Gujarat State v. K. L. Healthcare Pvt. Ltd.

:
DISCLAIMER The translated judgements in vernacular language is meant for the restricted
/ use of the litigant to understand it in his her language and may not be used for any other
. , purpose For all practical and official purposes the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the
. purpose of execution and implementation
[અહેવાલયોગ્ય]
ભારતની સવ ચ્ચ અદાલતમાં
દીવાની અપીલ હકૂમત
દીવાની અપીલ ક્ર.૭૩૨૨/૨૦૨૧
ગુજરાત રાજ્ય
.. અપીલકતા*
વિવરુદ્ધ
કેવિ.લા હેલ્થકેર વિલ.
.. સામાવાળા
ચુકાદો
ન્યાયમૂર્તિત એમ. આર. શાહ
(૧) અમદાવાદ વિ9થત ગુજરાત હાઈકોર્ટે< એસર્ટેીઆર ક્ર.૪/૨૦૦૫માં
તા.૦૫.૦૭.૨૦૧૬ના રોજ આપેલ વાદગ્ર9ત ચુકાદા અને
હુકમ દ્વારા સામાવાળા-કરદાતા-.ીલરની તરફેણમાં
રેફરન્સનો વિનણ*ય આપતાં ઠરાવ્યું છે કે, સામાવાળા દ્વારા
વેચાતા ઉત્પાદન "કેવિ.પ્રોલ"ને ગુજરાત વેચાણ વેરા
અવિLવિનયમની (જેનો હવે પછી "જીએસર્ટેી અવિLવિનયમ"તરીકે
ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે) અનુસૂચિચ II ભાગ ‘એ’ની એન્ર્ટે્રી

2022 INSC 676

૨૬(૧) હેઠળ ".્રગ એન્. મેવિ.ચિસન"તરીકે નહીં, પરંતુ
જીએસર્ટેી અવિLવિનયમની અનુસૂચિચ I ની એન્ર્ટે્રી ૨૬ હેઠળ
"પોલ્ર્ટે્રી ફી."તરીકે વગUકૃ ત કરી શકાય છે, જેનાથી નારાજ
અને અસંતુષ્ટ થઇ, ગુજરાત રાજ્યએ હાલની અપીલ દાખલ
કરેલ છે.
(૨) સૌ પ્રથમ એ નોંLવું જરૂરી છે કે, હાલની કાય*વાહી નાયબ
વેચાણવેરા કમિમશ્નરે જીએસર્ટેી અવિLવિનયમની કલમ ૬૨ હેઠળ
પસાર કરેલા વિ.ર્ટેરમીનેશન ઓ.*રમાંથી ઉદ્ભવે છે, કે જેના
દ્વારા નાયબ વેચાણવેરા કમિમશ્નરે ઠરાવ્યું હતું કે, પ્ર9તુત
ઉત્પાદન "કેવિ.પ્રોલ"ને જીએસર્ટેી અવિLવિનયમની અનુસૂચિચ-
II ના ભાગ-એની એન્ર્ટે્રી ૨૬(૧) હેઠળ ".્રગ એન્.
મેવિ.ચિસન"તરીકે આવરી લેવામાં આવશે.
(૨.૧) સામાવાળાએ ૨૦.૦૩.૧૯૮૯ના રોજના તેમના ઇનવોઇસ
હેઠળ વેચાયેલ "કેવિ.પ્રોલ"પર કરવેરાનો દર નક્કી કરાવવા માર્ટેે
જીએસર્ટેી અવિLવિનયમની કલમ ૬૨ હેઠળ નાયબ વેચાણવેરા
કમિમશ્નર સમક્ષ અરજી દાખલ કરી હતી. સામાવાળાએ
આચિસ9ર્ટેન્ર્ટે કમિમશનર, ફૂ. એન્. .્રગ્સ કન્ર્ટે્રોલ
એ.મિમવિન9ર્ટે્રેશન સમક્ષ પણ અરજી દાખલ કરેલ કે, શું
સામાવાળાએ "કેવિ.પ્રોલ"ના ઉત્પાદન માર્ટેે .્રગ્સ એન્.
કો9મેટિર્ટેક્સ એક્ર્ટે, ૧૯૪૦ (જેનો હવે પછી “એક્ર્ટે, ૧૯૪૦"તરીકે ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે) હેઠળ લાઇસન્સ
મેળવવું જરૂરી છે. તે બાબતે, એક્ર્ટે, ૧૯૪૦ હેઠળના
સત્તાવિLકારીએ સામાવાળાને માટિહતી આપેલ કે "કેવિ.પ્રોલ"ના
ઉત્પાદન માર્ટેે એક્ર્ટે, ૧૯૪૦ હેઠળ લાઇસન્સની જરૂર નથી.

જોકે, નાયબ વેચાણવેરા કમિમશ્નરે તા.૧૬.૦૪.૧૯૯૦ના
રોજના તેમના હુકમમાં ઠરાવ્યું હતું કે, સવાલવાળા ઉત્પાદનમાં
કેર્ટેલીક વિનવારક દવાઓ છે અને તેથી જીએસર્ટેી અવિLવિનયમની
અનુસૂચિચ II ભાગ ‘એ’ની એન્ર્ટે્રી ૨૬(૧) મુજબ તેને ‘.્રગ
એન્. મેવિ.ચિસન’ તરીકે વગUકૃ ત કરવામાં આવે છે. ટિર્ટે્રબ્યુનલે
નાયબ કમિમશ્નરના તે હુકમને કાયમ રાખેલ. આ મેર્ટેરને
હાઈકોર્ટે*ના વિનણ*ય માર્ટેે મોકલવા સામાવાળાએ ટિર્ટે્રબ્યુનલ
સમક્ષ જીએસર્ટેી અવિLવિનયમની કલમ ૬૯ હેઠળ રેફરન્સ
એપ્લીકેશન દાખલ કરેલ. આ બાબતે હાઈકોર્ટે*ને રેફરન્સ
કરવામાં આવેલ, જેને સેલ્સ ર્ટેેક્ષ રેફરન્સ નં.૪/૨૦૦૫ તરીકે
ક્રમાંવિકત કરવામાં આવેલ.
(૨.૨) વાદગ્ર9ત ચુકાદા અને હુકમ દ્વારા, હાઈકોર્ટે< સામાવાળા –
કરદાતાની તરફેણમાં રેફરન્સનો વિનણ*ય આપ્યો છે અને ઠરાવેલ
છે કે, "કેવિ.પ્રોલ"ને જીએસર્ટેી અવિLવિનયમની અનુસૂચિચ-I ની
એન્ર્ટે્રી ૨૫ હેઠળ ‘પોલ્ર્ટે્રી ફી.’ તરીકે આવરી લેવામાં આવશે.
(૨.૩) સામાવાળા દ્વારા ઉત્પાટિદત ‘કેવિ.પ્રોલ’ને જીએસર્ટેી
અવિLવિનયમની અનુસૂચિચ-I ની એન્ર્ટે્રી ૨૫ હેઠળ ‘પોલ્ર્ટે્રી ફી.’
તરીકે આવરી લેવામાં આવશે - તેવું ઠરાવતા હાઈકોર્ટે*ના
વાદગ્ર9ત ચુકાદા અને હુકમથી અસંતુષ્ટ અને નારાજ થઈને
ગુજરાત રાજ્યએ હાલની અપીલ કરેલ છે.
(૩) વિવદ્વાન વકીલ સુશ્રી આ9થા મહેતા અપીલકતા*-ગુજરાત રાજ્ય
તરફે ઉપવિ9થત છે અને વિવદ્વાન વકીલ સુશ્રી કવિવતા ઝા
સામાવાળા-કરદાતા તરફે ઉપવિ9થત છે.

(૪) અપીલકતા* - ગુજરાત રાજ્ય તરફે ઉપવિ9થત વિવદ્વાન વકીલ
સુશ્રી આ9થા મહેતાએ રજૂઆત કરી છે કે કેસના તથ્યો અને
સંજોગો જોતાં, ઉત્પાદન “કેવિ.પ્રોલ”ને “.્રગ એન્. મે.ીચિસન”
તરીકે વગUકૃ ત કરી શકાય છે, તેવું ઠરાવતાં ટિર્ટે્રબ્યુનલ અને
નાયબ વેચાણવેરા કમિમશ્નરના તારણોને રદ કરવામાં હાઈકોર્ટે<
ગંભીર ભૂલ કરેલ છે.
(૪.૧) એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે હાઇકોર્ટે< ટિર્ટે્રબ્યુનલ તેમજ
નાયબ વેચાણ વેરા કમિમશ્નર દ્વારા આપવામાં આવેલા તારણો
રદ કરવા માર્ટેે કોઈ કારણ આપ્યું નથી. એવી રજૂઆત કરવામાં
આવી છે કે, નીચેના બંને સત્તાLીશોએ વા9તવમાં આ વિવષય
પર ખાસ સાટિહત્યને ધ્યાનમાં લીLેલ હતું, જેને હાઈકોર્ટે< કોઈ
9વતંત્ર કારણ આપ્યા વગર અવગણવું ન જોઈતું હતું.
(૪.૨) એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, દર ૧૦૦ ગ્રામ દીઠ
"કેવિ.પ્રોલ"નું સંયોજન (ક) એમ્પોટિરયમ (એમ્પ્રોવિલયમ)
હાઇ.્રોક્લોરાઇ.- ૨૫ ગ્રામ અને (ખ) વિવર્ટેામિમન કે૩- ૨૫૦
ગ્રામ હતું.
(૪.૩) એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, આ જ ઉત્પાદનનો
ઉપયોગ એમ્પોટિરયમના એવિન્ર્ટેકોક્સોવિ.યલ ગુણLમ*ને લીLે
કોવિક્સવિ.ઓચિસસ સામે રક્ષણ પૂરુ
ં પા.વા માર્ટેે કરવામાં આવ્યો
હતો.એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, "કેવિ.પ્રોલ"માં
વિવર્ટેામિમન-કેની ઉપવિ9થતી પ્રોથ્રોવિમ્બનની પયા*પ્ત ઉપલબ્Lતાને
સુવિનવિwત કરીને લોહીના વહી જવાને અર્ટેકાવે છે અને આ રીતે

એમ્પોટિરયમ માર્ટેે એવિન્ર્ટેકોક્સીવિ.યલ કામગીરીને પૂરક બને
છે.એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, આ ઉત્પાદન
સબવિક્લવિનકલ કોવિક્સવિ.યન ઇન્ફેક્શનને પણ નાબૂદ કરે છે
અને લોહીના 9વા9થ્યમાં સુLારો કરે છે.એવી રજૂઆત કરવામાં
આવી છે કે, તેથી મરઘાં ઉછેરતી વ્યવિક્તઓ દ્વારા આ
ઉત્પાદનનો ઉપયોગ કરવાનો મુખ્ય હેતુ સબવિક્લવિનકલ
કોકસીવિ.યન ચેપને નાબૂદ કરવાનો છે.એવી રજૂઆત કરવામાં
આવી છે કે આ દવાની આ.કતરી અસર માત્ર આનુષંમિગક છે
અને તે કદાચિચત મરઘાંના 9વા9થ્યમાં સુLારો કરવા અથવા
મરઘાંના વિવકાસમાં મદદ કરી શકે છે. એવું જણાવવામાં આવ્યું
છે કે, આમ છતાં, ઉપર જણાવ્યા પ્રમાણેની અસર, તે, ઘર્ટેકોના મુખ્ય ઉદ્દેશને, તેની રચના તેમજ એ હેતુ કે જેના માર્ટેે
તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, તેને ઘર્ટેા.તી નથી. એવી
રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, તેથી આ ઉત્પાદન ".્રગ એન્.
મેવિ.ચિસન"તરીકે જીએસર્ટેી અવિLવિનયમની અનુસૂચિચ-II ભાગ-
એની એન્ર્ટે્રી ૨૬(૧) હેઠળ આવશે.
(૪.૪) રાજ્ય તરફે વLુમાં રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે દવાનો
ઉપયોગ રોગ થતો અર્ટેકાવવા અથવા તેની સારવાર માર્ટેે કરી
શકાય છે. નાયબ વેચાણવેરા કમિમશ્નરે વિવશેષજ્ઞ રચિચત
સાટિહત્યને ધ્યાનમાં રાખીને ખાસ નોંધ્યું હતું કે, આ દવા એ
બાબતની ખાતરી કરવા માર્ટેે છે કે, ચેપી રોગનો ફેલાવો ન થાય
અને ‘વિનવારક પગલા’ તરીકે પોલ્ર્ટે્રી ફી.માં આપવામાં આવે.
એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, જો પોષણ એ મુખ્ય હેતુ ન
હોય, તો આ ઉત્પાદન ‘પોલ્ર્ટે્રી ફી.’ ગણી શકાય નહીં.

(૪.૫) એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, ટિર્ટે્રબ્યુનલે ગુજરાત રાજ્ય
વિવરુદ્ધ મેસસ* ફાઇઝર (ઇવિન્.યા) વિલમિમર્ટેે.ના સેલ્સ ર્ટેેક્ષ
રેફરન્સ નંબર ૩૮/૧૯૮૦ના કેસના હાઇકોર્ટે*ના વિનણ*યને
ધ્યાનમાં લીLો હતો, જેમાં હાઇકોર્ટે< ઠરાવેલ કે, જો મુખ્ય હેતુ
ઔષLીય હોય અને પોષણ માર્ટેે ન હોય, તો તેનાથી ઇં.ાનું
ઉત્પાદન વLારવામાં અમુક પરોક્ષ મદદ મળતી હોય, તો પણ, આ ઉત્પાદનને ‘પોલ્ર્ટે્રી ફી.’ નહીં કહેવામાં આવે. એવી
રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, હાલના કેસમાં ટિર્ટે્રબ્યુનલે ખાસ
કરીને એવું ઠરાવ્યું છે કે, આ ઉત્પાદન "બિબનપોષણયુક્ત
ઉમેરણ"છે, જે પ્રવત*માન સાટિહત્ય અનુસાર ‘.્રગ’ની શ્રેણીમાં
આવે છે.એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, મેસસ* ફાઇઝર
(ઇવિન્.યા) વિલમિમર્ટેે. (સુપ્રા) ના કેસમાં પણ, ર્ટેેરામાયચિસન
Lરાવતા ઉત્પાદનોમાંના એક ઉત્પાદનને ‘.્રગ’ તરીકે
ગણવામાં આવ્યું હતું, કે જેનો ઉપયોગ બિબમારીઓને
અર્ટેકાવવા કે તેની સારવાર માર્ટેે થતો હતો. એવી રજૂઆત
કરવામાં આવી છે કે, મેસસ* ફાઇઝર વિલમિમર્ટેે. (સુપ્રા) ના
વિક9સામાં, ખાસ કરીને એવું ઠરાવવામાં આવ્યું હતું કે, મુખ્ય
વપરાશ તરીકે કોઈ પોષકમૂલ્ય ન Lરાવતા ઉત્પાદનો પોલ્ર્ટે્રી
ફી. ન હોઈ શકે. એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે મેસસ*
ફાઇઝર (ઇવિન્.યા) વિલમિમર્ટેે. (સુપ્રા) ના કેસમાં રેફરન્સનો
વિનણ*ય કરતી વખતે, હાઈકોર્ટે< ગ્લેક્ષો લેબોરેર્ટેરીઝ (ઇવિન્.યા)
વિલમિમર્ટેે. વિવરુદ્ધ ગુજરાત રાજ્ય [(૧૯૭૯) ૪૩ એસર્ટેીસી
૩૮૬ (ગુજરાત)]ના કેસના તેના અગાઉના વિનણ*યને પણ
ધ્યાનમાં લીLો હતો. એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, હાઈકોર્ટે*ના ન તો ફાઇઝરના ચુકાદામાં અને ન તો ગ્લેક્સોના
ચુકાદામાં એવું ઠરાવવામાં આવ્યું છે કે, બિબન-પોષણયુક્ત

ઉમેરણોને ‘પોલ્ર્ટે્રી ફી.’ તરીકે ગણવામાં આવશે.
(૪.૬) એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે મેસસ* ફાઇઝર (ઇવિન્.યા)
વિલમિમર્ટેે. (સુપ્રા) ના કેસના વિનણ*ય પર આLાર રાખીને હાઈકોર્ટે<
‘પોલ્ર્ટે્રી ફી.’નો વ્યાપ એ રીતે વLાય , કે જેથી ".્રગ એન્.
મેવિ.ચિસન"એન્ર્ટે્રીનો અથ* મયા*ટિદત રહે. એવી રજૂઆત કરવામાં
આવી છે કે, આ અનુસૂચિચ હેઠળ કોઇપણ એન્ર્ટે્રીનું એર્ટેલું
બહોળુ અથ*ઘર્ટેન કરી શકાય નહીં કે, તેમાં ઔષLીય ગુણો
Lરાવતા ઉત્પાદનોને પણ સામેલ થઈ જાય. એવી રજૂઆત
કરવામાં આવી છે કે, આ ઉત્પાદનને એન્ર્ટે્રી ૨૫ હેઠળ મુવિક્ત
આપવાની માંગણી કરવામાં આવી હોવાથી, "પોલ્ર્ટે્રી ફી."નો
અથ* વિવ9તૃત ન કરતાં, અને તેનું ચુ9ત અથ*ઘર્ટેન કરવાનું રહે.
એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, આ પ્રકારનું અથ*ઘર્ટેન
.ીલરોને કોઇપણ ઉત્પાદનને ‘પોલ્ર્ટે્રી ફી.’ તરીકે કરવાની
બિબનજરૂરી અને વ્યવિક્તવિનષ્ઠ સત્તા આપે છે, કે જેથી તેમને
કરવેરામાંથી મુવિક્ત મળે.
(૪.૭) એ9કેફ વિલમિમર્ટેે. વિવ. કલેક્ર્ટેર ઓફ સેન્ર્ટે્રલ એક્સાઇઝ
[(૧૯૯૦ ૪ એસસીસી ૬૮૦)]ના કેસમાં, આ નામદાર
અદાલતે ઠરાવ્યું છે કે, “નેફ્ર્ટેીન ૫૦ એન્. નેફ્ર્ટેીન ૨૦૦”
ઉત્પાદનો કે જેનો ઉપયોગ પોલ્ર્ટે્રીમાં “કોક્સી.ાયોચિસસ” અને
“ટિહ9ર્ટેોમોનોએચિસસ” જેવી બિબમારીઓના વિનવારણ અને
સારવાર માર્ટેે થાય છે તેને “પોલ્ર્ટે્રી ફી.” તરીકે ગણાવી ન
શકાય અને તેન “.્રગ” તરીકે જ વગUકૃ ત થવા જોઇએ. એવી
રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે ઉપરોક્ત વિનણ*યમાં એવું
ઠરાવવામાં આવ્યું છે કે, માત્ર એ કારણોસર કે ઇં.ાનું ઉત્પાદન

વLારવા અને બ્રોયલરોના વૃવિદ્ધ દરમાં વLારો કરવા આ
ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ થઈ શકે છે, સંદર્ભિભત ઉત્પાદનો દવા છે
એ હકીકતને કોઈ પણ રીતે નકારી શકાય નહીં. એવી રજૂઆત
કરવામાં આવી છે કે, હાલના વિક9સામાં પણ ‘કેવિ.પ્રોલ’નો
ઉપયોગ વિનવારણ અને સારવારના ઉદ્દેશ માર્ટેે થાય છે, જેની
સાથે તે મરઘાંના ઉછેર પર આ.કતરી હકારાત્મક અસર પા.ે
છે.
(૪.૮) ઉપરોક્ત રજૂઆતો કરી અને ઉક્ત વિનણ*યોનો આLાર લઈ, હાલની અપીલને મંજૂર કરવા અને હાઈકોર્ટે< આપેલા વાદગ્ર9ત
ચુકાદા અને હુકમને રદ કરવા તથા સેલ્સ ર્ટેેક્ષ ટિર્ટે્રબ્યુનલ તેમજ
નાયબ વેચાણવેરા કમિમશ્નરના વિનણ*યોને પુનઃ9થામિપત કરવા
તથા ‘કેવિ.પ્રોલ’ને જીએસર્ટેી અવિLવિનયમની અનુસૂચિચ-I ની
એન્ર્ટે્રી ૨૫ હેઠળ ‘પોલ્ર્ટે્રી ફી.’ તરીકે નહીં, પરંતુ જીએસર્ટેી
અવિLવિનયમની અનુસૂચિચ-II ભાગ-'એ'ની એન્ર્ટે્રી ૨૬(૧)
હેઠળ ".્રગ એન્. મેવિ.ચિસન"તરીકે વગUકૃ ત કરી શકાય, તેવું
ઠરાવવા અરજ કરવામાં આવી છે.
(૫) સામાવાળા તરફે ઉપવિ9થત વિવદ્વાન વકીલ સુશ્રી કવિવતા ઝાએ
હાલની અપીલ સામે સખત વાંLો ઉઠાવેલ છે.
(૫.૧) સામાવાળા-.ીલર-કરદાતા તરફે ઉપવિ9થત વિવદ્વાન વકીલ
સુશ્રી ઝાએ જણાવ્યું હતું કે, આજની તારીખ મુજબ, આ મુદ્દે
સામાવાળા પાસેથી હાલ કોઈ માંગ નથી અને જીએસર્ટેી
અવિLવિનયમ અંતગ*ત તમામ આકારણીઓ પણ સામાવાળાના
સંબંLમાં બંL કરવામાં આવી છે. એવી રજૂઆત કરવામાં આવી

છે કે, તેથી હાલની અપીલમાં સામેલ મુદ્દો એકે.ેમીક (એર્ટેલે કે
આર્થિથક ફાયદો કે નુકશાન ન હોય તેવો) રહેશે.
(૫.૨) ગુણદોષ પર રજૂઆત કરતાં, સામાવાળા તરફે ઉપવિ9થત
વિવદ્વાન વકીલે ભારપૂવ*ક રજૂઆત કરી છે કે કેસની હકીકતો
અને સંજોગો જોતાં, હાઈકોર્ટે< જીએસર્ટેી અવિLવિનયમની
અનુસૂચિચ-I ની એન્ર્ટે્રી ૨૫ હેઠળ "કેવિ.પ્રોલ"ને "પોલ્ર્ટે્રી
ફી."તરીકે વગUકૃ ત કરવામાં કોઈ ભૂલ કરી નથી. એવી રજૂઆત
કરવામાં આવી છે કે, આવું ઠરાવતી વખતે હાઇકોર્ટે< એ
હકીકતને ધ્યાનમાં લીLી છે કે સમયાંતરે "પોલ્ર્ટે્રી ફી."ની
વિવભાવનામાં નોંLપાત્ર ફેરફાર થયો છે.
(૫.૩) એવી રજૂઆત કરવામાં આવે છે કે, “પોલ્ર્ટે્રી ફી.” શબ્દએ
પશુપાલનમાં વિનવિwત અથ* મેળવેલ છે અને જે કોન્સન્ર્ટે્રેટ્સ
શબ્દએ પણ પ્રાપ્ત કરેલ છે અને જ્યારે મરઘાંની જાળવણી માર્ટેે
ફી. ચિસમ્પલીસીર્ટેર આવશ્યક હોય છે, ત્યારે કોન્સન્ર્ટે્રેટ્સ એર્ટેલે
કે ખોરાકમાં રહેલા વિવર્ટેામિમન્સ મરઘાંને જીવનની મહત્વપૂણ*
પ્રવિક્રયા કરવા માર્ટેે ઊજા* જાળવી રાખવા અને આવશ્યક
પેશીઓ, કે જેનું ભંગાણ શરીરમાં સતત ચાલતું રહે છે, તેને
બદલવા માર્ટેે સામગ્રી પૂરી પા.વા માર્ટેે સક્ષમ બનાવે છે. એવી
રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, સરળતા ખાતર, મરઘાંના
ખોરાકને બે ભાગોમાં વહેંચી શકાય છેઃ(૧) જાળવણી માર્ટેેનો
ખોરાક, એર્ટેલે કે વિનવિ‹ક્રય મરઘાંઓને વજનમાં વLારો કે ઘર્ટેા.ો
કયા* વિવના જીવનની આવશ્યક પ્રવિક્રયાઓ, જેમ કે શ્વાસ લેવા
અને લોહીનું પટિરભ્રમણ કરવા માર્ટેે સક્ષમ બનાવતો આહારનો
ભાગ, અને (૨) વૃવિદ્ધ કે મોર્ટેાપાયે ઉત્પાદન વLારવા અથવા

ઇં.ા આપવાની ક્ષમતા વLારવા માર્ટેે જાળવણીની જરૂટિરયાત
ઉપરાંત માર્ટેે પૂરુ
ં પા.વામાં આવતું ફી..
(૫.૪) એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે હાલના સમયમાં જ્યારે
મરઘાંની જાળવણી આર્ટેલી મોંઘી થઈ ગઈ છે, ત્યારે મરઘાંને
બિબન-ઉત્પાદનની વિ9થમિતમાં ફામ*માં રાખવામાં આવતાં નથી.
એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, મરઘાં-પાલનને
નાણાકીય રીતે ફાયદાકારક બનાવવા માર્ટેે, ઇં.ાનું ઉત્પાદન
અથવા જો મરઘાં તેના માંસના વપરાશ માર્ટેે રાખવામાં આવતા
હોય તો તેની ચરબી અને વૃવિદ્ધ વLારવા માર્ટેે, સંતુવિલત પોલ્ર્ટે્રી
ફી.નો પુરવઠો પૂરો પા.વો જરૂરી છે. એવી રજૂઆત કરવામાં
આવી છે કે, સમય જતાં જ્યારે પોલ્ર્ટે્રી ફી.નો ખ્યાલ નોંLપાત્ર
રીતે બદલાયો છે, ત્યારે તેનો અથ* પરંપરાગત અથ*માં મરઘાં
માર્ટેે ખોરાક એવો નથી. તેમાં માત્ર પશુખાL જ નહીં પરંતુ
વિવર્ટેામિમન, ખનીજ અને એવિન્ર્ટેબો.ીઝ જેવા ઉમેરણો પણ હોય
છે, જે મરઘાં વગેરેના વLુ સારા વિવકાસ માર્ટેે જરૂરી હોય છે, જેનો ઉદ્દેશ આ પ્રકારની પ્રવૃવિત્તઓમાંથી સારી ઉપજ
મેળવવાનો છે. ઉપરોક્ત રજૂઆતના સમથ*નમાં, નીચેના
વિનણ*યો પર આLાર રાખવામાં આવ્યો છે.
(૧) ગ્લૈક્સો લેબોરેર્ટેરીઝ (ઇવિન્.યા) વિલમિમર્ટેે. વિવરુદ્ધ
ગુજરાત રાજ્ય (૧૯૭૯) ૪૩ એસર્ટેીસી ૩૮૬
(ગુજરાત)
(૨) ગ્લિંગ્લવિ.યા વિલમિમર્ટેે. વિવ.યુવિનયન ઓફ ઇવિન્.યા ૧૯૮૯
(૨૨) ECC ૩૧૧
(૩) 9ર્ટેેર્ટે ઓફ ગુજરાત વિવ. ફાઇઝર વિલમિમર્ટેે. (૧૯૯૧) ૮૨
એસર્ટેીસી ૩૭૪ (ગુજરાત)

(૪) સન એક્સપોર્ટે* કોપ રેશન વિવ. કલેક્ર્ટેર ઓફ ક9ર્ટેમ્સ, બોમ્બે (૧૯૯૭) ૬ એસસીસી ૫૬૪
(૫) મેસસ* ગોલ્.ન 9ર્ટે્રીક .્રગ એન્. ફામા*9યુટિર્ટેકલ્સ
વિલમિમર્ટેે., લખનૌ વિવ. કમિમશનર ર્ટે્રે. ર્ટેેક્સ લખનૌ
૨૦૧૭- ર્ટેીઆઈઓએલ-૨૫૦૨-એચસી-
એએલએલ-સીર્ટેી
(૫.૫) એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે વિવર્ટેામિમન-કે ની ઉણપમાં
રાહત મેળવવા "કેવિ.પ્રોલ"ને "પોલ્ર્ટે્રી ફી."માં ઉમેરવામાં આવે
છે. "કે.ીપ્રોલ"ઉત્પાદનનો હેતુ પક્ષીઓમાં લોહીના ગંઠાઈ
જવાના સમયને શ્રેષ્ઠ બનાવી, આંતર.ામાં લોહીની ખોર્ટે
અર્ટેકાવવાનો છે. એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, ઉપરોક્ત
ઉત્પાદન આવશ્યક પોલ્ર્ટે્રી ફી. પૂરક છે અને તે જીએસર્ટેી
અવિLવિનયમની અનુસૂચિચ-I ની એન્ર્ટે્રી ૨૫ હેઠળ "પોલ્ર્ટે્રી
ફી."તરીકે વગUકૃ ત કરવા યોગ્ય છે.
(૫.૬) સામાવાળા તરફે ઉપવિ9થત વિવદ્વાન વકીલ સુશ્રી ઝા દ્વારા
વLુમાં રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે આ અદાલતે સતત એ
દ્રષ્ટિષ્ટકોણ અપનાવ્યો છે કે, ર્ટેેટિરફ પટિરવિશષ્ટમાં કોઈ વ9તુનો
અથ* નક્કી કરતી વખતે, એક ચિસદ્ધાંત જે ખૂબ સારી રીતે
પ્ર9થામિપત છે તે એ છે કે, તે શબ્દો અને અબિભવ્યવિક્તઓનું
અથ*ઘર્ટેન .ીલર અને ગ્રાહક દ્વારા વેપારમાં જે અથ*માં
સમજવામાં આવે છે તે અથ*માં કરવું જોઈએ. એવી રજૂઆત
કરવામાં આવી છે કે, આથી, કોઈ ચોક્કસ ઉત્પાદન/વ9તુને
ધ્યાનમાં લેતી વખતે કોમન પાલ<ન્સ ર્ટેે9ર્ટે લાગુ કરવી જોઈએ.
ઉપરોક્ત રજૂઆતના સમથ*નમાં, સેન્ર્ટે્રલ એક્સાઇઝ કલેક્ર્ટેર,

કાનપુર વિવ. વિક્ર‹ના કાબ*ન પેપર કંપની [(૧૯૮૯) ૧
એસસીસી ૧૫૦] અને પ્લાઝમેક મશીન મેન્યુફેક્ચટિરંગ કંપની
પ્રાઇવેર્ટે વિલમિમર્ટેે. વિવ. કલેક્ર્ટેર ઓફ સેન્ર્ટે્રલ એક્સાઇઝ, મુંબઈ
[(૧૯૯૨) ૮૪ એસર્ટેીસી ૧૦૭ (એસસી):[૧૯૯૦]
એસયુપીપી ૩ એસસીઆર ૩૮૪]ના કેસ પર આLાર રાખવામાં
આવ્યો છે.
(૫.૭) એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, હાલના કેસમાં, મરઘાં
ઉછેર ઉદ્યોગમાં, "કેવિ.પ્રોલ"જેવાં પોલ્ર્ટે્રી ફી. પશુખાLને ".્રગ
એન્. મેવિ.સીન"તરીકે નહીં, પરંતુ વા9તવમાં "પોલ્ર્ટે્રી
ફી."તરીકે ખરીદવામાં આવે છે. એવી રજૂઆત કરવામાં આવી
છે કે, સામાવાળા પોતે પણ તેના ઉત્પાદન ‘કેવિ.પ્રોલ’નું
માક<ટિર્ટેંગ, "ઔષLીય ઉપયોગ માર્ટેે નહીં"તે રીતે કરી રહ્યાં છે.
એ પણ રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, એર્ટેલા માર્ટેે કોમન
પાલ<ન્સ ર્ટેે9ર્ટે લાગુ પા.ીને પણ, "કેવિ.પ્રોલ"ને ‘પોલ્ર્ટે્રી ફી.’
તરીકે ગણવું જોઈએ.
(૫.૮) એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે ક9ર્ટેમ્સ કમિમશનર
(આયાત) મુંબઇ વિવ. ટિદલીપ કુમાર અને કંપની અને અન્યો
[(૨૦૧૮) ૯ એસસીસી ૧]ના કેસનો આ કોર્ટે*નો અનુગામી
વિનણ*ય, કે જેના દ્વારા સન એક્સપોર્ટે* કોપ રેશન વિવ. કલેક્ર્ટેર
ઓફ ક9ર્ટેમ્સ, બોમ્બે [(૧૯૯૭) ૬ એસસીસી ૫૬૪]ના
કેસનો આ કોર્ટે*નો વિનણ*ય એર્ટેલા પૂરતો રદ કરવામાં આવ્યો છે
કે, સન એક્સપોર્ટે* કેસમાં જે ઠરાવેલ કે અસમંજસ કે
વિદ્વLાવાળા વિક9સામાં મુવિક્ત આપતા નોર્ટેીવિફકેશનનો લાભ
કરદાતાને મળવો જોઈએ તેવું જે ઠરાવવામાં આવ્યું હતું, તે,

ટિદલીપકુ મારના કેસને લાગુ પ.શે નહીં. એવી રજૂઆત કરવામાં
આવી છે કે, હાલનાં કેસમાં સામાવાળાનો કેસ એવો નથી કે
ઉત્પાદન ‘કેવિ.પ્રોલ’ કોઈ મુવિક્તના જાહેરનામાના દાયરામાં
આવરી લેવામાં આવ્યું હતું અને તેથી, અસમંજસ કે વિદ્વLાવાળા
વિક9સામાં, સામાવાળાને લાભ મળવો જોઈએ. એવી રજૂઆત
કરવામાં આવી છે કે, હાલનો કેસ, ઉત્પાદન "કેવિ.પ્રોલ"કે જે
પોલ્ર્ટે્રી ફી. પૂરક છે તેના વગUકરણ સાથે સંબંવિLત છે, કે શું
તેને "પોલ્ર્ટે્રી ફી."તરીકે વગUકૃ ત કરી શકાય કે ".્રગ એન્.
મેવિ.ચિસન"તરીકે વગUકૃ ત કરી શકાય.
(૫.૯) સામાવાળા તરફે ઉપવિ9થત વિવદ્વાન વકીલ સુશ્રી ઝાએ વLુમાં
રજૂઆત કરી છે કે, ગુજરાત મૂલ્યવર્ધિLત વેરા અવિLવિનયમ, ૨૦૦૩ (જેનો હવે પછી ગુજરાત VAT અવિLવિનયમ તરીકે
ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે) હેઠળ પણ, ગુજરાત VAT
અવિLવિનયમની એન્ર્ટે્રી ૪૮ અનુસૂચિચ I હેઠળ "પોલ્ર્ટે્રી ફી."ના
વેચાણ અને ખરીદી કરમુક્ત છે. એવી રજૂઆત કરવામાં આવી
છે કે, ગુજરાત VAT અવિLવિનયમ હેઠળ પણ, ખોરાક અને પૂરક
આહાર ".્રગ એન્. મેવિ.સીન"ના અવકાશથી વિવવિશષ્ટ રીતે
બાકાત રાખવામાં આવેલ છે. એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે
કે, જેથી આ બાબત વિવLાનમં.ળનો એ આશય દશા*વે છે કે, ".્રગ એન્. મેવિ.ચિસન"ની એન્ર્ટે્રીના અવકાશમાં ખોરાક અને
પૂરક આહાર સામેલ કરાશે નહીં. એવી રજૂઆત કરવામાં આવી
છે કે, હાલનાં કેસમાં પણ ઉપરોક્ત એનોલોજી પરથી એવી
દલીલ કરી શકાય છે કે, ‘કેવિ.પ્રોલ’ જેવા "પોલ્ર્ટે્રી ફી."ને પણ
જીએસર્ટેી અવિLવિનયમની અનુસૂચિચ-II ની એન્ર્ટે્રી ૨૬(૧) હેઠળ
‘.્રગ એન્. મેવિ.ચિસન’ના અવકાશમાં આવરી લેવામાં આવશે

નહીં.
ઉપરોક્ત રજૂઆતો દ્વારા, હાલની અપીલ રદ કરવાની અરજ
કરવામાં આવી છે.
(૬) સંબંવિLત પક્ષો તરફે ઉપવિ9થત રહેલ વિવદ્વાન વકીલોને
વિવ9તારપૂવ*ક સાંભળ્યા.
(૭) સંબંવિLત પક્ષો તરફે ઉપવિ9થત વિવદ્વાન વકીલોને સાંભળ્યા બાદ
અને વિવદ્વાન ટિર્ટે્રબ્યુનલ દ્વારા પસાર કરાયેલા હુકમ તેમજ
હાઈકોર્ટે< પસાર કરેલ વાદગ્ર9ત ચુકાદા અને હુકમોનું અવલોકન
કયા* બાદ, ધ્યાનમાં આવ્યું છે કે, પ્ર9તુત ઉત્પાદન ૧૦૦
ગ્રામના પેકેર્ટે/પ.ીકામાં વેચાતું હતું. તે, પોલ્ર્ટે્રીને ખોરાક તરીકે
આપવા માર્ટેે નહોતું. તેને મરઘાં/પક્ષીઓને આપવામાં આવતા
પશુખાL સાથે મિમક્સ કરવું પ.તું હતું. તેને સીLા પક્ષીઓને
ખવ.ાવી અને/અથવા આપી શકાય નહીં. આથી, રેવન્યૂની એ
દલીલ કે, વાદગ્ર9ત ચુકાદો અને હુકમ ટિર્ટે્રબ્યુનલ દ્વારા
આપવામાં આવેલા તક*ને ધ્યાનમાં લેતા નથી - તે થો.ા અંશે
સાચું છે. તેમાં, મળેલ હકીકતોની વિવગતવાર અને
ઊં.ાણપૂવ*કની તપાસ વગર, માત્ર ગ્લૈક્સો લેબોરેર્ટેરીઝ
(ઇવિન્.યા) વિલમિમર્ટેે. (સુપ્રા) અને મેસસ* ફાઇઝર (ઇવિન્.યા)
વિલમિમર્ટેે.(ઉપરોક્ત)ના કેસમાં આપવામાં આવેલ બે વિનણ*યોનો
ઉલ્લેખ કરી આLાર રાખવામાં આવ્યો છે. આથી, સામાન્ય
સંજોગોમાં ઉપરોક્ત પૃષ્ઠભૂમિમમાં, અમે આ મેર્ટેરને હાઈકોર્ટે*માં
નવેસરથી વિનણ*ય લેવા માર્ટેે મોકલી હોત. જો કે, અમે આ
પ્રકારનો કોઈ હુકમ પસાર કરવા માંગતા નથી, કારણ કે તે

9વીકારવામાં આવ્યું છે કે આ મુદ્દો એકે.ેમીક (એર્ટેલે કે આર્થિથક
ફાયદો કે નુકશાન ન હોય તેવો)ટિહતનો છે અને જો અમે
રેવન્યૂની તરફેણમાં અપીલનો વિનણ*ય લઈએ તો પણ તેની
મહેસૂલ બાબતે કોઈ અસર નહીં પ.ે, કારણ કે તેમાં કોઈ
કરવેરા બાકી નથી.
(૮) ઉપરોક્ત હકીકતોને ધ્યાનમાં રાખીને અને પ્ર9તુત મુદ્દો
એકે.ેમીક ટિહતમાં હોવાથી અને કોઈ કરવેરા બાકી ન હોવાને
કારણે કોઈ મહેસૂલી અસરો ન હોવાથી કરવેરાની ઝીરો અસર
હોવાના કારણે, અમે સમાન પ્રકારની મેર્ટેરના યોગ્ય કેસમાં
વિવચારણા કરવા માર્ટેે કોમન પાલ<ન્સ ર્ટેે9ર્ટે પર મોર્ટેા પ્રશ્નને
ગુણદોષ ઉપર અવિનણUત રાખી હાલની કાય*વાહીને બંL કરીએ
છીએ.
આ સાથે, હાલની અપીલનો વિનકાલ કરવામાં આવે છે. ........................., ન્યાયમૂર્તિત
[એમ. આર. શાહ] ........................., ન્યાયમૂર્તિત
[સંજીવ ખન્ના]
નવી ટિદલ્હી, તા.૧૧ જુલાઈ, ૨૦૨૨
This