
સસુનધાવણની એ મકળભકત અપધકધાર છર. ઉપરફોક્ત અનસુચ્છરદ દરરક વ્યપક્તનર કધાયદધાથની
પનધધાર્તારરત પ્રરક્રિયધા પસવધાય તરમનધા જીવન અનર સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત ન રહરવધાનફો મકળભકત
અપધકધાર આપર છર. જો કફોઈ વ્યપક્ત એવની પ્રરક્રિયધા હરઠળ તરનની સ્વતમાંત્રતધાથની વમાંપચત રહર છર
જર વધાજબની, ન્યધાયની અથવધા ન્યધાયની નથની, તફો આવની વમાંપચતતધા બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૨૧
હરઠળનધા તરનધા મકળભકત અપધકધારનસુમાં ઉલમાંઘન કરશર. આ અદધાલતર એ બધાબત પર પણ ભધાર
મકક્યફો છર કર, આ પ્રકધારનની સકપચત પ્રરક્રિયધામધામાં આવની વ્યપક્તનધા અપરધાધનર નકની કરવધા મધાટર
ઝડપની સસુનધાવણની સસુપનપશ્ચિત કરવની જોઈએ. એવસુમાં મધાનવધામધામાં આવર છર કર વ્યપક્તગત
સ્વધાતમાંત્ર્યથની કરટલધામાંક અમાંશર વમાંપચત રધાખવધાનસુમાં ટધાળની શકધાતસુમાં નથની, પરમાંતસુ જો સસુનધાવણની બધાકની
રહરલફો સમયગધાળફો અનધાવશ્યક રનીતર લધામાંબફો થઈ જાય, તફો અનસુચ્છરદ ૨૧ દધારધા ખધાતરની
આપવધામધામાં આવરલની પનષ્પકતધાનર આમાંચકફો લધાગશર. ઝડપની સસુનધાવણનીનધા પવરય સધાથર
સમાંબમાંપધત આ અદધાલતનધા કરટલધાક પનણર્તાયફોમધામાં આ રટપ્પણનીઓ કરવધામધામાં આવની છર. આ
કરસમધામાં અમર એવધા કરસ સધાથર સમાંબમાંપધત છનીએ, જરમધામાં કફોઈ વ્યપક્તનર ભધારતનીય દમાંડ સમાંરહતધાનની
કલમ ૩૦૨ હરઠળ દમાંડનનીય ગસુનધા મધાટર દફોરની ઠરરવવધામધામાં આવની છર અનર જરનર આજીવન
કરદનની સજા સમાંભળધાવવધામધામાં આવની છર. ફફોજદધારની પ્રરક્રિયધા સમાંરહતધા આવધા દફોપરત વ્યપક્તનર
અપનીલ કરવધાનફો અપધકધાર આપર છર. જ્યધારર આવધા દફોપરત દધારધા કરવધામધામાં આવરલની
અપનીલનફો યફોગ્ય સમયનની અમાંદર પનકધાલ ન કરની શકધાય ત્યધારર મસુશ્કરલની ઊભની થધાય છર.
કધાશ્મનીરધા પસમાંહ પવરુદ્ધ પમાંજાબ રધાજ્ય [(૧૯૭૭) ૪ એસસનીસની ૨૯૧ : [૧૯૭૭
એસસનીસની (ફરધાજ.) ૫૫૯] આ કફોટર આ પ્રકધારનધામાં કરસનની સસુનધાવણની કરની હતની તર ધ્યધાનમધામાં
લરવધામધામાં આવર છરછેઃ(એસસનીસની પધાન ૨૯૨-૯૩, પરરધા ૨ )
"આજીવન કરદનની સજા પધામરલની વ્યપક્તનર જામનીન પર ન છફોડવધાનની પ્રથધા ઉચ્ચ
અદધાલતફોમધામાં અનર આ અદધાલતમધામાં આ આધધાર પર પવકસધાવવધામધામાં આવની હતની કર
એકવધાર કફોઈ વ્યપક્ત દફોપરત સધાપબત થઈ જાય અનર આજીવન કરદનની સજા
પધામરલની વ્યપક્ત, જ્યધામાં સસુધની તરનની દફોરપસપદ્ધ અનર સજાનફો પનકધાલ કરવધામધામાં ન
આવર ત્યધામાં સસુધની તરનર છફોડવની જોઈએ નહહીં, પરમાંતસુ આ પ્રથધાનની મકળભકત
પકવર્તાધધારણધા એ હતની કર આવની વ્યપક્તનની અપનીલનફો સમયનની અમાંદર પનકધાલ
કરવધામધામાં આવશર, જરથની જો તર છરવટર પનદર્વોર સધાપબત થધાય, તફો તરનર અનધાવશ્યક
રનીતર લધામાંબધા સમય સસુધની જરલમધામાં ન રહરવસુમાં પડર. જ્યધામાં કફોટર્તા પધામાંચ કર છ વરર્તા મધાટર
અપનીલનફો પનકધાલ કરવધાનની પસ્થપતમધામાં ન હફોય, ત્યધામાં આ પ્રથધાનધા તકર્તામધામાં કફોઈ
ઉપયફોગ થઈ શકર નહહીં.કફોઈ વ્યપક્તનર એવધા ગસુનધા મધાટર પધામાંચ કર છ વરર્તા સસુધની
જરલમધામાં રધાખવફો એ ખરરખર ન્યધાયનની પવટમાંબણધા હશર જર આખરર તરનધા દધારધા
આચરવધામધામાં આવ્યસુમાં નથની. શસુમાં અદધાલત ક્યધારરય તરમનની જરલનની સજા મધાટર વળતર
આપની શકર છર, જર અન્યધાયની હફોવધાનસુમાં જણધાયસુમાં છર? શસુમાં કફોટર્તા મધાટર કફોઈનર કહરવસુમાં
યફોગ્ય હશરછેઃઅમર તમધારની અપનીલ સ્વનીકધારની છર, કધારણ કર અમનર લધાગર છર કર તમધારની
સધામર પ્રથમ દ્રષ્ટનીએ કરસ છર, પરમાંતસુ કમનસનીબર અમધારની પધાસર થફોડધા વરર્વોથની
તમધારની અપનીલ સધામાંભળવધાનફો સમય નથની અનર તરથની જ્યધામાં સસુધની અમર તમધારની
અપનીલ સધામાંભળતધા નથની, ત્યધામાં સસુધની તમધારર જરલમધામાં રહરવસુમાં પડશર, ભલર તમર
પનદર્વોર છફો?આવધા ન્યધાયનધા વહનીવટનીતમાંત્રથની લફોકફોનધામાં મનમધામાં કરવફો પવશ્વધાસ
જાગશર?એવસુમાં બનની શકર છર અનર હકનીકતમધામાં આ અદધાલતનધા કરટલધાક કરસફોમધામાં એવસુમાં
અપનીલનફો યફોગ્ય સમયનની અમાંદર પનકધાલ ન કરની શકધાય ત્યધારર મસુશ્કરલની ઊભની થધાય છર.
કધાશ્મનીરધા પસમાંહ પવરુદ્ધ પમાંજાબ રધાજ્ય [(૧૯૭૭) ૪ એસસનીસની ૨૯૧ : [૧૯૭૭
એસસનીસની (ફરધાજ.) ૫૫૯] આ કફોટર આ પ્રકધારનધામાં કરસનની સસુનધાવણની કરની હતની તર ધ્યધાનમધામાં
લરવધામધામાં આવર છરછેઃ(એસસનીસની પધાન ૨૯૨-૯૩, પરરધા ૨ )
"આજીવન કરદનની સજા પધામરલની વ્યપક્તનર જામનીન પર ન છફોડવધાનની પ્રથધા ઉચ્ચ
અદધાલતફોમધામાં અનર આ અદધાલતમધામાં આ આધધાર પર પવકસધાવવધામધામાં આવની હતની કર
એકવધાર કફોઈ વ્યપક્ત દફોપરત સધાપબત થઈ જાય અનર આજીવન કરદનની સજા
પધામરલની વ્યપક્ત, જ્યધામાં સસુધની તરનની દફોરપસપદ્ધ અનર સજાનફો પનકધાલ કરવધામધામાં ન
આવર ત્યધામાં સસુધની તરનર છફોડવની જોઈએ નહહીં, પરમાંતસુ આ પ્રથધાનની મકળભકત
પકવર્તાધધારણધા એ હતની કર આવની વ્યપક્તનની અપનીલનફો સમયનની અમાંદર પનકધાલ
કરવધામધામાં આવશર, જરથની જો તર છરવટર પનદર્વોર સધાપબત થધાય, તફો તરનર અનધાવશ્યક
રનીતર લધામાંબધા સમય સસુધની જરલમધામાં ન રહરવસુમાં પડર. જ્યધામાં કફોટર્તા પધામાંચ કર છ વરર્તા મધાટર
અપનીલનફો પનકધાલ કરવધાનની પસ્થપતમધામાં ન હફોય, ત્યધામાં આ પ્રથધાનધા તકર્તામધામાં કફોઈ
ઉપયફોગ થઈ શકર નહહીં.કફોઈ વ્યપક્તનર એવધા ગસુનધા મધાટર પધામાંચ કર છ વરર્તા સસુધની
જરલમધામાં રધાખવફો એ ખરરખર ન્યધાયનની પવટમાંબણધા હશર જર આખરર તરનધા દધારધા
આચરવધામધામાં આવ્યસુમાં નથની. શસુમાં અદધાલત ક્યધારરય તરમનની જરલનની સજા મધાટર વળતર
આપની શકર છર, જર અન્યધાયની હફોવધાનસુમાં જણધાયસુમાં છર? શસુમાં કફોટર્તા મધાટર કફોઈનર કહરવસુમાં
યફોગ્ય હશરછેઃઅમર તમધારની અપનીલ સ્વનીકધારની છર, કધારણ કર અમનર લધાગર છર કર તમધારની
સધામર પ્રથમ દ્રષ્ટનીએ કરસ છર, પરમાંતસુ કમનસનીબર અમધારની પધાસર થફોડધા વરર્વોથની
તમધારની અપનીલ સધામાંભળવધાનફો સમય નથની અનર તરથની જ્યધામાં સસુધની અમર તમધારની
અપનીલ સધામાંભળતધા નથની, ત્યધામાં સસુધની તમધારર જરલમધામાં રહરવસુમાં પડશર, ભલર તમર
પનદર્વોર છફો?આવધા ન્યધાયનધા વહનીવટનીતમાંત્રથની લફોકફોનધામાં મનમધામાં કરવફો પવશ્વધાસ
જાગશર?એવસુમાં બનની શકર છર અનર હકનીકતમધામાં આ અદધાલતનધા કરટલધાક કરસફોમધામાં એવસુમાં
બન્યસુમાં છર કર કફોઈ વ્યપક્ત તરનની અપનીલનની સસુનધાવણની હધાથ ધરતધા પહરલધા પફોતધાનની
સમાંપકણર્તા કરદનની સજા ભફોગવની લર છર. શસુમાં કફોઈ ન્યધાયધાધનીશ આ પ્રકધારનની વ્યપક્તનર
અપનીલ સધામાંભળધા પછની પનદર્વોર જાહરર કરતની વખતર ન્યધાયધાધનીશનર પશ્ચિધાતધાપનની
લધાગણની થશર નહહીં? શસુમાં આ તરમનની ન્યધાયનની ભધાવનધાનર ઠરસ નહહીં પહનોંચધાડર ?
જરમણર જરલનની સજા ભફોગવની છર અથવધા જરમણર જરલનની મફોટધા ભધાગનની સજા
ભફોગવની છર તરમનર આ મસુપક્તથની શસુમાં ફધાયદફો થશર? આથની, એ અત્યમાંત આવશ્યક
છર કર ભકતકધાળમધામાં આ કફોટર્તા જર રનીતનસુમાં પધાલન કરની રહની છર તરનધા પર પસુનપવર્તાચધાર
થવફો જોઈએ અનર જ્યધામાં સસુધની આ અદધાલત આરફોપનીનની અપનીલ વધાજબની
સમયગધાળધાનની અમાંદર સસુનધાવણની કરવધાનની પસ્થપતમધામાં ન હફોય ત્યધામાં સસુધની, અદધાલતર
સધામધાન્ય રનીતર, પસવધાય કર અન્યથધા કધાયર્તા કરવધા મધાટરનધા જવધાબદધાર કધારણફો ન
હફોય ત્યધામાં સસુધની, આરફોપનીનર એવધા કરસફોમધામાં જામનીન પર મસુક્ત કરફો કર જ્યધામાં
આરફોપનીનર તરનની સજા અનર સજા સધામર અપનીલ કરવધા મધાટર પવશરર રજા આપવધામધામાં
આવની હફોય."
૯. આવધા જ અવલફોકનફો આ અદધાલતનધા અન્ય કરટલધાક પનણર્તાયફોમધામાં પણ જોવધા મળધા
છર, જર અમધારધા ધ્યધાનમધામાં આવ્યધા છર. પરમાંતસુ, જો કર, એ નનોંધવસુમાં મહત્વપકણર્તા છર કર આ તમધામ
પનણર્તાયફો મધાત્ર વ્યધાપક રદશધાપનદરશફો મકકર છર જર કફોટર્તા સમક અપનીલકતધાર્તાનર જામનીન આપવધા
મધાટરનની અરજી નકની વખતર અદધાલતફોએ ધ્યધાનમધામાં રધાખવસુમાં જોઈએ. કફોઈપણ પનણર્તાયમધામાં
કસ્ટડનીનફો ચફોકસ સમયગધાળફો પકરફો થયધા પછની જામનીન આપવધા મધાટર કફોઈ અપરરવતર્તાનનીય
પનયમ પનધધાર્તારરત કરવધામધામાં આવ્યફો નથની. વધાસ્તવમધામાં જામનીન મમાંજકર કરવધા અથવધા નધામમાંજકર
કરવધા જરવની પવવરકધાધનીન બધાબતફોમધામાં કફોઈ પણ અપરરવતર્તાનનીય પનયમ નકની કરવફો અથવધા
સ્ટટરટજરકરટ ફફોમ્યસુર્તાલધા પવકસધાવવની અશક્ય છર. કફોટર તમધામ સમાંબમાંપધત તથ્યફો અનર સમાંજોગફોનર
ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર પફોતધાનધા પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ કરવફો જોઈએ. અદધાલતફોએ જર
હકનીકતફો અનર સમાંજોગફો ધ્યધાનમધામાં રધાખવધા જોઈએ, તર આ દરશનની અદધાલતફોએ વરર્વોથની મફોટની
સમાંપકણર્તા કરદનની સજા ભફોગવની લર છર. શસુમાં કફોઈ ન્યધાયધાધનીશ આ પ્રકધારનની વ્યપક્તનર
અપનીલ સધામાંભળધા પછની પનદર્વોર જાહરર કરતની વખતર ન્યધાયધાધનીશનર પશ્ચિધાતધાપનની
લધાગણની થશર નહહીં? શસુમાં આ તરમનની ન્યધાયનની ભધાવનધાનર ઠરસ નહહીં પહનોંચધાડર ?
જરમણર જરલનની સજા ભફોગવની છર અથવધા જરમણર જરલનની મફોટધા ભધાગનની સજા
ભફોગવની છર તરમનર આ મસુપક્તથની શસુમાં ફધાયદફો થશર? આથની, એ અત્યમાંત આવશ્યક
છર કર ભકતકધાળમધામાં આ કફોટર્તા જર રનીતનસુમાં પધાલન કરની રહની છર તરનધા પર પસુનપવર્તાચધાર
થવફો જોઈએ અનર જ્યધામાં સસુધની આ અદધાલત આરફોપનીનની અપનીલ વધાજબની
સમયગધાળધાનની અમાંદર સસુનધાવણની કરવધાનની પસ્થપતમધામાં ન હફોય ત્યધામાં સસુધની, અદધાલતર
સધામધાન્ય રનીતર, પસવધાય કર અન્યથધા કધાયર્તા કરવધા મધાટરનધા જવધાબદધાર કધારણફો ન
હફોય ત્યધામાં સસુધની, આરફોપનીનર એવધા કરસફોમધામાં જામનીન પર મસુક્ત કરફો કર જ્યધામાં
આરફોપનીનર તરનની સજા અનર સજા સધામર અપનીલ કરવધા મધાટર પવશરર રજા આપવધામધામાં
આવની હફોય."
૯. આવધા જ અવલફોકનફો આ અદધાલતનધા અન્ય કરટલધાક પનણર્તાયફોમધામાં પણ જોવધા મળધા
છર, જર અમધારધા ધ્યધાનમધામાં આવ્યધા છર. પરમાંતસુ, જો કર, એ નનોંધવસુમાં મહત્વપકણર્તા છર કર આ તમધામ
પનણર્તાયફો મધાત્ર વ્યધાપક રદશધાપનદરશફો મકકર છર જર કફોટર્તા સમક અપનીલકતધાર્તાનર જામનીન આપવધા
મધાટરનની અરજી નકની વખતર અદધાલતફોએ ધ્યધાનમધામાં રધાખવસુમાં જોઈએ. કફોઈપણ પનણર્તાયમધામાં
કસ્ટડનીનફો ચફોકસ સમયગધાળફો પકરફો થયધા પછની જામનીન આપવધા મધાટર કફોઈ અપરરવતર્તાનનીય
પનયમ પનધધાર્તારરત કરવધામધામાં આવ્યફો નથની. વધાસ્તવમધામાં જામનીન મમાંજકર કરવધા અથવધા નધામમાંજકર
કરવધા જરવની પવવરકધાધનીન બધાબતફોમધામાં કફોઈ પણ અપરરવતર્તાનનીય પનયમ નકની કરવફો અથવધા
સ્ટટરટજરકરટ ફફોમ્યસુર્તાલધા પવકસધાવવની અશક્ય છર. કફોટર તમધામ સમાંબમાંપધત તથ્યફો અનર સમાંજોગફોનર
ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર પફોતધાનધા પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ કરવફો જોઈએ. અદધાલતફોએ જર
હકનીકતફો અનર સમાંજોગફો ધ્યધાનમધામાં રધાખવધા જોઈએ, તર આ દરશનની અદધાલતફોએ વરર્વોથની મફોટની
સમાંખ્યધામધામાં પનણર્તાયફો લનીધધા છર, જર સવર્તાપવરદત છર.એટલર આવની બધાબતફોમધામાં કફોઈ પણ
અપરરવતર્તાનનીય પનયમ કર ફફોમ્યસુર્તાલધા નકની કરવધાનફો પ્રયધાસ નકધામની છર.
૧૦. પકફોનધા વકનીલર અમધારની સમક રજકઆત કરની હતની કર, પમાંજાબનની અદધાલતફોએ આ
વધાતનર આટલસુમાં સમજાયસુમાં હફોવધા છતધામાં, ધમર્તાપધાલ કરસમધામાં [(૨૦૦૦)૧ ચધાન એલઆર ૭૪]
પમાંજાબ અનર હરરયધાણધા હધાઇકફોટર્તાનધા પનણર્તાયમધામાં મધાત્ર મધાગર્તાદપશર્તાકધા જ આપવધામધામાં આવની છર, કફોઈ અપરરવતર્તાનનીય પનયમ નથની. કમનસનીબર, ઉપરફોક્ત ચસુકધાદધામધામાં જર રનીતર પસદ્ધધામાંતફો પર
ભધાર મકકવધામધામાં આવ્યફો છર તરનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર અદધાલતર આ પનણર્તાયનર ખફોટફો સમજ્યફો છર .
આ અદધાલતનધા પવપવધ પનણર્તાયફો અનર અદધાલતફોએ સધામનફો કરરલની મસુશ્કરલનીઓ પર પવચધાર
કયધાર્તા પછની, ઉચ્ચ અદધાલતર ધરમ પધાલ કરસમધામાં [(૨૦૦૦) ૧ ચધાન એલઆર ૭૪] નનોંધ્યસુમાં
હતસુમાં કરછેઃ (ચધાન એલઆર પની. 87, પરરધા 18)
" તરથની, અમર પનદરશ કરનીએ છનીએ કર આજીવન કરદનધા દફોપરતફો, જરમણર
ઓછધામધામાં ઓછની પધામાંચ વરર્તાનની જરલનની સજા ભફોગવની હફોય, જરમધામાંથની ઓછધામધામાં
ઓછધા ત્રણ વરર્તાનની સજા તકસનીરવધાન ઠયધાર્તા પછની હફોય, જો તરઓ આ હરતસુ મધાટર
અરજી કરર તફો તરમનની અપનીલનની સસુનધાવણની બધાકની હફોય ત્યધામાં સસુધની જામનીન પર
મસુક્ત કરવધામધામાં આવર. અમધારફો એવફો પણ મત છર કર આ જ પસદ્ધધામાંતફો કફોટર્તા મધાશર્તાલ
દધારધા દફોપરત ઠરરવવધામધામાં આવરલધા કરદનીઓનર પણ લધાગસુ થવધા જોઈએ અનર આવધા
કરદનીઓનર પણ તરમનની સજા રદ કરવધાનની મધામાંગણની કયધાર્તા પછની મસુક્ત કરવધાનફો
અપધકધાર હફોવફો જોઈએ. અમર વધસુમધામાં પનદરશ આપનીએ છનીએ કર મરહલધાઓ અનર
સગનીરફો મધાટર પધામાંચ વરર્તાનફો સમયગધાળફો ઘટધાડનીનર ચધાર વરર્તા કરવધામધામાં આવર અનર
દફોપરત ઠરધાવ્યધા પછની ઓછધામધામાં ઓછની બર વરર્તાનની જરલનની સજા થશર.જોકર, અમર
સ્પષ્ટતધા કરનીએ છનીએ કર, આ પનદરશફો એવધા રકસ્સધાઓમધામાં લધાગસુ નહહીં પડર જ્યધામાં
જામનીન આપવધા પર કધાયદધાકનીય પ્રપતબમાંધ છર."
સમાંરહતધાનની કલમ ૩૮૯
અપરરવતર્તાનનીય પનયમ કર ફફોમ્યસુર્તાલધા નકની કરવધાનફો પ્રયધાસ નકધામની છર.
૧૦. પકફોનધા વકનીલર અમધારની સમક રજકઆત કરની હતની કર, પમાંજાબનની અદધાલતફોએ આ
વધાતનર આટલસુમાં સમજાયસુમાં હફોવધા છતધામાં, ધમર્તાપધાલ કરસમધામાં [(૨૦૦૦)૧ ચધાન એલઆર ૭૪]
પમાંજાબ અનર હરરયધાણધા હધાઇકફોટર્તાનધા પનણર્તાયમધામાં મધાત્ર મધાગર્તાદપશર્તાકધા જ આપવધામધામાં આવની છર, કફોઈ અપરરવતર્તાનનીય પનયમ નથની. કમનસનીબર, ઉપરફોક્ત ચસુકધાદધામધામાં જર રનીતર પસદ્ધધામાંતફો પર
ભધાર મકકવધામધામાં આવ્યફો છર તરનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર અદધાલતર આ પનણર્તાયનર ખફોટફો સમજ્યફો છર .
આ અદધાલતનધા પવપવધ પનણર્તાયફો અનર અદધાલતફોએ સધામનફો કરરલની મસુશ્કરલનીઓ પર પવચધાર
કયધાર્તા પછની, ઉચ્ચ અદધાલતર ધરમ પધાલ કરસમધામાં [(૨૦૦૦) ૧ ચધાન એલઆર ૭૪] નનોંધ્યસુમાં
હતસુમાં કરછેઃ (ચધાન એલઆર પની. 87, પરરધા 18)
" તરથની, અમર પનદરશ કરનીએ છનીએ કર આજીવન કરદનધા દફોપરતફો, જરમણર
ઓછધામધામાં ઓછની પધામાંચ વરર્તાનની જરલનની સજા ભફોગવની હફોય, જરમધામાંથની ઓછધામધામાં
ઓછધા ત્રણ વરર્તાનની સજા તકસનીરવધાન ઠયધાર્તા પછની હફોય, જો તરઓ આ હરતસુ મધાટર
અરજી કરર તફો તરમનની અપનીલનની સસુનધાવણની બધાકની હફોય ત્યધામાં સસુધની જામનીન પર
મસુક્ત કરવધામધામાં આવર. અમધારફો એવફો પણ મત છર કર આ જ પસદ્ધધામાંતફો કફોટર્તા મધાશર્તાલ
દધારધા દફોપરત ઠરરવવધામધામાં આવરલધા કરદનીઓનર પણ લધાગસુ થવધા જોઈએ અનર આવધા
કરદનીઓનર પણ તરમનની સજા રદ કરવધાનની મધામાંગણની કયધાર્તા પછની મસુક્ત કરવધાનફો
અપધકધાર હફોવફો જોઈએ. અમર વધસુમધામાં પનદરશ આપનીએ છનીએ કર મરહલધાઓ અનર
સગનીરફો મધાટર પધામાંચ વરર્તાનફો સમયગધાળફો ઘટધાડનીનર ચધાર વરર્તા કરવધામધામાં આવર અનર
દફોપરત ઠરધાવ્યધા પછની ઓછધામધામાં ઓછની બર વરર્તાનની જરલનની સજા થશર.જોકર, અમર
સ્પષ્ટતધા કરનીએ છનીએ કર, આ પનદરશફો એવધા રકસ્સધાઓમધામાં લધાગસુ નહહીં પડર જ્યધામાં
જામનીન આપવધા પર કધાયદધાકનીય પ્રપતબમાંધ છર."
સમાંરહતધાનની કલમ ૩૮૯
"૩૮૯. અપનીલ ન થધાય ત્યધામાં સસુધની સજાનર મસુલતવની રધાખની અરજદધારનર જામનીન પર
મસુક્ત કરવધાનની પવનમાંતની. –
(૧) દફોપરત વ્યપક્ત દધારધા કફોઈ પણ અપનીલ પડતર હફોય ત્યધારર, અપનીલ ન્યધાયધાલય, પફોતર
લરપખત રનીતર નનોંધરલધા કધારણફોસર, જર સજા કર હસુકમ સધામર અપનીલ કરવધામધામાં આવની
હફોય તરનધા અમલ પર રફોક લગધાવની શકર છર અનર જો તર કરદમધામાં હફોય તફો તરનર જામનીન
પર અથવધા અમાંગત બફોન્ડ પર મસુક્ત કરની શકધાય છર. પરમાંતસુ અપનીલ ન્યધાયધાલય, જામનીન પર અથવધા તરનધા અમાંગત બફોન્ડ પર મસુક્ત થતધામાં પહરલધામાં, મકત્યસુદમાંડ અથવધા
આજીવન કધારધાવધાસનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધામધામાં દફોપરત ઠરરલની દફોપરત ઠરરલની વ્યપક્ત
અથવધા ઓછધામધામાં ઓછની દસ વરર્તાથની ઓછની ન હફોય તરવની સજાનર પધાત્ર ઠરર તર
સરકધારની વકનીલનર આવની મસુપક્ત સધામર લરપખતમધામાં કધારણ દશધાર્તાવવધાનની તક આપશર:
વધસુમધામાં શરત એ છર કર જર કરસફોમધામાં દફોપરત વ્યપક્તનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં
આવર છર તરવધા રકસ્સધાઓમધામાં જામનીન રદ કરવધા મધાટર સરકધારની વકનીલ અરજી દધાખલ
કરની શકર છર.
(૨) આ કલમ દધારધા અપધાયરલની સતધાનફો ઉપયફોગ કફોઈ દફોપરત વ્યપક્ત દધારધા તરનની
અધનીનસ્થ અદધાલતમધામાં અપનીલ કરવધાનધા રકસ્સધામધામાં ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય પણ કરની
શકશર.
(૩) જ્યધામાં દફોપરત વ્યપક્ત, જરનધા દ્રધારધા તરનર ગસુનરગધાર ઠરધાવવધામધામાં આવની હફોય તર કફોટર્તાનર
સમાંતફોર આપર કર તર અપનીલ રજક કરવધાનફો ઇરધાદફો ધરધાવર છર, તફો તર કફોટર્તા -
( ) i એવની વ્યપક્ત જામનીન પર હફોય અનર ત્રણ વરર્તાથની વધસુ મસુદતનની ન હફોય તરવની
કરદનની સજા થઇ હફોય, અથવધા
( ) ii જર ગસુનધામધામાં એવની વ્યપક્તનર દફોપરત ઠરરવવધામધામાં આવની છર તર જામનીનપધાત્ર ગસુનફો
હફોય અનર તર જામનીન પર હફોય તફો, જ્યધામાં સસુધની જામનીન નધામમાંજકર કરવધા મધાટર
ખધાસ કધારણફો ન હફોય ત્યધામાં સસુધની, પરટધા-કલમ (૧) હરઠળ અપનીલ રજક
કરવધા અનર અપનીલનીય અદધાલતનફો આદરશ મરળવવધા પકરતફો સમય મળર
મસુક્ત કરવધાનની પવનમાંતની. –
(૧) દફોપરત વ્યપક્ત દધારધા કફોઈ પણ અપનીલ પડતર હફોય ત્યધારર, અપનીલ ન્યધાયધાલય, પફોતર
લરપખત રનીતર નનોંધરલધા કધારણફોસર, જર સજા કર હસુકમ સધામર અપનીલ કરવધામધામાં આવની
હફોય તરનધા અમલ પર રફોક લગધાવની શકર છર અનર જો તર કરદમધામાં હફોય તફો તરનર જામનીન
પર અથવધા અમાંગત બફોન્ડ પર મસુક્ત કરની શકધાય છર. પરમાંતસુ અપનીલ ન્યધાયધાલય, જામનીન પર અથવધા તરનધા અમાંગત બફોન્ડ પર મસુક્ત થતધામાં પહરલધામાં, મકત્યસુદમાંડ અથવધા
આજીવન કધારધાવધાસનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધામધામાં દફોપરત ઠરરલની દફોપરત ઠરરલની વ્યપક્ત
અથવધા ઓછધામધામાં ઓછની દસ વરર્તાથની ઓછની ન હફોય તરવની સજાનર પધાત્ર ઠરર તર
સરકધારની વકનીલનર આવની મસુપક્ત સધામર લરપખતમધામાં કધારણ દશધાર્તાવવધાનની તક આપશર:
વધસુમધામાં શરત એ છર કર જર કરસફોમધામાં દફોપરત વ્યપક્તનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં
આવર છર તરવધા રકસ્સધાઓમધામાં જામનીન રદ કરવધા મધાટર સરકધારની વકનીલ અરજી દધાખલ
કરની શકર છર.
(૨) આ કલમ દધારધા અપધાયરલની સતધાનફો ઉપયફોગ કફોઈ દફોપરત વ્યપક્ત દધારધા તરનની
અધનીનસ્થ અદધાલતમધામાં અપનીલ કરવધાનધા રકસ્સધામધામાં ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય પણ કરની
શકશર.
(૩) જ્યધામાં દફોપરત વ્યપક્ત, જરનધા દ્રધારધા તરનર ગસુનરગધાર ઠરધાવવધામધામાં આવની હફોય તર કફોટર્તાનર
સમાંતફોર આપર કર તર અપનીલ રજક કરવધાનફો ઇરધાદફો ધરધાવર છર, તફો તર કફોટર્તા -
( ) i એવની વ્યપક્ત જામનીન પર હફોય અનર ત્રણ વરર્તાથની વધસુ મસુદતનની ન હફોય તરવની
કરદનની સજા થઇ હફોય, અથવધા
( ) ii જર ગસુનધામધામાં એવની વ્યપક્તનર દફોપરત ઠરરવવધામધામાં આવની છર તર જામનીનપધાત્ર ગસુનફો
હફોય અનર તર જામનીન પર હફોય તફો, જ્યધામાં સસુધની જામનીન નધામમાંજકર કરવધા મધાટર
ખધાસ કધારણફો ન હફોય ત્યધામાં સસુધની, પરટધા-કલમ (૧) હરઠળ અપનીલ રજક
કરવધા અનર અપનીલનીય અદધાલતનફો આદરશ મરળવવધા પકરતફો સમય મળર
ત્યધામાં સસુધની, દફોપરત વ્યપક્તનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધાનફો આદરશ આપની
શકધાશર અનર જ્યધામાં સસુધની તરનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવર ત્યધામાં સસુધની
કરદનની સજા મસુલતવની રધાખવધામધામાં આવની હફોવધાનસુમાં મધાનવધામધામાં આવશર.
(૪) જ્યધારર અપનીલકતધાર્તા આખરર કરદનની સજા ભફોગવર છર અથવધા આજીવન કરદનની સજા
ભફોગવર છર, ત્યધારર જર સમયગધાળધા દરપમયધાન તરનર મસુક્ત કરવધામધામાં આવર છર તર
સમયનર તરનર જર મધાટર સજા ફટકધારવધામધામાં આવની છર તરનની ગણતરની કરવધામધામાં બધાકધાત
રધાખવધામધામાં આવશર."
૪૨. સમાંરહતધાનની કલમ ૩૮૯ પફોતર જામનીન પર અપનીલકતધાર્તાનની મસુપક્ત તરફ દફોરની
જતની અપનીલ પરપન્ડમાંગ સમાંજોગફો સધાથર સમાંબમાંપધત છર. કલમ ૩૮૯ હરઠળ ઉપયફોગમધામાં
લરવધાતની સતધા કલમ ૪૩૭ હરઠળ અથવધા સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૯ હરઠળ જર સતધા છર
તરનધાથની અલગ છર. આ કધારણફોસર ‘પનદર્વોરનની ધધારણધા’ અનર ‘જામનીન એક પનયમ છર
અનર જરલ અપવધાદ છર’ તર અપનીલકતધાર્તાનર ઉપલબ્ધ ન હફોઈ શકર કર જરણર દફોરપસપદ્ધ
ભફોગવની હફોય. મધાત્ર અપનીલ પડતર હફોવની એ કફોઈ પરરબળ નથની.
૪૩. સજાનર મસુલતવની રધાખવની એ સજાનર મફોકકફ રધાખવધાનની કધામગનીરની છર, જર
અમાંપતમ ચસુકધાદફો આવર ત્યધામાં સસુધની ચધાલસુ રહરશર.મસુખ્ય અપનીલ સ્વનીકધારવધામધામાં પવલમાંબ
ચફોકસપણર એક પરરબળ હશર અનર કલમ ૪૩૯ એ હરઠળ ઉપલબ્ધ લધાભ પર પણ
પવચધાર કરવધામધામાં આવશર, છતધામાં ન્યધાયધાલયફોએ ટટધાયલ કફોટર્તા દધારધા આપવધામધામાં આવરલની
શકધાશર અનર જ્યધામાં સસુધની તરનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવર ત્યધામાં સસુધની
કરદનની સજા મસુલતવની રધાખવધામધામાં આવની હફોવધાનસુમાં મધાનવધામધામાં આવશર.
(૪) જ્યધારર અપનીલકતધાર્તા આખરર કરદનની સજા ભફોગવર છર અથવધા આજીવન કરદનની સજા
ભફોગવર છર, ત્યધારર જર સમયગધાળધા દરપમયધાન તરનર મસુક્ત કરવધામધામાં આવર છર તર
સમયનર તરનર જર મધાટર સજા ફટકધારવધામધામાં આવની છર તરનની ગણતરની કરવધામધામાં બધાકધાત
રધાખવધામધામાં આવશર."
૪૨. સમાંરહતધાનની કલમ ૩૮૯ પફોતર જામનીન પર અપનીલકતધાર્તાનની મસુપક્ત તરફ દફોરની
જતની અપનીલ પરપન્ડમાંગ સમાંજોગફો સધાથર સમાંબમાંપધત છર. કલમ ૩૮૯ હરઠળ ઉપયફોગમધામાં
લરવધાતની સતધા કલમ ૪૩૭ હરઠળ અથવધા સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૯ હરઠળ જર સતધા છર
તરનધાથની અલગ છર. આ કધારણફોસર ‘પનદર્વોરનની ધધારણધા’ અનર ‘જામનીન એક પનયમ છર
અનર જરલ અપવધાદ છર’ તર અપનીલકતધાર્તાનર ઉપલબ્ધ ન હફોઈ શકર કર જરણર દફોરપસપદ્ધ
ભફોગવની હફોય. મધાત્ર અપનીલ પડતર હફોવની એ કફોઈ પરરબળ નથની.
૪૩. સજાનર મસુલતવની રધાખવની એ સજાનર મફોકકફ રધાખવધાનની કધામગનીરની છર, જર
અમાંપતમ ચસુકધાદફો આવર ત્યધામાં સસુધની ચધાલસુ રહરશર.મસુખ્ય અપનીલ સ્વનીકધારવધામધામાં પવલમાંબ
ચફોકસપણર એક પરરબળ હશર અનર કલમ ૪૩૯ એ હરઠળ ઉપલબ્ધ લધાભ પર પણ
પવચધાર કરવધામધામાં આવશર, છતધામાં ન્યધાયધાલયફોએ ટટધાયલ કફોટર્તા દધારધા આપવધામધામાં આવરલની
સજા સરહત સમાંબમાંપધત પરરબળફો પર ધ્યધાન આપવસુમાં પડશર.જ્યધારર તર એટલસુમાં સ્પષ્ટ છર કર
અપનીલફો હધાથ ધરવધાનની અનર પનકધાલ કરવધાનની સમાંભધાવનધા નથની, ત્યધારર પવલમાંબ
ચફોકસપણર અપનીલકતધાર્તાનધા પકમધામાં એક પરરબળ હશર.
૪૪. આમ, અમર મધાનનીએ છનીએ કર મસુખ્ય અપનીલ અથવધા સસુધધારણધા હધાથ ધરવધામધામાં
પવલમાંબ અનર અન્ય પરરબળફો વચ્ચર સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬ અ હરઠળ આપવધામધામાં
આવરલધા લધાભ સધાથર જામનીન પર અનસુકકળ મસુપક્ત મધાટર ધ્યધાનમધામાં લરવસુમાં જોઈએ.
પકવર્તાપનણર્તાયફો.
અતસુલ પત્રપધાઠની પવરુદ્ધ યસુપની રધાજ્ય અનર અન્ય, ૨૦૧૪ (૯) એસસનીસની ૧૭૭:
"૧૩. અહહીં નનોંધનનીય છર કર, કલમ ૪૩૯ હરઠળ જામનીનનની પવચધારણધા મધાટરનની પ્રરક્રિયધા તર
દફોપરત ઠરરવવધા પહરલધામાંનફો તબકફો છર અનર સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૩૮૯, જર દફોપરત ઠરરવ્યધા
પછનીનફો તબકફો છર, તર વચ્ચર નનોંધપધાત્ર તફધાવત છર. કલમ ૪૩૯ નધા રકસ્સધામધામાં સમાંરહતધામધામાં
જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવની છર કર કફોઈ વ્યપક્તનર જામનીન આપતધા પહરલધા સરકધારની વકનીલનર
નફોરટસ આપવધામધામાં આવર, જ્યધામાં સસુધની તર વ્યપક્તનર જામનીન આપતધા પહરલધા નફોરટસ આપવની
પબનવ્યવહધારુ હફોય કર જર સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા પવચધારણનીય છર અથવધા જ્યધામાં ગસુનધા મધાટર સજા
આજીવન કરદનની છર, જ્યધારર સનીઆરપનીસનીનની કલમ 389 હરઠળ દફોરપસપદ્ધ પછની જામનીન
આપવધાનધા રકસ્સધામધામાં, જ્યધામાં મકત્યસુ અથવધા આજીવન કરદનની સજા અથવધા ઓછધામધામાં ઓછની
૧૦ વરર્તાનની જરલનની સજા સધાથર ગમાંભનીર ગસુનધા મધાટર દફોપરત ઠરધાવવધામધામાં આવર છર, ત્યધામાં અપનીલ
કફોટર્તા સરકધારની વકનીલનર લરપખત કધારણ દશધાર્તાવવધાનની તક આપર છર.
૧૪... જો અપનીલ કફોટર્તા ગસુનરગધારનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધા અમાંગર પવચધારણધા ધરધાવર છર, તફો
અપનીલફો હધાથ ધરવધાનની અનર પનકધાલ કરવધાનની સમાંભધાવનધા નથની, ત્યધારર પવલમાંબ
ચફોકસપણર અપનીલકતધાર્તાનધા પકમધામાં એક પરરબળ હશર.
૪૪. આમ, અમર મધાનનીએ છનીએ કર મસુખ્ય અપનીલ અથવધા સસુધધારણધા હધાથ ધરવધામધામાં
પવલમાંબ અનર અન્ય પરરબળફો વચ્ચર સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬ અ હરઠળ આપવધામધામાં
આવરલધા લધાભ સધાથર જામનીન પર અનસુકકળ મસુપક્ત મધાટર ધ્યધાનમધામાં લરવસુમાં જોઈએ.
પકવર્તાપનણર્તાયફો.
અતસુલ પત્રપધાઠની પવરુદ્ધ યસુપની રધાજ્ય અનર અન્ય, ૨૦૧૪ (૯) એસસનીસની ૧૭૭:
"૧૩. અહહીં નનોંધનનીય છર કર, કલમ ૪૩૯ હરઠળ જામનીનનની પવચધારણધા મધાટરનની પ્રરક્રિયધા તર
દફોપરત ઠરરવવધા પહરલધામાંનફો તબકફો છર અનર સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૩૮૯, જર દફોપરત ઠરરવ્યધા
પછનીનફો તબકફો છર, તર વચ્ચર નનોંધપધાત્ર તફધાવત છર. કલમ ૪૩૯ નધા રકસ્સધામધામાં સમાંરહતધામધામાં
જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવની છર કર કફોઈ વ્યપક્તનર જામનીન આપતધા પહરલધા સરકધારની વકનીલનર
નફોરટસ આપવધામધામાં આવર, જ્યધામાં સસુધની તર વ્યપક્તનર જામનીન આપતધા પહરલધા નફોરટસ આપવની
પબનવ્યવહધારુ હફોય કર જર સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા પવચધારણનીય છર અથવધા જ્યધામાં ગસુનધા મધાટર સજા
આજીવન કરદનની છર, જ્યધારર સનીઆરપનીસનીનની કલમ 389 હરઠળ દફોરપસપદ્ધ પછની જામનીન
આપવધાનધા રકસ્સધામધામાં, જ્યધામાં મકત્યસુ અથવધા આજીવન કરદનની સજા અથવધા ઓછધામધામાં ઓછની
૧૦ વરર્તાનની જરલનની સજા સધાથર ગમાંભનીર ગસુનધા મધાટર દફોપરત ઠરધાવવધામધામાં આવર છર, ત્યધામાં અપનીલ
કફોટર્તા સરકધારની વકનીલનર લરપખત કધારણ દશધાર્તાવવધાનની તક આપર છર.
૧૪... જો અપનીલ કફોટર્તા ગસુનરગધારનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધા અમાંગર પવચધારણધા ધરધાવર છર, તફો
સરકધારની વકનીલનર લરપખતમધામાં કધારણ બતધાવવધાનની તક આપવધામધામાં આવશર કર શધા મધાટર
અપનીલકતધાર્તાનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં ન આવર. આવની કડક જોગવધાઈ મધાત્ર એ
સસુપનપશ્ચિત કરવધા મધાટર દધાખલ કરવધામધામાં આવની છર કર અદધાલતનર તમધામ સમાંબમાંપધત
પરરબળફોથની મધારહતગધાર કરવધામધામાં આવર જરથની અદધાલત એ બધાબત પર પવચધાર કરની શકર કર
ગસુનફો જર રનીતર આચરવધામધામાં આવ્યફો છર, ગસુનધાનની ગમાંભનીરતધા, ઉંમર, ગસુનરગધારનધા ગસુનધારહત
પકવર્તાજો, ન્યધાય-પવતરણ પ્રણધાલનીમધામાં લફોકફોનધા પવશ્વધાસ પર અસર, વગરરર. સરકધારની
વકનીલનર આવની તક આપવધામધામાં આવની હફોવધા છતધામાં, જો લરપખતમધામાં કફોઈ કધારણ બતધાવવધામધામાં
ન આવર તફો, અપનીલ કફોટર્તા નનોંધશર કર રધાજ્યએ લરપખતમધામાં કફોઈ વધામાંધફો દધાખલ કયર્વો નથની.આ
પ્રરક્રિયધાનફો આશય પધારદશર્તાકતધા સસુપનપશ્ચિત કરવધાનફો છર, જરથની કફોઈ પણ પ્રકધારનધામાં
મરળધાપનીપણધામાંનફો આરફોપ ન લધાગર અનર ગમાંભનીર અપરધાધફોનધામાં સમાંબમાંધમધામાં જામનીન મમાંજકર કરવધા
સમાંબમાંપધત સધાચની અનર સત્ય હકનીકતફો સધાથર રધાજ્ય દધારધા અદધાલતનર યફોગ્ય રનીતર મદદ મળર તર
સસુપનપશ્ચિત થધાય. આ પ્રરક્રિયધાનફો હરતસુ પધારદશર્તાકતધા સસુપનપશ્ચિત કરવધાનફો, મરળધાપનીપણધામાં અમાંગર
કફોઈ આકરપ ન થધાય તરનની ખધાતરની કરવધાનફો અનર દફોપરત ઠયધાર્તા બધાદનધા તબકર ગમાંભનીર
ગસુનધાઓનધા સમાંદભર્તામધામાં જામનીન આપવધા મધાટરનની પ્રસ્તસુત પવચધારણધાનધા સમાંબમાંધમધામાં સધાચની અનર
સધાચની હકનીકતફો સધાથર રધાજ્ય દધારધા અદધાલતનર યફોગ્ય રનીતર સહધાય કરવધામધામાં આવર તર
સસુપનપશ્ચિત કરવધાનફો છર."
અમાંગનધા પવરુદ્ધ રધાજસ્થધાન રધાજ્ય, (૨૦૦૯) ૩ એસસનીસની ૭૬૭ :
"૧૪ . જ્યધારર ઉચ્ચ અદધાલતમધામાં દફોરપસપદ્ધ સધામર અપનીલ કરવધામધામાં આવર છર, ત્યધારર સજા
મસુલતવની રધાખવધા મધાટર અદધાલત પધાસર પકરતની તધાકધાત અનર પવવરકધાપધકધાર હફોય છર, પરમાંતસુ તર
પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ દરરક કરસનધા તથ્યફો અનર સમાંજોગફોનર આધધારર પવવરકપકણર્તા રનીતર કરવફો
જોઈએ. સજાનર મસુલતવની રધાખવધાનની બધાબતનર ધ્યધાનમધામાં રધાખતધા દરરક કરસનર અપરધાધનની
પ્રકક પત, જર રનીતર આ ઘટનધા બનની છર, અગધાઉ આપવધામધામાં આવરલધા જામનીનનફો કફોઇપણ રનીતર
દસુરુપયફોગ થયફો છર તરનધા આધધારર ધ્યધાનમધામાં લરવધાશર. હકનીકતમધામાં, કફોઈ સ્ટટરટજરકરટ ફફોમ્યસુર્તાલધા
અપનીલકતધાર્તાનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં ન આવર. આવની કડક જોગવધાઈ મધાત્ર એ
સસુપનપશ્ચિત કરવધા મધાટર દધાખલ કરવધામધામાં આવની છર કર અદધાલતનર તમધામ સમાંબમાંપધત
પરરબળફોથની મધારહતગધાર કરવધામધામાં આવર જરથની અદધાલત એ બધાબત પર પવચધાર કરની શકર કર
ગસુનફો જર રનીતર આચરવધામધામાં આવ્યફો છર, ગસુનધાનની ગમાંભનીરતધા, ઉંમર, ગસુનરગધારનધા ગસુનધારહત
પકવર્તાજો, ન્યધાય-પવતરણ પ્રણધાલનીમધામાં લફોકફોનધા પવશ્વધાસ પર અસર, વગરરર. સરકધારની
વકનીલનર આવની તક આપવધામધામાં આવની હફોવધા છતધામાં, જો લરપખતમધામાં કફોઈ કધારણ બતધાવવધામધામાં
ન આવર તફો, અપનીલ કફોટર્તા નનોંધશર કર રધાજ્યએ લરપખતમધામાં કફોઈ વધામાંધફો દધાખલ કયર્વો નથની.આ
પ્રરક્રિયધાનફો આશય પધારદશર્તાકતધા સસુપનપશ્ચિત કરવધાનફો છર, જરથની કફોઈ પણ પ્રકધારનધામાં
મરળધાપનીપણધામાંનફો આરફોપ ન લધાગર અનર ગમાંભનીર અપરધાધફોનધામાં સમાંબમાંધમધામાં જામનીન મમાંજકર કરવધા
સમાંબમાંપધત સધાચની અનર સત્ય હકનીકતફો સધાથર રધાજ્ય દધારધા અદધાલતનર યફોગ્ય રનીતર મદદ મળર તર
સસુપનપશ્ચિત થધાય. આ પ્રરક્રિયધાનફો હરતસુ પધારદશર્તાકતધા સસુપનપશ્ચિત કરવધાનફો, મરળધાપનીપણધામાં અમાંગર
કફોઈ આકરપ ન થધાય તરનની ખધાતરની કરવધાનફો અનર દફોપરત ઠયધાર્તા બધાદનધા તબકર ગમાંભનીર
ગસુનધાઓનધા સમાંદભર્તામધામાં જામનીન આપવધા મધાટરનની પ્રસ્તસુત પવચધારણધાનધા સમાંબમાંધમધામાં સધાચની અનર
સધાચની હકનીકતફો સધાથર રધાજ્ય દધારધા અદધાલતનર યફોગ્ય રનીતર સહધાય કરવધામધામાં આવર તર
સસુપનપશ્ચિત કરવધાનફો છર."
અમાંગનધા પવરુદ્ધ રધાજસ્થધાન રધાજ્ય, (૨૦૦૯) ૩ એસસનીસની ૭૬૭ :
"૧૪ . જ્યધારર ઉચ્ચ અદધાલતમધામાં દફોરપસપદ્ધ સધામર અપનીલ કરવધામધામાં આવર છર, ત્યધારર સજા
મસુલતવની રધાખવધા મધાટર અદધાલત પધાસર પકરતની તધાકધાત અનર પવવરકધાપધકધાર હફોય છર, પરમાંતસુ તર
પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ દરરક કરસનધા તથ્યફો અનર સમાંજોગફોનર આધધારર પવવરકપકણર્તા રનીતર કરવફો
જોઈએ. સજાનર મસુલતવની રધાખવધાનની બધાબતનર ધ્યધાનમધામાં રધાખતધા દરરક કરસનર અપરધાધનની
પ્રકક પત, જર રનીતર આ ઘટનધા બનની છર, અગધાઉ આપવધામધામાં આવરલધા જામનીનનફો કફોઇપણ રનીતર
દસુરુપયફોગ થયફો છર તરનધા આધધારર ધ્યધાનમધામાં લરવધાશર. હકનીકતમધામાં, કફોઈ સ્ટટરટજરકરટ ફફોમ્યસુર્તાલધા
નથની કર જર પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ કરવધા મધાટર લધાગસુ કરની શકધાય. ગસુનધારહત પ્રરક્રિયધા
સમાંરહતધાનની કલમ ૩૮૯ હરઠળ દફોરની દધારધા દધાખલ કરવધામધામાં આવરલની અરજીનફો પવચધાર કરતની
વખતર દરરક કરસનની હકનીકતફો અનર સમાંજોગફો ન્યધાપયક પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ કરશર.".
સસુનનીલ કસુ મધાર પવ. પવપપન કસુ મધાર (૨૦૧૪) ૮ એસસનીસની ૮૬૮ :
"૧૩. અમર બમાંનર પકફો દધારધા ઉઠધાવવધામધામાં આવરલધા પ્રપતદમાંદની કધાયદધાકનીય દધાવધાઓનર
સધામાંભળધા છર. અમર બમાંનર પકફો દધારધા ઊભધા કરધાયરલની પ્રપતપકનીય કધાનકનની દલનીલફો સધામાંભળની છર.
અમધારફો મત છર કર, ઉચ્ચ અદધાલતર દમાંડ પ્રરક્રિયધા સમાંરહતધાનની કલમ ૩૮૯ હરઠળ પ્રપતવધાદનીઓનર
જામનીન પર મસુક્ત કરવધા મધાટર પફોતધાનની પવવરકધાધનીન શપક્તનફો યફોગ્ય રનીતર ઉપયફોગ કયર્વો છર.
સસૌ પ્રથમ, બમાંનર પકફો દધારધા દધાખલ કરવધામધામાં આવરલની ફફોજદધારની અપનીલ અનર ફફોજદધારની
સમાંશફોધન બમાંનર ઉચ્ચ અદધાલતમધામાં જારની છર, જરનફો અથર્તા એ છર કર અપનીલ અદધાલત દધારધા
પ્રપતવધાદનીઓનની સજાનની પસુપષ્ટ કરવધામધામાં આવની નથની.બનીજી વધાત એ છર કર, પ્રપતવધાદનીઓનર
અગધાઉ જામનીન આપવધામધામાં આવ્યધા હતધા અનર તરમણર સ્વતમાંત્રતધાનફો દસુરુપયફોગ કયર્વો નહફોતફો.
આ ઉપરધામાંત પ્રપતવધાદનીઓએ ઘટનધા બનની હફોવધાનની કબકલધાત પણ કરની હતની, જોકર તર એક
અલગ સમાંસ્કરણ હતસુમાં.
૧૪. અમધારફો મત છર કર ઉચ્ચ અદધાલતર તમધામ સમાંબમાંપધત હકનીકતફોનર ધ્યધાનમધામાં લનીધની છર , જરમધામાં એ હકનીકત સધામરલ છર કર નજીકનધા ભપવષ્યમધામાં અપનીલનની સસુનધાવણની થવધાનની શક્યતધા
અત્યમાંત દસુલર્તાભ છર, તરથની ઉચ્ચ અદધાલતર પ્રપતવધાદનીઓનર મજબકત કધાયદધાકનીય તકર્તાનધા આધધારર
જામનીન પર મસુક્ત કયધાર્તા છર. અમર આ તબકર હધાઈકફોટર્તાનધા પનણર્તાયમધામાં હસ્તકરપ કરવધા મધામાંગતધા
નથની. જરથની, અરજીનર ફગધાવની દરવધામધામાં આવર છર.".
૪૫. જો કર, અમર વધસુમધામાં ઉમરરનીએ છનીએ કર જો અદધાલત અપનીલકતધાર્તાનર જામનીન પર
છફોડવધા મધામાંગર છર, તફો પરટધા-કલમ (૧) નની સગવડ અનસુસધાર તરનધા પફોતધાનધા બફોન્ડ પર
સમાંરહતધાનની કલમ ૩૮૯ હરઠળ દફોરની દધારધા દધાખલ કરવધામધામાં આવરલની અરજીનફો પવચધાર કરતની
વખતર દરરક કરસનની હકનીકતફો અનર સમાંજોગફો ન્યધાપયક પવવરકધાપધકધારનફો ઉપયફોગ કરશર.".
સસુનનીલ કસુ મધાર પવ. પવપપન કસુ મધાર (૨૦૧૪) ૮ એસસનીસની ૮૬૮ :
"૧૩. અમર બમાંનર પકફો દધારધા ઉઠધાવવધામધામાં આવરલધા પ્રપતદમાંદની કધાયદધાકનીય દધાવધાઓનર
સધામાંભળધા છર. અમર બમાંનર પકફો દધારધા ઊભધા કરધાયરલની પ્રપતપકનીય કધાનકનની દલનીલફો સધામાંભળની છર.
અમધારફો મત છર કર, ઉચ્ચ અદધાલતર દમાંડ પ્રરક્રિયધા સમાંરહતધાનની કલમ ૩૮૯ હરઠળ પ્રપતવધાદનીઓનર
જામનીન પર મસુક્ત કરવધા મધાટર પફોતધાનની પવવરકધાધનીન શપક્તનફો યફોગ્ય રનીતર ઉપયફોગ કયર્વો છર.
સસૌ પ્રથમ, બમાંનર પકફો દધારધા દધાખલ કરવધામધામાં આવરલની ફફોજદધારની અપનીલ અનર ફફોજદધારની
સમાંશફોધન બમાંનર ઉચ્ચ અદધાલતમધામાં જારની છર, જરનફો અથર્તા એ છર કર અપનીલ અદધાલત દધારધા
પ્રપતવધાદનીઓનની સજાનની પસુપષ્ટ કરવધામધામાં આવની નથની.બનીજી વધાત એ છર કર, પ્રપતવધાદનીઓનર
અગધાઉ જામનીન આપવધામધામાં આવ્યધા હતધા અનર તરમણર સ્વતમાંત્રતધાનફો દસુરુપયફોગ કયર્વો નહફોતફો.
આ ઉપરધામાંત પ્રપતવધાદનીઓએ ઘટનધા બનની હફોવધાનની કબકલધાત પણ કરની હતની, જોકર તર એક
અલગ સમાંસ્કરણ હતસુમાં.
૧૪. અમધારફો મત છર કર ઉચ્ચ અદધાલતર તમધામ સમાંબમાંપધત હકનીકતફોનર ધ્યધાનમધામાં લનીધની છર , જરમધામાં એ હકનીકત સધામરલ છર કર નજીકનધા ભપવષ્યમધામાં અપનીલનની સસુનધાવણની થવધાનની શક્યતધા
અત્યમાંત દસુલર્તાભ છર, તરથની ઉચ્ચ અદધાલતર પ્રપતવધાદનીઓનર મજબકત કધાયદધાકનીય તકર્તાનધા આધધારર
જામનીન પર મસુક્ત કયધાર્તા છર. અમર આ તબકર હધાઈકફોટર્તાનધા પનણર્તાયમધામાં હસ્તકરપ કરવધા મધામાંગતધા
નથની. જરથની, અરજીનર ફગધાવની દરવધામધામાં આવર છર.".
૪૫. જો કર, અમર વધસુમધામાં ઉમરરનીએ છનીએ કર જો અદધાલત અપનીલકતધાર્તાનર જામનીન પર
છફોડવધા મધામાંગર છર, તફો પરટધા-કલમ (૧) નની સગવડ અનસુસધાર તરનધા પફોતધાનધા બફોન્ડ પર
અનસુમધાન લગધાવવસુમાં પડશર.
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬ અ
૪૩૬ ક. મહતમ સમયગધાળધા મધાટર કધાચધા કધામનધા કરદનીનની અટકધાયત કરની શકધાશર:
જ્યધામાં કફોઈ વ્યપક્ત, કફોઈ પણ કધાયદધા હરઠળનધા ગસુનધાનની આ સમાંરહતધા હરઠળનની તપધાસ, પસુછપરછ અથવધા અજમધાયશનધા સમયગધાળધા દરપમયધાન (તર કધાયદધા હરઠળનની સજામધામાંનની
એક સજા તરનીકર મકત્યસુનની સજાનફો ઉલરખ કરવધામધામાં આવ્યફો હફોય તરવફો ગસુનફો ન હફોય તફો) તર
કધાયદધા હરઠળ તર ગસુનધા મધાટર પનરદર્તાષ્ટ કરવધામધામાં આવરલની કરદનની મહતમ અવપધનધા અડધધા
ભધાગ સસુધનીનધા સમયગધાળધા મધાટર અટકધાયતમધામાંથની પસધાર થયફો હફોય, તરનર જામનીનગનીરનીઓ
સધાથરનધા અથવધા તરનધા પવનધાનધા તરનધા જાતમસુચરકધા પર કફોટર્તા દધારધા મસુક્ત કરવધામધામાં આવશર:
જોગવધાઇ કરવધામધામાં આવની છર કર સરકધારની વકનીલનર સધામાંભળધા પછની અનર તરનધા દધારધા
લરપખતમધામાં નનોંધધાયરલધા કધારણફોસર, આવની વ્યપક્તનર ઉપરફોક્ત સમયગધાળધાનધા અડધધાથની વધસુ
સમયગધાળધા મધાટર સતત અટકધાયતમધામાં રધાખવધાનફો આદરશ આપની શકધાશર અથવધા જામનીન
સધાથર અથવધા જામનીન પવનધાનધા અમાંગત ખત પર તરનર જામનીન પર મસુક્ત કરની શકધાશર :
વધસુમધામાં એવની જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવની છર કર, આવની કફોઈ પણ વ્યપક્તનની તપધાસ, પકછપરછ અથવધા સસુનધાવણનીનધા સમયગધાળધા દરપમયધાન તર કધાયદધા હરઠળ ઉપરફોક્ત ગસુનધા
મધાટર પકરની પધાડવધામધામાં આવરલની કરદનની મહતમ અવપધથની વધસુ સમય મધાટર અટકધાયત કરવધામધામાં
આવશર નહહીં.
સ્પષ્ટનીકરણ– જામનીન મમાંજકર કરવધા મધાટર આ કલમ હરઠળ અટકધાયતનધા સમયગધાળધાનની
ગણતરની કરવધામધામાં આવર ત્યધારર, આરફોપની દધારધા કરવધામધામાં આવરલની કધાયર્તાવધાહનીમધામાં
પવલમાંબ થવધાનર કધારણર પસધાર કરવધામધામાં આવરલની અટકધાયતનધા સમયગધાળધાનર બધાકધાત
રધાખવધામધામાં આવશર.
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬ અ
૪૩૬ ક. મહતમ સમયગધાળધા મધાટર કધાચધા કધામનધા કરદનીનની અટકધાયત કરની શકધાશર:
જ્યધામાં કફોઈ વ્યપક્ત, કફોઈ પણ કધાયદધા હરઠળનધા ગસુનધાનની આ સમાંરહતધા હરઠળનની તપધાસ, પસુછપરછ અથવધા અજમધાયશનધા સમયગધાળધા દરપમયધાન (તર કધાયદધા હરઠળનની સજામધામાંનની
એક સજા તરનીકર મકત્યસુનની સજાનફો ઉલરખ કરવધામધામાં આવ્યફો હફોય તરવફો ગસુનફો ન હફોય તફો) તર
કધાયદધા હરઠળ તર ગસુનધા મધાટર પનરદર્તાષ્ટ કરવધામધામાં આવરલની કરદનની મહતમ અવપધનધા અડધધા
ભધાગ સસુધનીનધા સમયગધાળધા મધાટર અટકધાયતમધામાંથની પસધાર થયફો હફોય, તરનર જામનીનગનીરનીઓ
સધાથરનધા અથવધા તરનધા પવનધાનધા તરનધા જાતમસુચરકધા પર કફોટર્તા દધારધા મસુક્ત કરવધામધામાં આવશર:
જોગવધાઇ કરવધામધામાં આવની છર કર સરકધારની વકનીલનર સધામાંભળધા પછની અનર તરનધા દધારધા
લરપખતમધામાં નનોંધધાયરલધા કધારણફોસર, આવની વ્યપક્તનર ઉપરફોક્ત સમયગધાળધાનધા અડધધાથની વધસુ
સમયગધાળધા મધાટર સતત અટકધાયતમધામાં રધાખવધાનફો આદરશ આપની શકધાશર અથવધા જામનીન
સધાથર અથવધા જામનીન પવનધાનધા અમાંગત ખત પર તરનર જામનીન પર મસુક્ત કરની શકધાશર :
વધસુમધામાં એવની જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવની છર કર, આવની કફોઈ પણ વ્યપક્તનની તપધાસ, પકછપરછ અથવધા સસુનધાવણનીનધા સમયગધાળધા દરપમયધાન તર કધાયદધા હરઠળ ઉપરફોક્ત ગસુનધા
મધાટર પકરની પધાડવધામધામાં આવરલની કરદનની મહતમ અવપધથની વધસુ સમય મધાટર અટકધાયત કરવધામધામાં
આવશર નહહીં.
સ્પષ્ટનીકરણ– જામનીન મમાંજકર કરવધા મધાટર આ કલમ હરઠળ અટકધાયતનધા સમયગધાળધાનની
ગણતરની કરવધામધામાં આવર ત્યધારર, આરફોપની દધારધા કરવધામધામાં આવરલની કધાયર્તાવધાહનીમધામાં
પવલમાંબ થવધાનર કધારણર પસધાર કરવધામધામાં આવરલની અટકધાયતનધા સમયગધાળધાનર બધાકધાત
રધાખવધામધામાં આવશર.
૪૬. સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬એ, વરર્તા ૨૦૦૫નધા અપધપનયમ ૨૫ દધારધા ઉમરરવધામધામાં
આવની છર. આ જોગવધાઈ પધાછળ એક પ્રશમાંસનનીય ઉદરશ્ય છર, ખધાસ કરનીનર જામનીન
આપવધાનધા દ્રપષ્ટકફોણથની. આ જોગવધાઈ મસુજબ મહતમ સમયગધાળધા સસુધની કરદનીઓનની
અટકધાયત કરની શકધાય છર. આ સમયગધાળફો તપધાસ, પકછપરછ અનર ટટધાયલ દરપમયધાન
આરફોપનીનની કસ્ટડનીમધામાં ગણવફો પડશર.અમર પહરલરથની જ સમજાવ્યસુમાં છર કર 'ટટધાયલ'
શબ્દનફો પવસ્તકત અથર્તા આપવફો પડશર, ખધાસ કરનીનર જ્યધારર અપનીલ અથવધા દધાખલ
બધાકની હફોય. આમ, જ્યધામાં અપનીલ લધામાંબધા સમયથની જારની છર, તરનર કલમ ૪૩૬ -એ
હરઠળ લધાવવધા મધાટર, તમધામ સ્વરૂપફોમધામાં કરદનીઓનધા સમયગધાળધાનની ગણતરની કરવની
પડશર.
૪૭. આ જોગવધાઈ હરઠળ, જ્યધારર કફોઈ વ્યપક્ત તર અપરધાધ મધાટર પનધધાર્તારરત કરદનની
મહતમ અવપધનધા અડધધા સમયગધાળધા સસુધની અટકધાયતમધામાં હફોય, તફો તરનર જામનીન
સધાથર કર વગર વ્યપક્તગત બફોન્ડ પર અદધાલત દધારધા મસુક્ત કરવધામધામાં આવશર.
‘ફરપજયધાત’ શબ્દ સ્પષ્ટપણર આ જોગવધાઈનસુમાં પધાલન કરવધાનફો સમાંકરત આપર છર.
અમનર એવસુમાં લધાગર છર કર આ પ્રકધારનધામાં કરસમધામાં જામનીન અરજીનની પણ જરૂર નથની, ખધાસ
આવની છર. આ જોગવધાઈ પધાછળ એક પ્રશમાંસનનીય ઉદરશ્ય છર, ખધાસ કરનીનર જામનીન
આપવધાનધા દ્રપષ્ટકફોણથની. આ જોગવધાઈ મસુજબ મહતમ સમયગધાળધા સસુધની કરદનીઓનની
અટકધાયત કરની શકધાય છર. આ સમયગધાળફો તપધાસ, પકછપરછ અનર ટટધાયલ દરપમયધાન
આરફોપનીનની કસ્ટડનીમધામાં ગણવફો પડશર.અમર પહરલરથની જ સમજાવ્યસુમાં છર કર 'ટટધાયલ'
શબ્દનફો પવસ્તકત અથર્તા આપવફો પડશર, ખધાસ કરનીનર જ્યધારર અપનીલ અથવધા દધાખલ
બધાકની હફોય. આમ, જ્યધામાં અપનીલ લધામાંબધા સમયથની જારની છર, તરનર કલમ ૪૩૬ -એ
હરઠળ લધાવવધા મધાટર, તમધામ સ્વરૂપફોમધામાં કરદનીઓનધા સમયગધાળધાનની ગણતરની કરવની
પડશર.
૪૭. આ જોગવધાઈ હરઠળ, જ્યધારર કફોઈ વ્યપક્ત તર અપરધાધ મધાટર પનધધાર્તારરત કરદનની
મહતમ અવપધનધા અડધધા સમયગધાળધા સસુધની અટકધાયતમધામાં હફોય, તફો તરનર જામનીન
સધાથર કર વગર વ્યપક્તગત બફોન્ડ પર અદધાલત દધારધા મસુક્ત કરવધામધામાં આવશર.
‘ફરપજયધાત’ શબ્દ સ્પષ્ટપણર આ જોગવધાઈનસુમાં પધાલન કરવધાનફો સમાંકરત આપર છર.
અમનર એવસુમાં લધાગર છર કર આ પ્રકધારનધામાં કરસમધામાં જામનીન અરજીનની પણ જરૂર નથની, ખધાસ
કરનીનર જ્યધારર આરફોપની સધામર પવલમાંબ થવધાનધામાં કધારણફો જવધાબદધાર નથની. અમર એ
હકનીકતથની પણ વધાકરફ છનીએ કર પનણર્તાય લરતની વખતર સરકધારની વકનીલનની વધાત
સધામાંભળવની પડશર અનર જો અદધાલતનસુમાં મધાનવસુમાં હફોય કર આ સમયગધાળધાનધા અડધધાથની
વધસુ સમય સસુધની સતત અટકધાયતનની જરૂર છર, તફો તર કરવસુમાં પડશર. જોકર, સધામધાન્ય
પનયમનફો અપવધાદ હફોવધાનધા કધારણર સતધાનફો આ પ્રકધારનફો પ્રયફોગ હધાથ ધરવધામધામાં આવર
તરવની અપરકધા છર. ફરની એકવધાર આપણર એ વધાત પર ભધાર મકકવફો પડશર કર, 'જામનીન એ
પનયમ છર અનર જરલ એક અપવધાદ છર' અનર પનદર્વોરતધાનની ધધારણધાનર સમાંચધાપલત કરતધા
પસદ્ધધામાંત સધાથર જોડવધામધામાં આવર છર. આપણધા મનમધામાં કફોઈ શમાંકધા નથની કર આ જોગવધાઈ
મહત્ત્વપકણર્તા છર, જર સ્વતમાંત્રતધાનર સરળ બનધાવર છર, જર કલમ ૨૧ નફો મકળ આશય છર.
ખસુલધાસધા હરઠળ રજક કરવધામધામાં આવરલની એકમધાત્ર ચરતવણની એ છર કર આરફોપનીનર બધાકધાત
રધાખવધાનર કધારણર કધાયર્તાવધાહનીમધામાં પવલમાંબ થયફો છર. આ અદધાલતર ભનીમપસમાંહ પવ. ભધારત
સમાંઘ, (૨૦૧૫) ૧૩ એસ. સની. સની. ૬૦૫ મધામાં ઉપરફોક્ત જોગવધાઈ પર પવચધાર કરતની
વખતર આદરશ આપ્યફો છર કરછેઃ
"૫. કલમ ૪૩૬-એમધામાં સમધાપવષ્ટ કધાયદધાકનીય નનીપત અનર મફોટની સમાંખ્યધામધામાં અમાંડરટટધાયલ
કરદનીઓનર જરલમધામાં રધાખવધામધામાં આવ્યધા છર તર અમાંગર અમધારની પવચધારશનીલ પવચધારણધા કયધાર્તા પછની, અમર ધ્યધાનમધામાં લનીધરલધા અપભપ્રધાય મસુજબ, અમધારફો એવફો અપભપ્રધાય છર કર અમસુક આદરશફો
અમધારધા દધારધા પસધાર કરવધા યફોગ્ય છર જરથની અમાંડરટટધાયલ કરદનીઓનર કલમ ૪૩૬-એ હરઠળ
હકનીકતથની પણ વધાકરફ છનીએ કર પનણર્તાય લરતની વખતર સરકધારની વકનીલનની વધાત
સધામાંભળવની પડશર અનર જો અદધાલતનસુમાં મધાનવસુમાં હફોય કર આ સમયગધાળધાનધા અડધધાથની
વધસુ સમય સસુધની સતત અટકધાયતનની જરૂર છર, તફો તર કરવસુમાં પડશર. જોકર, સધામધાન્ય
પનયમનફો અપવધાદ હફોવધાનધા કધારણર સતધાનફો આ પ્રકધારનફો પ્રયફોગ હધાથ ધરવધામધામાં આવર
તરવની અપરકધા છર. ફરની એકવધાર આપણર એ વધાત પર ભધાર મકકવફો પડશર કર, 'જામનીન એ
પનયમ છર અનર જરલ એક અપવધાદ છર' અનર પનદર્વોરતધાનની ધધારણધાનર સમાંચધાપલત કરતધા
પસદ્ધધામાંત સધાથર જોડવધામધામાં આવર છર. આપણધા મનમધામાં કફોઈ શમાંકધા નથની કર આ જોગવધાઈ
મહત્ત્વપકણર્તા છર, જર સ્વતમાંત્રતધાનર સરળ બનધાવર છર, જર કલમ ૨૧ નફો મકળ આશય છર.
ખસુલધાસધા હરઠળ રજક કરવધામધામાં આવરલની એકમધાત્ર ચરતવણની એ છર કર આરફોપનીનર બધાકધાત
રધાખવધાનર કધારણર કધાયર્તાવધાહનીમધામાં પવલમાંબ થયફો છર. આ અદધાલતર ભનીમપસમાંહ પવ. ભધારત
સમાંઘ, (૨૦૧૫) ૧૩ એસ. સની. સની. ૬૦૫ મધામાં ઉપરફોક્ત જોગવધાઈ પર પવચધાર કરતની
વખતર આદરશ આપ્યફો છર કરછેઃ
"૫. કલમ ૪૩૬-એમધામાં સમધાપવષ્ટ કધાયદધાકનીય નનીપત અનર મફોટની સમાંખ્યધામધામાં અમાંડરટટધાયલ
કરદનીઓનર જરલમધામાં રધાખવધામધામાં આવ્યધા છર તર અમાંગર અમધારની પવચધારશનીલ પવચધારણધા કયધાર્તા પછની, અમર ધ્યધાનમધામાં લનીધરલધા અપભપ્રધાય મસુજબ, અમધારફો એવફો અપભપ્રધાય છર કર અમસુક આદરશફો
અમધારધા દધારધા પસધાર કરવધા યફોગ્ય છર જરથની અમાંડરટટધાયલ કરદનીઓનર કલમ ૪૩૬-એ હરઠળ
પકરધા પધાડવધામધામાં આવરલધા મહતમ સમયગધાળધા પછની જરલમધામાં અટકધાયતમધામાં રધાખવધાનસુમાં ચધાલસુ ન
રહર.
૬. તર મસુજબ, અમર પનદરશ આપનીએ છનીએ કર ન્યધાયકરત્રનીય મરપજસ્ટટરટ/મસુખ્ય ન્યધાપયક
મરપજસ્ટટરટ/સરશન્સ જજ ફફોજદધારની પ્રરક્રિયધા સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬-અ નધા અસરકધારક
અમલનીકરણનધા હરતસુઓ મધાટર ૧-૧૦-૨૦૧૪ થની શરૂ થતધા બર મરહનધા મધાટર દરરક
જરલ/બમાંદનીઘર અઠવધારડયધામધામાં એક બરઠક યફોજશર. જરલમધામાં તરનની બરઠકફોમધામાં, ઉપરફોક્ત
ન્યધાપયક અપધકધારનીઓ એવધા કધાચધા કધામનધા કરદનીઓનની ઓળખ કરશર કર જરમણર કધાયદધા
હરઠળ ઉપરફોક્ત અપરધાધ મધાટર મહતમ કરદનફો અડધફો સમયગધાળફો અથવધા મહતમ
સમયગધાળફો પકરફો કયર્વો છર અનર કલમ ૪૩૬-અ હરઠળ સકપચત પ્રરક્રિયધાનસુમાં પધાલન કયધાર્તા પછની
જરલમધામાં જ આવધા કધાચધા કધામનધા કરદનીઓનની મસુપક્ત મધાટર યફોગ્ય આદરશ પસધાર કરશર, જર કલમ
૪૩૬-અ નની જરૂરરયધાતનર તધાત્કધાપલક પકણર્તા કરર છર. આવધા ન્યધાયકરત્રનધા મરપજસ્ટટરટ/ચનીફ
જ્યસુરડપશયલ મરપજસ્ટટરટ/સરશન્સ જજ આવની દરરક બરઠકનફો અહરવધાલ હધાઈકફોટર્તાનધા રપજસ્ટટધાર
જનરલનર સસુપરત કરવધાનફો રહરશર અનર બર મરહનધાનધા અમાંતર દરરક હધાઈકફોટર્તાનધા રપજસ્ટટધાર
જનરલર કફોઈ પણ પવલમાંબ કયધાર્તા પવનધા આ અહરવધાલ આ અદધાલતનધા સરક્રિરટરની જનરલનર
સસુપરત કરવધાનફો રહરશર.ઉપરફોક્ત આદરશનસુમાં પધાલન કરવધા મધાટર અમર દરરક જરલ/જરલનધા જરલ
અધનીકકફોનર પનદરશ આપનીએ છનીએ કર તરઓ ઉપરફોક્ત ન્યધાપયક અપધકધારનીઓ દધારધા કફોટર્તા
આયફોપજત કરવધા મધાટર તમધામ જરૂરની સસુપવધધાઓ પકરની પધાડર . આ આદરશનની એક નકલ દરરક
હધાઈકફોટર્તાનધા રપજસ્ટટધાર જનરલનર મફોકલવની, જર આ આદરશનની નકલ તરમનધા રધાજ્યનની અમાંદર
તમધામ સરશન્સ જજોનર જરૂરની પધાલન મધાટર મફોકલની આપશર.".
૪૮. આ કફોટર્તા દધારધા આપવધામધામાં આવરલધા ઉપરફોક્ત પનદરશફોનસુમાં જો સમાંપકણર્તાપણર પધાલન
કરવધામધામાં ન આવર તફો, કધાચધા કધામનધા કરદનીઓનની પબનજરૂરની કરદ રફોકવધા, અનર દફોરનીત
રહર.
૬. તર મસુજબ, અમર પનદરશ આપનીએ છનીએ કર ન્યધાયકરત્રનીય મરપજસ્ટટરટ/મસુખ્ય ન્યધાપયક
મરપજસ્ટટરટ/સરશન્સ જજ ફફોજદધારની પ્રરક્રિયધા સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬-અ નધા અસરકધારક
અમલનીકરણનધા હરતસુઓ મધાટર ૧-૧૦-૨૦૧૪ થની શરૂ થતધા બર મરહનધા મધાટર દરરક
જરલ/બમાંદનીઘર અઠવધારડયધામધામાં એક બરઠક યફોજશર. જરલમધામાં તરનની બરઠકફોમધામાં, ઉપરફોક્ત
ન્યધાપયક અપધકધારનીઓ એવધા કધાચધા કધામનધા કરદનીઓનની ઓળખ કરશર કર જરમણર કધાયદધા
હરઠળ ઉપરફોક્ત અપરધાધ મધાટર મહતમ કરદનફો અડધફો સમયગધાળફો અથવધા મહતમ
સમયગધાળફો પકરફો કયર્વો છર અનર કલમ ૪૩૬-અ હરઠળ સકપચત પ્રરક્રિયધાનસુમાં પધાલન કયધાર્તા પછની
જરલમધામાં જ આવધા કધાચધા કધામનધા કરદનીઓનની મસુપક્ત મધાટર યફોગ્ય આદરશ પસધાર કરશર, જર કલમ
૪૩૬-અ નની જરૂરરયધાતનર તધાત્કધાપલક પકણર્તા કરર છર. આવધા ન્યધાયકરત્રનધા મરપજસ્ટટરટ/ચનીફ
જ્યસુરડપશયલ મરપજસ્ટટરટ/સરશન્સ જજ આવની દરરક બરઠકનફો અહરવધાલ હધાઈકફોટર્તાનધા રપજસ્ટટધાર
જનરલનર સસુપરત કરવધાનફો રહરશર અનર બર મરહનધાનધા અમાંતર દરરક હધાઈકફોટર્તાનધા રપજસ્ટટધાર
જનરલર કફોઈ પણ પવલમાંબ કયધાર્તા પવનધા આ અહરવધાલ આ અદધાલતનધા સરક્રિરટરની જનરલનર
સસુપરત કરવધાનફો રહરશર.ઉપરફોક્ત આદરશનસુમાં પધાલન કરવધા મધાટર અમર દરરક જરલ/જરલનધા જરલ
અધનીકકફોનર પનદરશ આપનીએ છનીએ કર તરઓ ઉપરફોક્ત ન્યધાપયક અપધકધારનીઓ દધારધા કફોટર્તા
આયફોપજત કરવધા મધાટર તમધામ જરૂરની સસુપવધધાઓ પકરની પધાડર . આ આદરશનની એક નકલ દરરક
હધાઈકફોટર્તાનધા રપજસ્ટટધાર જનરલનર મફોકલવની, જર આ આદરશનની નકલ તરમનધા રધાજ્યનની અમાંદર
તમધામ સરશન્સ જજોનર જરૂરની પધાલન મધાટર મફોકલની આપશર.".
૪૮. આ કફોટર્તા દધારધા આપવધામધામાં આવરલધા ઉપરફોક્ત પનદરશફોનસુમાં જો સમાંપકણર્તાપણર પધાલન
કરવધામધામાં ન આવર તફો, કધાચધા કધામનધા કરદનીઓનની પબનજરૂરની કરદ રફોકવધા, અનર દફોરનીત
સધાપબત ન થધાય ત્યધામાં સસુધની પનદર્વોરનની ધધારણધાનધા અનસુલમાંઘનનીય પસદ્ધધામાંતનર જાળવની
રધાખવધા મધાટર તરનસુમાં પધાલન કરવધામધામાં આવર તરવની અપરકધા છર.
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૭.
"૪૩૭. પબન-જામનીનપધાત્ર ગસુનધાનધા કરસમધામાં જામનીન ક્યધારર લઈ શકધાશર.—
૧[(૧) કફોઈ પબનજામનીનપધાત્ર ગસુનધા મધાટર આરફોપની, અથવધા શમાંકધાસ્પદ વ્યપક્તનની કફોઈ
પફોલનીસ સ્ટરશનનધા ઇન્ચધાજર્તા અપધકધારની દધારધા ધરપકડ કરવધામધામાં આવર અથવધા વફોરન્ટ
વગર અટકધાયત કરવધામધામાં આવર, અથવધા ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય અથવધા સરશન્સ કફોટર્તા
પસવધાયનની કફોઈ અદધાલત સમક રજક કરવધામધામાં આવર અથવધા રજક થધાય તફો તરનર
જામનીન પર મસુક્ત કરની શકધાશર, પરમાંતસુ -
( ) i આવની વ્યપક્ત મફોતનની સજા અથવધા આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધા
મધાટર દફોપરત હફોવધાનસુમાં મધાનવધા મધાટર વધાજબની કધારણ જણધાય તફો તરનર આ રનીતર
મસુક્ત કરની શકધાશર નહહીં;
( ) ii આવની વ્યપક્તનર આ રનીતર મસુક્ત કરની શકધાશર નરહ જો એવફો ગસુનફો સમાંજરય ગસુનફો
હફોય અનર તરનર અગધાઉ મકત્યસુદમાંડ, આજીવન કરદ અથવધા સધાત વરર્તા કર તરથની
વધસુ કરદનની સજાનની જોગવધાઈ ધરધાવતધા ગસુનધા મધાટર દફોપરત ઠરધાવવધામધામાં
આવરલ હફોય અથવધા તરનર ત્રણ વરર્તા કર તરથની વધસુ પરમાંતસુ સધાત વરર્તાથની ઓછની ન
હફોય તરવની સજાનની જોગવધાઈ ધરધાવતધા ગસુનધા મધાટર અગધાઉ દફોપરત ઠરધાવવધામધામાં
આવ્યફો હફોયછેઃ
પરમાંતસુ ન્યધાયધાલય ખમાંડ ( ) i અથવધા ખમાંડ ( ) ii મધામાં ઉલરખધાયરલ વ્યપક્તનર જામનીન પર
છફોડવધાનફો આદરશ આપની શકશર, જો તર વ્યપક્ત સફોળ વરર્તાથની ઓછની ઉંમરનની હફોય
અથવધા કફોઈ મરહલધા હફોય અથવધા બનીમધાર અથવધા અશક્ત હફોયછેઃ
રધાખવધા મધાટર તરનસુમાં પધાલન કરવધામધામાં આવર તરવની અપરકધા છર.
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૭.
"૪૩૭. પબન-જામનીનપધાત્ર ગસુનધાનધા કરસમધામાં જામનીન ક્યધારર લઈ શકધાશર.—
૧[(૧) કફોઈ પબનજામનીનપધાત્ર ગસુનધા મધાટર આરફોપની, અથવધા શમાંકધાસ્પદ વ્યપક્તનની કફોઈ
પફોલનીસ સ્ટરશનનધા ઇન્ચધાજર્તા અપધકધારની દધારધા ધરપકડ કરવધામધામાં આવર અથવધા વફોરન્ટ
વગર અટકધાયત કરવધામધામાં આવર, અથવધા ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય અથવધા સરશન્સ કફોટર્તા
પસવધાયનની કફોઈ અદધાલત સમક રજક કરવધામધામાં આવર અથવધા રજક થધાય તફો તરનર
જામનીન પર મસુક્ત કરની શકધાશર, પરમાંતસુ -
( ) i આવની વ્યપક્ત મફોતનની સજા અથવધા આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધા
મધાટર દફોપરત હફોવધાનસુમાં મધાનવધા મધાટર વધાજબની કધારણ જણધાય તફો તરનર આ રનીતર
મસુક્ત કરની શકધાશર નહહીં;
( ) ii આવની વ્યપક્તનર આ રનીતર મસુક્ત કરની શકધાશર નરહ જો એવફો ગસુનફો સમાંજરય ગસુનફો
હફોય અનર તરનર અગધાઉ મકત્યસુદમાંડ, આજીવન કરદ અથવધા સધાત વરર્તા કર તરથની
વધસુ કરદનની સજાનની જોગવધાઈ ધરધાવતધા ગસુનધા મધાટર દફોપરત ઠરધાવવધામધામાં
આવરલ હફોય અથવધા તરનર ત્રણ વરર્તા કર તરથની વધસુ પરમાંતસુ સધાત વરર્તાથની ઓછની ન
હફોય તરવની સજાનની જોગવધાઈ ધરધાવતધા ગસુનધા મધાટર અગધાઉ દફોપરત ઠરધાવવધામધામાં
આવ્યફો હફોયછેઃ
પરમાંતસુ ન્યધાયધાલય ખમાંડ ( ) i અથવધા ખમાંડ ( ) ii મધામાં ઉલરખધાયરલ વ્યપક્તનર જામનીન પર
છફોડવધાનફો આદરશ આપની શકશર, જો તર વ્યપક્ત સફોળ વરર્તાથની ઓછની ઉંમરનની હફોય
અથવધા કફોઈ મરહલધા હફોય અથવધા બનીમધાર અથવધા અશક્ત હફોયછેઃ
પરમાંતસુ વધસુમધામાં, ન્યધાયધાલય ખમાંડ ( ) ii મધામાં ઉલરખધાયરલ વ્યપક્તનર જામનીન પર છફોડવધાનફો
આદરશ પણ આપની શકર છર, જો તર સમાંતસુષ્ટ હફોય કર અન્ય કફોઈ ખધાસ કધારણફોસર આવસુમાં
કરવસુમાં વધાજબની અનર યફોગ્ય છરછેઃ
પરમાંતસુ એ પણ જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવર છર કર જો આરફોપની અન્યથધા જામનીન પર
છ
ક ટવધા હકદધાર હફોય અનર એ બધાહહેંધરની આપર કર તર અદધાલતર આપરલધા પનદરશફોનસુમાં
પધાલન કરશર તફો તપધાસ દરપમયધાન સધાકનીઓ પધાસર આરફોપનીનની ઓળખ કરધાવવની
જરૂરની છર તર હકનીકત જામનીન આપવધાનફો ઇનકધાર કરવધા મધાટર પકરતફો આધધાર નથનીછેઃ ]
પરમાંતસુ એ પણ જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવની છર કર, કફોઈ પણ વ્યપક્તએ કરરલફો
આકરપપત ગસુનફો મકત્યસુદમાંડ, આજીવન કરદ અથવધા સધાત વરર્તા કર તરથની વધસુ કરદનની
સજાનર પધાત્ર હફોય તફો આ પરટધા-કલમ હરઠળ અદધાલત દધારધા સરકધારની વકનીલનર
સધામાંભળવધાનની તક આપ્યધા પવનધા જામનીન પર મસુક્ત કરની શકધાશર નહહીં.
(૨) તપધાસ, પસુછપરછ કર સસુનધાવણનીનધા કફોઈ તબકર આવધા અપધકધારની અથવધા
અદધાલતનર યથધાપ્રસમાંગર જો એવસુમાં જણધાય કર આરફોપનીએ પબન-જામનીનપધાત્ર
ગસુનફો કયર્વો છર એવસુમાં મધાનવધા મધાટર વધાજબની આધધાર નથની, પરમાંતસુ તરનધા દફોરનની
વધસુ તપધાસ મધાટર પકરતધા આધધાર છર તફો આરફોપનીનર કલમ ૪૪૬-ક નની
જોગવધાઈઓ અનર અપનણર્ગીત તપધાસનર આપધન રહનીનર અથવધા આવધા
અપધકધારની કર અદધાલતનધા પવવરકધાનસુસધાર તરનધા દધારધા પફોતધાનની હધાજરની મધાટર
જામનીન વગરનફો ખત રજસુ કયરથની હવર પછનીથની જોગવધાઇ કરવધામધામાં આવરલ
રનીતર તરનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવશર.
આદરશ પણ આપની શકર છર, જો તર સમાંતસુષ્ટ હફોય કર અન્ય કફોઈ ખધાસ કધારણફોસર આવસુમાં
કરવસુમાં વધાજબની અનર યફોગ્ય છરછેઃ
પરમાંતસુ એ પણ જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવર છર કર જો આરફોપની અન્યથધા જામનીન પર
છ
ક ટવધા હકદધાર હફોય અનર એ બધાહહેંધરની આપર કર તર અદધાલતર આપરલધા પનદરશફોનસુમાં
પધાલન કરશર તફો તપધાસ દરપમયધાન સધાકનીઓ પધાસર આરફોપનીનની ઓળખ કરધાવવની
જરૂરની છર તર હકનીકત જામનીન આપવધાનફો ઇનકધાર કરવધા મધાટર પકરતફો આધધાર નથનીછેઃ ]
પરમાંતસુ એ પણ જોગવધાઈ કરવધામધામાં આવની છર કર, કફોઈ પણ વ્યપક્તએ કરરલફો
આકરપપત ગસુનફો મકત્યસુદમાંડ, આજીવન કરદ અથવધા સધાત વરર્તા કર તરથની વધસુ કરદનની
સજાનર પધાત્ર હફોય તફો આ પરટધા-કલમ હરઠળ અદધાલત દધારધા સરકધારની વકનીલનર
સધામાંભળવધાનની તક આપ્યધા પવનધા જામનીન પર મસુક્ત કરની શકધાશર નહહીં.
(૨) તપધાસ, પસુછપરછ કર સસુનધાવણનીનધા કફોઈ તબકર આવધા અપધકધારની અથવધા
અદધાલતનર યથધાપ્રસમાંગર જો એવસુમાં જણધાય કર આરફોપનીએ પબન-જામનીનપધાત્ર
ગસુનફો કયર્વો છર એવસુમાં મધાનવધા મધાટર વધાજબની આધધાર નથની, પરમાંતસુ તરનધા દફોરનની
વધસુ તપધાસ મધાટર પકરતધા આધધાર છર તફો આરફોપનીનર કલમ ૪૪૬-ક નની
જોગવધાઈઓ અનર અપનણર્ગીત તપધાસનર આપધન રહનીનર અથવધા આવધા
અપધકધારની કર અદધાલતનધા પવવરકધાનસુસધાર તરનધા દધારધા પફોતધાનની હધાજરની મધાટર
જામનીન વગરનફો ખત રજસુ કયરથની હવર પછનીથની જોગવધાઇ કરવધામધામાં આવરલ
રનીતર તરનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવશર.
(૩) જ્યધારર કફોઈ વ્યપક્ત સધાત કર તરથની વધસુ વરર્તાનની કરદનની સજાનર પધાત્ર અથવધા
ભધારતનીય દમાંડ સમાંરહતધા (૧૮૬૦નધા ૪૫)નધા પ્રકરણ , VI પ્રકરણ XVI કર
પ્રકરણ XVII હરઠળનધા ગસુનધા મધાટર દફોપરત અથવધા શમાંકધાસ્પદ હફોય અથવધા
તરણર આવધા ગસુનધા કરવધા મધાટર પ્રરરણધા આપરલ હફોય, કધાવતરુ
માં કરરલ હફોય કર
પ્રયત્ન કરરલ હફોય તરનર પરટધા-કલમ (૧) હરઠળ જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં
આવર ત્યધારર, અદધાલત નનીચરનની શરતફો લધાદશર -
(ક) આવની વ્યપક્ત આ પ્રકરણ હરઠળ પનષ્પધારદત કરરલ બફોન્ડનની શરતફો
અનસુસધાર હધાજરની આપશર.
(ખ) આવની વ્યપક્ત જર ગસુનધા મધાટર તર આકરપપત છર અથવધા તરનની ઉપર શમાંકધા
કરવધામધામાં આવર છર તર પ્રકધારનફો ગસુનફો કરશર નરહ, અનર
(ગ) આવની વ્યપક્ત કરસનની હકનીકતફો જાણતની કફોઈ વ્યપક્તનર પ્રત્યક કર
પરફોક રનીતર કફોઈ પ્રલફોભન, ધમકની કર વચન આપશર નરહ, જરથની તર
ન્યધાયધાલય અથવધા કફોઈ પફોલનીસ અપધકધારની સમક આવની હકનીકતફો
જાહરર કરવધાથની અટકની જાય અથવધા પસુરધાવધા સધાથર છરડછધાડ કરની
શકધાય અનર ન્યધાયનધા રહતમધામાં તરનર જરૂરની લધાગર તરવની બનીજી શરતફો
પણ લધાદની શકશર.]
(૪) પરટધા-કલમ (૧) અથવધા પરટધા-કલમ (૨) હરઠળ કફોઈ વ્યપક્તનર જામનીન
પર મસુક્ત કરનધાર અપધકધારની અથવધા અદધાલતર તરઓનધા અથવધા તરનધા કધારણફો
અથવધા આમ કરવધા મધાટરનધા ખધાસ કધારણફો લરપખતમધામાં નનોંધવધા પડશર.
(૫) કફોઇપણ અદધાલતનર જો એમ કરવસુમાં યફોગ્ય લધાગર તફો પરટધા-કલમ (૧)
અથવધા પરટધા-કલમ (૨) હરઠળ જામનીન પર મસુમુ્ક્ત થયરલ વ્યપક્તનની
ધરપકડ કરનીનર તરનર કસ્ટડનીમધામાં સનોંપવધાનફો આદરશ આપની શકશર.
ભધારતનીય દમાંડ સમાંરહતધા (૧૮૬૦નધા ૪૫)નધા પ્રકરણ , VI પ્રકરણ XVI કર
પ્રકરણ XVII હરઠળનધા ગસુનધા મધાટર દફોપરત અથવધા શમાંકધાસ્પદ હફોય અથવધા
તરણર આવધા ગસુનધા કરવધા મધાટર પ્રરરણધા આપરલ હફોય, કધાવતરુ
માં કરરલ હફોય કર
પ્રયત્ન કરરલ હફોય તરનર પરટધા-કલમ (૧) હરઠળ જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં
આવર ત્યધારર, અદધાલત નનીચરનની શરતફો લધાદશર -
(ક) આવની વ્યપક્ત આ પ્રકરણ હરઠળ પનષ્પધારદત કરરલ બફોન્ડનની શરતફો
અનસુસધાર હધાજરની આપશર.
(ખ) આવની વ્યપક્ત જર ગસુનધા મધાટર તર આકરપપત છર અથવધા તરનની ઉપર શમાંકધા
કરવધામધામાં આવર છર તર પ્રકધારનફો ગસુનફો કરશર નરહ, અનર
(ગ) આવની વ્યપક્ત કરસનની હકનીકતફો જાણતની કફોઈ વ્યપક્તનર પ્રત્યક કર
પરફોક રનીતર કફોઈ પ્રલફોભન, ધમકની કર વચન આપશર નરહ, જરથની તર
ન્યધાયધાલય અથવધા કફોઈ પફોલનીસ અપધકધારની સમક આવની હકનીકતફો
જાહરર કરવધાથની અટકની જાય અથવધા પસુરધાવધા સધાથર છરડછધાડ કરની
શકધાય અનર ન્યધાયનધા રહતમધામાં તરનર જરૂરની લધાગર તરવની બનીજી શરતફો
પણ લધાદની શકશર.]
(૪) પરટધા-કલમ (૧) અથવધા પરટધા-કલમ (૨) હરઠળ કફોઈ વ્યપક્તનર જામનીન
પર મસુક્ત કરનધાર અપધકધારની અથવધા અદધાલતર તરઓનધા અથવધા તરનધા કધારણફો
અથવધા આમ કરવધા મધાટરનધા ખધાસ કધારણફો લરપખતમધામાં નનોંધવધા પડશર.
(૫) કફોઇપણ અદધાલતનર જો એમ કરવસુમાં યફોગ્ય લધાગર તફો પરટધા-કલમ (૧)
અથવધા પરટધા-કલમ (૨) હરઠળ જામનીન પર મસુમુ્ક્ત થયરલ વ્યપક્તનની
ધરપકડ કરનીનર તરનર કસ્ટડનીમધામાં સનોંપવધાનફો આદરશ આપની શકશર.
(૬) જો મરપજસ્ટટરટ દધારધા ચલધાવની શકધાય તરવધા કફોઈ કરસમધામાં કફોઈ પબનજામનીનપધાત્ર
ગસુનધા મધાટર આરફોપની વ્યપક્તનની સસુનધાવણની આ કરસમધામાં પસુરધાવધા લરવધા મધાટર
નકની કરરલની પ્રથમ તધારનીખથની ૬૦ રદવસનની અમાંદર પકરની ન થધાય તફો આવની
વ્યપક્ત, જો તર સમગ સમયગધાળધા દરપમયધાન કસ્ટડનીમધામાં હફોય, તફો
મરપજસ્ટટરટનધા સમાંતફોર અનસુસધાર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવશર, પસવધાય
કર તરવધા લરપખત કધારણફોસર મરપજસ્ટટરટ અન્યથધા પનદરશફો આપર.
(૭) જો કફોઇપણ સમયર પબન જામનીનપધાત્ર ગસુનધા મધાટર આરફોપની વ્યપક્તનની
સસુનધાવણની પકણર્તા થયધા પછની અનર ચસુકધાદફો આપતધા પહરલધામાં અદધાલતનફો એવફો
અપભપ્રધાય છર કર આવધા કફોઈ ગસુનધા મધાટર આરફોપની દફોપરત નથની તરવસુમાં મધાનવધા
મધાટર વધાજબની આધધાર છર, તફો જો તર કસ્ટડનીમધામાં હફોય, તફો તર આરફોપની દધારધા
ચસુકધાદફો સધામાંભળવધા મધાટર તરનની હધાજરની મધાટર જામનીનગનીરની વગર બફોન્ડનધા
પનષ્પધાદન પર તરનર મસુક્ત કરશર."
૪૯. સમાંસ્થધાનવધાદની સમયગધાળધા દરપમયધાન તરમનની પ્રવકપતઓ મધાટર વફોરરન હરપસ્ટમાંગ્સનની
સધામર મહધાપભયફોગ ચલધાવવધા મધાટર સર એડમમાંડ બકર બધાયન, પવપલયમ જરપનમાંગ્સ દધારધા
લખવધામધામાં આવરલધા અનર ન્યસુ યફોકર્તાછેઃ ફન્ક એન્ડ વરગનફોલ્સ કમાંપનની, ૧૯૦૬ દધારધા
પ્રકધાપશત કરવધામધામાં આવરલ "ધ વલ્ડર્તાસ્ ફરમસ ઓરરશન્સ"મધામાં નનીચરનસુમાં પ્રપસદ્ધ પનવરદન
આપ્યસુમાં હતસુમાં.
"કધાયદફો અનર મનસ્વની સતધા વચ્ચર શધાશ્વત દસુશ્મનધાવટ છર. મનર મરપજસ્ટટરટનસુમાં નધામ
આપફો, અનર હસુમાં પમલકતનર નધામ આપનીશ; મનર શપક્ત નધામ આપફો, અનર હસુમાં
રકણનસુમાં નધામ આપનીશ. તરવસુમાં કહરવસુમાં કર કફોઈ પણ મધાણસ પધાસર મનસ્વની સતધા હફોઈ
ગસુનધા મધાટર આરફોપની વ્યપક્તનની સસુનધાવણની આ કરસમધામાં પસુરધાવધા લરવધા મધાટર
નકની કરરલની પ્રથમ તધારનીખથની ૬૦ રદવસનની અમાંદર પકરની ન થધાય તફો આવની
વ્યપક્ત, જો તર સમગ સમયગધાળધા દરપમયધાન કસ્ટડનીમધામાં હફોય, તફો
મરપજસ્ટટરટનધા સમાંતફોર અનસુસધાર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવશર, પસવધાય
કર તરવધા લરપખત કધારણફોસર મરપજસ્ટટરટ અન્યથધા પનદરશફો આપર.
(૭) જો કફોઇપણ સમયર પબન જામનીનપધાત્ર ગસુનધા મધાટર આરફોપની વ્યપક્તનની
સસુનધાવણની પકણર્તા થયધા પછની અનર ચસુકધાદફો આપતધા પહરલધામાં અદધાલતનફો એવફો
અપભપ્રધાય છર કર આવધા કફોઈ ગસુનધા મધાટર આરફોપની દફોપરત નથની તરવસુમાં મધાનવધા
મધાટર વધાજબની આધધાર છર, તફો જો તર કસ્ટડનીમધામાં હફોય, તફો તર આરફોપની દધારધા
ચસુકધાદફો સધામાંભળવધા મધાટર તરનની હધાજરની મધાટર જામનીનગનીરની વગર બફોન્ડનધા
પનષ્પધાદન પર તરનર મસુક્ત કરશર."
૪૯. સમાંસ્થધાનવધાદની સમયગધાળધા દરપમયધાન તરમનની પ્રવકપતઓ મધાટર વફોરરન હરપસ્ટમાંગ્સનની
સધામર મહધાપભયફોગ ચલધાવવધા મધાટર સર એડમમાંડ બકર બધાયન, પવપલયમ જરપનમાંગ્સ દધારધા
લખવધામધામાં આવરલધા અનર ન્યસુ યફોકર્તાછેઃ ફન્ક એન્ડ વરગનફોલ્સ કમાંપનની, ૧૯૦૬ દધારધા
પ્રકધાપશત કરવધામધામાં આવરલ "ધ વલ્ડર્તાસ્ ફરમસ ઓરરશન્સ"મધામાં નનીચરનસુમાં પ્રપસદ્ધ પનવરદન
આપ્યસુમાં હતસુમાં.
"કધાયદફો અનર મનસ્વની સતધા વચ્ચર શધાશ્વત દસુશ્મનધાવટ છર. મનર મરપજસ્ટટરટનસુમાં નધામ
આપફો, અનર હસુમાં પમલકતનર નધામ આપનીશ; મનર શપક્ત નધામ આપફો, અનર હસુમાં
રકણનસુમાં નધામ આપનીશ. તરવસુમાં કહરવસુમાં કર કફોઈ પણ મધાણસ પધાસર મનસ્વની સતધા હફોઈ
શકર છર તર શબ્દફોમધામાં પવરફોધધાભધાસ છર, ધમર્તામધામાં પનમાંદધા છર, રધાજનનીપતમધામાં દસુષ્ટતધા છર.
ઓરફસનધા દરરક એકધાપધકધારમધામાં ફરજનફો સમધાવરશ થધાય છર. મરપજસ્ટટરટ બનીજા શધા
મધાટર હફોય છર? સતધા મધાટર ધધારણધા કરવની એ પવચધારમધામાં પનરથર્તાકતધા છર. ન્યધાયપધશફો
ન્યધાયનધા કધાયદધાથની મધાગર્તાદપશર્તાત અનર સમાંચધાપલત હફોય છર, જરનર આપણર સસૌ આધનીન
છનીએ. જો આપણર ઈચ્છનીએ તફો આપણની સધામાંકળનર કધાપની શકનીએ છનીએ, પરમાંતસુ
આપણર પફોતધાનની જાતનર ઓળખધાવવની જોઇએ અનર શનીખવવસુમાં જોઇએ કર મધાણસ
કધાયદધાથની સમાંચધાપલત થવધા મધાટર જન્મ્યફો છર; અનર જર તરનર બદલશર તર ઈશ્વરનફો
દસુશ્મન છર.”
૫૦. સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૭ ઉચ્ચ અદધાલત અથવધા સત્ર અદધાલત પસવધાયનની કફોઈ
અદધાલત દધારધા પબનજામનીનપધાત્ર ગસુનધાનધા કરસમધામાં જામનીન સધાથર સમાંબમાંપધત જોગવધાઈ
છર.અહહીં પણ, જામનીન એ પનયમ છર પરમાંતસુ અપવધાદ ત્યધારર આવશર જ્યધારર અદધાલત
સમાંતસુષ્ટ થશર કર આરફોપની મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધા મધાટર
દફોપરત છર.એ જ રનીતર, જો ઉપરફોક્ત વ્યપક્ત અગધાઉ મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન કરદ
અથવધા સધાત વરર્તા કર તરથની વધસુ કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધા મધાટર દફોપરત ઠરરલ છર અથવધા
અગધાઉ બર કર વધધારર પ્રસમાંગર દફોપરત ઠરરલ છર તફો આરફોપનીનર મરપજસ્ટટરટ દધારધા જામનીન પર
મસુક્ત કરની શકધાશર નહહીં.
૫૧. સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૭નધા પરમાંતસુકમધામાં ફરમધાન કરવધામધામાં આવ્યસુમાં છર કર, જ્યધારર
ઓરફસનધા દરરક એકધાપધકધારમધામાં ફરજનફો સમધાવરશ થધાય છર. મરપજસ્ટટરટ બનીજા શધા
મધાટર હફોય છર? સતધા મધાટર ધધારણધા કરવની એ પવચધારમધામાં પનરથર્તાકતધા છર. ન્યધાયપધશફો
ન્યધાયનધા કધાયદધાથની મધાગર્તાદપશર્તાત અનર સમાંચધાપલત હફોય છર, જરનર આપણર સસૌ આધનીન
છનીએ. જો આપણર ઈચ્છનીએ તફો આપણની સધામાંકળનર કધાપની શકનીએ છનીએ, પરમાંતસુ
આપણર પફોતધાનની જાતનર ઓળખધાવવની જોઇએ અનર શનીખવવસુમાં જોઇએ કર મધાણસ
કધાયદધાથની સમાંચધાપલત થવધા મધાટર જન્મ્યફો છર; અનર જર તરનર બદલશર તર ઈશ્વરનફો
દસુશ્મન છર.”
૫૦. સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૭ ઉચ્ચ અદધાલત અથવધા સત્ર અદધાલત પસવધાયનની કફોઈ
અદધાલત દધારધા પબનજામનીનપધાત્ર ગસુનધાનધા કરસમધામાં જામનીન સધાથર સમાંબમાંપધત જોગવધાઈ
છર.અહહીં પણ, જામનીન એ પનયમ છર પરમાંતસુ અપવધાદ ત્યધારર આવશર જ્યધારર અદધાલત
સમાંતસુષ્ટ થશર કર આરફોપની મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધા મધાટર
દફોપરત છર.એ જ રનીતર, જો ઉપરફોક્ત વ્યપક્ત અગધાઉ મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન કરદ
અથવધા સધાત વરર્તા કર તરથની વધસુ કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધા મધાટર દફોપરત ઠરરલ છર અથવધા
અગધાઉ બર કર વધધારર પ્રસમાંગર દફોપરત ઠરરલ છર તફો આરફોપનીનર મરપજસ્ટટરટ દધારધા જામનીન પર
મસુક્ત કરની શકધાશર નહહીં.
૫૧. સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૭નધા પરમાંતસુકમધામાં ફરમધાન કરવધામધામાં આવ્યસુમાં છર કર, જ્યધારર
આરફોપની ૧૬ વરર્તાથની ઓછની ઉંમરનફો હફોય, પબમધાર કર અશક્ત કર મરહલધા હફોય તફો તરનની
નનોંધ લરવની જરૂરની છર. દરખનીતની રનીતર, અદધાલતર પફોતર સમાંતસુષ્ટ થવસુમાં પડશર કર આરફોપની
વ્યપક્ત બનીમધાર અથવધા અશક્ત છર. મરહલધાઓનર લગતધા કરસમધામાં અદધાલત થફોડની
સમાંવરદનશનીલતધા બતધાવર તરવની અપરકધા હફોય છર. આપણર અગધાઉથની જ એ હકનીકતનની
નનોંધ લનીધની છર કર સમાંજરય અપરધાધ કરનધારની ઘણની મરહલધાઓ ગરનીબ અનર પનરકર હફોય
છર. ઘણધા રકસ્સધાઓમધામાં યસુવધાન થવધા પર તરઓએ બધાળકફોનની સમાંભધાળ લરવની પડર છર, અનર
ઘણધા રકસ્સધાઓમધામાં બધાળકફો જરલમધામાં રહરતધા હફોય છર. આમાંકડધાઓ દશધાર્તાવર છર કર ૧૦૦૦ થની
વધસુ બધાળકફો તરમનની મધાતધાઓ સધાથર જરલમધામાં રહર છર. આ એક એવસુમાં પધાસસુમાં છર જરનની
અદધાલતફોએ નનોંધ લરવની જોઈએ કધારણ કર તરમધામાં મધાત્ર આરફોપનીઓનધા રહતફો જ નરહમાં પરમાંતસુ
જરમનની પધાસર જરલનધા સમાંપકર્તામધામાં આવવધાનની અપરકધા ન હફોય તરવધા બધાળકફોનધા રહતફોનફો
પણ સમધાવરશ થધાય છર. તરઓનર મધાત્ર ગરનીબની જ નહહીં પરમાંતસુ ગસુનધાખફોરની પણ વધારસધામધામાં
મળવધાનફો ગમાંભનીર ખતરફો છર.
૫૨. કલમ ૪૩૭ હરઠળ અપધાયરલની શપક્તનફો ઉપયફોગ કરતની વખતર અદધાલતનની
શપક્ત ઘણની પવશધાળ હફોય છર. આપણર જર સધામધાન્ય પસદ્ધધામાંત પર ચચધાર્તા કરની છર તર
ઉપરધામાંત અદધાલતનર પવશરર કધારણફોસર જામનીન આપવધાનની સતધા પણ આપવધામધામાં આવની
નનોંધ લરવની જરૂરની છર. દરખનીતની રનીતર, અદધાલતર પફોતર સમાંતસુષ્ટ થવસુમાં પડશર કર આરફોપની
વ્યપક્ત બનીમધાર અથવધા અશક્ત છર. મરહલધાઓનર લગતધા કરસમધામાં અદધાલત થફોડની
સમાંવરદનશનીલતધા બતધાવર તરવની અપરકધા હફોય છર. આપણર અગધાઉથની જ એ હકનીકતનની
નનોંધ લનીધની છર કર સમાંજરય અપરધાધ કરનધારની ઘણની મરહલધાઓ ગરનીબ અનર પનરકર હફોય
છર. ઘણધા રકસ્સધાઓમધામાં યસુવધાન થવધા પર તરઓએ બધાળકફોનની સમાંભધાળ લરવની પડર છર, અનર
ઘણધા રકસ્સધાઓમધામાં બધાળકફો જરલમધામાં રહરતધા હફોય છર. આમાંકડધાઓ દશધાર્તાવર છર કર ૧૦૦૦ થની
વધસુ બધાળકફો તરમનની મધાતધાઓ સધાથર જરલમધામાં રહર છર. આ એક એવસુમાં પધાસસુમાં છર જરનની
અદધાલતફોએ નનોંધ લરવની જોઈએ કધારણ કર તરમધામાં મધાત્ર આરફોપનીઓનધા રહતફો જ નરહમાં પરમાંતસુ
જરમનની પધાસર જરલનધા સમાંપકર્તામધામાં આવવધાનની અપરકધા ન હફોય તરવધા બધાળકફોનધા રહતફોનફો
પણ સમધાવરશ થધાય છર. તરઓનર મધાત્ર ગરનીબની જ નહહીં પરમાંતસુ ગસુનધાખફોરની પણ વધારસધામધામાં
મળવધાનફો ગમાંભનીર ખતરફો છર.
૫૨. કલમ ૪૩૭ હરઠળ અપધાયરલની શપક્તનફો ઉપયફોગ કરતની વખતર અદધાલતનની
શપક્ત ઘણની પવશધાળ હફોય છર. આપણર જર સધામધાન્ય પસદ્ધધામાંત પર ચચધાર્તા કરની છર તર
ઉપરધામાંત અદધાલતનર પવશરર કધારણફોસર જામનીન આપવધાનની સતધા પણ આપવધામધામાં આવની
છર. ઉપરફોક્ત સતધાનફો ઉપયફોગ પણ સમાંરહતધાનની કલમ ૪૧ અનર ૪૧-કનધા આદરશનર
ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર કરવફો પડશર. જો તપધાસ એજન્સનીઓ અથવધા અદધાલત દધારધા સતધાનફો
યફોગ્ય ઉપયફોગ કરવધામધામાં આવર તફો કધાચધા કધામનધા કરદનીઓનની મફોટધાભધાગનની સમસ્યધાનની
સમાંભધાળ લરવધાશર.
૫૩. કલમ ૪૩૭નસુમાં પરમાંતસુક મકત્યસુદમાંડ, આજીવન કરદ અથવધા સધાત વરર્તા કર તરથની વધસુ
કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધા પર પવચધાર કરતની વખતર પવદધાન સરકધારની વકનીલનર તક
આપવધાનની જોગવધાઇ કરર છર. આ જોગવધાઈ કલમ ૪૩૭ (૧)મધામાં સમધાયરલની મસુખ્ય
જોગવધાઈથની પવપરનીત જણધાતની હફોવધા છતધામાં, જર હકધારધાત્મક પનદરશફો દધારધા મરપજસ્ટટરટનર
મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનરગધાર વ્યપક્તનર મસુક્ત કરવધા પર
પ્રપતબમાંધ મકકર છર, તર પનરસ બધાબત છર કર મસુખ્ય જોગવધાઈનધા સમાંદભર્તામધામાં એક પરમાંતસુકનર
સમજવસુમાં પડર છર. કલમ ૪૩૭ (૧) ( ) i અલગ કરત્રમધામાં કધામ કરર છર.તરનફો ઉદરશ એવધા
અપરધાધનર બધાકધાત રધાખવધાનફો છર જર મધાત્ર સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા ચલધાવવધાપધાત્ર છર. આમ, કફોઇપણ વ્યપક્તએ સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૭ અનર ૪૩૯નધા સમાંયસુક્ત વધામાંચન દધારધા
પરમાંતસુકનર સમજવસુમાં પડશર, કધારણ કર બનીજી જોગવધાઈ પવદધાન મરપજસ્ટટરટનર ફક્ત સરશન્સ
કફોટર્તા દધારધા જ ચલધાવવપધાત્ર ગસુનધા પર બધાકધાત રધાખવધા ઉપરફોક્ત જોગવધાઈનફો પસુનરફોચ્ચધાર
ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર કરવફો પડશર. જો તપધાસ એજન્સનીઓ અથવધા અદધાલત દધારધા સતધાનફો
યફોગ્ય ઉપયફોગ કરવધામધામાં આવર તફો કધાચધા કધામનધા કરદનીઓનની મફોટધાભધાગનની સમસ્યધાનની
સમાંભધાળ લરવધાશર.
૫૩. કલમ ૪૩૭નસુમાં પરમાંતસુક મકત્યસુદમાંડ, આજીવન કરદ અથવધા સધાત વરર્તા કર તરથની વધસુ
કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધા પર પવચધાર કરતની વખતર પવદધાન સરકધારની વકનીલનર તક
આપવધાનની જોગવધાઇ કરર છર. આ જોગવધાઈ કલમ ૪૩૭ (૧)મધામાં સમધાયરલની મસુખ્ય
જોગવધાઈથની પવપરનીત જણધાતની હફોવધા છતધામાં, જર હકધારધાત્મક પનદરશફો દધારધા મરપજસ્ટટરટનર
મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનરગધાર વ્યપક્તનર મસુક્ત કરવધા પર
પ્રપતબમાંધ મકકર છર, તર પનરસ બધાબત છર કર મસુખ્ય જોગવધાઈનધા સમાંદભર્તામધામાં એક પરમાંતસુકનર
સમજવસુમાં પડર છર. કલમ ૪૩૭ (૧) ( ) i અલગ કરત્રમધામાં કધામ કરર છર.તરનફો ઉદરશ એવધા
અપરધાધનર બધાકધાત રધાખવધાનફો છર જર મધાત્ર સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા ચલધાવવધાપધાત્ર છર. આમ, કફોઇપણ વ્યપક્તએ સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૭ અનર ૪૩૯નધા સમાંયસુક્ત વધામાંચન દધારધા
પરમાંતસુકનર સમજવસુમાં પડશર, કધારણ કર બનીજી જોગવધાઈ પવદધાન મરપજસ્ટટરટનર ફક્ત સરશન્સ
કફોટર્તા દધારધા જ ચલધાવવપધાત્ર ગસુનધા પર બધાકધાત રધાખવધા ઉપરફોક્ત જોગવધાઈનફો પસુનરફોચ્ચધાર
કરર છર. પસ્થપત સ્પષ્ટ કરવધા મધાટર જો મરપજસ્ટટરટનર એવધા કફોઈ ગસુનધા મધાટર ટટધાયલ
ચલધાવવધાનફો અપધકધાર મળફો હફોય કર જરનધા મધાટર મહતમ સજા આજીવન કરદ કર મકત્યસુ
હફોય, જ્યધારર આવસુમાં અપધકધાર કરત્ર પવદધાન મરપજસ્ટટરટનર આપવધામધામાં આવ્યસુમાં હફોય, ત્યધારર
તર કહરવધાનની જરૂર નથની કર કપથત અપરધાધ મધાટર આરફોપનીનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધાનની
શપક્તનફો પણ ઉપયફોગ કરની શકધાય છર. આ અદધાલતર પ્રહલધાદપસમાંહ ભધાટની પવરુદ્ધ
એનસનીટની, રદલ્હની, (૨૦૦૧) ૪ એસસનીસની ૨૮૦મધામાં ઠરધાવ્યસુમાં છર કરછેઃ
“૭. જામનીન મમાંજકર કરવધા મધાટરનની અરજીઓ પર પવચધાર કરતની વખતર મરપજસ્ટટરટનની
સતધાઓ જર ગસુનધા મધાટર જામનીન મધામાંગવધામધામાં આવર છર તર મધાટર પનધધાર્તારરત સજા દધારધા
પનયમાંપત્રત થધાય છર. સધામધાન્ય રનીતર કહનીએ તફો જો સજા આજીવન કરદ અનર મકત્યસુદમાંડનની
હફોય અનર ગસુનફો મધાત્ર સરશન કફોટર્તા દધારધા ચલધાવવધાપધાત્ર હફોય તફો મરપજસ્ટટરટનર જામનીન
આપવધા મધાટર કફોઈ અપધકધાર કરત્ર નથની, પસવધાય કર આ બધાબત સમાંરહતધાનની કલમ
૪૩૭ સધાથર જોડધાયરલ પરમાંતસુક દધારધા આવરની લરવધામધામાં આવની હફોય. મરપજસ્ટટરટનધા
અપધકધારકરત્રનની મયધાર્તાદધાઓ દરખનીતની અનર સ્પષ્ટ છર. અરજી સ્વનીકધારવધા મધાટરનધા
અપધકધારકરત્રનની ધધારણધા એ અપધકધારકરત્રનધા ઉપયફોગથની અલગ છર."
૫૪. અમર બધાલધાસધાહરબ સધાતભધાઈ મચર્તાન્ટ કફોપ બહેંક પલપમટરડ પવરુદ્ધ સ્ટરટ આરફ
મહધારધાષ્ટટ એન્ડ અધસર્તા, ૨૦૧૧ એસસનીસની આરનલધાઇન બફોમ ૧૨૬૨મધામાં બફોમ્બર
હધાઇકફોટર્તાનધા ચસુકધાદધા પર આધધાર રધાખવધા મધામાંગનીએ છનીએ:
ચલધાવવધાનફો અપધકધાર મળફો હફોય કર જરનધા મધાટર મહતમ સજા આજીવન કરદ કર મકત્યસુ
હફોય, જ્યધારર આવસુમાં અપધકધાર કરત્ર પવદધાન મરપજસ્ટટરટનર આપવધામધામાં આવ્યસુમાં હફોય, ત્યધારર
તર કહરવધાનની જરૂર નથની કર કપથત અપરધાધ મધાટર આરફોપનીનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધાનની
શપક્તનફો પણ ઉપયફોગ કરની શકધાય છર. આ અદધાલતર પ્રહલધાદપસમાંહ ભધાટની પવરુદ્ધ
એનસનીટની, રદલ્હની, (૨૦૦૧) ૪ એસસનીસની ૨૮૦મધામાં ઠરધાવ્યસુમાં છર કરછેઃ
“૭. જામનીન મમાંજકર કરવધા મધાટરનની અરજીઓ પર પવચધાર કરતની વખતર મરપજસ્ટટરટનની
સતધાઓ જર ગસુનધા મધાટર જામનીન મધામાંગવધામધામાં આવર છર તર મધાટર પનધધાર્તારરત સજા દધારધા
પનયમાંપત્રત થધાય છર. સધામધાન્ય રનીતર કહનીએ તફો જો સજા આજીવન કરદ અનર મકત્યસુદમાંડનની
હફોય અનર ગસુનફો મધાત્ર સરશન કફોટર્તા દધારધા ચલધાવવધાપધાત્ર હફોય તફો મરપજસ્ટટરટનર જામનીન
આપવધા મધાટર કફોઈ અપધકધાર કરત્ર નથની, પસવધાય કર આ બધાબત સમાંરહતધાનની કલમ
૪૩૭ સધાથર જોડધાયરલ પરમાંતસુક દધારધા આવરની લરવધામધામાં આવની હફોય. મરપજસ્ટટરટનધા
અપધકધારકરત્રનની મયધાર્તાદધાઓ દરખનીતની અનર સ્પષ્ટ છર. અરજી સ્વનીકધારવધા મધાટરનધા
અપધકધારકરત્રનની ધધારણધા એ અપધકધારકરત્રનધા ઉપયફોગથની અલગ છર."
૫૪. અમર બધાલધાસધાહરબ સધાતભધાઈ મચર્તાન્ટ કફોપ બહેંક પલપમટરડ પવરુદ્ધ સ્ટરટ આરફ
મહધારધાષ્ટટ એન્ડ અધસર્તા, ૨૦૧૧ એસસનીસની આરનલધાઇન બફોમ ૧૨૬૨મધામાં બફોમ્બર
હધાઇકફોટર્તાનધા ચસુકધાદધા પર આધધાર રધાખવધા મધામાંગનીએ છનીએ:
"૧૩. આ તબકર, ઉપરનધા "અમાંબરનીશ રમાંગશની પટપનગરરર પવ. મહધારધાષ્ટટ રધાજ્ય"મધામાં આ
કફોટર્તાનધા અવલફોકનફો ટધામાંકવધા ઉપયફોગની નનીવડશર, જર નનીચર મસુજબ છર -
“૧૭. અહહીં નનોંધનનીય છર કર, હસ્તકરપકતધાર્તા તરફર પવદધાન વકનીલશનીએ દલનીલ કરની હતની
કર, મરપજસ્ટટરટનર જામનીન મમાંજકર કરવધાનફો અપધકધાર નથની કધારણ કર આઇપનીસનીનની
કલમ ૪૬૭ અનર ૪૦૯ હરઠળનધા ગસુનધામધામાં આજીવન કરદનની સજા થઈ શકર છર.
પવદધાન વકનીલશનીનધા જણધાવ્યધા અનસુસધાર જો ગસુનફો મફોતનની સજા અથવધા આજીવન
કરદનની સજાનર પધાત્ર હફોય તફો મરપજસ્ટટરટ સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૩૭ (૧) હરઠળ
જામનીન આપની શકર નહહીં, પસવધાય કર તરમધામાં પવશરર આધધાર ઉલરપખત હફોય. તરમણર
આ સમાંબમાંધમધામાં પ્રહલધાદ પસમાંહ ભધાટની પવરુદ્ધ એનસનીટની, રદલ્હની અનર અન્ય જરટની
૨૦૦૧ (૪) એસસનીસની ૨૮૦ સરહત કરટલધાક ચસુકધાદધાઓ પર આધધાર રધાખ્યફો
હતફો. તર કરસમધામાં કલમ ૩૦૨ હરઠળનફો ગસુનફો નનોંધધાયફો હતફો, જર ફધામાંસનીનની સજા
અથવધા આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર છર અનર તરનની સસુનધાવણની મધાત્ર સરશન્સ કફોટર્તા
દધારધા જ થઈ શકર છર. કલમ ૪૦૯ હરઠળનધા અપરધાધ મધાટર આજીવન કરદ અથવધા
૧૦ વરર્તાનની કરદ અનર દમાંડ થઈ શકર છર. તરવની જ રનીતર કલમ ૪૬૭ હરઠળનધા અપરધાધ
મધાટર પણ આજીવન કરદ અથવધા ૧૦ વરર્તાનની કરદ અનર દમાંડ થઈ શકર છર.
સનીઆરપનીસની સધાથર જોડધાયરલ અનસુસકપચનધા ભધાગ-૧ મસુજબ મહતમ સજા
આજીવન કરદનની હફોઈ શકર છર, તરમ છતધામાં આ બમાંનર ગસુનધા પ્રથમ શરણનીનધા મરપજસ્ટટરટ
દધારધા ચલધાવવધા યફોગ્ય છર. એવસુમાં લધાગર છર કર દમાંડ સમાંરહતધા, ૧૮૬૦નની કલમ ૩૨૬
હરઠળનધા સરહત અનરક ગસુનધાઓ છર, જરમધામાં સજા આજીવન કરદ અથવધા ઓછની મસુદત
મધાટર જરલનની સજા થઈ શકર છર અનર આ પ્રકધારનધા અપરધાધફો પ્રથમ શરણનીનધા
મરપજસ્ટટરટ દધારધા ચલધાવની શકધાય છર. જો મરપજસ્ટટરટનર કરસનની સસુનધાવણની હધાથ ધરવધા
અનર ચસુકધાદફો આપવધા તથધા દફોરપસપદ્ધ અથવધા દફોરમસુપક્ત આપવધાનફો હકકમ
કરવધાનની સતધા આપવધામધામાં આવર છર, તફો તર સમજવસુમાં મસુશ્કરલ છર કર આવધા
કફોટર્તાનધા અવલફોકનફો ટધામાંકવધા ઉપયફોગની નનીવડશર, જર નનીચર મસુજબ છર -
“૧૭. અહહીં નનોંધનનીય છર કર, હસ્તકરપકતધાર્તા તરફર પવદધાન વકનીલશનીએ દલનીલ કરની હતની
કર, મરપજસ્ટટરટનર જામનીન મમાંજકર કરવધાનફો અપધકધાર નથની કધારણ કર આઇપનીસનીનની
કલમ ૪૬૭ અનર ૪૦૯ હરઠળનધા ગસુનધામધામાં આજીવન કરદનની સજા થઈ શકર છર.
પવદધાન વકનીલશનીનધા જણધાવ્યધા અનસુસધાર જો ગસુનફો મફોતનની સજા અથવધા આજીવન
કરદનની સજાનર પધાત્ર હફોય તફો મરપજસ્ટટરટ સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૩૭ (૧) હરઠળ
જામનીન આપની શકર નહહીં, પસવધાય કર તરમધામાં પવશરર આધધાર ઉલરપખત હફોય. તરમણર
આ સમાંબમાંધમધામાં પ્રહલધાદ પસમાંહ ભધાટની પવરુદ્ધ એનસનીટની, રદલ્હની અનર અન્ય જરટની
૨૦૦૧ (૪) એસસનીસની ૨૮૦ સરહત કરટલધાક ચસુકધાદધાઓ પર આધધાર રધાખ્યફો
હતફો. તર કરસમધામાં કલમ ૩૦૨ હરઠળનફો ગસુનફો નનોંધધાયફો હતફો, જર ફધામાંસનીનની સજા
અથવધા આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર છર અનર તરનની સસુનધાવણની મધાત્ર સરશન્સ કફોટર્તા
દધારધા જ થઈ શકર છર. કલમ ૪૦૯ હરઠળનધા અપરધાધ મધાટર આજીવન કરદ અથવધા
૧૦ વરર્તાનની કરદ અનર દમાંડ થઈ શકર છર. તરવની જ રનીતર કલમ ૪૬૭ હરઠળનધા અપરધાધ
મધાટર પણ આજીવન કરદ અથવધા ૧૦ વરર્તાનની કરદ અનર દમાંડ થઈ શકર છર.
સનીઆરપનીસની સધાથર જોડધાયરલ અનસુસકપચનધા ભધાગ-૧ મસુજબ મહતમ સજા
આજીવન કરદનની હફોઈ શકર છર, તરમ છતધામાં આ બમાંનર ગસુનધા પ્રથમ શરણનીનધા મરપજસ્ટટરટ
દધારધા ચલધાવવધા યફોગ્ય છર. એવસુમાં લધાગર છર કર દમાંડ સમાંરહતધા, ૧૮૬૦નની કલમ ૩૨૬
હરઠળનધા સરહત અનરક ગસુનધાઓ છર, જરમધામાં સજા આજીવન કરદ અથવધા ઓછની મસુદત
મધાટર જરલનની સજા થઈ શકર છર અનર આ પ્રકધારનધા અપરધાધફો પ્રથમ શરણનીનધા
મરપજસ્ટટરટ દધારધા ચલધાવની શકધાય છર. જો મરપજસ્ટટરટનર કરસનની સસુનધાવણની હધાથ ધરવધા
અનર ચસુકધાદફો આપવધા તથધા દફોરપસપદ્ધ અથવધા દફોરમસુપક્ત આપવધાનફો હકકમ
કરવધાનની સતધા આપવધામધામાં આવર છર, તફો તર સમજવસુમાં મસુશ્કરલ છર કર આવધા
રકસ્સધાઓમધામાં તરઓ જામનીન આપવધાનફો હકકમ, કર જર વચગધાળધાનધા સ્વરૂપનફો હફોય
છર, કરમ આપની શકતધા નથની.હકનીકતમધામાં સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૩૭ (૧) હરઠળ
પ્રપતબમાંધ એ અપરધાધફોનધા સમાંબમાંધમધામાં છર કર જર મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન કરદનની
વતૈકપલ્પક સજાનર પધાત્ર છર. જો ગસુનફો આજીવન કરદ અથવધા અન્ય કફોઈ ઓછની
સજાનર પધાત્ર હફોય અનર મરપજસ્ટટરટ દધારધા ચલધાવવધા યફોગ્ય હફોય તફો એવસુમાં ન કહની
શકધાય કર મરપજસ્ટટરટ પધાસર જામનીન અરજી પર પવચધાર કરવધાનફો અપધકધાર નથની. આ
દ્રપષ્ટકફોણનર ધ્યધાનમધામાં રધાખતધા મનર તસુલધારધામ એન્ડ અધસર્તા પવ. એમ્પરર ૨૭
રક્રિ.એલ.જર.૧૯૨૬ પરજ ૧૦૬૩મધામાં નધાગપસુર જ્યસુરડપશયલ કપમશનસર્તા કફોટર્તાનધા જકનધા
ચસુકધાદધાનસુમાં અનર સત્યન પવ. સ્ટરટ ૧૯૮૧ રક્રિ.એલ.જર.૧૩૧૩મધામાં કરરળ હધાઇકફોટર્તાનધા
ચસુકધાદધાનસુમાં સમથર્તાન મળરલ છર. સત્યનમધામાં કરરળ હધાઈ કફોટર અગધાઉનધા કરટલધામાંક
ચસુકધાદધાઓનર ધ્યધાનમધામાં લનીધરલ અનર પરરચ્છરદ ૭ અનર ૮મધામાં નનોંધરલ કરછેઃ-
"૭. પવદધાન મરપજસ્ટટરટનધા મત મસુજબ જો કફોઈ વ્યપક્તએ મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન
કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનફો કયર્વો છર તરવસુમાં મધાનવધા મધાટરનધા વધાજબની કધારણ હફોય તફો કલમ
૪૩૭ (૧) તરનર જામનીન પર છફોડવધાનની સતધા આપતની નથની. બનીજા શબ્દફોમધામાં કહનીએ
તફો મરપજસ્ટટરટર કલમ ૪૩૭ (૧)મધામાં “મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર
ગસુનફો” અપભવ્યપક્તનસુમાં અથર્તાઘટન તરમધામાં આજીવન કરદ સસુધનીનની સજાનફો સમધાવરશ
કરવધા કયસુર્યું છર. પનછેઃશમાંકપણર, આ તકર્તાનર જકનધા રમાંગકન કરસ એચ. એમ. બફોડપવલર પવ.
એમ્પરર, એઆઈઆર ૧૯૨૫ ૧૨૯: (૧૯૨૫) ૨૬ રક્રિ એલજર ૪૨૭મધામાં
સનીઆરપનીસની, ૧૮૯૮નની કલમ ૪૯૭મધામાં “મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન
દરશપનકધાલનની સજાનર પધાત્ર ગસુનફો” વધાક્યધામાંશનસુમાં અથર્તાઘટન કરતની વખતર અપનધાવવધામધામાં
આવ્યસુમાં હફોવધાનસુમાં દરખધાય છર. પરમાંતસુ આ કરસ સધાથર મફોહમ્મદ યસુસસુફ પવરુદ્ધ એમ્પરર, એઆઈઆર ૧૯૨૬ રમાંગ ૫૧: (૧૯૨૬) ૨૭ રક્રિ એલજર ૪૦૧મધામાં અસમાંમતની
દશધાર્તાવવધામધામાં આવની હતની. રમાંગકન હધાઇકફોટર ઠરધાવરલ કર, જામનીન આપવધા સધામર પ્રપતબમાંધ
છર, કરમ આપની શકતધા નથની.હકનીકતમધામાં સનીઆરપનીસનીનની કલમ ૪૩૭ (૧) હરઠળ
પ્રપતબમાંધ એ અપરધાધફોનધા સમાંબમાંધમધામાં છર કર જર મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન કરદનની
વતૈકપલ્પક સજાનર પધાત્ર છર. જો ગસુનફો આજીવન કરદ અથવધા અન્ય કફોઈ ઓછની
સજાનર પધાત્ર હફોય અનર મરપજસ્ટટરટ દધારધા ચલધાવવધા યફોગ્ય હફોય તફો એવસુમાં ન કહની
શકધાય કર મરપજસ્ટટરટ પધાસર જામનીન અરજી પર પવચધાર કરવધાનફો અપધકધાર નથની. આ
દ્રપષ્ટકફોણનર ધ્યધાનમધામાં રધાખતધા મનર તસુલધારધામ એન્ડ અધસર્તા પવ. એમ્પરર ૨૭
રક્રિ.એલ.જર.૧૯૨૬ પરજ ૧૦૬૩મધામાં નધાગપસુર જ્યસુરડપશયલ કપમશનસર્તા કફોટર્તાનધા જકનધા
ચસુકધાદધાનસુમાં અનર સત્યન પવ. સ્ટરટ ૧૯૮૧ રક્રિ.એલ.જર.૧૩૧૩મધામાં કરરળ હધાઇકફોટર્તાનધા
ચસુકધાદધાનસુમાં સમથર્તાન મળરલ છર. સત્યનમધામાં કરરળ હધાઈ કફોટર અગધાઉનધા કરટલધામાંક
ચસુકધાદધાઓનર ધ્યધાનમધામાં લનીધરલ અનર પરરચ્છરદ ૭ અનર ૮મધામાં નનોંધરલ કરછેઃ-
"૭. પવદધાન મરપજસ્ટટરટનધા મત મસુજબ જો કફોઈ વ્યપક્તએ મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન
કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનફો કયર્વો છર તરવસુમાં મધાનવધા મધાટરનધા વધાજબની કધારણ હફોય તફો કલમ
૪૩૭ (૧) તરનર જામનીન પર છફોડવધાનની સતધા આપતની નથની. બનીજા શબ્દફોમધામાં કહનીએ
તફો મરપજસ્ટટરટર કલમ ૪૩૭ (૧)મધામાં “મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર
ગસુનફો” અપભવ્યપક્તનસુમાં અથર્તાઘટન તરમધામાં આજીવન કરદ સસુધનીનની સજાનફો સમધાવરશ
કરવધા કયસુર્યું છર. પનછેઃશમાંકપણર, આ તકર્તાનર જકનધા રમાંગકન કરસ એચ. એમ. બફોડપવલર પવ.
એમ્પરર, એઆઈઆર ૧૯૨૫ ૧૨૯: (૧૯૨૫) ૨૬ રક્રિ એલજર ૪૨૭મધામાં
સનીઆરપનીસની, ૧૮૯૮નની કલમ ૪૯૭મધામાં “મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન
દરશપનકધાલનની સજાનર પધાત્ર ગસુનફો” વધાક્યધામાંશનસુમાં અથર્તાઘટન કરતની વખતર અપનધાવવધામધામાં
આવ્યસુમાં હફોવધાનસુમાં દરખધાય છર. પરમાંતસુ આ કરસ સધાથર મફોહમ્મદ યસુસસુફ પવરુદ્ધ એમ્પરર, એઆઈઆર ૧૯૨૬ રમાંગ ૫૧: (૧૯૨૬) ૨૭ રક્રિ એલજર ૪૦૧મધામાં અસમાંમતની
દશધાર્તાવવધામધામાં આવની હતની. રમાંગકન હધાઇકફોટર ઠરધાવરલ કર, જામનીન આપવધા સધામર પ્રપતબમાંધ
એવધા કરસફો સસુધની મયધાર્તારદત છર જ્યધામાં સજા મકત્યસુદમાંડ અથવધા વતૈકપલ્પક આજીવન
દરશપનકધાલનની છર. બનીજા શબ્દફોમધામાં કહનીએ તફો અદધાલતર એવસુમાં ઠરધાવરલ કર જકનની
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૯૭મધામાં ‘મકત્યસુ અથવધા આજીવન દરશપનકધાલ’ વધાક્યધામાંશ મધાત્ર
આજીવન દરશપનકધાલનની સજાનની જોગવધાઈ ધરધાવતધા ગસુનધાઓ સસુધની જ પવસ્તરરલ
નથની, ઉપરફોક્ત ચસુકધાદધામધામાંનધા નનીચરનધા ફકરધાનની નનોંધ લરવની રસપ્રદ બનશરછેઃ
"એ સમજવસુમાં મસુશ્કરલ છર કર, શસુદ્ધ અનસુભવવધાદ પસવધાયનધા કયધા પસદ્ધધામાંત દધારધા
આજીવન દરશપનકધાલનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધાઓ અનર લધામાંબધા ગધાળધાનધા
કધારધાવધાસનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધાઓ વચ્ચરનફો તફધાવત કરવફો જોઇએ.
ઉદધાહરણ તરનીકર, શધા મધાટર ચફોરની કરવધાનધા ઇરધાદધાથની ઘરમધામાં ઘકસણખફોરની
કરવધાનધા આકરપપત અટકધાયતની વ્યપક્તનની, જરનધા મધાટર ૧૪ વરર્તાનની સજાનની
જોગવધાઇ છર, એવધા વ્યપક્તનની સધામર ખધાસ તરફરણ થવની જોઇએ કર જર એવસુમાં
જાણતફો હફોય કર પમલકત ડકતૈતની દધારધા મરળવવધામધામાં આવની છર છતધામાં પણ તરણર
અપ્રધામધાણનીક રનીતર ચફોરરલની પમલકત મરળવની છર, જરનધા મધાટર સજા આજીવન
દરશપનકધાલનની થધાય છર? ગમાંભનીરતધાપકવર્તાક તરવની દલનીલ કરની શકધાય નરહમાં કર
સમાંભપવત પશકધાનધા હસુકમમધામાં તસુલનધાત્મક રનીતર થફોડફો તફધાવત તરનર નતૈપતક રનીતર
ઓછ
સુ શક્ય બનધાવશર કર ધરપકડ કરવધામધામાં આવરલની વ્યપક્ત બનીજા કરસનર
બદલર એક કરસમધામાં હધાજરની આપશર. બનીજી તરફ આજીવન દરશપનકધાલ અનર
મકત્યસુદમાંડ વચ્ચરનધા તફધાવતનની મધાત્રધા એટલની મફોટની છર કર તર મધાપની શકધાય તરમ
નથની. તરથની એક પવચધારશનીલ પવધધાનમમાંડળ એવધા કરસફોનર મરપજસ્ટટરસનીનધા
પવવરકધાપધકધારમધામાંથની પરત ખહેંચની લરશર જરમધામાં, જો દફોરનની સમાંભધાવનધા હફોય, તફો
સસૌથની વધસુ રહમાંમત ધરધાવતફો મધાણસ પણ જીવન મધાટર કફોઇ પણ ભસૌપતક
રકમાંમત ચકકવવધા મધાટર તતૈયધાર થઈ શકર."
દરશપનકધાલનની છર. બનીજા શબ્દફોમધામાં કહનીએ તફો અદધાલતર એવસુમાં ઠરધાવરલ કર જકનની
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૯૭મધામાં ‘મકત્યસુ અથવધા આજીવન દરશપનકધાલ’ વધાક્યધામાંશ મધાત્ર
આજીવન દરશપનકધાલનની સજાનની જોગવધાઈ ધરધાવતધા ગસુનધાઓ સસુધની જ પવસ્તરરલ
નથની, ઉપરફોક્ત ચસુકધાદધામધામાંનધા નનીચરનધા ફકરધાનની નનોંધ લરવની રસપ્રદ બનશરછેઃ
"એ સમજવસુમાં મસુશ્કરલ છર કર, શસુદ્ધ અનસુભવવધાદ પસવધાયનધા કયધા પસદ્ધધામાંત દધારધા
આજીવન દરશપનકધાલનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધાઓ અનર લધામાંબધા ગધાળધાનધા
કધારધાવધાસનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધાઓ વચ્ચરનફો તફધાવત કરવફો જોઇએ.
ઉદધાહરણ તરનીકર, શધા મધાટર ચફોરની કરવધાનધા ઇરધાદધાથની ઘરમધામાં ઘકસણખફોરની
કરવધાનધા આકરપપત અટકધાયતની વ્યપક્તનની, જરનધા મધાટર ૧૪ વરર્તાનની સજાનની
જોગવધાઇ છર, એવધા વ્યપક્તનની સધામર ખધાસ તરફરણ થવની જોઇએ કર જર એવસુમાં
જાણતફો હફોય કર પમલકત ડકતૈતની દધારધા મરળવવધામધામાં આવની છર છતધામાં પણ તરણર
અપ્રધામધાણનીક રનીતર ચફોરરલની પમલકત મરળવની છર, જરનધા મધાટર સજા આજીવન
દરશપનકધાલનની થધાય છર? ગમાંભનીરતધાપકવર્તાક તરવની દલનીલ કરની શકધાય નરહમાં કર
સમાંભપવત પશકધાનધા હસુકમમધામાં તસુલનધાત્મક રનીતર થફોડફો તફધાવત તરનર નતૈપતક રનીતર
ઓછ
સુ શક્ય બનધાવશર કર ધરપકડ કરવધામધામાં આવરલની વ્યપક્ત બનીજા કરસનર
બદલર એક કરસમધામાં હધાજરની આપશર. બનીજી તરફ આજીવન દરશપનકધાલ અનર
મકત્યસુદમાંડ વચ્ચરનધા તફધાવતનની મધાત્રધા એટલની મફોટની છર કર તર મધાપની શકધાય તરમ
નથની. તરથની એક પવચધારશનીલ પવધધાનમમાંડળ એવધા કરસફોનર મરપજસ્ટટરસનીનધા
પવવરકધાપધકધારમધામાંથની પરત ખહેંચની લરશર જરમધામાં, જો દફોરનની સમાંભધાવનધા હફોય, તફો
સસૌથની વધસુ રહમાંમત ધરધાવતફો મધાણસ પણ જીવન મધાટર કફોઇ પણ ભસૌપતક
રકમાંમત ચકકવવધા મધાટર તતૈયધાર થઈ શકર."
ઉપરફોક્ત પનણર્તાયનર નધાગપસુર ઉચ્ચ અદધાલતર તસુલધારધામ પવરુદ્ધ એમ્પરર, (એઆઈઆર
૧૯૨૭ નધાગ ૫૩): (૧૯૨૬) ૨૭ રક્રિ એલજર ૧૦૬૩)નધા કરસમધામાં અનસુસયર્વો છર.
"૮. આ તકર્તા "મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનફો" વધાક્યધામાંશનધા
અથર્તાઘટનમધામાં સમધાન બળ સધાથર લધાગસુ પડર છર. જ્યધામાં સસુધની કલમ ૩૨૬ હરઠળનફો ગસુનફો
પ્રથમ વગર્તાનધા મરપજસ્ટટરટ દધારધા સસુનધાવણનીપધાત્ર છર ત્યધામાં સસુધની આઇ.પની.સની.નની કલમ
૪૨૦ હરઠળ ગસુનધા કર જરનધા મધાટર ૭ વરર્તા સસુધનીનની કરદનની સજા છર અથવધા અન્ય
કફોઈપણ પબન-જામનીનપધાત્ર ગસુનધા જરનધા મધાટર કરદનની સજા છર તરમધામાં જામનીન મમાંજકર
કરવધાનની બધાબતમધામાં તરનર અલગ રનીતર જોવધાનસુમાં કફોઈ કધારણ નથની."
એવસુમાં કહરવસુમાં અતધારકર્તાક અનર અગમ્ય છર કર જર મરપજસ્ટટરટ આજીવન કરદનની સજા કર ઓછની
કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધાઓ, દધા.ત. કલમ ૩૨૬, ૪૦૯, ૪૬૭ વગરરર હરઠળનધા
ગસુનધાઓ મધાટર ટટધાયલ ચલધાવની શકર છર અનર દફોરમસુપક્ત કર દફોરપસપદ્ધનફો ચસુકધાદફો આપની
શકર છર તર આવધા ગસુનધાઓમધામાં જામનીન મધાટરનની અરજીનફો પવચધાર કરની શકર નહહીં.
હકનીકતમધામાં એવસુમાં લધાગર છર કર કલમ ૪૩૭ (૧) (ક) હરઠળ લધાદવધામધામાં આવરલફો
પ્રપતબમાંધ મધાત્ર એવધા કરસફોનર જ લધાગસુ પડર છર જરમધામાં મકત્યસુદમાંડ અથવધા વતૈકપલ્પક સજા
તરનીકર આજીવન કરદનની સજા થઈ શકર છર. અહહીં નનોંધનનીય છર કર, પ્રહલધાદ પસમાંહ ભધાટની
(સસુપ્રધા)મધામાં પરરચ્છરદ ૬મધામાં સવર્વોચ્ચ અદધાલતર ઠરધાવરલ કર, મધાત્ર સરશન કફોટર્તા દધારધા જ
ચલધાવવધા યફોગ્ય કફોઈ ગસુનધામધામાં ધરપકડ કરવધામધામાં આવરલની વ્યપક્તનર જામનીન આપવધા
મધાટરનની અરજી પર પવચધાર કરવધા મધાટર ભલર મરપજસ્ટટરટ મધાટર કફોઈ કધાયદધાકનીય પ્રપતબમાંધ
નથની, તરમ છતધામાં તર ઉપચત અનર યફોગ્ય રહરશર કર આવધા કરસમધામાં મરપજસ્ટટરટ આરફોપનીનર
જામનીન મરળવવધા મધાટર સરશન કફોટર્તામધામાં જવધાનની સકચનધા આપર. આ એવધા ઘણધા કરસફોનર
લધાગસુ પડની શકર છર, જરમધામાં આપવધામધામાં આવનધાર સજા આજીવન કરદનની સજા નધા હફોય, પરમાંતસુ ગસુનફો મધાત્ર સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા જ ચલધાવવધા યફોગ્ય હફોય, ઉદધાહરણ તરનીકર કલમ
૩૦૬, ૩૦૮, ૩૧૪, ૩૧૫, ૩૧૬, ૩૯૯, ૪૦૦ અનર ૪૫૦ હરઠળ દમાંડનનીય ગસુનધા.
૧૯૨૭ નધાગ ૫૩): (૧૯૨૬) ૨૭ રક્રિ એલજર ૧૦૬૩)નધા કરસમધામાં અનસુસયર્વો છર.
"૮. આ તકર્તા "મકત્યસુદમાંડ અથવધા આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનફો" વધાક્યધામાંશનધા
અથર્તાઘટનમધામાં સમધાન બળ સધાથર લધાગસુ પડર છર. જ્યધામાં સસુધની કલમ ૩૨૬ હરઠળનફો ગસુનફો
પ્રથમ વગર્તાનધા મરપજસ્ટટરટ દધારધા સસુનધાવણનીપધાત્ર છર ત્યધામાં સસુધની આઇ.પની.સની.નની કલમ
૪૨૦ હરઠળ ગસુનધા કર જરનધા મધાટર ૭ વરર્તા સસુધનીનની કરદનની સજા છર અથવધા અન્ય
કફોઈપણ પબન-જામનીનપધાત્ર ગસુનધા જરનધા મધાટર કરદનની સજા છર તરમધામાં જામનીન મમાંજકર
કરવધાનની બધાબતમધામાં તરનર અલગ રનીતર જોવધાનસુમાં કફોઈ કધારણ નથની."
એવસુમાં કહરવસુમાં અતધારકર્તાક અનર અગમ્ય છર કર જર મરપજસ્ટટરટ આજીવન કરદનની સજા કર ઓછની
કરદનની સજાનર પધાત્ર ગસુનધાઓ, દધા.ત. કલમ ૩૨૬, ૪૦૯, ૪૬૭ વગરરર હરઠળનધા
ગસુનધાઓ મધાટર ટટધાયલ ચલધાવની શકર છર અનર દફોરમસુપક્ત કર દફોરપસપદ્ધનફો ચસુકધાદફો આપની
શકર છર તર આવધા ગસુનધાઓમધામાં જામનીન મધાટરનની અરજીનફો પવચધાર કરની શકર નહહીં.
હકનીકતમધામાં એવસુમાં લધાગર છર કર કલમ ૪૩૭ (૧) (ક) હરઠળ લધાદવધામધામાં આવરલફો
પ્રપતબમાંધ મધાત્ર એવધા કરસફોનર જ લધાગસુ પડર છર જરમધામાં મકત્યસુદમાંડ અથવધા વતૈકપલ્પક સજા
તરનીકર આજીવન કરદનની સજા થઈ શકર છર. અહહીં નનોંધનનીય છર કર, પ્રહલધાદ પસમાંહ ભધાટની
(સસુપ્રધા)મધામાં પરરચ્છરદ ૬મધામાં સવર્વોચ્ચ અદધાલતર ઠરધાવરલ કર, મધાત્ર સરશન કફોટર્તા દધારધા જ
ચલધાવવધા યફોગ્ય કફોઈ ગસુનધામધામાં ધરપકડ કરવધામધામાં આવરલની વ્યપક્તનર જામનીન આપવધા
મધાટરનની અરજી પર પવચધાર કરવધા મધાટર ભલર મરપજસ્ટટરટ મધાટર કફોઈ કધાયદધાકનીય પ્રપતબમાંધ
નથની, તરમ છતધામાં તર ઉપચત અનર યફોગ્ય રહરશર કર આવધા કરસમધામાં મરપજસ્ટટરટ આરફોપનીનર
જામનીન મરળવવધા મધાટર સરશન કફોટર્તામધામાં જવધાનની સકચનધા આપર. આ એવધા ઘણધા કરસફોનર
લધાગસુ પડની શકર છર, જરમધામાં આપવધામધામાં આવનધાર સજા આજીવન કરદનની સજા નધા હફોય, પરમાંતસુ ગસુનફો મધાત્ર સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા જ ચલધાવવધા યફોગ્ય હફોય, ઉદધાહરણ તરનીકર કલમ
૩૦૬, ૩૦૮, ૩૧૪, ૩૧૫, ૩૧૬, ૩૯૯, ૪૦૦ અનર ૪૫૦ હરઠળ દમાંડનનીય ગસુનધા.
કધાયદધાકનીય પસ્થપતનર ધ્યધાનમધામાં રધાખતધા મનર હસ્તકરપકતધાર્તાનધા પવદધાન વકનીલ શની
ભટ્ટનની દલનીલમધામાં કફોઈ સધાર મળફો નથની કર મધાત્ર આઇપનીસનીનની કલમ ૪૦૯ અનર
૪૬૭ હરઠળનફો ગસુનફો હફોવધાથની મરપજસ્ટટરટ પધાસર જામનીન આપવધા અનર સધામાંભળવધા
મધાટરનફો અપધકધાર નથની.
૧૪. જરનફો ઉપર ઉલરખ કરવધામધામાં આવ્યફો છર તર "ઈશધાન વસમાંત દરશમસુખ પવ. મહધારધાષ્ટટ રધાજ્ય"
કરસમધામાં આ કફોટર્તાનધા અવલફોકનફો પણ ઉપયફોગની નનીવડશર, જર નનીચર મસુજબ છર -
“સધામધાન્ય રનીતર સવર્વોચ્ચ અદધાલતનધા અવલફોકનફો છર કર જો સકપચત સજા આજીવન
કરદ અથવધા મકત્યસુદમાંડનની હફોય અનર ગસુનફો મધાત્ર સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા જ ચલધાવવધા યફોગ્ય
હફોય તફો મરપજસ્ટટરટનર જામનીન આપવધા મધાટર કફોઈ અપધકધારકરત્ર નથની, પસવધાય કર આ
બધાબત સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૭ સધાથર જોડધાયરલ પરમાંતસુકફો દધારધા આવરની લરવધામધામાં આવની
હફોય. આમ, કફોઈ ગસુનફો મધાત્ર આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર હફોવધાનધા કધારણર
મરપજસ્ટટરટ જામનીન આપવધાનસુમાં કફોઈ અપધકધારકરત્ર ધરધાવતધા નથની એવસુમાં કહની શકધાય
નરહમાં, પસવધાય કર ગસુનફો સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા પણ અનન્ય રનીતર ચલધાવવધા યફોગ્ય હફોય.
આનફો અથર્તા એ થધાય છર કર ભલર તરમધામાં પનધધાર્તારરત સજા આજીવન કરદ સસુધનીનની હફોઈ
શકર, મરપજસ્ટટરટ પફોતધાનધા દધારધા ચલધાવની શકધાય તરવધા કરસફોમધામાં જામનીન આપવધા મધાટર
હકદધાર હશર.પ્રહલધાદપસમાંહ ભધાટનીનધા કરસમધામાં આ ચસુકધાદફો એ ન્યધાયધાધનીશ સમક
ટધામાંકવધામધામાં આવ્યફો નહફોતફો જરમણર મહધારધાષ્ટટ રધાજ્ય પવરુદ્ધ રધાજકસુમધાર કસુમાંડધા સ્વધામનીનફો
ચસુકધાદફો આપ્યફો હતફો.જો તર કરસનફો પનણર્તાય કરનધાર મધાનનનીય ન્યધાયધાધનીશર આ ચસુકધાદફો
ધ્યધાનર લનીધફો હફોત તફો કદધાચ એવસુમાં અવલફોકન કરવધામધામાં ન આવ્યસુમાં હફોત કર જો ગસુનફો
આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર હફોય તફો મરપજસ્ટટરટ જામનીન મધાટરનની અરજીનફો પનણર્તાય
કરની શકર નરહમાં. પ્રહલધાદપસમાંહ ભધાટનીનધા કરસમધામાં સવર્વોચ્ચ અદધાલતનધા અવલફોકનફોનર
ધ્યધાનમધામાં રધાખતધા એ સ્પષ્ટ થધાય છર કર ન્યધાયમકપતર્તા જર. એચ. ભધાટનીયધાએ ૨૦૧૦
એએલએલ એમઆર (રક્રિ) ૨૭૭૫મધામાં નનોંધધાયરલ અમાંબરનીશ રમાંગશધાહની પટપનગરરર પવ.
ભટ્ટનની દલનીલમધામાં કફોઈ સધાર મળફો નથની કર મધાત્ર આઇપનીસનીનની કલમ ૪૦૯ અનર
૪૬૭ હરઠળનફો ગસુનફો હફોવધાથની મરપજસ્ટટરટ પધાસર જામનીન આપવધા અનર સધામાંભળવધા
મધાટરનફો અપધકધાર નથની.
૧૪. જરનફો ઉપર ઉલરખ કરવધામધામાં આવ્યફો છર તર "ઈશધાન વસમાંત દરશમસુખ પવ. મહધારધાષ્ટટ રધાજ્ય"
કરસમધામાં આ કફોટર્તાનધા અવલફોકનફો પણ ઉપયફોગની નનીવડશર, જર નનીચર મસુજબ છર -
“સધામધાન્ય રનીતર સવર્વોચ્ચ અદધાલતનધા અવલફોકનફો છર કર જો સકપચત સજા આજીવન
કરદ અથવધા મકત્યસુદમાંડનની હફોય અનર ગસુનફો મધાત્ર સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા જ ચલધાવવધા યફોગ્ય
હફોય તફો મરપજસ્ટટરટનર જામનીન આપવધા મધાટર કફોઈ અપધકધારકરત્ર નથની, પસવધાય કર આ
બધાબત સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૭ સધાથર જોડધાયરલ પરમાંતસુકફો દધારધા આવરની લરવધામધામાં આવની
હફોય. આમ, કફોઈ ગસુનફો મધાત્ર આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર હફોવધાનધા કધારણર
મરપજસ્ટટરટ જામનીન આપવધાનસુમાં કફોઈ અપધકધારકરત્ર ધરધાવતધા નથની એવસુમાં કહની શકધાય
નરહમાં, પસવધાય કર ગસુનફો સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા પણ અનન્ય રનીતર ચલધાવવધા યફોગ્ય હફોય.
આનફો અથર્તા એ થધાય છર કર ભલર તરમધામાં પનધધાર્તારરત સજા આજીવન કરદ સસુધનીનની હફોઈ
શકર, મરપજસ્ટટરટ પફોતધાનધા દધારધા ચલધાવની શકધાય તરવધા કરસફોમધામાં જામનીન આપવધા મધાટર
હકદધાર હશર.પ્રહલધાદપસમાંહ ભધાટનીનધા કરસમધામાં આ ચસુકધાદફો એ ન્યધાયધાધનીશ સમક
ટધામાંકવધામધામાં આવ્યફો નહફોતફો જરમણર મહધારધાષ્ટટ રધાજ્ય પવરુદ્ધ રધાજકસુમધાર કસુમાંડધા સ્વધામનીનફો
ચસુકધાદફો આપ્યફો હતફો.જો તર કરસનફો પનણર્તાય કરનધાર મધાનનનીય ન્યધાયધાધનીશર આ ચસુકધાદફો
ધ્યધાનર લનીધફો હફોત તફો કદધાચ એવસુમાં અવલફોકન કરવધામધામાં ન આવ્યસુમાં હફોત કર જો ગસુનફો
આજીવન કરદનની સજાનર પધાત્ર હફોય તફો મરપજસ્ટટરટ જામનીન મધાટરનની અરજીનફો પનણર્તાય
કરની શકર નરહમાં. પ્રહલધાદપસમાંહ ભધાટનીનધા કરસમધામાં સવર્વોચ્ચ અદધાલતનધા અવલફોકનફોનર
ધ્યધાનમધામાં રધાખતધા એ સ્પષ્ટ થધાય છર કર ન્યધાયમકપતર્તા જર. એચ. ભધાટનીયધાએ ૨૦૧૦
એએલએલ એમઆર (રક્રિ) ૨૭૭૫મધામાં નનોંધધાયરલ અમાંબરનીશ રમાંગશધાહની પટપનગરરર પવ.
મહધારધાષ્ટટ રધાજ્યમધામાં અપનધાવરલ દ્રપષ્ટકફોણ સવર્વોચ્ચ અદધાલતનધા ચસુકધાદધા સધાથર
સસુસમાંગત છર અનર તરથની, મરપજસ્ટટરટનર જામનીન આપવધાનસુમાં અપધકધારકરત્ર હશર."
૫૫. આથની, અમર ઉપરફોક્ત પસ્થપતનફો પસુનરફોચ્ચધાર કરવધા મધામાંગનીએ છનીએ, જરથની
અપધકધારકરત્ર ધરધાવતધા મરપજસ્ટટરટ કર જરઓ ફફોજદધારની કરસ ચલધાવવધા મધાટરનસુમાં અપધકધારકરત્ર
ધરધાવર છર કર જરમધામાં આજીવન અથવધા મકત્યસુદમાંડનની મહતમ સજાનની જોગવધાઈ છર, તર
મરપજસ્ટટરટનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધા પર પવચધાર કરવધાનફો પકરતફો અપધકધારકરત્ર મળર છર.
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૯
" ૪૩૯. જામનીન અમાંગર ઉચ્ચ અદધાલત અથવધા સરશન્સ અદધાલતનની પવશરર સતધા -
(૧) ઉચ્ચ અદધાલત અથવધા સરશન્સ અદધાલત -
(એ) કફોઈ વ્યપક્ત કફોઈ ગસુનધામધામાં આરફોપની હફોય અનર કસ્ટડનીમધામાં હફોય તફો તરનર જામનીન ઉપર
છફોડવધામધામાં આવર અનર જો ગસુનફો કલમ ૪૩૭નની પરટધા-કલમ (૩) મધામાં પનરદર્તાષ્ટ કરરલ તર
પ્રકધારનફો હફોય તફો તર પરટધા-કલમ (૧) મધામાં જણધાવરલધા હરતસુ અમાંગર જરૂરની ગણર તરવની કફોઈ
શરત લધાદની શકશર.
(બની) કફોઈ વ્યપક્તનર જામનીન પર છફોડતની વખતર મરપજસ્ટટરટ દધારધા લધાદવધામધામાં આવરલની કફોઇપણ
શરતનર રદ કરની શકધાય અથવધા તરમધામાં સસુધધારફો કરની શકધાય:
પરમાંતસુ એવની વ્યપક્તનર જામનીન આપતધા પહરલધા કર જર ગસુનધાનફો તર આરફોપની હફોય કર જર ગસુનફો ફક્ત
સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા જ ટટધાયરબલ હફોય અથવધા જર ટટધાયરબલ ન હફોવધા છતધામાં, આજીવન કરદનની
સજાનર પધાત્ર હફોય, ઉચ્ચ અદધાલત અથવધા સરશન્સ અદધાલત સરકધારની વકનીલનર જામનીન
મધાટરનની અરજીનની નફોરટસ આપની શકશર પસવધાય કર તર અદધાલત કધારણફોનની લરપખતમધામાં નનોંધ કરની
સસુસમાંગત છર અનર તરથની, મરપજસ્ટટરટનર જામનીન આપવધાનસુમાં અપધકધારકરત્ર હશર."
૫૫. આથની, અમર ઉપરફોક્ત પસ્થપતનફો પસુનરફોચ્ચધાર કરવધા મધામાંગનીએ છનીએ, જરથની
અપધકધારકરત્ર ધરધાવતધા મરપજસ્ટટરટ કર જરઓ ફફોજદધારની કરસ ચલધાવવધા મધાટરનસુમાં અપધકધારકરત્ર
ધરધાવર છર કર જરમધામાં આજીવન અથવધા મકત્યસુદમાંડનની મહતમ સજાનની જોગવધાઈ છર, તર
મરપજસ્ટટરટનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધા પર પવચધાર કરવધાનફો પકરતફો અપધકધારકરત્ર મળર છર.
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૯
" ૪૩૯. જામનીન અમાંગર ઉચ્ચ અદધાલત અથવધા સરશન્સ અદધાલતનની પવશરર સતધા -
(૧) ઉચ્ચ અદધાલત અથવધા સરશન્સ અદધાલત -
(એ) કફોઈ વ્યપક્ત કફોઈ ગસુનધામધામાં આરફોપની હફોય અનર કસ્ટડનીમધામાં હફોય તફો તરનર જામનીન ઉપર
છફોડવધામધામાં આવર અનર જો ગસુનફો કલમ ૪૩૭નની પરટધા-કલમ (૩) મધામાં પનરદર્તાષ્ટ કરરલ તર
પ્રકધારનફો હફોય તફો તર પરટધા-કલમ (૧) મધામાં જણધાવરલધા હરતસુ અમાંગર જરૂરની ગણર તરવની કફોઈ
શરત લધાદની શકશર.
(બની) કફોઈ વ્યપક્તનર જામનીન પર છફોડતની વખતર મરપજસ્ટટરટ દધારધા લધાદવધામધામાં આવરલની કફોઇપણ
શરતનર રદ કરની શકધાય અથવધા તરમધામાં સસુધધારફો કરની શકધાય:
પરમાંતસુ એવની વ્યપક્તનર જામનીન આપતધા પહરલધા કર જર ગસુનધાનફો તર આરફોપની હફોય કર જર ગસુનફો ફક્ત
સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા જ ટટધાયરબલ હફોય અથવધા જર ટટધાયરબલ ન હફોવધા છતધામાં, આજીવન કરદનની
સજાનર પધાત્ર હફોય, ઉચ્ચ અદધાલત અથવધા સરશન્સ અદધાલત સરકધારની વકનીલનર જામનીન
મધાટરનની અરજીનની નફોરટસ આપની શકશર પસવધાય કર તર અદધાલત કધારણફોનની લરપખતમધામાં નનોંધ કરની
એવફો મત ધરધાવતની હફોય કર આવની નફોરટસ આપવની તર વ્યવહધારુ નથની. xxx xxx xxx xxx xxx xxx
(૨) ઉચ્ચ અદધાલત અથવધા સરશન્સ અદધાલત આ પ્રકરણ હરઠળ જામનીન પર છ
ક ટની ગયરલની
કફોઇપણ વ્યપક્તનની ધરપકડ કરનીનર તરનર કસ્ટડનીમધામાં સનોંપવધાનફો આદરશ આપની શકશર."
૫૬. કલમ ૪૩૯ ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય અથવધા સરશન્સ કફોટર્તાનર જામનીન સમાંબમાંપધત સતધા આપર છર. આ
સતધાનફો ઉપયફોગ સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૯ હરઠળ ન્યધાપયક મરપજસ્ટટરટનધા આદરશ સધામર
અથવધા સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા ટટધાયબલ કરસમધામાં કરવધાનફો રહર છર. અગધાઉનધા રકસ્સધાઓમધામાં
અમધારધા દધારધા કરવધામધામાં આવરલધા અવલફોકનફો કલમ ૪૩૯ હરઠળ સતધાનફો ઉપયફોગ કરવધા
પર પણ લધાગસુ થશર.
૫૭. રસપ્રદ બધાબત એ છર કર કલમ ૪૩૯ નની બનીજી જોગવધાઈ તરનધા હરઠળ
ઉલરપખત ગસુનધાઓનધા રકસ્સધામધામાં ૧૫ રદવસનની સમય મયધાર્તાદધામધામાં સરકધારની વકનીલનર
અરજીનની નફોરટસ પધાઠવવધા અમાંગર સકચવર છર.તરવની જ રનીતર પરટધા-કલમ (૧)(એ) નની
જોગવધાઈ જામનીન મધાટરનની અરજીનની સસુનધાવણનીનધા સમયર સરકધારની વકનીલ તરમજ મધારહતની
આપનધાર અથવધા તરમનધા દધારધા અપધકક ત અન્ય કફોઈપણ વ્યપક્તનર જામનીન મધાટરનની
અરજીનની નફોરટસ આપવધાનસુમાં ફરપજયધાત બનધાવર છર.આ કધાયદધાનફો આદરશ હફોવધાથની ઉચ્ચ
(૨) ઉચ્ચ અદધાલત અથવધા સરશન્સ અદધાલત આ પ્રકરણ હરઠળ જામનીન પર છ
ક ટની ગયરલની
કફોઇપણ વ્યપક્તનની ધરપકડ કરનીનર તરનર કસ્ટડનીમધામાં સનોંપવધાનફો આદરશ આપની શકશર."
૫૬. કલમ ૪૩૯ ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય અથવધા સરશન્સ કફોટર્તાનર જામનીન સમાંબમાંપધત સતધા આપર છર. આ
સતધાનફો ઉપયફોગ સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૯ હરઠળ ન્યધાપયક મરપજસ્ટટરટનધા આદરશ સધામર
અથવધા સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા ટટધાયબલ કરસમધામાં કરવધાનફો રહર છર. અગધાઉનધા રકસ્સધાઓમધામાં
અમધારધા દધારધા કરવધામધામાં આવરલધા અવલફોકનફો કલમ ૪૩૯ હરઠળ સતધાનફો ઉપયફોગ કરવધા
પર પણ લધાગસુ થશર.
૫૭. રસપ્રદ બધાબત એ છર કર કલમ ૪૩૯ નની બનીજી જોગવધાઈ તરનધા હરઠળ
ઉલરપખત ગસુનધાઓનધા રકસ્સધામધામાં ૧૫ રદવસનની સમય મયધાર્તાદધામધામાં સરકધારની વકનીલનર
અરજીનની નફોરટસ પધાઠવવધા અમાંગર સકચવર છર.તરવની જ રનીતર પરટધા-કલમ (૧)(એ) નની
જોગવધાઈ જામનીન મધાટરનની અરજીનની સસુનધાવણનીનધા સમયર સરકધારની વકનીલ તરમજ મધારહતની
આપનધાર અથવધા તરમનધા દધારધા અપધકક ત અન્ય કફોઈપણ વ્યપક્તનર જામનીન મધાટરનની
અરજીનની નફોરટસ આપવધાનસુમાં ફરપજયધાત બનધાવર છર.આ કધાયદધાનફો આદરશ હફોવધાથની ઉચ્ચ
અદધાલત અનર સરશન્સ અદધાલત તર સસુપનપશ્ચિત કરશર કર તરનસુમાં પધાલન થધાય.
૫૮. ફક્ત સરશન્સ અદધાલત દધારધા ટટધાયરબલ હફોય તરવધા આજીવન કરદ અથવધા
મકત્યસુનની સજાનર પધાત્ર હફોય તરવધા ગસુનધા પસવધાયનધા ગસુનધામધામાં જામનીન મધાટરનની અરજી પર
પવચધાર કરતની વખતર સમાંરહતધા નની કલમ ૪૩૭ મરપજસ્ટટરટનર તમધામ ગસુનધાઓ અમાંગર
કધાયર્તાવધાહની કરવધાનની સતધા આપર છર. અગધાઉ ચચધાર્તા કરવધામધામાં આવની છર તર મસુજબ, જો
આરફોપની ૧૬ વરર્તાથની ઓછની ઉંમરનફો હફોય અથવધા સ્ત્રની હફોય અથવધા બનીમધાર અથવધા
અશક્ત હફોય, તર રકસ્સધામધામાં પ્રથમ જોગવધાઈ કફોટર્તાનર શરતની રનીતર જામનીન પર મસુક્ત
કરવધાનની સસુપવધધા આપર છર.આ એક કલ્યધાણક કધાયદફો હફોવધા છતધામાં, જોગવધાઈ સ્વરૂપર તર
રજક કરવધામધામાં આવરલ હફોવધા છતધામાં, સરશન્સ અદધાલત અથવધા ઉચ્ચ અદધાલત દધારધા
જામનીન પર મસુપક્તનની પવચધારણધા કરતની વખતર લધાગસુ કરવધાનફો રહરશર. સમાંરહતધાનની કલમ
૪૩૯ હરઠળનની સતધા નફો ઉપયફોગ જામનીનનની અરજી નધામમાંજકર કરવધાનધા આદરશ સધામર
તથધા સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા પવશરર રનીતર નકની કરધાયરલધા ગસુનધા સધામર કરવધામધામાં આવર
છર.કલમ ૪૩૯ હરઠળ સતધાનફો ઉપયફોગ કરતની વખતર, કલમ ૪૩૭ મધાટર જોગવધાઈનસુ
પવભધાપજત અમલનીકરણ થઈ શકતસુમાં નથની.કલ્યધાણકધારની કધાયદધા સધાથર કધામ કરતની વખતર, જરૂરરયધાતમમાંદ વ્યપક્તનર લધાભ આપતફો ઉદરશ ધરધાવતસુમાં અથર્તાઘટન એ અદધાલત દધારધા
૫૮. ફક્ત સરશન્સ અદધાલત દધારધા ટટધાયરબલ હફોય તરવધા આજીવન કરદ અથવધા
મકત્યસુનની સજાનર પધાત્ર હફોય તરવધા ગસુનધા પસવધાયનધા ગસુનધામધામાં જામનીન મધાટરનની અરજી પર
પવચધાર કરતની વખતર સમાંરહતધા નની કલમ ૪૩૭ મરપજસ્ટટરટનર તમધામ ગસુનધાઓ અમાંગર
કધાયર્તાવધાહની કરવધાનની સતધા આપર છર. અગધાઉ ચચધાર્તા કરવધામધામાં આવની છર તર મસુજબ, જો
આરફોપની ૧૬ વરર્તાથની ઓછની ઉંમરનફો હફોય અથવધા સ્ત્રની હફોય અથવધા બનીમધાર અથવધા
અશક્ત હફોય, તર રકસ્સધામધામાં પ્રથમ જોગવધાઈ કફોટર્તાનર શરતની રનીતર જામનીન પર મસુક્ત
કરવધાનની સસુપવધધા આપર છર.આ એક કલ્યધાણક કધાયદફો હફોવધા છતધામાં, જોગવધાઈ સ્વરૂપર તર
રજક કરવધામધામાં આવરલ હફોવધા છતધામાં, સરશન્સ અદધાલત અથવધા ઉચ્ચ અદધાલત દધારધા
જામનીન પર મસુપક્તનની પવચધારણધા કરતની વખતર લધાગસુ કરવધાનફો રહરશર. સમાંરહતધાનની કલમ
૪૩૯ હરઠળનની સતધા નફો ઉપયફોગ જામનીનનની અરજી નધામમાંજકર કરવધાનધા આદરશ સધામર
તથધા સરશન્સ કફોટર્તા દધારધા પવશરર રનીતર નકની કરધાયરલધા ગસુનધા સધામર કરવધામધામાં આવર
છર.કલમ ૪૩૯ હરઠળ સતધાનફો ઉપયફોગ કરતની વખતર, કલમ ૪૩૭ મધાટર જોગવધાઈનસુ
પવભધાપજત અમલનીકરણ થઈ શકતસુમાં નથની.કલ્યધાણકધારની કધાયદધા સધાથર કધામ કરતની વખતર, જરૂરરયધાતમમાંદ વ્યપક્તનર લધાભ આપતફો ઉદરશ ધરધાવતસુમાં અથર્તાઘટન એ અદધાલત દધારધા
ભજવવધામધામાં આવતની ભકપમકધા છર.અમર એવસુમાં કહરવધા મધામાંગતધા નથની કર તમધામ રકસ્સધાઓમધામાં
આ જોગવધાઈનર અનસુકકળતધાપકવર્તાક ધ્યધાનમધામાં લરવધાનની જરૂર છર કધારણ કર તરનસુમાં અમલનીકરણ
તરમધામાં સમધાપવષ્ટ હકનીકતફો અનર સમાંજોગફો પર આધધારરત છર.અન્ય પરરબળફોનની સધાથર આ
શરતનની કફોટર્તા દધારધા પવચધારણધા કરવધાનની જરૂર છર.
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૪૦
"૪૪૦. બફોન્ડનની રકમ અનર તરમધામાં ઘટધાડફો.-
(૧) આ પ્રકરણ હરઠળ રજસુ કરવધામધામાં આવતધા દરરક બફોન્ડનની રકમ કરસનની પરરપસ્થપતઓનર
ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર નકની કરવની જોઇએ અનર તર વધસુ પડતની હફોવની જોઈએ નહહીં.
(૨) ઉચ્ચ અદધાલત અથવધા સરશન્સ અદધાલત આદરશ આપની શકર છર કર પફોલનીસ અપધકધારની
અથવધા મરપજસ્ટટરટ દધારધા મધામાંગરલ જામનીન ઘટધાડવધામધામાં આવર.
૫૯. કલમ ૪૪૦ પધાછળનધા હરતસુનની ચચધાર્તા કરતધા પહરલધા, યસુનધાઇટરડ સ્ટરટ્સ ઓફ
અમરરરકધામધામાં અપનધાવવધામધામાં આવરલધા કરટલધાક ઉદધાહરણફો અનર કધાયદધાઓનની નનોંધ લરવની
જરૂરની છર.
૬૦. ઇપલનફોઇસ રધાજ્યમધામાં જામનીન આપતની વખતર વફોરમાંટનધા અમલમધામાં મસુખ્ય પરરબળ
તરનીકર ખચર્તાનની જરૂરરયધાતનર દકર કરવધાનફો સભધાન પનણર્તાય લરવધામધામાં આવ્યફો હતફો, કધારણ
આ જોગવધાઈનર અનસુકકળતધાપકવર્તાક ધ્યધાનમધામાં લરવધાનની જરૂર છર કધારણ કર તરનસુમાં અમલનીકરણ
તરમધામાં સમધાપવષ્ટ હકનીકતફો અનર સમાંજોગફો પર આધધારરત છર.અન્ય પરરબળફોનની સધાથર આ
શરતનની કફોટર્તા દધારધા પવચધારણધા કરવધાનની જરૂર છર.
સમાંરહતધાનની કલમ ૪૪૦
"૪૪૦. બફોન્ડનની રકમ અનર તરમધામાં ઘટધાડફો.-
(૧) આ પ્રકરણ હરઠળ રજસુ કરવધામધામાં આવતધા દરરક બફોન્ડનની રકમ કરસનની પરરપસ્થપતઓનર
ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર નકની કરવની જોઇએ અનર તર વધસુ પડતની હફોવની જોઈએ નહહીં.
(૨) ઉચ્ચ અદધાલત અથવધા સરશન્સ અદધાલત આદરશ આપની શકર છર કર પફોલનીસ અપધકધારની
અથવધા મરપજસ્ટટરટ દધારધા મધામાંગરલ જામનીન ઘટધાડવધામધામાં આવર.
૫૯. કલમ ૪૪૦ પધાછળનધા હરતસુનની ચચધાર્તા કરતધા પહરલધા, યસુનધાઇટરડ સ્ટરટ્સ ઓફ
અમરરરકધામધામાં અપનધાવવધામધામાં આવરલધા કરટલધાક ઉદધાહરણફો અનર કધાયદધાઓનની નનોંધ લરવની
જરૂરની છર.
૬૦. ઇપલનફોઇસ રધાજ્યમધામાં જામનીન આપતની વખતર વફોરમાંટનધા અમલમધામાં મસુખ્ય પરરબળ
તરનીકર ખચર્તાનની જરૂરરયધાતનર દકર કરવધાનફો સભધાન પનણર્તાય લરવધામધામાં આવ્યફો હતફો, કધારણ
કર આવની પસ્થપત સ્વતમાંત્રતધાનસુમાં અપમધાન છર, અનર આમ, ધરપકડ કરનધારનધા મકળભકત
અપધકધારફોનર અસર કરર છર. જો કફોઈ વ્યપક્ત પફોતધાનધા પનયમાંત્રણનની બહધારનધા સમાંજોગફોનર
કધારણર શરતફોનસુમાં પધાલન કરની શકતની નથની અનર આ રનીતર તરનર આપવધામધામાં આવરલધા
જામનીનનધામાં ફળનફો આનમાંદ ઉઠધાવવધાનસુમાં અશક્ય બનધાવર છર, તફો તર ચફોકસપણર અન્યધાય
ગણધાશર.જામનીન આપવધા પધાછળનફો ઉદરશ લધાદવધામધામાં આવરલની શરતફોથની અલગ
છર.ઇપલનફોઇસ રધાજ્યએ એ હકનીકતનની નનોંધ લનીધની હતની કર કરદનીનર જામનીન પર છફોડવધા
મધાટર પકવર્તા-શરત તરનીકર રફોકડ જમધા કરવધા મધાટર દબધાણ કરની શકધાય નહની અનર તરથની
તરનર છફોડની દરવધામધામાં આવર.
૬૧. જ્યધારર આવની કઠફોર પસ્થપતનર એ આધધાર પર પડકધારવધામધામાં આવની હતની કર તર
એવની વ્યપક્તઓનની શરણનીનર અસર કરર છર કર જરમનની પધાસર નધાણધાકનીય સધાધન નથની, કધામચલધાઉ રધાહત આપવધામધામાં આવની હફોવધા છતધામાં તરમનર જરલમધામાં રહરવસુમાં પડર છર અનર જર
તરમનર મસુક્ત વ્યપક્તઓ તરનીકર ટટધાયલ ચલધાવવધાનની તક આપર છર. કરપલફફોપનર્તાયધાનની
સવર્વોચ્ચ અદધાલતર ઇન રર કરનરથ હમ્ફર, એસ૨૪૭૨૭૮ ૪૮૨ પની.૩ડની ૧૦૦૮
(૨૦૨૧) કરસમધામાં એવસુમાં ઠરરવ્યસુમાં કર તરનફો મસુખ્ય ઉદરશ્ય નધાશ પધામ્યફો છર અનર સમાંભવતછેઃ
બચધાવનની તતૈયધારનીમધામાં ઘટધાડફો કરશર, જરમ કર, કફોટર્તાનફો દૃપષ્ટકફોણ એવફો હતફો કર આવની
અપધકધારફોનર અસર કરર છર. જો કફોઈ વ્યપક્ત પફોતધાનધા પનયમાંત્રણનની બહધારનધા સમાંજોગફોનર
કધારણર શરતફોનસુમાં પધાલન કરની શકતની નથની અનર આ રનીતર તરનર આપવધામધામાં આવરલધા
જામનીનનધામાં ફળનફો આનમાંદ ઉઠધાવવધાનસુમાં અશક્ય બનધાવર છર, તફો તર ચફોકસપણર અન્યધાય
ગણધાશર.જામનીન આપવધા પધાછળનફો ઉદરશ લધાદવધામધામાં આવરલની શરતફોથની અલગ
છર.ઇપલનફોઇસ રધાજ્યએ એ હકનીકતનની નનોંધ લનીધની હતની કર કરદનીનર જામનીન પર છફોડવધા
મધાટર પકવર્તા-શરત તરનીકર રફોકડ જમધા કરવધા મધાટર દબધાણ કરની શકધાય નહની અનર તરથની
તરનર છફોડની દરવધામધામાં આવર.
૬૧. જ્યધારર આવની કઠફોર પસ્થપતનર એ આધધાર પર પડકધારવધામધામાં આવની હતની કર તર
એવની વ્યપક્તઓનની શરણનીનર અસર કરર છર કર જરમનની પધાસર નધાણધાકનીય સધાધન નથની, કધામચલધાઉ રધાહત આપવધામધામાં આવની હફોવધા છતધામાં તરમનર જરલમધામાં રહરવસુમાં પડર છર અનર જર
તરમનર મસુક્ત વ્યપક્તઓ તરનીકર ટટધાયલ ચલધાવવધાનની તક આપર છર. કરપલફફોપનર્તાયધાનની
સવર્વોચ્ચ અદધાલતર ઇન રર કરનરથ હમ્ફર, એસ૨૪૭૨૭૮ ૪૮૨ પની.૩ડની ૧૦૦૮
(૨૦૨૧) કરસમધામાં એવસુમાં ઠરરવ્યસુમાં કર તરનફો મસુખ્ય ઉદરશ્ય નધાશ પધામ્યફો છર અનર સમાંભવતછેઃ
બચધાવનની તતૈયધારનીમધામાં ઘટધાડફો કરશર, જરમ કર, કફોટર્તાનફો દૃપષ્ટકફોણ એવફો હતફો કર આવની
પવકટ પરરપસ્થપતઓ કધાયદધાનની નજરમધામાં ટકની શકતની નથની. ચસુકધાદધાનધા સમાંબમાંપધત ફકરધા
નનીચર મસુજબ છરછેઃ
.
IV..ટટધાયલ પહરલધાનની મસુપક્ત અનર અટકધાયત વચ્ચર પસમાંદગની કરતની વખતર, અમર એવસુમાં મધાનનીએ
છનીએ કર સમાંપકણર્તા પનપશ્ચિતતધા, - ખધાસ કરનીનર ટટધાયલ પહરલધાનધા સ્ટરજ પર કર જ્યધારર ટટધાયલનફો
અથર્તા દફોર અથવધા પનદર્વોરતધાનફો પનણર્તાય લરવધાનફો બધાકની હફોય - તર બધસુમાં જ અશક્ય છતધામાં બધસુમાં
સધાપબત થશર. આ પનધધાર્તારણફો કરનધારની અદધાલતર જાહરર જનતધા અથવધા પનીરડતફોનની સલધામતની
મધાટર જોખમફો અથવધા ન્યધાપયક પ્રરક્રિયધાનની અખમાંરડતતધા પર ધ્યધાન કરપન્દ્રત કરવસુમાં જોઈએ કર જર
વધાજબની રનીતર થવધાનની સમાંભધાવનધા છર.(સ્ટરક પવ. બફોયલ (૧૯૫૧) ૩૪૨ યસુ. એસ. ૧, ૮
(કફોન્સરપ્ટ. ઓપનીએન. ઓફ જરક્સન, નયધાયમસુરપત). [“જામનીન મમાંજસુર થવધામધામાં હમાંમરશધા એવસુમાં
જોખમ હફોય છર કર આરફોપની ભધાગની જશર.આ એક ગણતરનીપકવર્તાક લનીધરલસુમાં જોખમ છર જરનર કધાયદફો
આપણની ન્યધાય વ્યવસ્થધાનની રકમાંમત તરનીકર લર છર.સધાલરનર્વો, સસુપ્રધા, ૪૮૧ યસુ. એસ.751
[ધરપકડ કરધાયરલ વ્યપક્તનની "વ્યપક્ત અથવધા સમસુદધાય મધાટર ઓળખની શકધાય તરવધા અનર
સ્પષ્ટ જોખમનની ચચધાર્તા કરવની]
જ્યધારર જામનીનનફો પનણર્તાય ઉપરફોક્ત પકવર્તાશરતફો નસુમાં પધાલન કરર તફો પણ અદધાલતર એ
ધ્યધાનમધામાં લરવસુમાં જોઈએ કર શસુમાં પ્રનીટટધાયલ અટકધાયતનધા આદરશનર કધારણર સ્વતમાંત્રતધાનની વમાંપચતતધા
રધાજ્યનધા વતૈધધાપનક અનર બમાંધધારણનીય કધાયદધા સધાથર સસુસમાંગત છર કર કરમ. એક પ્રશ્ન અહહીં
ઉકરલધાયફો નથની - અનર યફોગ્ય પ્રરક્રિયધા સધાથર.જ્યધારર યફોગ્ય પ્રરક્રિયધા સરકધારનર પ્રનીટટધાયલ
અટકધાયતનફો આદરશ આપવધાથની સ્પષ્ટપણર પ્રપતબમાંપધત કરતની નથની, ત્યધારર એ સધાચસુમાં છર કર
“[ ] i આપણધા સમધાજમધામાં સ્વતમાંત્રતધા એ ધફોરણ છર, અનર ટટધાયલ પહરલધામાં અથવધા ટટધાયલ પવનધા
અટકધાયત એ સધાવચરતનીપકવર્તાક મયધાર્તારદત અપવધાદ છર." (સધાલરનર્વો, સસુપ્રધા, પક. ૭૫૫ પર ૪૮૧
યસુ.એસ.)
નનીચર મસુજબ છરછેઃ
.
IV..ટટધાયલ પહરલધાનની મસુપક્ત અનર અટકધાયત વચ્ચર પસમાંદગની કરતની વખતર, અમર એવસુમાં મધાનનીએ
છનીએ કર સમાંપકણર્તા પનપશ્ચિતતધા, - ખધાસ કરનીનર ટટધાયલ પહરલધાનધા સ્ટરજ પર કર જ્યધારર ટટધાયલનફો
અથર્તા દફોર અથવધા પનદર્વોરતધાનફો પનણર્તાય લરવધાનફો બધાકની હફોય - તર બધસુમાં જ અશક્ય છતધામાં બધસુમાં
સધાપબત થશર. આ પનધધાર્તારણફો કરનધારની અદધાલતર જાહરર જનતધા અથવધા પનીરડતફોનની સલધામતની
મધાટર જોખમફો અથવધા ન્યધાપયક પ્રરક્રિયધાનની અખમાંરડતતધા પર ધ્યધાન કરપન્દ્રત કરવસુમાં જોઈએ કર જર
વધાજબની રનીતર થવધાનની સમાંભધાવનધા છર.(સ્ટરક પવ. બફોયલ (૧૯૫૧) ૩૪૨ યસુ. એસ. ૧, ૮
(કફોન્સરપ્ટ. ઓપનીએન. ઓફ જરક્સન, નયધાયમસુરપત). [“જામનીન મમાંજસુર થવધામધામાં હમાંમરશધા એવસુમાં
જોખમ હફોય છર કર આરફોપની ભધાગની જશર.આ એક ગણતરનીપકવર્તાક લનીધરલસુમાં જોખમ છર જરનર કધાયદફો
આપણની ન્યધાય વ્યવસ્થધાનની રકમાંમત તરનીકર લર છર.સધાલરનર્વો, સસુપ્રધા, ૪૮૧ યસુ. એસ.751
[ધરપકડ કરધાયરલ વ્યપક્તનની "વ્યપક્ત અથવધા સમસુદધાય મધાટર ઓળખની શકધાય તરવધા અનર
સ્પષ્ટ જોખમનની ચચધાર્તા કરવની]
જ્યધારર જામનીનનફો પનણર્તાય ઉપરફોક્ત પકવર્તાશરતફો નસુમાં પધાલન કરર તફો પણ અદધાલતર એ
ધ્યધાનમધામાં લરવસુમાં જોઈએ કર શસુમાં પ્રનીટટધાયલ અટકધાયતનધા આદરશનર કધારણર સ્વતમાંત્રતધાનની વમાંપચતતધા
રધાજ્યનધા વતૈધધાપનક અનર બમાંધધારણનીય કધાયદધા સધાથર સસુસમાંગત છર કર કરમ. એક પ્રશ્ન અહહીં
ઉકરલધાયફો નથની - અનર યફોગ્ય પ્રરક્રિયધા સધાથર.જ્યધારર યફોગ્ય પ્રરક્રિયધા સરકધારનર પ્રનીટટધાયલ
અટકધાયતનફો આદરશ આપવધાથની સ્પષ્ટપણર પ્રપતબમાંપધત કરતની નથની, ત્યધારર એ સધાચસુમાં છર કર
“[ ] i આપણધા સમધાજમધામાં સ્વતમાંત્રતધા એ ધફોરણ છર, અનર ટટધાયલ પહરલધામાં અથવધા ટટધાયલ પવનધા
અટકધાયત એ સધાવચરતનીપકવર્તાક મયધાર્તારદત અપવધાદ છર." (સધાલરનર્વો, સસુપ્રધા, પક. ૭૫૫ પર ૪૮૧
યસુ.એસ.)
.
V
પનણધાર્તાયક રનીતર મહત્વપકણર્તા સમાંદભર્તામધામાં, કરપલફફોપનર્તાયધાનફો કધાયદફો સમાંઘનીય બમાંધધારણ સધાથર
સસુસમાંગત છર:"સ્વતમાંત્રતધા એ ધફોરણ છર અનર ટટધાયલ પહરલધામાં અથવધા ટટધાયલ પવનધા અટકધાયત
કધાળજીપકવર્તાક મયધાર્તારદત અપવધાદ છર.જરનની ધરપકડ થનધાર હફોય તરનર ત્યધામાં સસુમાંધની પરપન્ડમાંગ ટટધાયલ
કસ્ટડનીમધામાં રધાખની શકધાશર નહહીં જ્યધામાં સસુધની અદધાલતર વ્યપક્તગત પનણર્તાય ન કયર્વો હફોય કર (૧)
ધરપકડ કરનધાર પધાસર ચકકવણની કરવધાનની નધાણધાકનીય કમતધા હફોય તરમ છતધામાં અદધાલતનર
સરકધારની રહતફોનધા રકણ મધાટર વ્યધાજબની રનીતર જરૂરની લધાગર તરટલની જામનીનનની રકમ ચકકવવધામધામાં
પનષ્ફળ જાય, (૨) પનીરડત અથવધા જાહરર સસુરકધાનધા રકણ મધાટર અટકધાયત જરૂરની હફોય, અથવધા પ્રપતવધાદનીનર હધાજર રધાખવધા જરૂરની હફોય અનર ત્યધામાં સ્પષ્ટ અનર સચફોટ પસુરધાવધા હફોય કર
કફોઈ ઓછફો પનરરધધાત્મક પવકલ્પ વ્યધાજબની રનીતર તર રહતફોનર
સમથર્તાન આપર નહહીં. (જસુઓ હમ્ફની, સસુપ્રધા, ૧૯ સનીએએલ. એપનીપની. ૫મસુ . પકષ્ઠ
૧૦૨૬)પનીરડતધા અનર જાહરર સલધામતનીનધા આધધાર પર ચફોકસ અનર પવશ્વસનનીય બમાંધધારણનીય
પ્રપતબમાંધફોનર આપધન અગધાઉનની અટકધાયત આપણની ગસુનધારહત ન્યધાય વ્યવસ્થધાનસુમાં મસુખ્ય પધાસસુમાં
છર.કફોઈ પ્રપતવધાદની તર શરતફો પકણર્તા કરની શકર છર કર નહહીં અથવધા ઓછધા પ્રપતબમાંધધાત્મક પવકલ્પફો
દધારધા રધાજ્યનધા રહતફો પકણર્તા થઈ શકર છર કર નહહીં તરનસુમાં મકલ્યધામાંકન કયધાર્તા વગર ધરપકડ કરધાયરલધા
વ્યપક્તનધા નધાણધાકનીય સમાંસધાધનફો પર આવની અટકધાયતનસુમાં અનસુકકલન નથની.
૬૨ કલમ ૪૪૦ હરઠળ પનષ્પધારદત દરરક બફોન્ડનની રકમ પ્રકરણ XXIII
હરઠળ કરસનની પરરપસ્થપતઓનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર નકની કરવધામધામાં આવર છર અનર તર વધધારર
નહહીં હફોય.આ એક કલ્યધાણકધારની જોગવધાઈ છર જરનર ધ્યધાનમધામાં રધાખવધાનની જરૂર છર.તમધામ
રકસ્સધાઓમધામાં લધાગસુ કરવધામધામાં આવરલની શરતફો યમાંત્રવત અનર એકસમધાન નહહીં
V
પનણધાર્તાયક રનીતર મહત્વપકણર્તા સમાંદભર્તામધામાં, કરપલફફોપનર્તાયધાનફો કધાયદફો સમાંઘનીય બમાંધધારણ સધાથર
સસુસમાંગત છર:"સ્વતમાંત્રતધા એ ધફોરણ છર અનર ટટધાયલ પહરલધામાં અથવધા ટટધાયલ પવનધા અટકધાયત
કધાળજીપકવર્તાક મયધાર્તારદત અપવધાદ છર.જરનની ધરપકડ થનધાર હફોય તરનર ત્યધામાં સસુમાંધની પરપન્ડમાંગ ટટધાયલ
કસ્ટડનીમધામાં રધાખની શકધાશર નહહીં જ્યધામાં સસુધની અદધાલતર વ્યપક્તગત પનણર્તાય ન કયર્વો હફોય કર (૧)
ધરપકડ કરનધાર પધાસર ચકકવણની કરવધાનની નધાણધાકનીય કમતધા હફોય તરમ છતધામાં અદધાલતનર
સરકધારની રહતફોનધા રકણ મધાટર વ્યધાજબની રનીતર જરૂરની લધાગર તરટલની જામનીનનની રકમ ચકકવવધામધામાં
પનષ્ફળ જાય, (૨) પનીરડત અથવધા જાહરર સસુરકધાનધા રકણ મધાટર અટકધાયત જરૂરની હફોય, અથવધા પ્રપતવધાદનીનર હધાજર રધાખવધા જરૂરની હફોય અનર ત્યધામાં સ્પષ્ટ અનર સચફોટ પસુરધાવધા હફોય કર
કફોઈ ઓછફો પનરરધધાત્મક પવકલ્પ વ્યધાજબની રનીતર તર રહતફોનર
સમથર્તાન આપર નહહીં. (જસુઓ હમ્ફની, સસુપ્રધા, ૧૯ સનીએએલ. એપનીપની. ૫મસુ . પકષ્ઠ
૧૦૨૬)પનીરડતધા અનર જાહરર સલધામતનીનધા આધધાર પર ચફોકસ અનર પવશ્વસનનીય બમાંધધારણનીય
પ્રપતબમાંધફોનર આપધન અગધાઉનની અટકધાયત આપણની ગસુનધારહત ન્યધાય વ્યવસ્થધાનસુમાં મસુખ્ય પધાસસુમાં
છર.કફોઈ પ્રપતવધાદની તર શરતફો પકણર્તા કરની શકર છર કર નહહીં અથવધા ઓછધા પ્રપતબમાંધધાત્મક પવકલ્પફો
દધારધા રધાજ્યનધા રહતફો પકણર્તા થઈ શકર છર કર નહહીં તરનસુમાં મકલ્યધામાંકન કયધાર્તા વગર ધરપકડ કરધાયરલધા
વ્યપક્તનધા નધાણધાકનીય સમાંસધાધનફો પર આવની અટકધાયતનસુમાં અનસુકકલન નથની.
૬૨ કલમ ૪૪૦ હરઠળ પનષ્પધારદત દરરક બફોન્ડનની રકમ પ્રકરણ XXIII
હરઠળ કરસનની પરરપસ્થપતઓનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર નકની કરવધામધામાં આવર છર અનર તર વધધારર
નહહીં હફોય.આ એક કલ્યધાણકધારની જોગવધાઈ છર જરનર ધ્યધાનમધામાં રધાખવધાનની જરૂર છર.તમધામ
રકસ્સધાઓમધામાં લધાગસુ કરવધામધામાં આવરલની શરતફો યમાંત્રવત અનર એકસમધાન નહહીં
હફોય.અદધાલતનની ફરજ છર કર તર કરસનની પરરપસ્થપતઓનર ધ્યધાનમધામાં લર અનર પફોતધાનર
સમાંતસુષ્ટ કરર કર તર વધધારર પડતસુમાં નથની.અનસુપધાલન મધાટર અશક્ય હફોય તરવની શરતફો લધાદવની
એ મસુપક્તનધા મકળ ઉદરશનર પનષ્ફળ બનધાવશર.આ સમાંબમાંધમધામાં અમર મધાત્ર એટલસુમાં જ કહનીશસુમાં
કર સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬, ૪૩૭, ૪૩૮ અનર ૪૩૯નર અનસુરૂપ વધામાંચવની પડશર.બફોન્ડ
અનર જામનીનગનીરનીનની વ્યધાજબનીપણમાં એક એવની બધાબત છર, જરનધા પર જ્યધારર પણ આગહ
મકકવધામધામાં આવર ત્યધારર અદધાલતર ધ્યધાનમધામાં રધાખવની જોઈએ અનર તરથની સમાંરહતધાનની કલમ
૮૮ હરઠળ સતધાનફો ઉપયફોગ કરતની વખતર પણ કપથત હકનીકતનર ધ્યધાનમધામાં રધાખવની
જોઈએ.આ અદધાલતર હસુસતૈનધારધા ખધાતકન અનર અન્ય પવરુદધ ગકહ સપચવ, પબહધાર
રધાજ્ય, ૧૯૮૦ (૧) એસસનીસની ૮૧, કરસમધામાં એવસુમાં ઠરરવ્યસુમાં છર કરછેઃ
"૮. કરસનધા ટટધાયલનની રધાહ જોતધા કરદનીનર જામનીન મસુક્ત કરવધા મધાટર ન્યધાપયક સતધાનફો ઉપયફોગ
કરવધા અથવધા તરનની હધાજરની મધાટર જામનીનગનીરની વગર વ્યપક્તગત બફોન્ડનધા રજક કરવધા
અમાંગર મધારર ટકમાંકમધામાં કહરવસુમાં પડશર.ફફોજદધારની પ્રરક્રિયધા સમાંરહતધાનની હધાલનની જોગવધાઈઓનની
અમાંદર આ સમાંબમાંધમધામાં સતધાનફો વ્યધાપ છર અનર અદધાલતફોએ તરનફો ઉપયફોગ કરવધામધામાં
પફોતધાનધા પવવરકધાપધકધારનની પ્રકક પત અનર પવસ્તધારથની પફોતધાનર સમાંપકણર્તાપણર પરરપચત
કરવધાનની જરૂર છર.હસુમાં મધાનસુમાં છ
સુ માં કર હવર શપક્તનની યધામાંપત્રક કવધાયતનર પ્રફોત્સધાહન આપવસુમાં
શક્ય નથની.બફોન્ડમધામાં કરટલની પસક્યફોરરટનીનની જરૂર છર અથવધા કરટલની નધાણધાકનીય
જવધાબદધારની છર તર બધાબત કરટલધામાંક પરરબળફો પર કધાળજીપકવર્તાક પવચધાર કરવધાનની જરૂર
છર.સમગ ઉદરશ મધાત્ર એ સસુપનપશ્ચિત કરવધાનફો છર કર કરસનધા કરદનીઓ ભધાગની ન જાય
અથવધા પફોતધાનની જાતનર ટટધાયલથની છ
સુ પધાવર નહહીં, તર પ્રશ્નનધા પનધધાર્તારણમધામાં દધાખલ થતની
સમાંતસુષ્ટ કરર કર તર વધધારર પડતસુમાં નથની.અનસુપધાલન મધાટર અશક્ય હફોય તરવની શરતફો લધાદવની
એ મસુપક્તનધા મકળ ઉદરશનર પનષ્ફળ બનધાવશર.આ સમાંબમાંધમધામાં અમર મધાત્ર એટલસુમાં જ કહનીશસુમાં
કર સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬, ૪૩૭, ૪૩૮ અનર ૪૩૯નર અનસુરૂપ વધામાંચવની પડશર.બફોન્ડ
અનર જામનીનગનીરનીનની વ્યધાજબનીપણમાં એક એવની બધાબત છર, જરનધા પર જ્યધારર પણ આગહ
મકકવધામધામાં આવર ત્યધારર અદધાલતર ધ્યધાનમધામાં રધાખવની જોઈએ અનર તરથની સમાંરહતધાનની કલમ
૮૮ હરઠળ સતધાનફો ઉપયફોગ કરતની વખતર પણ કપથત હકનીકતનર ધ્યધાનમધામાં રધાખવની
જોઈએ.આ અદધાલતર હસુસતૈનધારધા ખધાતકન અનર અન્ય પવરુદધ ગકહ સપચવ, પબહધાર
રધાજ્ય, ૧૯૮૦ (૧) એસસનીસની ૮૧, કરસમધામાં એવસુમાં ઠરરવ્યસુમાં છર કરછેઃ
"૮. કરસનધા ટટધાયલનની રધાહ જોતધા કરદનીનર જામનીન મસુક્ત કરવધા મધાટર ન્યધાપયક સતધાનફો ઉપયફોગ
કરવધા અથવધા તરનની હધાજરની મધાટર જામનીનગનીરની વગર વ્યપક્તગત બફોન્ડનધા રજક કરવધા
અમાંગર મધારર ટકમાંકમધામાં કહરવસુમાં પડશર.ફફોજદધારની પ્રરક્રિયધા સમાંરહતધાનની હધાલનની જોગવધાઈઓનની
અમાંદર આ સમાંબમાંધમધામાં સતધાનફો વ્યધાપ છર અનર અદધાલતફોએ તરનફો ઉપયફોગ કરવધામધામાં
પફોતધાનધા પવવરકધાપધકધારનની પ્રકક પત અનર પવસ્તધારથની પફોતધાનર સમાંપકણર્તાપણર પરરપચત
કરવધાનની જરૂર છર.હસુમાં મધાનસુમાં છ
સુ માં કર હવર શપક્તનની યધામાંપત્રક કવધાયતનર પ્રફોત્સધાહન આપવસુમાં
શક્ય નથની.બફોન્ડમધામાં કરટલની પસક્યફોરરટનીનની જરૂર છર અથવધા કરટલની નધાણધાકનીય
જવધાબદધારની છર તર બધાબત કરટલધામાંક પરરબળફો પર કધાળજીપકવર્તાક પવચધાર કરવધાનની જરૂર
છર.સમગ ઉદરશ મધાત્ર એ સસુપનપશ્ચિત કરવધાનફો છર કર કરસનધા કરદનીઓ ભધાગની ન જાય
અથવધા પફોતધાનની જાતનર ટટધાયલથની છ
સુ પધાવર નહહીં, તર પ્રશ્નનધા પનધધાર્તારણમધામાં દધાખલ થતની
તમધામ સમાંબમાંપધત બધાબતફોનર ધ્યધાનમધામાં લરવની જોઈએ.[કલમ ૪૪૦, સનીઆરપનીસની ]
યસુનધાઇટરડ સ્ટરટ્સ બરલ રરફફોમર્તા એક્ટ, ૧૯૬૬ નની નનીચરનની જોગવધાઈમધામાંથની શસુમાં
પવચધારણધા થઈ શકર છર તરનની સમાંપકપ્ત છધાપ કધાઢની શકધાય છરછેઃ
મસુકપતનની કઈ શરતફો યફોગ્ય રનીતર હધાજરનીનની ખધાતરની કરશર તર નકની કરવધામધામાં, ન્યધાપયક અપધકધારની, ઉપલબ્ધ મધારહતનીનધા આધધારર, ગસુનધાનની પ્રકક પત અનર
સમાંજોગફો, આરફોપની સધામરનધા પસુરધાવધાનસુમાં વજન, આરફોપનીનધા કસૌટસુમાંપબક સમાંબમાંધફો, રફોજગધાર, નધાણધાકનીય સમાંસધાધનફો, ચધારરત્ર્ય અનર મધાનપસક પસ્થપત, સમસુદધાયમધામાં તરનધા રહરઠધાણનફો ગધાળફો, તરનધા દફોપરત ઠરરવ્યધા અમાંગરનફો રરકફોડર્તા અનર
કફોટર્તાનની કધાયર્તાવધાહનીમધામાં તરનની હધાજરનીનફો રરકફોડર્તા, કધાયર્તાવધાહનીથની ભધાગવધાનફો રરકફોડર્તા
અથવધા કફોટર્તાનની કધાયર્તાવધાહનીમધામાં હધાજર નહહીં રહરવધાનધા રરકફોડર્તા નર ધ્યધાનમધામાં લરશર.
[૧૮ યસુ. એસ. એસ. એસ. ૩૧૪૬ (બની)]
આ એવની બધાબતફો છર જર પસક્યફોરરટની અથવધા નધાણધામાંકનીય જવધાબદધારનીનની રકમ નકની કરતની
વખતર ધ્યધાનમધામાં રધાખવની જોઈએ.જો આવસુમાં કરવધામધામાં આવર તફો ભધારતમધામાં પપ્ર-ટટધાયલ રનીપલઝનની
પ્રવતર્તામધાન વ્યવસ્થધામધામાં દસુરૂપયફોગ ટધાળની શકધાશર અથવધા તફો કફોઈપણ સમાંજોગફોમધામાં તરમધામાં ઘણફો
ઘટધાડફો કરની શકધાશર.મફોતની રધામ પવરુદ્ધ મધ્યપ્રદરશ રધાજ્ય [(૧૯૭૮) ૪ એસસનીસની ૪૭]"
શરણની એ અનર બની
૬૩. અમર એ અનર બની કરટરગરની સમાંબમાંપધત જોગવધાઈઓ સધાથર પહરલધામાંથની જ કધાયર્તાવધાહની
કરની ચકક્યધા છનીએ. પસુનરધાવતર્તાન ખધાતર, અમર કહરવધા મધામાંગનીએ છનીએ કર, શરણની ‘એ’મધામાં, કફોઈ પણ વ્યપક્ત આરફોપનીનની તરફરણમધામાં અદધાલતમધામાંથની પવવરકધાપધકધારનધા વધસુ સધારધા
ઉપયફોગનની અપરકધા રધાખશર.કરટરગરની ‘બની’નની વધાત કરનીએ તફો આ કરસફોનની સસુનધાવણની
યસુનધાઇટરડ સ્ટરટ્સ બરલ રરફફોમર્તા એક્ટ, ૧૯૬૬ નની નનીચરનની જોગવધાઈમધામાંથની શસુમાં
પવચધારણધા થઈ શકર છર તરનની સમાંપકપ્ત છધાપ કધાઢની શકધાય છરછેઃ
મસુકપતનની કઈ શરતફો યફોગ્ય રનીતર હધાજરનીનની ખધાતરની કરશર તર નકની કરવધામધામાં, ન્યધાપયક અપધકધારની, ઉપલબ્ધ મધારહતનીનધા આધધારર, ગસુનધાનની પ્રકક પત અનર
સમાંજોગફો, આરફોપની સધામરનધા પસુરધાવધાનસુમાં વજન, આરફોપનીનધા કસૌટસુમાંપબક સમાંબમાંધફો, રફોજગધાર, નધાણધાકનીય સમાંસધાધનફો, ચધારરત્ર્ય અનર મધાનપસક પસ્થપત, સમસુદધાયમધામાં તરનધા રહરઠધાણનફો ગધાળફો, તરનધા દફોપરત ઠરરવ્યધા અમાંગરનફો રરકફોડર્તા અનર
કફોટર્તાનની કધાયર્તાવધાહનીમધામાં તરનની હધાજરનીનફો રરકફોડર્તા, કધાયર્તાવધાહનીથની ભધાગવધાનફો રરકફોડર્તા
અથવધા કફોટર્તાનની કધાયર્તાવધાહનીમધામાં હધાજર નહહીં રહરવધાનધા રરકફોડર્તા નર ધ્યધાનમધામાં લરશર.
[૧૮ યસુ. એસ. એસ. એસ. ૩૧૪૬ (બની)]
આ એવની બધાબતફો છર જર પસક્યફોરરટની અથવધા નધાણધામાંકનીય જવધાબદધારનીનની રકમ નકની કરતની
વખતર ધ્યધાનમધામાં રધાખવની જોઈએ.જો આવસુમાં કરવધામધામાં આવર તફો ભધારતમધામાં પપ્ર-ટટધાયલ રનીપલઝનની
પ્રવતર્તામધાન વ્યવસ્થધામધામાં દસુરૂપયફોગ ટધાળની શકધાશર અથવધા તફો કફોઈપણ સમાંજોગફોમધામાં તરમધામાં ઘણફો
ઘટધાડફો કરની શકધાશર.મફોતની રધામ પવરુદ્ધ મધ્યપ્રદરશ રધાજ્ય [(૧૯૭૮) ૪ એસસનીસની ૪૭]"
શરણની એ અનર બની
૬૩. અમર એ અનર બની કરટરગરની સમાંબમાંપધત જોગવધાઈઓ સધાથર પહરલધામાંથની જ કધાયર્તાવધાહની
કરની ચકક્યધા છનીએ. પસુનરધાવતર્તાન ખધાતર, અમર કહરવધા મધામાંગનીએ છનીએ કર, શરણની ‘એ’મધામાં, કફોઈ પણ વ્યપક્ત આરફોપનીનની તરફરણમધામાં અદધાલતમધામાંથની પવવરકધાપધકધારનધા વધસુ સધારધા
ઉપયફોગનની અપરકધા રધાખશર.કરટરગરની ‘બની’નની વધાત કરનીએ તફો આ કરસફોનની સસુનધાવણની
અમર ચચધાર્તા કયધાર્તા મસુજબ કધાયદધાનધા સધામધાન્ય પસદ્ધધામાંત અનર જોગવધાઈઓનર ધ્યધાનમધામાં
રધાખનીનર કરસ-ટસુ-કરસ ધફોરણર કરવની પડશર.
પવશરર કધાયદધાઓ (શરણની સની)
૬૪. હવર આપણર શરણની (સની) પર આવનીશસુમાં.અમર વ્યપક્તગત અપધપનયમફો સધાથર
કધાયર્તાવધાહની કરવધા મધામાંગતધા નથની કધારણ કર દરરક પવશરર અપધપનયમફોનની પધાછળ એક ઉદરશ
હફોય છર, જર પછની કડક કધાયદફો લધાદવધામધામાં આવર છર.પવલમાંબ અમાંગરનફો સધામધાન્ય પસદ્ધધામાંત
આ શરણનીનર પણ લધાગસુ પડશર.સ્પષ્ટ કરવધા મધાટર, સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬ -એ મધામાં
સમધાયરલની જોગવધાઈ કફોઈ ચફોકસ જોગવધાઈનની ગરરહધાજરનીમધામાં પવશરર કધાયદધાઓનર પણ
લધાગસુ પડશર.ઉદધાહરણ તરનીકર, એનડનીપનીએસ કધાયદધાનની કલમ ૩૭ હરઠળ આપવધામધામાં
આવરલની કડક જોગવધાઈ એવધા કરસમધામાં અવરફોધશર નહહીં કધારણ કર આપણર વ્યપક્તનની
સ્વતમાંત્રતધા સધાથર કધામ કરની રહધા છનીએ.અમનર લધાગર છર કર જરટલફો વધસુ કડક, ચસુકધાદફો
તરટલફો ઝડપની હફોવફો જોઈએ.છરવટર, આ પ્રકધારનધામાં કરસફોમધામાં સધાકનીઓનની સમાંખ્યધા ખકબ
ઓછની હશર અનર ટટધાયલનર લમાંબધાવવધા મધાટર કફોઈ વધાજબની કધારણ હશર નહહીં.કદધાચ આ
પ્રરક્રિયધામધામાં ઝડપ લધાવવધા મધાટર અનર સમાંરહતધાનની કલમ ૩૦૯નસુમાં કડક પધાલન કરવધા મધાટર
આ અદધાલતનધા પનદરશફોનસુમાં પધાલન કરવધાનની જરૂર છર.
રધાખનીનર કરસ-ટસુ-કરસ ધફોરણર કરવની પડશર.
પવશરર કધાયદધાઓ (શરણની સની)
૬૪. હવર આપણર શરણની (સની) પર આવનીશસુમાં.અમર વ્યપક્તગત અપધપનયમફો સધાથર
કધાયર્તાવધાહની કરવધા મધામાંગતધા નથની કધારણ કર દરરક પવશરર અપધપનયમફોનની પધાછળ એક ઉદરશ
હફોય છર, જર પછની કડક કધાયદફો લધાદવધામધામાં આવર છર.પવલમાંબ અમાંગરનફો સધામધાન્ય પસદ્ધધામાંત
આ શરણનીનર પણ લધાગસુ પડશર.સ્પષ્ટ કરવધા મધાટર, સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬ -એ મધામાં
સમધાયરલની જોગવધાઈ કફોઈ ચફોકસ જોગવધાઈનની ગરરહધાજરનીમધામાં પવશરર કધાયદધાઓનર પણ
લધાગસુ પડશર.ઉદધાહરણ તરનીકર, એનડનીપનીએસ કધાયદધાનની કલમ ૩૭ હરઠળ આપવધામધામાં
આવરલની કડક જોગવધાઈ એવધા કરસમધામાં અવરફોધશર નહહીં કધારણ કર આપણર વ્યપક્તનની
સ્વતમાંત્રતધા સધાથર કધામ કરની રહધા છનીએ.અમનર લધાગર છર કર જરટલફો વધસુ કડક, ચસુકધાદફો
તરટલફો ઝડપની હફોવફો જોઈએ.છરવટર, આ પ્રકધારનધામાં કરસફોમધામાં સધાકનીઓનની સમાંખ્યધા ખકબ
ઓછની હશર અનર ટટધાયલનર લમાંબધાવવધા મધાટર કફોઈ વધાજબની કધારણ હશર નહહીં.કદધાચ આ
પ્રરક્રિયધામધામાં ઝડપ લધાવવધા મધાટર અનર સમાંરહતધાનની કલમ ૩૦૯નસુમાં કડક પધાલન કરવધા મધાટર
આ અદધાલતનધા પનદરશફોનસુમાં પધાલન કરવધાનની જરૂર છર.
પકવર્તાપનણર્તાયફો :-
યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા પવ. કર. એ. નજીબ, (૨૦૨૧) ૩ એસસનીસની ૭૧૩:
"૧૫. આ અદધાલતર સમાંખ્યધાબમાંધ ચસુકધાદધાઓમધામાં સ્પષ્ટતધા કરની છર કર બમાંધધારણનધા ભધાગ III
દધારધા બધામાંયધરની આપવધામધામાં આવરલની સ્વતમાંત્રતધા મધાત્ર યફોગ્ય પ્રરક્રિયધા અનર પનષ્પકતધા
જ નહહીં પરમાંતસુ ન્યધાય અનર ઝડપની સસુનધાવણનીનર પણ આવરની લરશર.સસુપ્રનીમ કફોટર્તા લનીગલ
એઈડ કપમટની (અમાંડરટટધાયલ પપ્રઝનસર્તાનસુમાં પ્રપતપનપધત્વ કરતની) પવ. યસુપનયન ઓફ
ઈપન્ડયધા [સસુપપ્રમ કફોટર્તા લનીગલ એઈડ કપમટની (અમાંડરટટધાયલ પપ્રઝનસર્તાનસુમાં પ્રપતપનપધત્વ
કરતની) પવ. યસુપનયન ઓફ ઈપન્ડયધા, (૧૯૯૪) ૬ એસસનીસની ૭૩૧, પરરધા ૧૫ :
૧૯૯૫ એસસનીસની (ક્રિની.) ૩૯]આદશર્તા રનીતર, કફોઈ પણ વ્યપક્તએ પફોતધાનધા કધાયર્વોનસુમાં
પવપરરત પરરણધામ ભફોગવવસુમાં ન જોઈએ, જ્યધામાં સસુધની તર તટસ્થ લવધાદ સમક
સ્થધાપપત ન થધાય.જો કર, વધાસ્તપવક જીવનનની વ્યવહધારરકતધાઓનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર
જ્યધામાં અસરકધારક ટટધાયલ સસુપનપશ્ચિત કરવની હફોય અનર સમાંભપવત અપરધાધની મફોટધા પધાયર
ટટધાયલમધામાં બધાકની રહની જાય તફો સમધાજ પર તફોળધાતધા જોખમનર ઘટધાડવસુમાં હફોય તફો
અદધાલતફોનર પનણર્તાય લરવધાનની જવધાબદધારની સનોંપવધામધામાં આવર છર કર વ્યપક્તનર ટટધાયલ
બધાકની હફોવધા છતધામાં મસુક્ત કરવની જોઈએ કર નહહીં.એકવધાર એ સ્પષ્ટ થઈ જાય કર
સમયસર સસુનધાવણની શક્ય નથની અનર આરફોપનીએ નનોંધપધાત્ર સમયગધાળધા મધાટર કરદનની
સજા ભફોગવની છર, તફો કફોટર્તા સધામધાન્ય રનીતર તરમનર જામનીન પર છફોડની આપવધા મધાટર
જવધાબદધાર હશર."
સસુપ્રનીમ કફોટર્તા લનીગલ એઇડ કપમટની પવ. યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા
(૧૯૯૪) ૬ એસસનીસની ૭૩૧:
"૧૫......હકનીકતમધામાં, અરજદધાર હવર દધાદ મધામાંગર છર કર કધાયદધા હરઠળનધા કફોઈપણ ગસુનધા અથવધા
ગસુનધાઓ મધાટર જરલમધામાં રહરલધા તમધામ કધાચધા કધામનધા કરદનીઓ કર જરઓ તરમનની સધામર
નનોંધધાયરલધા કરસફોનધા પનકધાલમધામાં પવલમાંબનર કધારણર બર વરર્તાથની વધસુ સમયગધાળધા મધાટર
યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા પવ. કર. એ. નજીબ, (૨૦૨૧) ૩ એસસનીસની ૭૧૩:
"૧૫. આ અદધાલતર સમાંખ્યધાબમાંધ ચસુકધાદધાઓમધામાં સ્પષ્ટતધા કરની છર કર બમાંધધારણનધા ભધાગ III
દધારધા બધામાંયધરની આપવધામધામાં આવરલની સ્વતમાંત્રતધા મધાત્ર યફોગ્ય પ્રરક્રિયધા અનર પનષ્પકતધા
જ નહહીં પરમાંતસુ ન્યધાય અનર ઝડપની સસુનધાવણનીનર પણ આવરની લરશર.સસુપ્રનીમ કફોટર્તા લનીગલ
એઈડ કપમટની (અમાંડરટટધાયલ પપ્રઝનસર્તાનસુમાં પ્રપતપનપધત્વ કરતની) પવ. યસુપનયન ઓફ
ઈપન્ડયધા [સસુપપ્રમ કફોટર્તા લનીગલ એઈડ કપમટની (અમાંડરટટધાયલ પપ્રઝનસર્તાનસુમાં પ્રપતપનપધત્વ
કરતની) પવ. યસુપનયન ઓફ ઈપન્ડયધા, (૧૯૯૪) ૬ એસસનીસની ૭૩૧, પરરધા ૧૫ :
૧૯૯૫ એસસનીસની (ક્રિની.) ૩૯]આદશર્તા રનીતર, કફોઈ પણ વ્યપક્તએ પફોતધાનધા કધાયર્વોનસુમાં
પવપરરત પરરણધામ ભફોગવવસુમાં ન જોઈએ, જ્યધામાં સસુધની તર તટસ્થ લવધાદ સમક
સ્થધાપપત ન થધાય.જો કર, વધાસ્તપવક જીવનનની વ્યવહધારરકતધાઓનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર
જ્યધામાં અસરકધારક ટટધાયલ સસુપનપશ્ચિત કરવની હફોય અનર સમાંભપવત અપરધાધની મફોટધા પધાયર
ટટધાયલમધામાં બધાકની રહની જાય તફો સમધાજ પર તફોળધાતધા જોખમનર ઘટધાડવસુમાં હફોય તફો
અદધાલતફોનર પનણર્તાય લરવધાનની જવધાબદધારની સનોંપવધામધામાં આવર છર કર વ્યપક્તનર ટટધાયલ
બધાકની હફોવધા છતધામાં મસુક્ત કરવની જોઈએ કર નહહીં.એકવધાર એ સ્પષ્ટ થઈ જાય કર
સમયસર સસુનધાવણની શક્ય નથની અનર આરફોપનીએ નનોંધપધાત્ર સમયગધાળધા મધાટર કરદનની
સજા ભફોગવની છર, તફો કફોટર્તા સધામધાન્ય રનીતર તરમનર જામનીન પર છફોડની આપવધા મધાટર
જવધાબદધાર હશર."
સસુપ્રનીમ કફોટર્તા લનીગલ એઇડ કપમટની પવ. યસુપનયન ઓફ ઇપન્ડયધા
(૧૯૯૪) ૬ એસસનીસની ૭૩૧:
"૧૫......હકનીકતમધામાં, અરજદધાર હવર દધાદ મધામાંગર છર કર કધાયદધા હરઠળનધા કફોઈપણ ગસુનધા અથવધા
ગસુનધાઓ મધાટર જરલમધામાં રહરલધા તમધામ કધાચધા કધામનધા કરદનીઓ કર જરઓ તરમનની સધામર
નનોંધધાયરલધા કરસફોનધા પનકધાલમધામાં પવલમાંબનર કધારણર બર વરર્તાથની વધસુ સમયગધાળધા મધાટર
જરલમધામાં છર તરઓનર જરલમધામાંથની તધાત્કધાપલક મસુક્ત કરવધામધામાં આવર. તરમનની વધસુ
અટકધાયત ગરરકધાયદરસર અનર રદબધાતલ ગણવધામધામાં આવર અનર આ પવશધાળ મસુદધા પર
આ કફોટર્તાનફો પનણર્તાય બધાકની હફોય ત્યધામાં સસુમાંધની કફોઈપણ સમાંજોગફોમધામાં તરમનર જામનીન પર
મસુક્ત કરવધા જોઈએ. આ વધાત સધાચની છર અનર કધાયદધાનની કલમ 36 (1) નની સધાદની
ભધારધા પરથની એ સ્પષ્ટ થધાય છર કર, કધાયદધા હરઠળ કફોઈ પણ ગસુનધા મધાટર જર લફોકફો પર
કરસ ચલધાવવધામધામાં આવર તરમનની સસુનધાવણની ઝડપથની કરવધા મધાટર પવશરર અદધાલતફોનની
રચનધા પર પવધધાનમમાંડળર પવચધાર કયર્વો છર. એ પણ એટલસુમાં જ સધાચસુમાં છર કર સમાંરહતધાનની
કલમ ૩૦૯ નફો ઉદરશ સમધાન છર.એ પણ સધાચસુમાં છર કર, આ અદધાલતર શરણનીબદ્ધ
પનણર્તાયફોમધામાં ભધારપકવર્તાક જણધાવ્યસુમાં છર કર, કલમ ૧૪, ૧ અનર ૨૧ એકબનીજાનર ટકધાવની
રધાખર છર અનર પફોરણ આપર છર તથધા વ્યપક્તનર ‘વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધા’થની વમાંપચત
રધાખતફો કફોઇપણ કધાયદફો એવની પ્રરક્રિયધા નકની કરર જર ન્યધાયની, યફોગ્ય અનર વધાજબની
હફોય, એટલર કર એવની પ્રરક્રિયધા કર જર ઝડપની સસુનધાવણનીનર પ્રફોત્સધાહન આપર.જસુઓ
હસુસતૈનધારધા ખધાતકન ( )
IV પવ. હફોમ સરક્રિરટરની. , પબહધાર રધાજ્ય [(૧૯૮૦) ૧ એસ. સની.
સની. ૯૮:૧૯૮૦ એસ. સની. સની. (સનીઆરઆઈ) ૪૦], રઘસુબનીર પસમાંહ પવ. પબહધાર
રધાજ્ય [(૧૯૮૬) ૪ એસ. સની. સની. ૪૮૧:૧૯૮૬ એસ. સની. સની. (સનીઆરઆઈ)
૫૧૧] અનર કદરધા પહધારડયધા પવ. પબહધાર રધાજ્ય [(૧૯૮૩) ૨ એસ. સની. સની.
૧૦૪:૧૯૮૩ એસ. સની. સની. (સનીઆરઆઈ) ૩૬૧] મધાત્ર થફોડધા, ટધામાંકવધા મધાટર.આ
પણ અપધપનયમનની કલમ ૩૬(૧) નફો સ્પષ્ટ ઉદરશ્ય છર. જોકર, આ પ્રશમાંસનનીય હરતસુ
ત્યધારર પનષ્ફળ ગયફો જ્યધારર રધાજ્ય સરકધારર ગરટર મસુમાંબઈમધામાં પયધાર્તાપ્ત સમાંખ્યધામધામાં પવશરર
અદધાલતફોનની રચનધામધામાં પવલમાંબ કયર્વો. પ્રથમ બર પવશરર અદધાલતફોનની રચનધાનની પ્રરક્રિયધા
૪-૧-૧૯૯૧નધા રફોજ કલમ ૩૬ (૧) હરઠળ અનર ૬-૪-૧૯૯૧ નધા રફોજ કલમ
૩૬ (૨) હરઠળ અપધસકચનધાઓ ઇશ્યક કરનીનર શરૂ કરવધામધામાં આવની હતની - ૨૯-૫-
૧૯૮૯ થની લગભગ બર વરર્તા પછની જ્યધારર ૧૯૮૯ નફો સસુધધારધા અપધપનયમ ૨
અસરકધારક બન્યફો.કધાયદધા હરઠળ ગસુનધાઓનની સસુનધાવણની કરવધા મધાટર રચધાયરલની
અટકધાયત ગરરકધાયદરસર અનર રદબધાતલ ગણવધામધામાં આવર અનર આ પવશધાળ મસુદધા પર
આ કફોટર્તાનફો પનણર્તાય બધાકની હફોય ત્યધામાં સસુમાંધની કફોઈપણ સમાંજોગફોમધામાં તરમનર જામનીન પર
મસુક્ત કરવધા જોઈએ. આ વધાત સધાચની છર અનર કધાયદધાનની કલમ 36 (1) નની સધાદની
ભધારધા પરથની એ સ્પષ્ટ થધાય છર કર, કધાયદધા હરઠળ કફોઈ પણ ગસુનધા મધાટર જર લફોકફો પર
કરસ ચલધાવવધામધામાં આવર તરમનની સસુનધાવણની ઝડપથની કરવધા મધાટર પવશરર અદધાલતફોનની
રચનધા પર પવધધાનમમાંડળર પવચધાર કયર્વો છર. એ પણ એટલસુમાં જ સધાચસુમાં છર કર સમાંરહતધાનની
કલમ ૩૦૯ નફો ઉદરશ સમધાન છર.એ પણ સધાચસુમાં છર કર, આ અદધાલતર શરણનીબદ્ધ
પનણર્તાયફોમધામાં ભધારપકવર્તાક જણધાવ્યસુમાં છર કર, કલમ ૧૪, ૧ અનર ૨૧ એકબનીજાનર ટકધાવની
રધાખર છર અનર પફોરણ આપર છર તથધા વ્યપક્તનર ‘વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધા’થની વમાંપચત
રધાખતફો કફોઇપણ કધાયદફો એવની પ્રરક્રિયધા નકની કરર જર ન્યધાયની, યફોગ્ય અનર વધાજબની
હફોય, એટલર કર એવની પ્રરક્રિયધા કર જર ઝડપની સસુનધાવણનીનર પ્રફોત્સધાહન આપર.જસુઓ
હસુસતૈનધારધા ખધાતકન ( )
IV પવ. હફોમ સરક્રિરટરની. , પબહધાર રધાજ્ય [(૧૯૮૦) ૧ એસ. સની.
સની. ૯૮:૧૯૮૦ એસ. સની. સની. (સનીઆરઆઈ) ૪૦], રઘસુબનીર પસમાંહ પવ. પબહધાર
રધાજ્ય [(૧૯૮૬) ૪ એસ. સની. સની. ૪૮૧:૧૯૮૬ એસ. સની. સની. (સનીઆરઆઈ)
૫૧૧] અનર કદરધા પહધારડયધા પવ. પબહધાર રધાજ્ય [(૧૯૮૩) ૨ એસ. સની. સની.
૧૦૪:૧૯૮૩ એસ. સની. સની. (સનીઆરઆઈ) ૩૬૧] મધાત્ર થફોડધા, ટધામાંકવધા મધાટર.આ
પણ અપધપનયમનની કલમ ૩૬(૧) નફો સ્પષ્ટ ઉદરશ્ય છર. જોકર, આ પ્રશમાંસનનીય હરતસુ
ત્યધારર પનષ્ફળ ગયફો જ્યધારર રધાજ્ય સરકધારર ગરટર મસુમાંબઈમધામાં પયધાર્તાપ્ત સમાંખ્યધામધામાં પવશરર
અદધાલતફોનની રચનધામધામાં પવલમાંબ કયર્વો. પ્રથમ બર પવશરર અદધાલતફોનની રચનધાનની પ્રરક્રિયધા
૪-૧-૧૯૯૧નધા રફોજ કલમ ૩૬ (૧) હરઠળ અનર ૬-૪-૧૯૯૧ નધા રફોજ કલમ
૩૬ (૨) હરઠળ અપધસકચનધાઓ ઇશ્યક કરનીનર શરૂ કરવધામધામાં આવની હતની - ૨૯-૫-
૧૯૮૯ થની લગભગ બર વરર્તા પછની જ્યધારર ૧૯૮૯ નફો સસુધધારધા અપધપનયમ ૨
અસરકધારક બન્યફો.કધાયદધા હરઠળ ગસુનધાઓનની સસુનધાવણની કરવધા મધાટર રચધાયરલની
અદધાલતફોનની સમાંખ્યધા પયધાર્તાપ્ત ન હફોવધાથની અનર આ અદધાલતફોમધામાં ન્યધાયધાધનીશફોનની
પનમણકક કરવધામધામાં પવલમાંબ થયફો હફોવધાથની, કરસફોનધા ઢગલધા થઈ ગયધા હતધા અનર
જામનીન પર છફોડવધાનની જોગવધાઈ કડક હફોવધાથની ગસુનરગધારફોનર ટટધાયલ ન ચધાલવધાનર
કધારણર જરલમધામાં રહરવસુમાં પડસુમાં હતસુમાં. અગધાઉ જણધાવ્યધા અનસુસધાર આ કધાયદધાનની કલમ ૩૭
હરઠળ દરરક ગસુનધા સમાંજરય અનર પબન-જામનીનપધાત્ર છર અનર તરમધામાં એવની જોગવધાઈ છર કર
પધામાંચ વરર્તા કર તરથની વધસુ સમયગધાળધા મધાટર દમાંડનનીય કફોઈ પણ ગસુનધા મધાટર આરફોપની
વ્યપક્તનર જામનીન પર છફોડવધામધામાં નહહીં આવર જ્યધામાં સસુધની ( ) i સરકધારની વકનીલનર
જામનીનનફો પવરફોધ કરવધાનની તક ન મળર અનર ( ) ii જો તરનફો પવરફોધ કરવધામધામાં આવર તફો
અદધાલત સમાંતસુષ્ટ થધાય છર કર તર ગસુનધાનફો દફોરની નથની અનર આ પ્રકધારનની પ્રવકપતમધામાં
સધામરલ થવધાનની સમાંભધાવનધા નથની એમ મધાનવધા મધાટર વધાજબની આધધાર હફોય.કપથત
જોગવધાઈનની કડક ભધારધાનર કધારણર કધાયદધા હરઠળ ચફોકસ અપરધાધફોમધા આરફોપની હફોય
એવધા ખકબ ઓછધા લફોકફો જામનીન મરળવની શક્યધા.હવર એક તરફ જામનીન આપવધાનફો
ઇનકધાર કરવફો અનર બનીજી તરફ કરસફોનની સસુનધાવણનીમધામાં પવલમાંબ કરવફો સ્પષ્ટ રનીતર
અયફોગ્ય અનર ગરરવ્યધાજબની છર તથધા કધાયદધાનની કલમ ૩૬(૧), સમાંરહતધાનની કલમ
૩૦૯ અનર બમાંધધારણનની કલમ ૧૪, ૧ અનર ૨૧નની ભધાવનધાથની પવપરનીત છર. અમર
કધાયદધાનની કલમ ૩૭ મધામાં કધાયદધાકનીય જોગવધાઈઓ શફોધવધા અમાંગર જાગકત છનીએ, જરમધામાં
કધાયદધા હરઠળ ગસુનધાનફો આરફોપ મકકવધામધામાં આવરલની વ્યપક્તનર મસુક્ત કરવધા અગધાઉ
સમાંતફોરની શકધાય તરવની શરતફો સકચવવધામધામાં આવની છર. ખરરખર, આપણર ચસુકધાદધાનધા
અગધાઉનધા ભધાગમધામાં આ પવભધાગનફો ઉલરખ કયર્વો છર. અમર કરતધાર પસમાંહ પવરુદ્ધ પમાંજાબ
રધાજ્ય [(૧૯૯૪) ૩ એસસનીસની ૫૬૯:] સ્ટરટ ઓફ પમાંજાબ [(૧૯૯૪) ૩
એસસનીસની ૫૬૯ :૧૯૯૪ એસ.સની.સની. (રક્રિ) ૮૯૯)] : મધામાં બમાંધધારણનીય બહેંચ
દધારધા ટધાડધા કધાયદધાનની કલમ ૨૦ મધામાં સમધાન જોગવધાઈ પર મકકવધામધામાં આવરલધા
અથર્તાઘટનનર પણ ધ્યધાનમધામાં રધાખ્યસુમાં છર. આ જોગવધાઈ હફોવધા છતધામાં, અમર ઉપર જણધાવ્યધા
પ્રમધાણર મસુખ્યત્વર અનસુચ્છરદ ૨૧ નની પવચધારણધા પર પનદરશ કયર્વો છર , કધારણ કર આ
પનમણકક કરવધામધામાં પવલમાંબ થયફો હફોવધાથની, કરસફોનધા ઢગલધા થઈ ગયધા હતધા અનર
જામનીન પર છફોડવધાનની જોગવધાઈ કડક હફોવધાથની ગસુનરગધારફોનર ટટધાયલ ન ચધાલવધાનર
કધારણર જરલમધામાં રહરવસુમાં પડસુમાં હતસુમાં. અગધાઉ જણધાવ્યધા અનસુસધાર આ કધાયદધાનની કલમ ૩૭
હરઠળ દરરક ગસુનધા સમાંજરય અનર પબન-જામનીનપધાત્ર છર અનર તરમધામાં એવની જોગવધાઈ છર કર
પધામાંચ વરર્તા કર તરથની વધસુ સમયગધાળધા મધાટર દમાંડનનીય કફોઈ પણ ગસુનધા મધાટર આરફોપની
વ્યપક્તનર જામનીન પર છફોડવધામધામાં નહહીં આવર જ્યધામાં સસુધની ( ) i સરકધારની વકનીલનર
જામનીનનફો પવરફોધ કરવધાનની તક ન મળર અનર ( ) ii જો તરનફો પવરફોધ કરવધામધામાં આવર તફો
અદધાલત સમાંતસુષ્ટ થધાય છર કર તર ગસુનધાનફો દફોરની નથની અનર આ પ્રકધારનની પ્રવકપતમધામાં
સધામરલ થવધાનની સમાંભધાવનધા નથની એમ મધાનવધા મધાટર વધાજબની આધધાર હફોય.કપથત
જોગવધાઈનની કડક ભધારધાનર કધારણર કધાયદધા હરઠળ ચફોકસ અપરધાધફોમધા આરફોપની હફોય
એવધા ખકબ ઓછધા લફોકફો જામનીન મરળવની શક્યધા.હવર એક તરફ જામનીન આપવધાનફો
ઇનકધાર કરવફો અનર બનીજી તરફ કરસફોનની સસુનધાવણનીમધામાં પવલમાંબ કરવફો સ્પષ્ટ રનીતર
અયફોગ્ય અનર ગરરવ્યધાજબની છર તથધા કધાયદધાનની કલમ ૩૬(૧), સમાંરહતધાનની કલમ
૩૦૯ અનર બમાંધધારણનની કલમ ૧૪, ૧ અનર ૨૧નની ભધાવનધાથની પવપરનીત છર. અમર
કધાયદધાનની કલમ ૩૭ મધામાં કધાયદધાકનીય જોગવધાઈઓ શફોધવધા અમાંગર જાગકત છનીએ, જરમધામાં
કધાયદધા હરઠળ ગસુનધાનફો આરફોપ મકકવધામધામાં આવરલની વ્યપક્તનર મસુક્ત કરવધા અગધાઉ
સમાંતફોરની શકધાય તરવની શરતફો સકચવવધામધામાં આવની છર. ખરરખર, આપણર ચસુકધાદધાનધા
અગધાઉનધા ભધાગમધામાં આ પવભધાગનફો ઉલરખ કયર્વો છર. અમર કરતધાર પસમાંહ પવરુદ્ધ પમાંજાબ
રધાજ્ય [(૧૯૯૪) ૩ એસસનીસની ૫૬૯:] સ્ટરટ ઓફ પમાંજાબ [(૧૯૯૪) ૩
એસસનીસની ૫૬૯ :૧૯૯૪ એસ.સની.સની. (રક્રિ) ૮૯૯)] : મધામાં બમાંધધારણનીય બહેંચ
દધારધા ટધાડધા કધાયદધાનની કલમ ૨૦ મધામાં સમધાન જોગવધાઈ પર મકકવધામધામાં આવરલધા
અથર્તાઘટનનર પણ ધ્યધાનમધામાં રધાખ્યસુમાં છર. આ જોગવધાઈ હફોવધા છતધામાં, અમર ઉપર જણધાવ્યધા
પ્રમધાણર મસુખ્યત્વર અનસુચ્છરદ ૨૧ નની પવચધારણધા પર પનદરશ કયર્વો છર , કધારણ કર આ
કફોટર્તાનની બમાંધધારણનીય ખમાંડપનીઠ દધારધા એ. આર. અમાંતસુલર પવ. આર. એસ. નધાયક
[(૧૯૯૨) ૧ એસ. સની. સની. ૨૨૫:૧૯૯૨ એસ.સની.સની. (રક્રિ) ૯૩)], જામનીન
પર મસુપક્ત, જરનર ઝડપની સસુનધાવણનીનધા અપધકધારમધામાં સમધાવની શકધાય છર, કદધાચ કરટલધાક
રકસ્સધાઓમધામાં અનસુચ્છરદ ૨૧ નની મધામાંગ હફોઈ શકર છર. અમર આખરની રજકઆત કર જરમધામાં
એવધા આરફોપનીઓ જરમનની સસુનધાવણનીમધામાં અગધાઉથની જણધાવરલધા કધારણફોસર વ્યધાજબની
સમયનફો પવલમાંબ થયફો છર, તરઓનની સધામરનની કધાયર્તાવધાહની રદ કરવધાનની તથધા તરઓનર
મસુક્ત કરવધાનની પવનમાંપત પસ્વકધાયર્તા નથની. અમર અનસુભવ્યસુમાં છર કર ઝડપની સસુનધાવણની
સસુપનપશ્ચિત કયધાર્તા વગર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનર વમાંપચત રધાખવની પણ અનસુચ્છરદ ૨૧
દધારધા ખધાતરની આપવધામધામાં આવરલધા અપધકધારનર અનસુરૂપ નથની. અલબત, આવધા
રકસ્સધાઓમધામાં વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનધા અમસુક પ્રમધાણમધામાં વમાંપચતતધાનર ટધાળની શકધાતની
નથની; પરમાંતસુ જો સસુનધાવણની બધાકની રહરતધા વમાંપચતતધાનફો સમયગધાળફો અયફોગ્ય રનીતર
લધામાંબફો થઈ જાય, તફો અનસુચ્છરદ ૨૧ દધારધા ખધાતરની આપવધામધામાં આવરલની પનષ્પકતધાનર
આમાંચકફો લધાગશર. આ કધારણર અમનર એવસુમાં લધાગ્યસુમાં છર કર આરફોપની વ્યપક્તઓનર જરલનની
જર સજા થઈ છર, તર અપરધાધ મધાટર આપવધામધામાં આવરલની મહતમ સજાનફો અડધફો ભધાગ
છર, જરથની તર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનર વધસુ વમાંપચત રધાખવની અનસુચ્છરદ ૨૧ દધારધા
કલ્પનધા કરવધામધામાં આવરલધા મકળભકત અપધકધારનસુમાં ઉલમાંઘન કરશર, જર અનસુચ્છરદ ૧૪ નની
ખધાતરનીથની દકર કરશર, જર પ્રરક્રિયધાગત બધાબતફોમધામાં ન્યધાય, પનષ્પકતધા અનર
વધાજબનીપણધાનસુમાં પણ વચન આપર છર. તફો ઉપધાય શસુમાં. આ કધાયદધા હરઠળનધા ગસુનધાઓ
ગમાંભનીર છર અનર તરથની અમર અરજદધારનધા પવદધાન વકનીલનની રજકઆત સધાથર સહમત
નથની કર અમધારર ફરરયધાદફોનર રદ કરવની જોઈએ અનર આરફોપનીઓનર મસુક્ત કરવધા જોઈએ, કર જરમનની સસુનધાવણની વધાજબની સમયથની પવલમાંબ કરર છર. વતૈકપલ્પક રનીતર, તરમણર દલનીલ
કરની હતની કર આવધા આરફોપની વ્યપક્તઓ કર જરમનની સસુનધાવણનીમધામાં વધાજબની સમયથની
પવલમાંબ થયફો છર અનર જરમનર વધસુ પવલમાંબ થવધાનની સમાંભધાવનધા છર તરમનર આ કફોટર્તા જર
શરતફો લધાદવધા યફોગ્ય ગણર છર તર શરતફો પર જામનીન પર મસુક્ત કરવધા જોઈએ. આ
[(૧૯૯૨) ૧ એસ. સની. સની. ૨૨૫:૧૯૯૨ એસ.સની.સની. (રક્રિ) ૯૩)], જામનીન
પર મસુપક્ત, જરનર ઝડપની સસુનધાવણનીનધા અપધકધારમધામાં સમધાવની શકધાય છર, કદધાચ કરટલધાક
રકસ્સધાઓમધામાં અનસુચ્છરદ ૨૧ નની મધામાંગ હફોઈ શકર છર. અમર આખરની રજકઆત કર જરમધામાં
એવધા આરફોપનીઓ જરમનની સસુનધાવણનીમધામાં અગધાઉથની જણધાવરલધા કધારણફોસર વ્યધાજબની
સમયનફો પવલમાંબ થયફો છર, તરઓનની સધામરનની કધાયર્તાવધાહની રદ કરવધાનની તથધા તરઓનર
મસુક્ત કરવધાનની પવનમાંપત પસ્વકધાયર્તા નથની. અમર અનસુભવ્યસુમાં છર કર ઝડપની સસુનધાવણની
સસુપનપશ્ચિત કયધાર્તા વગર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનર વમાંપચત રધાખવની પણ અનસુચ્છરદ ૨૧
દધારધા ખધાતરની આપવધામધામાં આવરલધા અપધકધારનર અનસુરૂપ નથની. અલબત, આવધા
રકસ્સધાઓમધામાં વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનધા અમસુક પ્રમધાણમધામાં વમાંપચતતધાનર ટધાળની શકધાતની
નથની; પરમાંતસુ જો સસુનધાવણની બધાકની રહરતધા વમાંપચતતધાનફો સમયગધાળફો અયફોગ્ય રનીતર
લધામાંબફો થઈ જાય, તફો અનસુચ્છરદ ૨૧ દધારધા ખધાતરની આપવધામધામાં આવરલની પનષ્પકતધાનર
આમાંચકફો લધાગશર. આ કધારણર અમનર એવસુમાં લધાગ્યસુમાં છર કર આરફોપની વ્યપક્તઓનર જરલનની
જર સજા થઈ છર, તર અપરધાધ મધાટર આપવધામધામાં આવરલની મહતમ સજાનફો અડધફો ભધાગ
છર, જરથની તર વ્યપક્તગત સ્વતમાંત્રતધાનર વધસુ વમાંપચત રધાખવની અનસુચ્છરદ ૨૧ દધારધા
કલ્પનધા કરવધામધામાં આવરલધા મકળભકત અપધકધારનસુમાં ઉલમાંઘન કરશર, જર અનસુચ્છરદ ૧૪ નની
ખધાતરનીથની દકર કરશર, જર પ્રરક્રિયધાગત બધાબતફોમધામાં ન્યધાય, પનષ્પકતધા અનર
વધાજબનીપણધાનસુમાં પણ વચન આપર છર. તફો ઉપધાય શસુમાં. આ કધાયદધા હરઠળનધા ગસુનધાઓ
ગમાંભનીર છર અનર તરથની અમર અરજદધારનધા પવદધાન વકનીલનની રજકઆત સધાથર સહમત
નથની કર અમધારર ફરરયધાદફોનર રદ કરવની જોઈએ અનર આરફોપનીઓનર મસુક્ત કરવધા જોઈએ, કર જરમનની સસુનધાવણની વધાજબની સમયથની પવલમાંબ કરર છર. વતૈકપલ્પક રનીતર, તરમણર દલનીલ
કરની હતની કર આવધા આરફોપની વ્યપક્તઓ કર જરમનની સસુનધાવણનીમધામાં વધાજબની સમયથની
પવલમાંબ થયફો છર અનર જરમનર વધસુ પવલમાંબ થવધાનની સમાંભધાવનધા છર તરમનર આ કફોટર્તા જર
શરતફો લધાદવધા યફોગ્ય ગણર છર તર શરતફો પર જામનીન પર મસુક્ત કરવધા જોઈએ. આ
સકચન અમધારધા મધાટર પ્રશમાંસનનીય છર. મહધારધાષ્ટટ સરકધારનધા પવદવધાન વકનીલર અમનર
જણધાવ્યસુમાં હતસુમાં કર, ત્યધારબધાદ વધધારધાનની સ્પરશનીયલ કફોટર્તાનની રચનધા કરવધામધામાં આવની છર, પરમાંતસુ રધાજ્યમધામાં આવધા કરસફો મફોટની સમાંખ્યધામધામાં લમાંપબત હફોવધાનર કધારણર અમનર ડર છર કર, તરનધાથની આવધા કરસફોનધા પવશધાળ જથ્થધામધામાં નનોંધપધાત્ર ઘટધાડફો થવધાનની સમાંભધાવનધા નથની.
એટલર અમર નનીચર મસુજબ પનદરશ આપનીએ છનીએછેઃ
( ) i જ્યધામાં કધાચધાકધામનધા કરદની પર પધામાંચ વરર્તા કર તરનધાથની ઓછની કરદનની સજા અનર
દમાંડનની જોગવધાઈ ધરધાવતધા કધાયદધા હરઠળ કફોઈ અપરધાધ કરવધાનફો આરફોપ
મકકવધામધામાં આવર છર, ત્યધામાં આ પ્રકધારનધામાં કરદનીનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં
આવશર, જો તરણર ઓછધામધામાં ઓછની અડધની સજા જરલમધામાં ભફોગવરલ હફોય અનર
જ્યધામાં તરનધા પર એકથની વધસુ ગસુનધા મધાટર આરફોપ મકકવધામધામાં આવ્યફો હફોય, તફો
તરનર સસૌથની વધસુ સજાનની જોગવધાઈ ધરધાવતફો ગસુનફો લધાગસુ પડશર. જો અપરધાધ
કર જરનધાથની તરનર દફોપરત ઠરરવવધામધામાં આવ્યફો છર તર મહતમ દમાંડ નકની કરર છર, તફો જામનીન રકમ કપથત રકમનધા ૫૦% હશર અનર તર જ રકમ મધાટર બર
જામનીનગનીરની જોઈશર. જો મહતમ દમાંડ પનધધાર્તારરત કરવધામધામાં આવ્યફો ન હફોય તફો, સમાંબમાંપધત સ્પરશનીયલ જજનર સમાંતફોર થધાય, એટલની રકમ મધાટર બર સધ્ધર
જામનીન સધાથર જામનીન મમાંજસુર કરવધામધામાં આવશર.
( ) ii જ્યધામાં કધાચધાકધામનધા આરફોપનીનર પધામાંચ વરર્તાથની વધસુ સજા અનર દમાંડનની જોગવધાઈ
ધરધાવતધા કધાયદધા હરઠળ ગસુનધા(ઓ) મધાટર આરફોપ મકકવધામધામાં આવ્યફો હફોય, ત્યધામાં
આ પ્રકધારનધા કધાચધાકધામનધા આરફોપની ઉપરફોક્ત (૧) મધામાં દશધાર્તાવરલની શરત કર
તરનધા જામનીનનની રકમ કફોઈપણ સમાંજોગફોમધામાં રૂ.૫૦,૦૦૦/- કરતધામાં ઓછની
નહહીં અનર સરખની રકમ મધાટર બર જામનીન સધાથર, જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં
આવશર.
( ) iii જ્યધામાં કધાચધાકધામનધા આરફોપનીનર લઘસુતમ દસ વરર્તાનની કરદ અનર ઓછધામધામાં ઓછધા
જણધાવ્યસુમાં હતસુમાં કર, ત્યધારબધાદ વધધારધાનની સ્પરશનીયલ કફોટર્તાનની રચનધા કરવધામધામાં આવની છર, પરમાંતસુ રધાજ્યમધામાં આવધા કરસફો મફોટની સમાંખ્યધામધામાં લમાંપબત હફોવધાનર કધારણર અમનર ડર છર કર, તરનધાથની આવધા કરસફોનધા પવશધાળ જથ્થધામધામાં નનોંધપધાત્ર ઘટધાડફો થવધાનની સમાંભધાવનધા નથની.
એટલર અમર નનીચર મસુજબ પનદરશ આપનીએ છનીએછેઃ
( ) i જ્યધામાં કધાચધાકધામનધા કરદની પર પધામાંચ વરર્તા કર તરનધાથની ઓછની કરદનની સજા અનર
દમાંડનની જોગવધાઈ ધરધાવતધા કધાયદધા હરઠળ કફોઈ અપરધાધ કરવધાનફો આરફોપ
મકકવધામધામાં આવર છર, ત્યધામાં આ પ્રકધારનધામાં કરદનીનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં
આવશર, જો તરણર ઓછધામધામાં ઓછની અડધની સજા જરલમધામાં ભફોગવરલ હફોય અનર
જ્યધામાં તરનધા પર એકથની વધસુ ગસુનધા મધાટર આરફોપ મકકવધામધામાં આવ્યફો હફોય, તફો
તરનર સસૌથની વધસુ સજાનની જોગવધાઈ ધરધાવતફો ગસુનફો લધાગસુ પડશર. જો અપરધાધ
કર જરનધાથની તરનર દફોપરત ઠરરવવધામધામાં આવ્યફો છર તર મહતમ દમાંડ નકની કરર છર, તફો જામનીન રકમ કપથત રકમનધા ૫૦% હશર અનર તર જ રકમ મધાટર બર
જામનીનગનીરની જોઈશર. જો મહતમ દમાંડ પનધધાર્તારરત કરવધામધામાં આવ્યફો ન હફોય તફો, સમાંબમાંપધત સ્પરશનીયલ જજનર સમાંતફોર થધાય, એટલની રકમ મધાટર બર સધ્ધર
જામનીન સધાથર જામનીન મમાંજસુર કરવધામધામાં આવશર.
( ) ii જ્યધામાં કધાચધાકધામનધા આરફોપનીનર પધામાંચ વરર્તાથની વધસુ સજા અનર દમાંડનની જોગવધાઈ
ધરધાવતધા કધાયદધા હરઠળ ગસુનધા(ઓ) મધાટર આરફોપ મકકવધામધામાં આવ્યફો હફોય, ત્યધામાં
આ પ્રકધારનધા કધાચધાકધામનધા આરફોપની ઉપરફોક્ત (૧) મધામાં દશધાર્તાવરલની શરત કર
તરનધા જામનીનનની રકમ કફોઈપણ સમાંજોગફોમધામાં રૂ.૫૦,૦૦૦/- કરતધામાં ઓછની
નહહીં અનર સરખની રકમ મધાટર બર જામનીન સધાથર, જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં
આવશર.
( ) iii જ્યધામાં કધાચધાકધામનધા આરફોપનીનર લઘસુતમ દસ વરર્તાનની કરદ અનર ઓછધામધામાં ઓછધા
એક લધાખ રૂપપયધાનધા દમાંડનની જોગવધાઈ ધરધાવતધા કધાયદધા હરઠળ ગસુનધા મધાટર
દફોપરત ઠરરવવધામધામાં આવરલ છર, જો તર ઓછધામધામાં ઓછધા પધામાંચ વરર્તાથની જરલમધામાં
હફોય, સધાથર તર એક લધાખ રૂપપયધાનની રકમનની બર જામનીનગનીરની સધાથર જામનીન
આપર છર, તફો આ પ્રકધારનધામાં કરદનીનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવશર.
( ) iv જ્યધામાં કફોઈ કધાચધાકધામનધા આરફોપનીનર કધાયદધાનની કલમ ૩૧ અનર ૩૧-ક હરઠળ
દમાંડનનીય અપરધાધ કરવધા બદલ દફોપરત ઠરરવવધામધામાં આવર છર, ત્યધામાં આ
પ્રકધારનધામાં કધાચધાકધામનધા આરફોપનીનર આ આદરશનર આધધારર જામનીન પર મસુક્ત
કરવધાનફો અપધકધાર રહરશર નહહીં.
ઉપરફોક્ત જોગવધાઈઓ, ખમાંડ ( ), ( ) i ii અનર ( ) iii મધામાં આપરલધા પનદરશફો નનીચરનની
સધામધાન્ય શરતફોનર આપધન રહરશરછેઃ
( ) i જામનીન પર છ
ક ટકધારફો મરળવવધાનર હકદધાર કધાચધાકધામનધા આરફોપની સમાંબમાંપધત
સ્પરશનીયલ કફોટર્તાનધા પવદધાન જજનની પધાસર પફોતધાનફો પધાસપફોટર્તા જમધા કરધાવશર
અનર જો તરનની પધાસર પધાસપફોટર્તા ન હફોય તફો તરણર સ્પરશનીયલ જજ દધારધા સકપચત
કરવધામધામાં આવરલધા નમકનધામધામાં આ સમાંબમાંધમધામાં સફોગમાંદનધામસુમાં દધાખલ કરવસુમાં પડશર.
પછનીનધા રકસ્સધામધામાં, પવશરર ન્યધાયધાધનીશનર, જો તરમનની પધાસરનધા પનવરદનનની
ચફોકસધાઈ પર શમાંકધા કરવધાનસુમાં કધારણ હશર, તફો સમાંબમાંપધત પધાસપફોટર્તા અપધકધારનીનર
પનવરદનનની ચકધાસણની કરવધા મધાટર લખશર અનર પધાસપફોટર્તા અપધકધારની તરમનધા
રરકફોડર્તાનની ચકધાસણની કરશર અનર ત્રણ અઠવધારડયધાનની અમાંદર જવધાબ આપશર.
જો તર સમયનની અમાંદર જવધાબ આપવધામધામાં પનષ્ફળ જશર તફો સ્પરશનીયલ જજ
કરદનીનધા પનવરદન પર કધાયર્તાવધાહની કરવધા મધાટર હકદધાર રહરશર;
( ) ii જામનીન પર છ
સુ ટધા બધાદ, જ્યધામાં સસુધની પવશરર ન્યધાયધાધનીશ પધાસરથની અગધાઉથની
ગરરહધાજરનીનની રજા ન લરવધામધામાં આવર ત્યધામાં સસુધની, ખમાંડ ( ) i હરઠળ આવરની
દફોપરત ઠરરવવધામધામાં આવરલ છર, જો તર ઓછધામધામાં ઓછધા પધામાંચ વરર્તાથની જરલમધામાં
હફોય, સધાથર તર એક લધાખ રૂપપયધાનની રકમનની બર જામનીનગનીરની સધાથર જામનીન
આપર છર, તફો આ પ્રકધારનધામાં કરદનીનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવશર.
( ) iv જ્યધામાં કફોઈ કધાચધાકધામનધા આરફોપનીનર કધાયદધાનની કલમ ૩૧ અનર ૩૧-ક હરઠળ
દમાંડનનીય અપરધાધ કરવધા બદલ દફોપરત ઠરરવવધામધામાં આવર છર, ત્યધામાં આ
પ્રકધારનધામાં કધાચધાકધામનધા આરફોપનીનર આ આદરશનર આધધારર જામનીન પર મસુક્ત
કરવધાનફો અપધકધાર રહરશર નહહીં.
ઉપરફોક્ત જોગવધાઈઓ, ખમાંડ ( ), ( ) i ii અનર ( ) iii મધામાં આપરલધા પનદરશફો નનીચરનની
સધામધાન્ય શરતફોનર આપધન રહરશરછેઃ
( ) i જામનીન પર છ
ક ટકધારફો મરળવવધાનર હકદધાર કધાચધાકધામનધા આરફોપની સમાંબમાંપધત
સ્પરશનીયલ કફોટર્તાનધા પવદધાન જજનની પધાસર પફોતધાનફો પધાસપફોટર્તા જમધા કરધાવશર
અનર જો તરનની પધાસર પધાસપફોટર્તા ન હફોય તફો તરણર સ્પરશનીયલ જજ દધારધા સકપચત
કરવધામધામાં આવરલધા નમકનધામધામાં આ સમાંબમાંધમધામાં સફોગમાંદનધામસુમાં દધાખલ કરવસુમાં પડશર.
પછનીનધા રકસ્સધામધામાં, પવશરર ન્યધાયધાધનીશનર, જો તરમનની પધાસરનધા પનવરદનનની
ચફોકસધાઈ પર શમાંકધા કરવધાનસુમાં કધારણ હશર, તફો સમાંબમાંપધત પધાસપફોટર્તા અપધકધારનીનર
પનવરદનનની ચકધાસણની કરવધા મધાટર લખશર અનર પધાસપફોટર્તા અપધકધારની તરમનધા
રરકફોડર્તાનની ચકધાસણની કરશર અનર ત્રણ અઠવધારડયધાનની અમાંદર જવધાબ આપશર.
જો તર સમયનની અમાંદર જવધાબ આપવધામધામાં પનષ્ફળ જશર તફો સ્પરશનીયલ જજ
કરદનીનધા પનવરદન પર કધાયર્તાવધાહની કરવધા મધાટર હકદધાર રહરશર;
( ) ii જામનીન પર છ
સુ ટધા બધાદ, જ્યધામાં સસુધની પવશરર ન્યધાયધાધનીશ પધાસરથની અગધાઉથની
ગરરહધાજરનીનની રજા ન લરવધામધામાં આવર ત્યધામાં સસુધની, ખમાંડ ( ) i હરઠળ આવરની
લરવધાયરલધા કધાચધાકધામનધા કરદનીઓનધા કરસમધામાં મરહનધામધામાં ઓછધામધામાં ઓછફો એક
વખત, ખમાંડ ( ) ii હરઠળ આવરની લરવધાયરલધાનધા કરસમધામાં પખવધારડયધામધામાં એક
વધાર અનર ખમાંડ ( ) iii મધામાં આવરની લરવધાયરલધાનધા કરસમધામાં અઠવધારડયધામધામાં એક
વધાર, પફોલનીસ સ્ટરશન કર જયધામાં તરનધા પવરુદ્ધ ફરરયધાદ મધામાંડવધામધામાં આવરલ હફોય
ત્યધામાં હધાજર રહરશર;
( ) iii ખમાંડ( ) ii અનર ( ) iii મધામાં આપવધામધામાં આવરલધા પનદરશફોનફો લધાભ તર આરફોપનીઓનર
નહહીં મળર, જરમણર પવદધાન સ્પરશનીયલ જજનધા મતર, લરપખત કધારણફોસર, પસુરધાવધા સધાથર છરડછધાડ કરવધાનની અથવધા ફરરયધાદની સધાકનીઓનર પ્રભધાપવત
કરવધાનની સમાંભધાવનધા હફોય;
( ) iv કરસનધા કધાચધાકધામનધા પવદરશની આરફોપનીઓનધા રકસ્સધામધામાં, સ્પરશનીયલ જજ તરમનધા
પધાસપફોટર્તા જપ્ત કરવધા ઉપરધામાંત જર દરશનધા પવદરશની આરફોપનીઓ હફોય તર દરશનધા
દકતધાવધાસ/હધાઈ કપમશન પધાસરથની બધામાંહરધરની પ્રમધાણપત્ર મધામાંગશર કર કપથત
આરફોપની દરશ છફોડશર નહહીં અનર જ્યધારર પણ જરૂર પડશર ત્યધારર સ્પરશનીયલ કફોટર્તા
સમક હધાજર થશર;
( ) v કધાચધાકધામનધા આરફોપનીએ સ્પરશનીયલ કફોટર્તાનની રચનધા કરરલધા પવસ્તધારમધામાંથની પવદધાન
સ્પરશનીયલ જજનની પરવધાનગની પવનધા બહધાર જવસુમાં નહહીં;
( ) vi કધાચધાકધામનધા આરફોપની જામનીનનની રકમ જરટલની રકમ રફોકડમધામાં જમધા કરધાવનીનર
જામનીન આપની શકર છર;
( ) vii જો ઉપરફોક્ત શરતફોમધામાંથની કફોઇપણ શરતફોનસુમાં ઉલમાંઘન થધાય અથવધા જામનીનનર
રદ કરવધાનફો કરસ અન્યથધા બનર તફો સ્પરશનીયલ જજ રદ કરવધા મધાટર સ્વતમાંત્ર
રહરશર;
( ) viii આ આદરશનર અનસુસરનીનર કધાચધાકધામનધા આરફોપનીઓનની મસુપક્ત પછની, જર
કરસફોનની સસુનધાવણની ચધાલની રહની છર અનર જરલમધામાં છર તરવધા કરસફોનર પ્રધાથપમકતધા
આપવધામધામાં આવશર અનર સ્પરશનીયલ કફોટર્તા સમાંરહતધાનની કલમ ૩૦૯ મધામાં
વખત, ખમાંડ ( ) ii હરઠળ આવરની લરવધાયરલધાનધા કરસમધામાં પખવધારડયધામધામાં એક
વધાર અનર ખમાંડ ( ) iii મધામાં આવરની લરવધાયરલધાનધા કરસમધામાં અઠવધારડયધામધામાં એક
વધાર, પફોલનીસ સ્ટરશન કર જયધામાં તરનધા પવરુદ્ધ ફરરયધાદ મધામાંડવધામધામાં આવરલ હફોય
ત્યધામાં હધાજર રહરશર;
( ) iii ખમાંડ( ) ii અનર ( ) iii મધામાં આપવધામધામાં આવરલધા પનદરશફોનફો લધાભ તર આરફોપનીઓનર
નહહીં મળર, જરમણર પવદધાન સ્પરશનીયલ જજનધા મતર, લરપખત કધારણફોસર, પસુરધાવધા સધાથર છરડછધાડ કરવધાનની અથવધા ફરરયધાદની સધાકનીઓનર પ્રભધાપવત
કરવધાનની સમાંભધાવનધા હફોય;
( ) iv કરસનધા કધાચધાકધામનધા પવદરશની આરફોપનીઓનધા રકસ્સધામધામાં, સ્પરશનીયલ જજ તરમનધા
પધાસપફોટર્તા જપ્ત કરવધા ઉપરધામાંત જર દરશનધા પવદરશની આરફોપનીઓ હફોય તર દરશનધા
દકતધાવધાસ/હધાઈ કપમશન પધાસરથની બધામાંહરધરની પ્રમધાણપત્ર મધામાંગશર કર કપથત
આરફોપની દરશ છફોડશર નહહીં અનર જ્યધારર પણ જરૂર પડશર ત્યધારર સ્પરશનીયલ કફોટર્તા
સમક હધાજર થશર;
( ) v કધાચધાકધામનધા આરફોપનીએ સ્પરશનીયલ કફોટર્તાનની રચનધા કરરલધા પવસ્તધારમધામાંથની પવદધાન
સ્પરશનીયલ જજનની પરવધાનગની પવનધા બહધાર જવસુમાં નહહીં;
( ) vi કધાચધાકધામનધા આરફોપની જામનીનનની રકમ જરટલની રકમ રફોકડમધામાં જમધા કરધાવનીનર
જામનીન આપની શકર છર;
( ) vii જો ઉપરફોક્ત શરતફોમધામાંથની કફોઇપણ શરતફોનસુમાં ઉલમાંઘન થધાય અથવધા જામનીનનર
રદ કરવધાનફો કરસ અન્યથધા બનર તફો સ્પરશનીયલ જજ રદ કરવધા મધાટર સ્વતમાંત્ર
રહરશર;
( ) viii આ આદરશનર અનસુસરનીનર કધાચધાકધામનધા આરફોપનીઓનની મસુપક્ત પછની, જર
કરસફોનની સસુનધાવણની ચધાલની રહની છર અનર જરલમધામાં છર તરવધા કરસફોનર પ્રધાથપમકતધા
આપવધામધામાં આવશર અનર સ્પરશનીયલ કફોટર્તા સમાંરહતધાનની કલમ ૩૦૯ મધામાં
આપવધામધામાં આવરલની જોગવધાઈ અનસુસધાર તરમનની સધામર કધાયર્તાવધાહની કરશર.
૧૬. અમર કહનીએ છનીએ કર ઉપરફોક્ત પનદરશફોનફો આશય એવધા કરસફો કર જરમધામાં આરફોપનીઓ
જરલમધામાં છર અનર તરમનની સસુનધાવણની પવલમાંબમધામાં છર તરનધા મધાટર એક વખતનધા પનદરશફો
તરનીકર કધામ કરવધાનફો છર. તરનફો આશય કધાયદધાનની કલમ ૩૭ હરઠળ જામનીન મમાંજકર
કરવધાનની સ્પરશનીયલ કફોટર્તાનની સતધામધામાં હસ્તકરપ કરવધાનફો નથની. સ્પરશનીયલ કફોટર્તા બધાકની
રહરલધા કરસફોનધા પનકધાલમધામાં અપતશય પવલમાંબનની ફરરયધાદનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર તર સતધાનફો
ઉપયફોગ કરવધા મધાટર સ્વતમાંત્ર રહરશર. જો આરફોપની તરનફો દસુરુપયફોગ કરર અનર જામનીન રદ
કરવધા મધાટરનધા આધધાર હફોય તફો પનદરશફો હફોવધા છતધામાં, સ્પરશનીયલ કફોટર્તા જામનીન રદ કરવધા
મધાટર સ્વતમાંત્ર રહરશર. છરલર, અમર આ આદરશનધામાં અમલનીકરણમધામાં કફોઈ પણ પ્રકધારનની
મસુશ્કરલની ઊભની થધાય તફો તરનધા અમલનીકરણમધા સ્વતમાંત્રતધા આપનીએ છનીએ."
૬૫. અમર એક પધાસધા પર સ્પષ્ટતધા કરનીએ છનીએ જર કફોડનની કલમ ૧૭૦ નધા
અથર્તાઘટન પર આધધારરત છર. અન્ય અપરધાધફો મધાટર કરવધામધામાં આવરલની અમધારની ચચધાર્તા આ
કરસફોનર પણ લધાગસુ પડશર. આ પસ્થપત સ્પષ્ટ કરવધા મધાટર, અમર એવસુમાં કહનીએ છનીએ કર જો
કફોઈ આરફોપની પહરલરથની જ કરદ છર, તફો તર ચધાલસુ રહરશર અનર તરથની, એ કહરવધાનની જરૂર નથની
કર પવશરર કધાયદધાનની જોગવધાઈ પછની લધાગસુ થશર. તર મધાત્ર એવધા રકસ્સધા મધાટર છર કર જ્યધામાં
ફરરયધાદની પક દધારધા જાણની જોઈનર ધરપકડ કરવધામધામાં આવની નથની અથવધા ધરપકડ
કરવધામધામાં આવની છર અનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવરલ છર, ત્યધારર કફોટર્તા મધાટર વધસુ
ધરપકડ કરવધાનની જરૂર નથની. એ જ રનીતર, અમર એમ પણ ઉમરરનીશસુમાં કર સમધાન જોગવધાઇ
૧૬. અમર કહનીએ છનીએ કર ઉપરફોક્ત પનદરશફોનફો આશય એવધા કરસફો કર જરમધામાં આરફોપનીઓ
જરલમધામાં છર અનર તરમનની સસુનધાવણની પવલમાંબમધામાં છર તરનધા મધાટર એક વખતનધા પનદરશફો
તરનીકર કધામ કરવધાનફો છર. તરનફો આશય કધાયદધાનની કલમ ૩૭ હરઠળ જામનીન મમાંજકર
કરવધાનની સ્પરશનીયલ કફોટર્તાનની સતધામધામાં હસ્તકરપ કરવધાનફો નથની. સ્પરશનીયલ કફોટર્તા બધાકની
રહરલધા કરસફોનધા પનકધાલમધામાં અપતશય પવલમાંબનની ફરરયધાદનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર તર સતધાનફો
ઉપયફોગ કરવધા મધાટર સ્વતમાંત્ર રહરશર. જો આરફોપની તરનફો દસુરુપયફોગ કરર અનર જામનીન રદ
કરવધા મધાટરનધા આધધાર હફોય તફો પનદરશફો હફોવધા છતધામાં, સ્પરશનીયલ કફોટર્તા જામનીન રદ કરવધા
મધાટર સ્વતમાંત્ર રહરશર. છરલર, અમર આ આદરશનધામાં અમલનીકરણમધામાં કફોઈ પણ પ્રકધારનની
મસુશ્કરલની ઊભની થધાય તફો તરનધા અમલનીકરણમધા સ્વતમાંત્રતધા આપનીએ છનીએ."
૬૫. અમર એક પધાસધા પર સ્પષ્ટતધા કરનીએ છનીએ જર કફોડનની કલમ ૧૭૦ નધા
અથર્તાઘટન પર આધધારરત છર. અન્ય અપરધાધફો મધાટર કરવધામધામાં આવરલની અમધારની ચચધાર્તા આ
કરસફોનર પણ લધાગસુ પડશર. આ પસ્થપત સ્પષ્ટ કરવધા મધાટર, અમર એવસુમાં કહનીએ છનીએ કર જો
કફોઈ આરફોપની પહરલરથની જ કરદ છર, તફો તર ચધાલસુ રહરશર અનર તરથની, એ કહરવધાનની જરૂર નથની
કર પવશરર કધાયદધાનની જોગવધાઈ પછની લધાગસુ થશર. તર મધાત્ર એવધા રકસ્સધા મધાટર છર કર જ્યધામાં
ફરરયધાદની પક દધારધા જાણની જોઈનર ધરપકડ કરવધામધામાં આવની નથની અથવધા ધરપકડ
કરવધામધામાં આવની છર અનર જામનીન પર મસુક્ત કરવધામધામાં આવરલ છર, ત્યધારર કફોટર્તા મધાટર વધસુ
ધરપકડ કરવધાનની જરૂર નથની. એ જ રનીતર, અમર એમ પણ ઉમરરનીશસુમાં કર સમધાન જોગવધાઇ
ધરધાવતધા અથવધા પવશરર કધાયદધા હરઠળ ઉપલબ્ધ સમાંરહતધાનની કલમ ૧૬૭ (૨) જરવની
સમધાન જોગવધાઈ હફોય તફો, આરફોપનીનર રડફફોલ્ટ જામનીન મધાટર હકદધાર બનધાવશર. અહહીં
પણ સમાંરહતધાનની કલમ ૪૪૦ હરઠળનધા કફોટર્તાનધા સમાંતફોર થવફો જોઇએ.
આપથર્તાક ગસુનધા (શરણની ડની)
૬૬. હવર આપણર આપથર્તાક અપરધાધફો પર ચચધાર્તા કરવધાનની બધાકની છર. પવચધારણધા મધાટરનફો
પ્રશ્ન એ છર કર, તરનર પફોતર એક વગર્તા તરનીકર ગણવફો જોઈએ કર નહહીં. પની. પચદમ્બરમ પવ.
ડધાયરરક્ટફોરરટ ઓફ એન્ફફોસર્તામરન્ટ, (૨૦૨૦) ૧૩ એસસનીસની ૭૯૧ નધા કરસમધામાં આ
અદધાલતમધામાં આ મસુદર પહરલધામાંથની જ સસુનધાવણની થઈ ચકકની છર. ગસુનધાનની ગમાંભનીરતધા, પવશરર
કધાયદધાનફો ઉદરશ અનર તરમધામાં સમધાપવષ્ટ સમાંજોગફો એવધા કરટલધાક પરરબળફો છર, જરનની નનોંધ
સજાનધા સમયગધાળધાનની સધાથર લરવની જોઈએ. છરવટર, આપથર્તાક અપરધાધફોનર આ પ્રમધાણર
વગર્ગીકક ત કરની શકધાય નહહીં, કધારણ કર, તરમધામાં પવપવધ પ્રવકપતઓ સધામરલ હફોય છર અનર
દરરક કરસમધામાં તર અલગ અલગ હફોઈ શકર છર. આથની, અદધાલત તરફથની તમધામ
અપરધાધફોનર એક જકથમધામાં વગર્ગીકક ત કરવધા અનર તર આધધારર જામનીન નધામમાંજકર કરવધાનની
સલધાહ આપવધામધામાં આવતની નથની. એ કહરવસુમાં પકરતસુમાં છર કર, નનીચર દશધાર્તાવરલધા ચસુકધાદધાઓમધામાં
સમધાન જોગવધાઈ હફોય તફો, આરફોપનીનર રડફફોલ્ટ જામનીન મધાટર હકદધાર બનધાવશર. અહહીં
પણ સમાંરહતધાનની કલમ ૪૪૦ હરઠળનધા કફોટર્તાનધા સમાંતફોર થવફો જોઇએ.
આપથર્તાક ગસુનધા (શરણની ડની)
૬૬. હવર આપણર આપથર્તાક અપરધાધફો પર ચચધાર્તા કરવધાનની બધાકની છર. પવચધારણધા મધાટરનફો
પ્રશ્ન એ છર કર, તરનર પફોતર એક વગર્તા તરનીકર ગણવફો જોઈએ કર નહહીં. પની. પચદમ્બરમ પવ.
ડધાયરરક્ટફોરરટ ઓફ એન્ફફોસર્તામરન્ટ, (૨૦૨૦) ૧૩ એસસનીસની ૭૯૧ નધા કરસમધામાં આ
અદધાલતમધામાં આ મસુદર પહરલધામાંથની જ સસુનધાવણની થઈ ચકકની છર. ગસુનધાનની ગમાંભનીરતધા, પવશરર
કધાયદધાનફો ઉદરશ અનર તરમધામાં સમધાપવષ્ટ સમાંજોગફો એવધા કરટલધાક પરરબળફો છર, જરનની નનોંધ
સજાનધા સમયગધાળધાનની સધાથર લરવની જોઈએ. છરવટર, આપથર્તાક અપરધાધફોનર આ પ્રમધાણર
વગર્ગીકક ત કરની શકધાય નહહીં, કધારણ કર, તરમધામાં પવપવધ પ્રવકપતઓ સધામરલ હફોય છર અનર
દરરક કરસમધામાં તર અલગ અલગ હફોઈ શકર છર. આથની, અદધાલત તરફથની તમધામ
અપરધાધફોનર એક જકથમધામાં વગર્ગીકક ત કરવધા અનર તર આધધારર જામનીન નધામમાંજકર કરવધાનની
સલધાહ આપવધામધામાં આવતની નથની. એ કહરવસુમાં પકરતસુમાં છર કર, નનીચર દશધાર્તાવરલધા ચસુકધાદધાઓમધામાં
જણધાવ્યધા અનસુસધાર કધાયદફો આ કરત્રનસુમાં સમાંચધાલન કરશરછેઃ- -
પકવર્તાપનણર્તાયફો :-
પની. પચદમ્બરમ પવ. રડરરક્ટફોરરટ ઓફ એન્ફફોસર્તામરન્ટ, (૨૦૨૦) ૧૩ એસસનીસની ૭૯૧:
૨૩. આમ, આ અદધાલતનની બમાંધધારણનીય બહેંચર આપરલધા ચસુકધાદધાઓનધા સમાંપચત અવલફોકન
પરથની એવસુમાં તધારણ કધાઢની શકધાય છર કર જામનીનનર લગતધા મકળભકત ન્યધાયશધાસ્ત્ર એ જ
રહર છર કધારણ કર જામનીન મમાંજકર કરવધા એ પનયમ છર અનર ઇન્કધાર એ અપવધાદ છર જરથની
આરફોપનીનર પનષ્પક સસુનધાવણની કરવધાનની તક મળર તર સસુપનપશ્ચિત થધાય. જોકર, આ
બધાબતનર ધ્યધાનમધામાં રધાખતની વખતર ગસુનધાનની ગમાંભનીરતધા એક એવસુમાં પધાસસુમાં છર , જરનર
અદધાલતર ધ્યધાનમધામાં લરવધાનની જરૂર છર. આ હરતસુનની ગમાંભનીરતધાનર દરરક કરસમધામાં ઊભની થતની
હકનીકતફો અનર સમાંજોગફોમધામાંથની મરળવવની પડશર. નધાણધાકનીય અપનયપમતતધાઓનધા
રકસ્સધાઓમધામાં સમધાજ પર પડનધારધા પરરણધામફોનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર એવસુમાં નકની કરવધામધામાં
આવ્યસુમાં છર કર આપથર્તાક અપરધાધફો પણ ગમાંભનીર અપરધાધફોનની શરણનીમધામાં આવશર અનર આવની
બધાબતફોમધામાં જામનીન મધાટર કરવધામધામાં આવરલની અરજીઓ પર પવચધાર કરતની વખતર, આરફોપનીઓ સધામર લગધાવવધામધામાં આવરલધા આરફોપફોનની પ્રકક પત પ્રત્યર સમાંવરદનશનીલ
હફોવધાનધા કધારણર આ બધાબતર કફોટર પવચધાર કરવફો પડશર. ગસુનધાનની ગમાંભનીરતધાનર ધ્યધાનમધામાં
લરવધાનધા સમાંજોગફોમધામાં, એક આરફોપની દધારધા કરવધામધામાં આવરલધા અપરધાધ મધાટર પનધધાર્તારરત
સજાનની મસુદત પણ છર. ગસુનધાનની ગમાંભનીરતધાનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર આ પ્રકધારનફો પવચધાર
એક પરરબળ છર, જર સધામધાન્ય રનીતર લધાગસુ પડતધા રટટપલ ટરસ્ટ અથવધા પત્રગસુણનીય ટરસ્ટ
ઉપરધામાંત છર. આ સમાંબમાંધમધામાં એ બધાબત પણ ધ્યધાનમધામાં રધાખવની જોઈએ કર જો આરફોપ
ગમાંભનીર આપથર્તાક અપરધાધ હફોય, તફો પણ એવફો પનયમ નથની કર દરરક કરસમધામાં જામનીન
આપવધાનફો ઇનકધાર કરવફો જોઈએ, કધારણ કર પવધધાનમમાંડળ દધારધા પસધાર કરવધામધામાં
પકવર્તાપનણર્તાયફો :-
પની. પચદમ્બરમ પવ. રડરરક્ટફોરરટ ઓફ એન્ફફોસર્તામરન્ટ, (૨૦૨૦) ૧૩ એસસનીસની ૭૯૧:
૨૩. આમ, આ અદધાલતનની બમાંધધારણનીય બહેંચર આપરલધા ચસુકધાદધાઓનધા સમાંપચત અવલફોકન
પરથની એવસુમાં તધારણ કધાઢની શકધાય છર કર જામનીનનર લગતધા મકળભકત ન્યધાયશધાસ્ત્ર એ જ
રહર છર કધારણ કર જામનીન મમાંજકર કરવધા એ પનયમ છર અનર ઇન્કધાર એ અપવધાદ છર જરથની
આરફોપનીનર પનષ્પક સસુનધાવણની કરવધાનની તક મળર તર સસુપનપશ્ચિત થધાય. જોકર, આ
બધાબતનર ધ્યધાનમધામાં રધાખતની વખતર ગસુનધાનની ગમાંભનીરતધા એક એવસુમાં પધાસસુમાં છર , જરનર
અદધાલતર ધ્યધાનમધામાં લરવધાનની જરૂર છર. આ હરતસુનની ગમાંભનીરતધાનર દરરક કરસમધામાં ઊભની થતની
હકનીકતફો અનર સમાંજોગફોમધામાંથની મરળવવની પડશર. નધાણધાકનીય અપનયપમતતધાઓનધા
રકસ્સધાઓમધામાં સમધાજ પર પડનધારધા પરરણધામફોનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર એવસુમાં નકની કરવધામધામાં
આવ્યસુમાં છર કર આપથર્તાક અપરધાધફો પણ ગમાંભનીર અપરધાધફોનની શરણનીમધામાં આવશર અનર આવની
બધાબતફોમધામાં જામનીન મધાટર કરવધામધામાં આવરલની અરજીઓ પર પવચધાર કરતની વખતર, આરફોપનીઓ સધામર લગધાવવધામધામાં આવરલધા આરફોપફોનની પ્રકક પત પ્રત્યર સમાંવરદનશનીલ
હફોવધાનધા કધારણર આ બધાબતર કફોટર પવચધાર કરવફો પડશર. ગસુનધાનની ગમાંભનીરતધાનર ધ્યધાનમધામાં
લરવધાનધા સમાંજોગફોમધામાં, એક આરફોપની દધારધા કરવધામધામાં આવરલધા અપરધાધ મધાટર પનધધાર્તારરત
સજાનની મસુદત પણ છર. ગસુનધાનની ગમાંભનીરતધાનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર આ પ્રકધારનફો પવચધાર
એક પરરબળ છર, જર સધામધાન્ય રનીતર લધાગસુ પડતધા રટટપલ ટરસ્ટ અથવધા પત્રગસુણનીય ટરસ્ટ
ઉપરધામાંત છર. આ સમાંબમાંધમધામાં એ બધાબત પણ ધ્યધાનમધામાં રધાખવની જોઈએ કર જો આરફોપ
ગમાંભનીર આપથર્તાક અપરધાધ હફોય, તફો પણ એવફો પનયમ નથની કર દરરક કરસમધામાં જામનીન
આપવધાનફો ઇનકધાર કરવફો જોઈએ, કધારણ કર પવધધાનમમાંડળ દધારધા પસધાર કરવધામધામાં
આવરલધા સસુસમાંગત અપધપનયમમધામાં આવફો કફોઈ પ્રપતબમાંધ નથની અનર જામનીનનધામાં
ન્યધાયશધાસ્ત્રમધામાં એવની જોગવધાઈ પણ નથની. એટલર પનષ્કરર્તા એ છર કર, આરફોપનની
પ્રકક પત અનર ગમાંભનીરતધા ધ્યધાનમધામાં લનીધધા વગર, એક અન્ય કરસનની પકવર્તાવતર્ગી મમાંજકરની
અથવધા જામનીન નધામમાંજકર કરવધા મધાટર આધધાર નહહીં બનર, ભલર તર પસદ્ધધામાંત પર અસર
કરર. પરમાંતસુ, આખરર તરમધામાં સધામરલ હકનીકતફોનધા આધધારર કરસ-ટસુ-કરસ આધધાર પર
પવચધારણધા કરવની પડશર અનર ટટધાયલ મધાટર આરફોપનીનની હધાજરની સસુપનપશ્ચિત કરવની પડશર.
સમાંજય ચમાંદ્ર પવ. સનીબનીઆઈ (૨૦૧૨) ૧ એસસનીસની ૪૦:
"૩૯. વતર્તામધાન કરસનની હકનીકતફોનફો ઉલરખ કરનીએ તફો, બમાંનર અદધાલતફો બર કધારણફોસર જામનીન
આપવધાનફો ઇનકધાર કરની ચકકની છરછેઃ પ્રધાથપમક આધધાર એ છર કર આરફોપની વ્યપક્તઓ
સધામર આરફોપ મકકવધામધામાં આવરલફો ગસુનફો ખકબ ગમાંભનીર છર, જરમધામાં ઊંડધા પધાયધાનધા
આયફોજનનફો સમધાવરશ થધાય છર, જરમધામાં સરકધારની પતજોરનીનર મફોટસુમાં નધાણધાકનીય નસુકસધાન
થધાય છર. વતર્તામધાન કરસમધામાં છરતરપપમાંડની અનર અપ્રમધાપણક રનીતર સમાંપપત આપવધા મધાટર
પ્રરરરત કરર છર અનર બનધાવટની દસ્તધાવરજનફો વધાસ્તપવક સ્વરૂપર ઉપયફોગ કરનીનર
છરતરપપમાંડની કરવધાનફો આરફોપ છર. આ અપરધાધ મધાટર કરદનની સજાનફો ગધાળફો સધાત વરર્તા
સસુધની લમાંબધાવવધામધામાં આવની શકર છર. એ વધાત પનછેઃશમાંકપણર સધાચની છર કર આરફોપફોનસુમાં
સ્વરૂપ પ્રધાસમાંપગક હફોઈ શકર છર, પરમાંતસુ સધાથર સધાથર જો કફોઈ પક દફોરની સધાપબત થધાય તફો
તરનર જર સજા આપવધામધામાં આવર છર તર પણ આ મસુદધા પર લધાગસુ પડર છર. આથની, જામનીન
આપવધા કર નહહીં તર નકની કરવધામધામાં, આરફોપફોનની ગમાંભનીરતધા અનર સજાનની ગમાંભનીરતધા
બમાંનરનર ધ્યધાનમધામાં લરવની જોઈએ.
૪૦. જામનીન આપવધા અથવધા નધામમાંજકર કરવધા એ કફોટર્તાનધા પવવરકધાપધકધાર હરઠળ આવર છર.
દરરક ચફોકસ કરસનની હકનીકતફો અનર સમાંજોગફોનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર મફોટધા પ્રમધાણમધામાં
જામનીન આપવધા અથવધા નકધારવધાનસુમાં પનયમન કરવધામધામાં આવર છર. પરમાંતસુ સધાથર સધાથર
આરફોપની પવરુદ્ધ સમસુદધાયનની લધાગણનીઓનર કધારણર જામનીન આપવધાનફો અપધકધાર
ન્યધાયશધાસ્ત્રમધામાં એવની જોગવધાઈ પણ નથની. એટલર પનષ્કરર્તા એ છર કર, આરફોપનની
પ્રકક પત અનર ગમાંભનીરતધા ધ્યધાનમધામાં લનીધધા વગર, એક અન્ય કરસનની પકવર્તાવતર્ગી મમાંજકરની
અથવધા જામનીન નધામમાંજકર કરવધા મધાટર આધધાર નહહીં બનર, ભલર તર પસદ્ધધામાંત પર અસર
કરર. પરમાંતસુ, આખરર તરમધામાં સધામરલ હકનીકતફોનધા આધધારર કરસ-ટસુ-કરસ આધધાર પર
પવચધારણધા કરવની પડશર અનર ટટધાયલ મધાટર આરફોપનીનની હધાજરની સસુપનપશ્ચિત કરવની પડશર.
સમાંજય ચમાંદ્ર પવ. સનીબનીઆઈ (૨૦૧૨) ૧ એસસનીસની ૪૦:
"૩૯. વતર્તામધાન કરસનની હકનીકતફોનફો ઉલરખ કરનીએ તફો, બમાંનર અદધાલતફો બર કધારણફોસર જામનીન
આપવધાનફો ઇનકધાર કરની ચકકની છરછેઃ પ્રધાથપમક આધધાર એ છર કર આરફોપની વ્યપક્તઓ
સધામર આરફોપ મકકવધામધામાં આવરલફો ગસુનફો ખકબ ગમાંભનીર છર, જરમધામાં ઊંડધા પધાયધાનધા
આયફોજનનફો સમધાવરશ થધાય છર, જરમધામાં સરકધારની પતજોરનીનર મફોટસુમાં નધાણધાકનીય નસુકસધાન
થધાય છર. વતર્તામધાન કરસમધામાં છરતરપપમાંડની અનર અપ્રમધાપણક રનીતર સમાંપપત આપવધા મધાટર
પ્રરરરત કરર છર અનર બનધાવટની દસ્તધાવરજનફો વધાસ્તપવક સ્વરૂપર ઉપયફોગ કરનીનર
છરતરપપમાંડની કરવધાનફો આરફોપ છર. આ અપરધાધ મધાટર કરદનની સજાનફો ગધાળફો સધાત વરર્તા
સસુધની લમાંબધાવવધામધામાં આવની શકર છર. એ વધાત પનછેઃશમાંકપણર સધાચની છર કર આરફોપફોનસુમાં
સ્વરૂપ પ્રધાસમાંપગક હફોઈ શકર છર, પરમાંતસુ સધાથર સધાથર જો કફોઈ પક દફોરની સધાપબત થધાય તફો
તરનર જર સજા આપવધામધામાં આવર છર તર પણ આ મસુદધા પર લધાગસુ પડર છર. આથની, જામનીન
આપવધા કર નહહીં તર નકની કરવધામધામાં, આરફોપફોનની ગમાંભનીરતધા અનર સજાનની ગમાંભનીરતધા
બમાંનરનર ધ્યધાનમધામાં લરવની જોઈએ.
૪૦. જામનીન આપવધા અથવધા નધામમાંજકર કરવધા એ કફોટર્તાનધા પવવરકધાપધકધાર હરઠળ આવર છર.
દરરક ચફોકસ કરસનની હકનીકતફો અનર સમાંજોગફોનર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર મફોટધા પ્રમધાણમધામાં
જામનીન આપવધા અથવધા નકધારવધાનસુમાં પનયમન કરવધામધામાં આવર છર. પરમાંતસુ સધાથર સધાથર
આરફોપની પવરુદ્ધ સમસુદધાયનની લધાગણનીઓનર કધારણર જામનીન આપવધાનફો અપધકધાર
છનીનવની લરવફો જોઈએ નહહીં. ફફોજદધારની કરસમધામાં જામનીન આપવધાનફો મસુખ્ય ઉદરશ ચધાલસુ
સસુનધાવણની નની સધાથર સધાથર આરફોપનીનર કરદમધામાંથની મસુપક્ત આપવધાનફો, તરનર મસુકદમધામધામાં
રધાખવધાનધા ભધારણમધામાંથની મસુપક્ત આપવધાનફો અનર તર જ સમયર, આરફોપનીનર દફોપરત
ઠરધાવ્યધા પહરલધા કર પછની, જ્યધારર તરનની હધાજરની જરુરની હફોય, રચનધાત્મક રનીતર કફોટર્તાનની
કસ્ટડનીમધામાં રધાખવધાનફો છર.
૪૬. અમર એ હકનીકતથની વધાકરફ છનીએ કર આરફોપનીઓ પર મફોટધા પધાયર આપથર્તાક ગસુનધા
નનોંધધાયરલધા છર. અમર એ હકનીકતથની પણ વધાકરફ છનીએ કર જો આરફોપ સધાપબત થધાય તફો
દરશનસુમાં અથર્તાતમાંત્ર જોખમમધામાં મસુકધાઈ શકર છર. સધાથર સધાથર અમર એ હકનીકત ભકલની શકનીએ
નહહીં કર તપધાસ એજન્સનીએ પહરલધામાંથની જ તપધાસ પકણર્તા કરની લનીધની છર અનર ચધાજર્તાશનીટ
નવની રદલ્હનીનધા સ્પરશનીયલ જજ, સનીબનીઆઈમધામાં દધાખલ કરવધામધામાં આવની છર. એટલર
આગળનની તપધાસ મધાટર કસ્ટડનીમધામાં તરમનની હધાજરનીનની જરૂર નહહીં પડર . અમધારુ
માં મધાનવસુમાં
છર કર અપનીલકતધાર્તાઓ સનીબનીઆઈ દધારધા વ્યક્ત કરવધામધામાં આવરલની આશમાંકધાનર સધામાંકળવધા
મધાટર કડક શરતફો પર સસુનધાવણની બધાકની હફોવધા સસુધની જામનીન મરળવવધા મધાટર હકદધાર છર.
કફોટર્તાનની ભકપમકધા
૬૭. ભધારતમધામાં ગસુનધારહત કરસફોમધામાં દફોરપસપદ્ધનફો દર અસધાધધારણ રનીતર નનીચફો છર. એવસુમાં
લધાગર છર કર આ પરરબળ નકધારધાત્મક અથર્તામધામાં જામનીન અરજીઓનફો પનણર્તાય કરતની વખતર
આ કફોટર્તા મધાટર મહત્વનસુમાં છર. કફોટર્વોનસુમાં મધાનવસુમાં છર કર દફોરપસપદ્ધનની સમાંભધાવનધા દસુલર્તાભતધાનની
નજીક હફોવધાથની, જામનીન અરજીઓનફો પનણર્તાય કડક રનીતર કરવફો પડશર, જર કધાયદધાકનીય
પસદ્ધધામાંતફોનની પવરુદ્ધ છર. અમર જામનીન અરજીનની પવચધારણધાનર ટટધાયલ દધારધા સમાંભપવત
સસુનધાવણની નની સધાથર સધાથર આરફોપનીનર કરદમધામાંથની મસુપક્ત આપવધાનફો, તરનર મસુકદમધામધામાં
રધાખવધાનધા ભધારણમધામાંથની મસુપક્ત આપવધાનફો અનર તર જ સમયર, આરફોપનીનર દફોપરત
ઠરધાવ્યધા પહરલધા કર પછની, જ્યધારર તરનની હધાજરની જરુરની હફોય, રચનધાત્મક રનીતર કફોટર્તાનની
કસ્ટડનીમધામાં રધાખવધાનફો છર.
૪૬. અમર એ હકનીકતથની વધાકરફ છનીએ કર આરફોપનીઓ પર મફોટધા પધાયર આપથર્તાક ગસુનધા
નનોંધધાયરલધા છર. અમર એ હકનીકતથની પણ વધાકરફ છનીએ કર જો આરફોપ સધાપબત થધાય તફો
દરશનસુમાં અથર્તાતમાંત્ર જોખમમધામાં મસુકધાઈ શકર છર. સધાથર સધાથર અમર એ હકનીકત ભકલની શકનીએ
નહહીં કર તપધાસ એજન્સનીએ પહરલધામાંથની જ તપધાસ પકણર્તા કરની લનીધની છર અનર ચધાજર્તાશનીટ
નવની રદલ્હનીનધા સ્પરશનીયલ જજ, સનીબનીઆઈમધામાં દધાખલ કરવધામધામાં આવની છર. એટલર
આગળનની તપધાસ મધાટર કસ્ટડનીમધામાં તરમનની હધાજરનીનની જરૂર નહહીં પડર . અમધારુ
માં મધાનવસુમાં
છર કર અપનીલકતધાર્તાઓ સનીબનીઆઈ દધારધા વ્યક્ત કરવધામધામાં આવરલની આશમાંકધાનર સધામાંકળવધા
મધાટર કડક શરતફો પર સસુનધાવણની બધાકની હફોવધા સસુધની જામનીન મરળવવધા મધાટર હકદધાર છર.
કફોટર્તાનની ભકપમકધા
૬૭. ભધારતમધામાં ગસુનધારહત કરસફોમધામાં દફોરપસપદ્ધનફો દર અસધાધધારણ રનીતર નનીચફો છર. એવસુમાં
લધાગર છર કર આ પરરબળ નકધારધાત્મક અથર્તામધામાં જામનીન અરજીઓનફો પનણર્તાય કરતની વખતર
આ કફોટર્તા મધાટર મહત્વનસુમાં છર. કફોટર્વોનસુમાં મધાનવસુમાં છર કર દફોરપસપદ્ધનની સમાંભધાવનધા દસુલર્તાભતધાનની
નજીક હફોવધાથની, જામનીન અરજીઓનફો પનણર્તાય કડક રનીતર કરવફો પડશર, જર કધાયદધાકનીય
પસદ્ધધામાંતફોનની પવરુદ્ધ છર. અમર જામનીન અરજીનની પવચધારણધાનર ટટધાયલ દધારધા સમાંભપવત
ન્યધાય સધાથર પમપશત કરની શકનીએ નહહીં. તરનધાથની પવપરરત, સતત કસ્ટડની સધાથર અમાંપતમ
મસુપક્ત એ ગમાંભનીર અન્યધાયનફો કરસ હશર.
૬૮. સધામધાન્ય રનીતર રક્રિપમનલ કફોટર્તા અનર ખધાસ કરનીનર ટટધાયલ કફોટર્તા એ ગધારડર્તાયન
એન્જલ્સ ઓફ પલબટર્ગી છર. આ સમાંરહતધામધામાં સધામરલ સ્વતમાંત્રતધાનર ફફોજદધારની અદધાલતફો
દધારધા જાળવની રધાખવની, સસુરપકત રધાખવની અનર લધાગસુ કરવની પડશર. ફફોજદધારની અદધાલતફો
દધારધા કફોઈ પણ પ્રકધારનની સચરત પનષ્ફળતધા સ્વતમાંત્રતધા પર હસુમલફો ગણધાશર. બમાંધધારણનીય
મકલ્યફો અનર નનીપતઓનસુમાં રકણ કરવધા મધાટર ઉત્સધાહપકવર્તાક રકણ કરવસુમાં અનર સતત
દ્રપષ્ટકફોણ જાળવવફો એ ફફોજદધારની અદધાલતનની પપવત્ર ફરજ છર. ફફોજદધારની અદધાલતર હધાઈ
પ્રનીસ્ટ જરવસુમાં વતર્તાન કરનીનર બમાંધધારણનની ગરરમધા અનર ફરપજયધાત જવધાબદધારનીનર જાળવની
રધાખવની જોઈએ. આ અદધાલતર અનર્તાબ મનફોરમાંજન ગફોસ્વધામની પવ. મહધારધાષ્ટટ રધાજ્ય, (૨૦૨૧) ૨ એસ.સની.સની. ૪૨૭ મધામાં નનોંધ્યસુમાં છર કરછેઃ
"૬૭. મધાનવ સ્વતમાંત્રતધા એ એક મકલ્યવધાન બમાંધધારણનીય મકલ્ય છર, જર પનછેઃશમાંકપણર કધાયદધાકનીય રનીતર
પનયમનનર આપધન છર. એટલર નધાગરરક ફફોજદધારની કધાયદફો અનર પ્રરક્રિયધાનર આપધન છર.
કલમ ૪૮૨મધામાં સની.આર.પની.સની.નની જોગવધાઈઓનર લધાગસુ કરવધા મધાટર અથવધા "કફોઈ પણ
અદધાલતનની પ્રરક્રિયધાનફો દસુરુપયફોગ અટકધાવવધા અથવધા ન્યધાયનધા હરતસુનર સસુરપકત કરવધા" મધાટર
જરૂરની એવધા આદરશફો આપવધા મધાટર ઉચ્ચ અદધાલતનની અમાંતરપનરહત (અમધાપ) સતધાનર
મધાન્યતધા આપવધામધામાં આવની છર. આ અદધાલતનધા પનણર્તાયફોમધામાં ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફોનર કલમ ૪૮૨
મસુપક્ત એ ગમાંભનીર અન્યધાયનફો કરસ હશર.
૬૮. સધામધાન્ય રનીતર રક્રિપમનલ કફોટર્તા અનર ખધાસ કરનીનર ટટધાયલ કફોટર્તા એ ગધારડર્તાયન
એન્જલ્સ ઓફ પલબટર્ગી છર. આ સમાંરહતધામધામાં સધામરલ સ્વતમાંત્રતધાનર ફફોજદધારની અદધાલતફો
દધારધા જાળવની રધાખવની, સસુરપકત રધાખવની અનર લધાગસુ કરવની પડશર. ફફોજદધારની અદધાલતફો
દધારધા કફોઈ પણ પ્રકધારનની સચરત પનષ્ફળતધા સ્વતમાંત્રતધા પર હસુમલફો ગણધાશર. બમાંધધારણનીય
મકલ્યફો અનર નનીપતઓનસુમાં રકણ કરવધા મધાટર ઉત્સધાહપકવર્તાક રકણ કરવસુમાં અનર સતત
દ્રપષ્ટકફોણ જાળવવફો એ ફફોજદધારની અદધાલતનની પપવત્ર ફરજ છર. ફફોજદધારની અદધાલતર હધાઈ
પ્રનીસ્ટ જરવસુમાં વતર્તાન કરનીનર બમાંધધારણનની ગરરમધા અનર ફરપજયધાત જવધાબદધારનીનર જાળવની
રધાખવની જોઈએ. આ અદધાલતર અનર્તાબ મનફોરમાંજન ગફોસ્વધામની પવ. મહધારધાષ્ટટ રધાજ્ય, (૨૦૨૧) ૨ એસ.સની.સની. ૪૨૭ મધામાં નનોંધ્યસુમાં છર કરછેઃ
"૬૭. મધાનવ સ્વતમાંત્રતધા એ એક મકલ્યવધાન બમાંધધારણનીય મકલ્ય છર, જર પનછેઃશમાંકપણર કધાયદધાકનીય રનીતર
પનયમનનર આપધન છર. એટલર નધાગરરક ફફોજદધારની કધાયદફો અનર પ્રરક્રિયધાનર આપધન છર.
કલમ ૪૮૨મધામાં સની.આર.પની.સની.નની જોગવધાઈઓનર લધાગસુ કરવધા મધાટર અથવધા "કફોઈ પણ
અદધાલતનની પ્રરક્રિયધાનફો દસુરુપયફોગ અટકધાવવધા અથવધા ન્યધાયનધા હરતસુનર સસુરપકત કરવધા" મધાટર
જરૂરની એવધા આદરશફો આપવધા મધાટર ઉચ્ચ અદધાલતનની અમાંતરપનરહત (અમધાપ) સતધાનર
મધાન્યતધા આપવધામધામાં આવની છર. આ અદધાલતનધા પનણર્તાયફોમધામાં ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફોનર કલમ ૪૮૨
હરઠળ તરમનર સસુપરત કરવધામધામાં આવરલધા અપધકધારકરત્રનફો ઉપયફોગ સધાવચરતની સધાથર કરવધાનની
જરૂર છર. ઉચ્ચ અદધાલતર આ સતધાનફો સમાંયમ સધાથર ઉપયફોગ કરવફો જોઈએ એ બધાબત પર
ભધાર મકકનીનર આ અદધાલતનધા પનણર્તાયફો મકળભકત પસદ્ધધામાંત પર આધધારરત છર કર ગસુનધારહત
કધાયદધાનધા યફોગ્ય અમલનીકરણમધામાં આરફોપનીએ બનધાવટ અનર વ્યકહરચનધાઓનફો આશય લરવફો
જોઈએ નહહીં. ગસુનધાઓનની ઉપચત તપધાસ સસુપનપશ્ચિત કરવધામધામાં જનરહતનની સસુરકધા ઉચ્ચ
અદધાલતનની અમાંતરપનરહત સતધાનફો સધાવધધાનની સધાથર ઉપયફોગ કરનીનર સસુપનપશ્ચિત કરવધામધામાં આવર
છર. તર ખરરખર શરણનીનફો એક અનર નનોંધપધાત્ર અમાંત છર. શરણનીનફો બનીજો છરડફો પણ એટલફો જ
મહત્વપકણર્તા છરછેઃ પ્રરક્રિયધાનફો દસુરૂપયફોગ અટકધાવવધા મધાટર અથવધા ન્યધાયનધા હરતસુઓ સસુરપકત કરવધા
મધાટર ઉચ્ચ અદધાલતનની અમાંતરપનરહત સતધાનની કલમ ૪૮૨ દધારધા મધાન્યતધા આપવની એ
સ્વતમાંત્રતધાનસુમાં રકણ કરવધા મધાટરનની મકલ્યવધાન સસુરકધા છર. ફફોજદધારની કધાયર્તારનીતની સમાંરહતધા, ૧૮૯૮નફો કધાયદફો એ પવધધાનમમાંડળર બનધાવ્યફો હતફો જર બમાંધધારણનીય અપધકધારફો અનર
મયધાર્તાદધાઓનર આપધન ન હતફો, છતધામાં તરણર કલમ ૫૬૧-એ મધામાં અમાંતપનર્તારહત સતધાનર મધાન્યતધા
આપની હતની. સ્વતમાંત્રતધા પછની સમાંસદ દધારધા મધાન્યતધા આપરલની કર [સની.આર.પની.સની., ૧૯૭૩
નની કલમ ૪૮૨] સ્વધાતમાંત્ર્યનધા બમાંધધારણનીય મકલ્યનર જાળવવધા મધાટર ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયનની
અમાંતપનર્તારહત સતધાનર સહધાયક તરનીકર ગણવની જોઈએ. સ્વતમાંત્રતધાનફો ન્યધાયધાલય આદરશ
બમાંધધારણનધા તધાણધાવધાણધા દધારધા ચધાલર છર. અપરધાધનની પનષ્પક તપધાસ સસુપનપશ્ચિત કરવધાનની
જરૂરરયધાત પનછેઃશમાંકપણર પફોતધાનધામધામાં જ મહત્વપકણર્તા છર, કધારણ કર તર એક સ્તરર પનીરડતનધા
અપધકધારફોનસુમાં રકણ કરર છર અનર, વધસુ મકળભકત સ્તરર, ગસુનધાઓનની તપધાસ સસુપનપશ્ચિત કરવધામધામાં
અનર કધાયદધા અનસુસધાર તરનફો સધામનફો કરવધામધામાં સધામધાપજક રહતફોનસુમાં રકણ કરર છર. બનીજી તરફ
ફફોજદધારની કધાયદધાનફો દસુરૂપયફોગ એ બધાબત છર કર જરનધા મધાટર આ દરશમધામાં ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય અનર
નનીચલની અદધાલતફો ધબકતની હફોવની જોઈએ. વતર્તામધાન કરસમધામાં, ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય ચફોકસ
કધારણનની જાણકધારની મરળવની શકર તરમ નહફોતની છતધામાં અપનીલકતધાર્તા દધારધા તરનની સમક જર કધારણ
ઉઠધાવવધામધામાં આવ્યસુમાં હતસુમાં કર એપપ્રલ ૨૦૨૦થની ચધાલની રહરલની શરણનીબદ્ધ ઘટનધાઓનધા ભધાગરૂપર
તરનર પનશધાન બનધાવવધામધામાં આવની રહધા છર. અપનીલકતધાર્તાનફો ચફોકસ કરસ એ છર કર તરમનર
જરૂર છર. ઉચ્ચ અદધાલતર આ સતધાનફો સમાંયમ સધાથર ઉપયફોગ કરવફો જોઈએ એ બધાબત પર
ભધાર મકકનીનર આ અદધાલતનધા પનણર્તાયફો મકળભકત પસદ્ધધામાંત પર આધધારરત છર કર ગસુનધારહત
કધાયદધાનધા યફોગ્ય અમલનીકરણમધામાં આરફોપનીએ બનધાવટ અનર વ્યકહરચનધાઓનફો આશય લરવફો
જોઈએ નહહીં. ગસુનધાઓનની ઉપચત તપધાસ સસુપનપશ્ચિત કરવધામધામાં જનરહતનની સસુરકધા ઉચ્ચ
અદધાલતનની અમાંતરપનરહત સતધાનફો સધાવધધાનની સધાથર ઉપયફોગ કરનીનર સસુપનપશ્ચિત કરવધામધામાં આવર
છર. તર ખરરખર શરણનીનફો એક અનર નનોંધપધાત્ર અમાંત છર. શરણનીનફો બનીજો છરડફો પણ એટલફો જ
મહત્વપકણર્તા છરછેઃ પ્રરક્રિયધાનફો દસુરૂપયફોગ અટકધાવવધા મધાટર અથવધા ન્યધાયનધા હરતસુઓ સસુરપકત કરવધા
મધાટર ઉચ્ચ અદધાલતનની અમાંતરપનરહત સતધાનની કલમ ૪૮૨ દધારધા મધાન્યતધા આપવની એ
સ્વતમાંત્રતધાનસુમાં રકણ કરવધા મધાટરનની મકલ્યવધાન સસુરકધા છર. ફફોજદધારની કધાયર્તારનીતની સમાંરહતધા, ૧૮૯૮નફો કધાયદફો એ પવધધાનમમાંડળર બનધાવ્યફો હતફો જર બમાંધધારણનીય અપધકધારફો અનર
મયધાર્તાદધાઓનર આપધન ન હતફો, છતધામાં તરણર કલમ ૫૬૧-એ મધામાં અમાંતપનર્તારહત સતધાનર મધાન્યતધા
આપની હતની. સ્વતમાંત્રતધા પછની સમાંસદ દધારધા મધાન્યતધા આપરલની કર [સની.આર.પની.સની., ૧૯૭૩
નની કલમ ૪૮૨] સ્વધાતમાંત્ર્યનધા બમાંધધારણનીય મકલ્યનર જાળવવધા મધાટર ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયનની
અમાંતપનર્તારહત સતધાનર સહધાયક તરનીકર ગણવની જોઈએ. સ્વતમાંત્રતધાનફો ન્યધાયધાલય આદરશ
બમાંધધારણનધા તધાણધાવધાણધા દધારધા ચધાલર છર. અપરધાધનની પનષ્પક તપધાસ સસુપનપશ્ચિત કરવધાનની
જરૂરરયધાત પનછેઃશમાંકપણર પફોતધાનધામધામાં જ મહત્વપકણર્તા છર, કધારણ કર તર એક સ્તરર પનીરડતનધા
અપધકધારફોનસુમાં રકણ કરર છર અનર, વધસુ મકળભકત સ્તરર, ગસુનધાઓનની તપધાસ સસુપનપશ્ચિત કરવધામધામાં
અનર કધાયદધા અનસુસધાર તરનફો સધામનફો કરવધામધામાં સધામધાપજક રહતફોનસુમાં રકણ કરર છર. બનીજી તરફ
ફફોજદધારની કધાયદધાનફો દસુરૂપયફોગ એ બધાબત છર કર જરનધા મધાટર આ દરશમધામાં ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય અનર
નનીચલની અદધાલતફો ધબકતની હફોવની જોઈએ. વતર્તામધાન કરસમધામાં, ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય ચફોકસ
કધારણનની જાણકધારની મરળવની શકર તરમ નહફોતની છતધામાં અપનીલકતધાર્તા દધારધા તરનની સમક જર કધારણ
ઉઠધાવવધામધામાં આવ્યસુમાં હતસુમાં કર એપપ્રલ ૨૦૨૦થની ચધાલની રહરલની શરણનીબદ્ધ ઘટનધાઓનધા ભધાગરૂપર
તરનર પનશધાન બનધાવવધામધામાં આવની રહધા છર. અપનીલકતધાર્તાનફો ચફોકસ કરસ એ છર કર તરમનર
પનશધાન બનધાવવધામધામાં આવ્યધા છર કધારણ કર તરમનની ટરપલપવઝન ચરનલ પર તરમનધા મમાંતવ્યફો
સતધાધનીશફો મધાટર અયફોગ્ય છર. શસુમાં અપનીલકતધાર્તાએ એફ.આઈ.આર.નર રદ કરવધા મધાટરનફો કરસ
સ્થધાપપત કયર્વો છર તર એવની બધાબત છર કર જરનધા પર ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય જ્યધારર તરનની સમક
કધાયર્તાવધાહનીનર સકપચબદ્ધ કરવધામધામાં આવશર ત્યધારર અમાંપતમ અપભપ્રધાય લરશર પરમાંતસુ અમધારફો સ્પષ્ટ
મત છર કર એફ.આઈ.આર.નસુમાં પ્રધાથપમક મકલ્યધામાંકન કરવધામધામાં પણ પનષ્ફળતધા મળવધાથની ઉચ્ચ
અદધાલતર સ્વતમાંત્રતધાનધા રકક તરનીકર તરનની બમાંધધારણનીય ફરજ અનર કધાયર્તા તરછફોડની દનીધસુમાં.
ફફોજદધારની કધાયદધાનધામાં યફોગ્ય અમલનીકરણમધામાં અવરફોધ ન આવર એ સસુપનપશ્ચિત કરવધા જાહરર
રહતફોનસુમાં રકણ કરવધાનની જરૂરરયધાત પ્રત્યર અદધાલતફોએ સજાગ રહરવસુમાં જોઈએ. ગસુનધાઓનની
પનષ્પક તપધાસ તરનર મદદ કરર છર. એટલસુમાં જ નહહીં, તમધામ પ્રકધારનની અદધાલતફો –પજલધા
ન્યધાયપધાપલકધાઓ, ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફો અનર સવર્વોચ્ચ અદધાલતનની એ સસુપનપશ્ચિત કરવધાનની ફરજ
છર કર ફફોજદધારની કધાયદફો નધાગરરકફોનની પસમાંદગનીનની સતધામણની મધાટરનસુમાં હપથયધાર ન બનર.
ન્યધાયધાલયએ (કધાયદધાનધા) વ્યધાપનધા બન્નર અમાંતનીમફો પરત્વર સજાગ રહરવસુમાં જોઈએ - એક તરફ
ફફોજદધારની કધાયદધાનફો ઉપચત અમલ સસુપનપશ્ચિત કરવધાનની જરૂર છર, તફો બનીજી તરફ કધાયદફો
લપકત સતધામણની મધાટર રડયમાંત્ર ન બનર તર સસુપનપશ્ચિત કરવધાનની જરૂર છર. મધાનવ યસુગમધામાં
સ્વતમાંત્રતધા ખસુબજ નબળની હફોય છર. સ્વતમાંત્રતધા તરનધા નધાગરરકફોનની સતકર્તાતધા દધારધા ટકની રહરલ છર, મનીરડયધાનની કકર્તાશ ધ્વનનીઓ પર અનર અદધાલતફોનધા ધકળથની ભરરલની લફોબનીઓમધામાં કધાયદધાનધા
શધાસન/અમલ દધારધા (અનર નરહ કર ફકત કધાયદધાથની) જીવમાંત છર . તરમ છતધામાં, ઘણની વધાર
જ્યધારર આ ઘટકફોમધામાંથની કફોઈ એક ઘટકનની ઉણપ જણધાય છર ત્યધારર સ્વતમાંત્રતધા જોખમમધામાં મકકધાઈ
જાય છર. (ભધારપસુવર્તાક જણધાવરલ છર)
૬૯. અમર યસુનધાઇટરડ રકમાંગડમ અનર યસુ.એસ.એ.નધા પવપવધ રધાજ્યફોમધામાં પ્રચપલત
જામનીન અપધપનયમફોનધા રૂપમધામાં પવપશષ્ટ અપધપનયમફોનધા અપસ્તત્વનની નનોંધ લરવધા
સતધાધનીશફો મધાટર અયફોગ્ય છર. શસુમાં અપનીલકતધાર્તાએ એફ.આઈ.આર.નર રદ કરવધા મધાટરનફો કરસ
સ્થધાપપત કયર્વો છર તર એવની બધાબત છર કર જરનધા પર ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય જ્યધારર તરનની સમક
કધાયર્તાવધાહનીનર સકપચબદ્ધ કરવધામધામાં આવશર ત્યધારર અમાંપતમ અપભપ્રધાય લરશર પરમાંતસુ અમધારફો સ્પષ્ટ
મત છર કર એફ.આઈ.આર.નસુમાં પ્રધાથપમક મકલ્યધામાંકન કરવધામધામાં પણ પનષ્ફળતધા મળવધાથની ઉચ્ચ
અદધાલતર સ્વતમાંત્રતધાનધા રકક તરનીકર તરનની બમાંધધારણનીય ફરજ અનર કધાયર્તા તરછફોડની દનીધસુમાં.
ફફોજદધારની કધાયદધાનધામાં યફોગ્ય અમલનીકરણમધામાં અવરફોધ ન આવર એ સસુપનપશ્ચિત કરવધા જાહરર
રહતફોનસુમાં રકણ કરવધાનની જરૂરરયધાત પ્રત્યર અદધાલતફોએ સજાગ રહરવસુમાં જોઈએ. ગસુનધાઓનની
પનષ્પક તપધાસ તરનર મદદ કરર છર. એટલસુમાં જ નહહીં, તમધામ પ્રકધારનની અદધાલતફો –પજલધા
ન્યધાયપધાપલકધાઓ, ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફો અનર સવર્વોચ્ચ અદધાલતનની એ સસુપનપશ્ચિત કરવધાનની ફરજ
છર કર ફફોજદધારની કધાયદફો નધાગરરકફોનની પસમાંદગનીનની સતધામણની મધાટરનસુમાં હપથયધાર ન બનર.
ન્યધાયધાલયએ (કધાયદધાનધા) વ્યધાપનધા બન્નર અમાંતનીમફો પરત્વર સજાગ રહરવસુમાં જોઈએ - એક તરફ
ફફોજદધારની કધાયદધાનફો ઉપચત અમલ સસુપનપશ્ચિત કરવધાનની જરૂર છર, તફો બનીજી તરફ કધાયદફો
લપકત સતધામણની મધાટર રડયમાંત્ર ન બનર તર સસુપનપશ્ચિત કરવધાનની જરૂર છર. મધાનવ યસુગમધામાં
સ્વતમાંત્રતધા ખસુબજ નબળની હફોય છર. સ્વતમાંત્રતધા તરનધા નધાગરરકફોનની સતકર્તાતધા દધારધા ટકની રહરલ છર, મનીરડયધાનની કકર્તાશ ધ્વનનીઓ પર અનર અદધાલતફોનધા ધકળથની ભરરલની લફોબનીઓમધામાં કધાયદધાનધા
શધાસન/અમલ દધારધા (અનર નરહ કર ફકત કધાયદધાથની) જીવમાંત છર . તરમ છતધામાં, ઘણની વધાર
જ્યધારર આ ઘટકફોમધામાંથની કફોઈ એક ઘટકનની ઉણપ જણધાય છર ત્યધારર સ્વતમાંત્રતધા જોખમમધામાં મકકધાઈ
જાય છર. (ભધારપસુવર્તાક જણધાવરલ છર)
૬૯. અમર યસુનધાઇટરડ રકમાંગડમ અનર યસુ.એસ.એ.નધા પવપવધ રધાજ્યફોમધામાં પ્રચપલત
જામનીન અપધપનયમફોનધા રૂપમધામાં પવપશષ્ટ અપધપનયમફોનધા અપસ્તત્વનની નનોંધ લરવધા
મધામાંગનીએ છનીએ. આ અપધપનયમફો તપધાસ સમાંસ્થધાઓ અનર ન્યધાયધાલયફો બમાંનર મધાટર પયધાર્તાપ્ત
મધાગર્તાદપશર્તાકધા સકચવર છર. હવર આપણર યસુનધાઇટરડ રકમાંગડમ સધાથર સમાંબમાંપધત ૧૯૭૬નધા
જામનીન અપધપનયમનની કલમ ૪(૧) નની નનોંધ લઈશસુમાંછેઃ
"આરફોપની વ્યપક્તઓ અનર અન્ય લફોકફોનર જામનીન આપવધાનફો સધામધાન્ય અપધકધાર.
૪.(૧) જરનર આ કલમ લધાગસુ પડર છર તર વ્યપક્તનર આ અપધપનયમનની અનસુસકપચ ૧ જોગવધાઈ
પસવધાય જામનીન આપવધામધામાં આવશર.”
૭૦. ઉપરફોક્ત જોગવધાઈ પસવધાય, કધાયદધામધામાં એવધા કધાયદધાનધા પસદ્ધધામાંતફોનર
ધ્યધાનમધામાં લરવધામધામાં આવ્યધા છર, જરનની આપણર પનદર્વોરનની ધધારણધા અનર જામનીનનની મમાંજકરની
એ અપધકધારનની બધાબત હફોવધાનની ચચધાર્તા કરની છર.
૭૧. કફોટર્તાનધા પનણર્તાયફોમધામાં એકરૂપતધા અનર પનપશ્ચિતતધા એ ન્યધાપયક વ્યવસ્થધાનફો
પધાયફો છર. એક જ ગસુનધાનધા આરફોપની વ્યપક્તઓ સધાથર એક જ અદધાલત અથવધા જસુદની જસુદની
અદધાલતફો દધારધા ક્યધારરય અલગ રનીતર વ્યવહધાર કરવધામધામાં આવની શકર નહહીં. ન્યધાપયક હફોવધા
છતધામાં આ પ્રકધારનની કધામગનીરની ભધારતનધા બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૧૪ અનર ૧૫નસુમાં ગમાંભનીર
ઉલમાંઘન છર.
૭૨. યસુનધાઇટરડ રકમાંગડમનધા જામનીન અપધપનયમમધામાં પવપવધ પરરબળફોનર
મધાગર્તાદપશર્તાકધા સકચવર છર. હવર આપણર યસુનધાઇટરડ રકમાંગડમ સધાથર સમાંબમાંપધત ૧૯૭૬નધા
જામનીન અપધપનયમનની કલમ ૪(૧) નની નનોંધ લઈશસુમાંછેઃ
"આરફોપની વ્યપક્તઓ અનર અન્ય લફોકફોનર જામનીન આપવધાનફો સધામધાન્ય અપધકધાર.
૪.(૧) જરનર આ કલમ લધાગસુ પડર છર તર વ્યપક્તનર આ અપધપનયમનની અનસુસકપચ ૧ જોગવધાઈ
પસવધાય જામનીન આપવધામધામાં આવશર.”
૭૦. ઉપરફોક્ત જોગવધાઈ પસવધાય, કધાયદધામધામાં એવધા કધાયદધાનધા પસદ્ધધામાંતફોનર
ધ્યધાનમધામાં લરવધામધામાં આવ્યધા છર, જરનની આપણર પનદર્વોરનની ધધારણધા અનર જામનીનનની મમાંજકરની
એ અપધકધારનની બધાબત હફોવધાનની ચચધાર્તા કરની છર.
૭૧. કફોટર્તાનધા પનણર્તાયફોમધામાં એકરૂપતધા અનર પનપશ્ચિતતધા એ ન્યધાપયક વ્યવસ્થધાનફો
પધાયફો છર. એક જ ગસુનધાનધા આરફોપની વ્યપક્તઓ સધાથર એક જ અદધાલત અથવધા જસુદની જસુદની
અદધાલતફો દધારધા ક્યધારરય અલગ રનીતર વ્યવહધાર કરવધામધામાં આવની શકર નહહીં. ન્યધાપયક હફોવધા
છતધામાં આ પ્રકધારનની કધામગનીરની ભધારતનધા બમાંધધારણનધા અનસુચ્છરદ ૧૪ અનર ૧૫નસુમાં ગમાંભનીર
ઉલમાંઘન છર.
૭૨. યસુનધાઇટરડ રકમાંગડમનધા જામનીન અપધપનયમમધામાં પવપવધ પરરબળફોનર
ધ્યધાનમધામાં લરવધામધામાં આવ્યધા છર. આ એક સરળ પ્રરક્રિયધાનર અનસુસરનીનર જામનીન સધાથર
સમાંબમાંપધત એક વ્યધાપક કધાયદફો બનધાવવધાનફો પ્રયધાસ છર. આ કધાયદધામધામાં નનીચર દશધાર્તાવરલ
બધાબધાતફો પવચધારધાધનીન છર; જરવનીકર, કધાચધા કધામનધા કરદનીઓથની જરલફો ભરવની, વફોરમાંટ ઇશ્યક
કરવધાનધા કરસફો, દફોપરત ઠરધાવ્યધા પહરલધા અનર પછની જામનીન આપવધા, તપધાસ એજન્સની
અનર અદધાલત દધારધા સતધાનફો ઉપયફોગ, જામનીનનની શરતફોનસુમાં ઉલમાંઘન, અનસુમધાન અનર
જામનીન મરળવવધાનધા અપધકધારનધા પનપવર્તાવધાદની પસદ્ધધામાંત પર બફોન્ડ અનર જામનીનનફો અમલ
– આ બધાબતફોનર ધ્યધાનમધા લરવધામધામાં આવની છર. પવપવધ આકપસ્મક પસ્થપતઓ અનર
પરરબળફો સધાથર સમાંબમાંપધત અનસુસકપચ-૧મધામાં જણધાવ્યધા અનસુસધાર અપવધાદફો રચવધામધામાં
આવ્યધા છર, જરમધામાં ગસુનધાઓનની પ્રકક પત અનર સધાતત્યતધા સધામરલ છર. તરમધામાં પવશરર
કધાયદધાઓ પણ સધામરલ છર. અમર મધાનનીએ છનીએ કર આપણધા દરશમધામાં પણ આ પ્રકધારનફો
કધાયદફો ઘડવધાનની તધાતની જરૂર છર. અમર આ અવલફોકનથની આગળ કશસુમાં કહરવધા મધામાંગતધા
નથની, પસવધાય કર ભધારત સરકધારનર યસુનધાઇટરડ રકમાંગડમ જરવધા અન્ય દરશફોનની જરમ
જામનીનનની મમાંજકરની આપવધા મધાટર ખધાસ કધાયદફો લધાવવધા પર પવચધાર કરવધા મધાટર કહરવધામધામાં
આવર. અમધારફો એ પવશ્વધાસ પણ એટલધા મધાટર છર કર આ કધાયદફો જર આજર અપસ્તત્વમધામાં છર
તર તરનધા સસુધધારધા સધાથર આઝધાદની પકવરનધા કધાયદધાનસુમાં સધાતત્યપકણર્તા સ્વરૂપ છર. અમનર આશધા
અનર પવશ્વધાસ છર કર ભધારત સરકધાર આ સકચનફો પર ખરધા અથર્તામધામાં પવચધાર કરશર.
સમાંબમાંપધત એક વ્યધાપક કધાયદફો બનધાવવધાનફો પ્રયધાસ છર. આ કધાયદધામધામાં નનીચર દશધાર્તાવરલ
બધાબધાતફો પવચધારધાધનીન છર; જરવનીકર, કધાચધા કધામનધા કરદનીઓથની જરલફો ભરવની, વફોરમાંટ ઇશ્યક
કરવધાનધા કરસફો, દફોપરત ઠરધાવ્યધા પહરલધા અનર પછની જામનીન આપવધા, તપધાસ એજન્સની
અનર અદધાલત દધારધા સતધાનફો ઉપયફોગ, જામનીનનની શરતફોનસુમાં ઉલમાંઘન, અનસુમધાન અનર
જામનીન મરળવવધાનધા અપધકધારનધા પનપવર્તાવધાદની પસદ્ધધામાંત પર બફોન્ડ અનર જામનીનનફો અમલ
– આ બધાબતફોનર ધ્યધાનમધા લરવધામધામાં આવની છર. પવપવધ આકપસ્મક પસ્થપતઓ અનર
પરરબળફો સધાથર સમાંબમાંપધત અનસુસકપચ-૧મધામાં જણધાવ્યધા અનસુસધાર અપવધાદફો રચવધામધામાં
આવ્યધા છર, જરમધામાં ગસુનધાઓનની પ્રકક પત અનર સધાતત્યતધા સધામરલ છર. તરમધામાં પવશરર
કધાયદધાઓ પણ સધામરલ છર. અમર મધાનનીએ છનીએ કર આપણધા દરશમધામાં પણ આ પ્રકધારનફો
કધાયદફો ઘડવધાનની તધાતની જરૂર છર. અમર આ અવલફોકનથની આગળ કશસુમાં કહરવધા મધામાંગતધા
નથની, પસવધાય કર ભધારત સરકધારનર યસુનધાઇટરડ રકમાંગડમ જરવધા અન્ય દરશફોનની જરમ
જામનીનનની મમાંજકરની આપવધા મધાટર ખધાસ કધાયદફો લધાવવધા પર પવચધાર કરવધા મધાટર કહરવધામધામાં
આવર. અમધારફો એ પવશ્વધાસ પણ એટલધા મધાટર છર કર આ કધાયદફો જર આજર અપસ્તત્વમધામાં છર
તર તરનધા સસુધધારધા સધાથર આઝધાદની પકવરનધા કધાયદધાનસુમાં સધાતત્યપકણર્તા સ્વરૂપ છર. અમનર આશધા
અનર પવશ્વધાસ છર કર ભધારત સરકધાર આ સકચનફો પર ખરધા અથર્તામધામાં પવચધાર કરશર.
સધારધામાંશ / પનષ્કરર્તા
૭૩. અમાંતર, અમર સ્પષ્ટ રદશધા-પનદરશફો બહધાર પધાડવધા મધામાંગનીએ છનીએ. આ
પનદરશફો તપધાસ એજન્સનીઓ અનર અદધાલતફો મધાટર છર. જરથની, અમર નનીચરનધામાં પનદરશફો જારની
કરવધા ઉપચત ગણનીએ છનીએ, જર રધાજ્યનધા સસુધધારધાનર આપધન હફોઈ શકર છર.:
(એ) ભધારત સરકધાર જામનીનનની મમાંજકરનીનર સસુવ્યવપસ્થત બનધાવવધા મધાટર જામનીન
અપધપનયમનધા સ્વરૂપમધામાં એક અલગ અપધપનયમ ઘડવધા પર પવચધાર કરવફો
જોઇએ.
(બની) તપધાસ એજન્સનીઓ અનર તરમનધા અપધકધારનીઓ કલમ ૪૧ અનર ૪૧-એનની
આચધાર સમાંરહતધાનધા આદરશફોનસુમાં અનર અનરશ કસુ મધાર (ઉપર) મધામાં આ અદધાલતર
આપરલધા પનદરશફોનસુમાં પધાલન કરવધા ફરજથની બમાંધધાયરલધા છર. તરમનની તરફથની
કફોઇપણ બરદરકધારની ઉચ્ચ અપધકધારનીઓનધા ધ્યધાનમધામાં લધાવવની પડર અનર
ત્યધારબધાદ યફોગ્ય કધાયર્તાવધાહની કરવની પડર.
(સની) અદધાલતફોએ સમાંરહતધાનની કલમ ૪૧ અનર ૪૧-એ નસુમાં પધાલન કયધાર્તા બધાબતર પફોતધાનર
સમાંતસુષ્ટ કરવધા પડશર. કફોઇપણ પ્રકધારનધા ભમાંગ બદલ આરફોપનીનધા જામનીન મમાંજસુર
થવધા મધાટર હકદધાર રહરશર.
(ડની) તમધામ રધાજ્ય સરકધારફો અનર કરન્દ્ર શધાપસત પ્રદરશફોનર પનદરશફો આપવધામધામાં આવર છર
૭૩. અમાંતર, અમર સ્પષ્ટ રદશધા-પનદરશફો બહધાર પધાડવધા મધામાંગનીએ છનીએ. આ
પનદરશફો તપધાસ એજન્સનીઓ અનર અદધાલતફો મધાટર છર. જરથની, અમર નનીચરનધામાં પનદરશફો જારની
કરવધા ઉપચત ગણનીએ છનીએ, જર રધાજ્યનધા સસુધધારધાનર આપધન હફોઈ શકર છર.:
(એ) ભધારત સરકધાર જામનીનનની મમાંજકરનીનર સસુવ્યવપસ્થત બનધાવવધા મધાટર જામનીન
અપધપનયમનધા સ્વરૂપમધામાં એક અલગ અપધપનયમ ઘડવધા પર પવચધાર કરવફો
જોઇએ.
(બની) તપધાસ એજન્સનીઓ અનર તરમનધા અપધકધારનીઓ કલમ ૪૧ અનર ૪૧-એનની
આચધાર સમાંરહતધાનધા આદરશફોનસુમાં અનર અનરશ કસુ મધાર (ઉપર) મધામાં આ અદધાલતર
આપરલધા પનદરશફોનસુમાં પધાલન કરવધા ફરજથની બમાંધધાયરલધા છર. તરમનની તરફથની
કફોઇપણ બરદરકધારની ઉચ્ચ અપધકધારનીઓનધા ધ્યધાનમધામાં લધાવવની પડર અનર
ત્યધારબધાદ યફોગ્ય કધાયર્તાવધાહની કરવની પડર.
(સની) અદધાલતફોએ સમાંરહતધાનની કલમ ૪૧ અનર ૪૧-એ નસુમાં પધાલન કયધાર્તા બધાબતર પફોતધાનર
સમાંતસુષ્ટ કરવધા પડશર. કફોઇપણ પ્રકધારનધા ભમાંગ બદલ આરફોપનીનધા જામનીન મમાંજસુર
થવધા મધાટર હકદધાર રહરશર.
(ડની) તમધામ રધાજ્ય સરકધારફો અનર કરન્દ્ર શધાપસત પ્રદરશફોનર પનદરશફો આપવધામધામાં આવર છર
કર, ૦૭/૦૨/૨૦૧૮નધા રફોજ રદલ્હની ઉચ્ચ અદધાલતનધા રરટ પપટનીશન (સની)
નમાંબર ૭૬૦૮/૨૦૧૭ મધામાં આપવધામધામાં આવરલધા આદરશ અનર રદલ્હની પફોલનીસ
દધારધા બહધાર પધાડવધામધામાં આવરલધા સ્ટરપન્ડમાંગ ઓડર્તાર એટલર કર સ્ટરપન્ડમાંગ ઓડર્તાર નમાંબર
૧૦૯/૨૦૨૦ નર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર આચધારસમાંરહતધાનની કલમ ૪૧ અનર ૪૧-એ
હરઠળ અનસુસરવધાનની પ્રરક્રિયધા મધાટર સ્થધાયની આદરશફોનની સસુપવધધા પકરની પધાડવધામધામાં
આવર.
(ઈ) સમાંરહતધાનની કલમ ૮૮,૧૭૦,૨૦૪ અનર ૨૦૯ હરઠળનધા અમલનફો પવચધાર કરતની
વખતર જામનીન અરજીનફો આગહ રધાખવધાનની જરૂર નથની.
(એફ) આ અદધાલતનધા પસદ્ધધાથર્તાનધા (ઉપર મસુજબ)નધા કરસમધામાં આપવધામધામાં ચસુકધાદધામધામાં
આવરલધા આદરશફોનસુમાં ચસુસ્ત પધાલન કરવધાનસુમાં રહરશર.
(જી) રધાજ્ય અનર કરન્દ્ર સરકધારફોએ પવશરર અદધાલતફોનની રચનધા કરવધાનધા સમાંબમાંધમધામાં આ
અદધાલત દધારધા સમયધામાંતરર આપવધામધામાં આવરલધા પનદરશફોનસુમાં પધાલન કરવધાનસુમાં રહરશર.
ઉચ્ચ અદધાલતર રધાજ્ય સરકધારફો સધાથર પરધામશર્તા કરનીનર પવશરર અદધાલતફોનની
જરૂરરયધાત પર કવધાયત હધાથ ધરવધાનની રહરશર. પવશરર અદધાલતફોમધામાં પનીઠધાસનીન
અપધકધારનીઓનની જગ્યધાઓ ઝડપથની ભરવધાનની રહરશર.
(એચ) ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફોનર પનદરશફો આપવધામધામાં આવર છર કર જર કરદનીઓ જામનીનનની
નમાંબર ૭૬૦૮/૨૦૧૭ મધામાં આપવધામધામાં આવરલધા આદરશ અનર રદલ્હની પફોલનીસ
દધારધા બહધાર પધાડવધામધામાં આવરલધા સ્ટરપન્ડમાંગ ઓડર્તાર એટલર કર સ્ટરપન્ડમાંગ ઓડર્તાર નમાંબર
૧૦૯/૨૦૨૦ નર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર આચધારસમાંરહતધાનની કલમ ૪૧ અનર ૪૧-એ
હરઠળ અનસુસરવધાનની પ્રરક્રિયધા મધાટર સ્થધાયની આદરશફોનની સસુપવધધા પકરની પધાડવધામધામાં
આવર.
(ઈ) સમાંરહતધાનની કલમ ૮૮,૧૭૦,૨૦૪ અનર ૨૦૯ હરઠળનધા અમલનફો પવચધાર કરતની
વખતર જામનીન અરજીનફો આગહ રધાખવધાનની જરૂર નથની.
(એફ) આ અદધાલતનધા પસદ્ધધાથર્તાનધા (ઉપર મસુજબ)નધા કરસમધામાં આપવધામધામાં ચસુકધાદધામધામાં
આવરલધા આદરશફોનસુમાં ચસુસ્ત પધાલન કરવધાનસુમાં રહરશર.
(જી) રધાજ્ય અનર કરન્દ્ર સરકધારફોએ પવશરર અદધાલતફોનની રચનધા કરવધાનધા સમાંબમાંધમધામાં આ
અદધાલત દધારધા સમયધામાંતરર આપવધામધામાં આવરલધા પનદરશફોનસુમાં પધાલન કરવધાનસુમાં રહરશર.
ઉચ્ચ અદધાલતર રધાજ્ય સરકધારફો સધાથર પરધામશર્તા કરનીનર પવશરર અદધાલતફોનની
જરૂરરયધાત પર કવધાયત હધાથ ધરવધાનની રહરશર. પવશરર અદધાલતફોમધામાં પનીઠધાસનીન
અપધકધારનીઓનની જગ્યધાઓ ઝડપથની ભરવધાનની રહરશર.
(એચ) ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફોનર પનદરશફો આપવધામધામાં આવર છર કર જર કરદનીઓ જામનીનનની
શરતફોનસુમાં પધાલન કરની શકતધા નથની તરમનર શફોધવધાનની કવધાયત હધાથ ધરવધામધામાં
આવર. આમ કયધાર્તા પછની મસુપક્તનની જોગવધાઈ કરતની સદર સમાંરહતધાનની કલમ
૪૪૦નર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર યફોગ્ય પગલધામાં લરવધાનની રહરશર.
(આઈ) જ્યધારર જામનીનગનીરની પર ભધાર મકકવધામધામાં આવર ત્યધારર સમાંરહતધાનની કલમ ૪૪૦નફો
આદરશ ધ્યધાનમધામાં રધાખવધાનફો રહરશર.
(જર) સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬(એ) નધા આદરશફોનસુમાં પધાલન કરવધા મધાટર પજલધા ન્યધાયતમાંત્ર
અનર ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય એમ બમાંનર સ્તરર આ અદધાલતર અગધાઉ ભનીમપસમાંહ
(ઉપર) મધામાં આપરલધા પનદરશફો અનસુસધાર યફોગ્ય આદરશફો સધાથર યફોગ્ય રનીતર કવધાયત
હધાથ ધરવની પડશર.
(કર) જામનીન અરજીઓનફો બર અઠવધારડયધાનની અમાંદર પનકધાલ કરવફો જોઈશર, પસવધાય કર
જોગવધાઈઓ અન્યથધા ફરપજયધાત હફોય. આગફોતરધા જામનીન મધાટરનની અરજીઓનફો
પનકધાલ કફોઈપણ હસ્તકરપ અરજીનધા અપવધાદ સધાથર છ અઠવધારડયધાનની અમાંદર
કરવધામધામાં આવર તરવસુમાં અપરપકત છર.
(એલ) તમધામ રધાજ્ય સરકધારફો, કરન્દ્ર શધાપસત પ્રદરશફો અનર ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફોનર ચધાર
મરહનધાનની અમાંદર સફોગમાંદનધામસુમાં/પસ્થપત અહરવધાલ દધાખલ કરવધાનફો પનદરશ
આપવધામધામાં આવર છર.
આવર. આમ કયધાર્તા પછની મસુપક્તનની જોગવધાઈ કરતની સદર સમાંરહતધાનની કલમ
૪૪૦નર ધ્યધાનમધામાં રધાખનીનર યફોગ્ય પગલધામાં લરવધાનની રહરશર.
(આઈ) જ્યધારર જામનીનગનીરની પર ભધાર મકકવધામધામાં આવર ત્યધારર સમાંરહતધાનની કલમ ૪૪૦નફો
આદરશ ધ્યધાનમધામાં રધાખવધાનફો રહરશર.
(જર) સમાંરહતધાનની કલમ ૪૩૬(એ) નધા આદરશફોનસુમાં પધાલન કરવધા મધાટર પજલધા ન્યધાયતમાંત્ર
અનર ઉચ્ચ ન્યધાયધાલય એમ બમાંનર સ્તરર આ અદધાલતર અગધાઉ ભનીમપસમાંહ
(ઉપર) મધામાં આપરલધા પનદરશફો અનસુસધાર યફોગ્ય આદરશફો સધાથર યફોગ્ય રનીતર કવધાયત
હધાથ ધરવની પડશર.
(કર) જામનીન અરજીઓનફો બર અઠવધારડયધાનની અમાંદર પનકધાલ કરવફો જોઈશર, પસવધાય કર
જોગવધાઈઓ અન્યથધા ફરપજયધાત હફોય. આગફોતરધા જામનીન મધાટરનની અરજીઓનફો
પનકધાલ કફોઈપણ હસ્તકરપ અરજીનધા અપવધાદ સધાથર છ અઠવધારડયધાનની અમાંદર
કરવધામધામાં આવર તરવસુમાં અપરપકત છર.
(એલ) તમધામ રધાજ્ય સરકધારફો, કરન્દ્ર શધાપસત પ્રદરશફો અનર ઉચ્ચ ન્યધાયધાલયફોનર ચધાર
મરહનધાનની અમાંદર સફોગમાંદનધામસુમાં/પસ્થપત અહરવધાલ દધાખલ કરવધાનફો પનદરશ
આપવધામધામાં આવર છર.
૭૪. રપજસ્ટટનીનર આ ચસુકધાદધાનની નકલ ભધારત સરકધાર અનર તમધામ રધાજ્ય
સરકધારફો/કરન્દ્ર શધાપસત પ્રદરશફોનર મફોકલવધાનફો પનદરશ આપવધામધામાં આવર છર.
૭૫. આમ, એમ.એ.૧૮૪૯/૨૦૨૧નફો ઉપરફોક્ત શરતફોએ પનકધાલ કરવધામધામાં
આવર છર. આઈ.એ. નમાંબર ૫૧૩૧૫/૨૦૨૨નની હસ્તકરપ મધાટરનની અરજીનર મમાંજકર
કરવધામધામાં આવર છર. સ્પષ્ટતધા/રદશધા-પનદરશ મધાટરનની અરજીઓ આઇ.એ.
૧૬૪૭૬૧/૨૦૨૧ અનર ૧૪૮૪૨૧/૨૦૨૧ અનર એમ.એ.ડધાયરની નમાંબર
૨૯૧૬૪/૨૦૨૧ (આઇ.એ. ૧૫૪૮૬૩/૨૦૨૧)નફો પણ પનકધાલ કરવધામધામાં આવર
છર. આજથની ચધાર મરહનધાનધા ગધાળધા પછની અનસુપધાલનનની યધાદની કરવની.
નવની રદલ્હની, ......................ન્યધાયમકપતર્તાશની
(સમાંજય રકશન કસૌલ)
જસુલધાઈ ૧૧, ૨૦૨૨. ....................... ન્યધાયમકપતર્તાશની
(એમ. એમ. સસુમાંદ્રરશ)
This
સરકધારફો/કરન્દ્ર શધાપસત પ્રદરશફોનર મફોકલવધાનફો પનદરશ આપવધામધામાં આવર છર.
૭૫. આમ, એમ.એ.૧૮૪૯/૨૦૨૧નફો ઉપરફોક્ત શરતફોએ પનકધાલ કરવધામધામાં
આવર છર. આઈ.એ. નમાંબર ૫૧૩૧૫/૨૦૨૨નની હસ્તકરપ મધાટરનની અરજીનર મમાંજકર
કરવધામધામાં આવર છર. સ્પષ્ટતધા/રદશધા-પનદરશ મધાટરનની અરજીઓ આઇ.એ.
૧૬૪૭૬૧/૨૦૨૧ અનર ૧૪૮૪૨૧/૨૦૨૧ અનર એમ.એ.ડધાયરની નમાંબર
૨૯૧૬૪/૨૦૨૧ (આઇ.એ. ૧૫૪૮૬૩/૨૦૨૧)નફો પણ પનકધાલ કરવધામધામાં આવર
છર. આજથની ચધાર મરહનધાનધા ગધાળધા પછની અનસુપધાલનનની યધાદની કરવની.
નવની રદલ્હની, ......................ન્યધાયમકપતર્તાશની
(સમાંજય રકશન કસૌલ)
જસુલધાઈ ૧૧, ૨૦૨૨. ....................... ન્યધાયમકપતર્તાશની
(એમ. એમ. સસુમાંદ્રરશ)
This
JUDGMENT
has been translated using AI Tool – SUVAS.
DISCLAIMER: The translated judgement in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.
DISCLAIMER: The translated judgement in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.