Gauhar Mohammad v. Uttar Pradesh State Road Transport Corporation & Ors.

3. તપાસ અધિકારી દ્વારા અકસ્માત સંબંધિત જરુરી પુરાવાઓ એકઠા કરવા તેમજ વળતરની ગણતરી કરવી (ફોટોગ્રાફ્સ, ઉંમરનો પુરાવો, મૃતકની આવકનો પુરાવો વગેરે); ૪. તપાસ અધિકારી દ્વારા અકસ્માતના ૩૦ દિવસની અંદર દાવા ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ વિગતવાર અકસ્માત અહેવાલ (ડીએઆર) દાખલ કરવો અને તેની એક નકલ સંબંધિત વીમા કંપનીને આપવી; ૫. ડીએઆરની નકલ સાથે કાનૂની સેવાઓ સત્તામંડળને સુપરત કરવાના દસ્તાવેજો; ૬. તપાસ અધિકારી તેના નિયંત્રણ બહારના કારણોસર ૩૦ દિવસની અંદર તપાસ પૂર્ણ કરવામાં અસમર્થ હોય તેવા કેસોમાં સમય વધારવા માટે કરવામાં આવેલી અરજી પર દાવા ટ્રિબ્યુનલની વિવેકબુદ્વી; ૭. ચાલક, માલિક, દાવેદાર અને સાક્ષીઓને ડીએઆર સાથે દાવા ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ રજૂ કરવા; ૮. દિલ્હી મોટર અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલ નિયમો, ૨૦૦૮ના ફોર્મ-ડી માં સંબંધિત નોંધણી સત્તામંડળ દ્વારા, પોલીસ અને દાવા ટ્રિબ્યુનલને વિનંતી પ્રાપ્ત થયાના ૧૫ દિવસની અંદર અહેવાલ સુપરત કરવો; ૯. દાવા ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા ડીએઆરની તપાસ કે ડીએઆર તમામ બાબતો પરિપૂર્ણ કરે છે કે નહીં; ૧૦. મોટર વાહન અધિનિયમ (૨૦૧૯ના સુધારા પૂર્વે) ની કલમ ૧૬૬(૪) હેઠળ દાવા અરજી તરીકે તપાસ અધિકારી દ્વારા દાખલ કરાયેલ ડીએઆરની કાર્યવાહી; ૧૧. દાવા ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા વીમા કંપનીને ડીએઆરની તપાસ કરવા અને વળતરની માત્રા અંગે નિર્ણય લેવા માટે ૩૦ દિવસનો સમય આપવાની મંજૂરી; ૧૨. નિયુક્ત અધિકારી દ્વારા તર્કપૂર્ણ આદેશ સાથે વળતરનું મૂલ્યાંકન જે દાવેદારોને કાનૂની પ્રસ્તાવ બનશે અને જો દાવો કરનારને આવો પ્રસ્તાવ સ્વીકાર્ય હોય, તો ટ્રિબ્યુનલ, વીમા કંપનીને રકમ જમા કરાવવા માટે વધુ ૩૦ દિવસના સમય આપવા સાથેનો સંમતિ એવોર્ડ પસાર કરશે; ૧૩. ક્લેઇમ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા દાવો કરનારને વીમા કંપની દ્વારા કરવામાં આવેલી ઓફરનો જવાબ આપવા માટે ૩૦ દિવસથી વધુનો સમય આપવામાં આવશે નહીં; ૧૪. વીમા કંપની દ્વારા આપવામાં આવેલી ઓફરનો અસ્વીકાર કરવાના કિસ્સામાં કલમ ૧૬૮ અને ૧૬૯ (૨૦૧૯ના સુધારા પૂર્વે) હેઠળ ક્લેઇમ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા તપાસ હાથ ધરવી અને ૩૦ દિવસની અંદર ચુકાદો આપવો; ૧૫. મૃતક પીડિતોના કાયદેસર પ્રતિનિધિઓને ચૂકવવાપાત્ર વળતરની ગણતરી ક્લેઇમ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા માનનીય સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા 'સરલા વર્મા વિ. ડીટીસી, ૨૦૦૯ (૬) સ્કેલ ૧૨૯'માં નિર્ધારિત સિદ્ધાંતો અનુસાર કરવામાં આવશે; ૧૬. મૃતકના કાયદેસર પ્રતિનિધિઓ પાસે મૃતકની આવકના પુરાવા તરીકે દસ્તાવેજી પુરાવા ન હોય તેવા કેસોમાં ક્લેઇમ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા લઘુતમ વેતન પર વિચારણા કરવામાં આવશે; ૧૭. બાળકના મૃત્યુના કિસ્સામાં નેશનલ ઇન્શ્યોરન્સ કંપની લિમિટેડ વિ. ફરજાના, એમએસી. એપીપી. ૧૩/૨૦૦૭'માં દિલ્હી હાઈકોર્ટ દ્વારા નિર્ધારિત સિદ્ધાંતોની વિચારણા. ૧૬. ઉચ્ચ અદાલતે દિલ્હી પોલીસને સી.ટી.એ.પી.ના અમલીકરણ માટે "અકસ્માત તપાસ માર્ગદર્શિકા" તૈયાર કરવાનો પણ નિર્દેશ આપ્યો હતો. પરીણામે, તેણે મોટર અકસ્માત વળતર યોજનામાં ક્રાંતિ લાવેલ, જેના કારણે દાવેદાર(રો)ને અકસ્માતના ૧૨૦ દિવસની અંદર વળતર મળ્યું હતું. ૧૭. આ અદાલત દ્વારા 'જય પ્રકાશ ' I (સુપ્રા)માં અન્ય એક નોંધપાત્ર પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં આ અદાલતે મુખ્યત્વે ચાર મુદ્દાઓની ઓળખ કરી હતી, જેમાં પ્રથમ, 'હિટ એન્ડ રન'ના કેસોમાં વળતરની મંજૂરી, જ્યાં વાહનોની ઓળખ થઇ શકતી નથી, જેમાં થર્ડ પાર્ટી વીમો ધરાવતું વીમા કવચ નથી પરંતુ તે વીમા દ્વારા આવરી લેવામાં ન આવતી વ્યક્તિઓ લઇ જતું હોય'; બીજુ ં, 'પેસેન્જર ટ્રાફિક માટે માલ-વાહનોનો ઉપયોગ કરવાની વ્યાપક પ્રથા'; ત્રીજુ ં,' મોટર એક્સિડેન્ટ ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા દાવાઓના ચુકાદામાં પ્રક્રિયાગત વિલંબ અને તેનાથી પીડિતોને પડતી મુશ્કેલીઓ; અને ચોથું, 'પીડિતો, ખાસ કરીને અશિક્ષિત લોકો સુધી વળતરની સંપૂર્ણ રકમ પહોંચી શકતી નથી'. વિષયની પ્રકૃ તિને ધ્યાનમાં રાખીને અને એમિકસ દ્વારા કરવામાં આવેલા સૂચનોને ધ્યાનમાં રાખીને આ કોર્ટ દ્વારા તારીખ ૧૭.૧૨.૨૦૦૯ના હુકમથી ત્રણ તબક્કામાં માર્ગદર્શિકા/નિર્દેશો અમલમાં મૂકવા માટે જારી કરવામાં આવ્યા હતા, તે નીચે પ્રમાણે સંક્ષિપ્તમાં પુનઃરજુ કરવામાં આવેલ છેઃ- પોલીસ અધિકારીઓને આપવામાં આવેલા નિર્દેશો. ૧. દરેક રાજ્યના પોલીસ મહાનિર્દેશકને નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છેકે તેઓ રાજ્યના તમામ પોલીસ સ્ટેશનોને મોટર વાહન અધિનિયમ (૨૦૧૯ના સુધારા પહેલા)ની કલમ ૧૫૮ (૬)ની જોગવાઈઓનુંપાલન કરવાની સૂચના આપે અને અધિકારક્ષેત્રની એમએસીટી અને વીમા કંપની સમક્ષ એફઆઈઆર નોંધાવ્યાના ૩૦ દિવસની અંદર પ્રથમ માહિતી અહેવાલ, સાઇટ સ્કેચ/મહઝાર/ફોટોગ્રાફ્સ, વીમા પૉલિસી વગેરેની નકલો સાથે ફોર્મ નં.૫૪માં એક્સિડેન્ટ ઇન્ફોર્મેશન રીપોર્ટ રજુ કરે; ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ્સને આપવામાં આવેલા નિર્દેશો ૧. દરેક હાઈકોર્ટના રજિસ્ટ્રાર જનરલને તેમના રાજ્યમાં તમામ ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલને અધિનિયમની કલમ ૧૫૮ (૬) હેઠળ પ્રાપ્ત થયેલા અકસ્માતોના અહેવાલો નોંધવા અને દાવા અરજી દાખલ થવાની રાહ જોયા વિના તેમની સાથે વ્યવહાર કરવા સૂચના આપવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવે છે. વધુમાં, રજિસ્ટ્રાર જનરલ એ સુનિશ્ચિત કરશે કે ટ્રિબ્યુનલને જરૂરી રજિસ્ટર, ફોર્મ અને અન્ય સહાય પૂરી પાડવામાં આવે; ૨. ટ્રિબ્યુનલ સ્ટેશન હાઉસ અધિકારીઓ પાસેથી પ્રાપ્ત થયેલા અકસ્માત માહિતી અહેવાલો નોંધવા માટે ઇન્સ્ટિટ્યુશન રજિસ્ટર જાળવશે અને તેમને પરચુરણ અરજીઓ તરીકે નોંધશે. ત્યાર બાદ, ટ્રિબ્યુનલ પ્રારંભિક સુનાવણીની તારીખ નક્કી કરશે અને દાવેદારો હાજર થયા પછી તેને દાવા અરજીમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવશે; ૩. ટ્રિબ્યુનલ પોતાને સંતોષ કરાવશે કે અકસ્માત માહિતી અહેવાલ વાસ્તવિક અકસ્માત સાથે સંબંધિત છે અને તે કોઈપણ સંડોવણી અથવા બનાવટનું પરિણામ નથી; ૪. વીમા કંપની દ્વારા જવાબદારીનો વિવાદ ન થવાના કિસ્સામાં ટ્રિબ્યુનલ સમરી તપાસ દ્વારા વળતરની રકમ નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કરશે અથવા સમાધાન માટે કેસને લોક અદાલતમાં મોકલશે અનેે દાવા અરજીની નોંધણીની તારીખથી છ મહિનાથી વધુ ન હોય તેવી સમયમર્યાદામાં દાવા અરજીનો નિકાલ કરશે; ૫. ટ્રિબ્યુનલ વીમા કંપનીને ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ પાસે સ્વીકારેલી રકમ અથવા નિર્ધારિત કરવામાં આવેલી રકમ તે નિર્ધારિત થયાના ૩૦ દિવસની અંદર જમા કરાવવાનો નિર્દેશ આપશે; વીમા કંપનીઓ માટે સૂચનો. ૧. મૃત્યુ અને વીમા કંપની દ્વારા જવાબદારીનો વિવાદ ન થવાના કિસ્સામાં વીમા કંપની દ્વારા ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણય અથવા લોક અદાલત દ્વારા સમાધાનની રાહ જોયા વિના મૃતકના પરિવારને (કાનુની પ્રતિનિધિઓ) પ્રમાણભૂત ફોર્મ્યુલા મુજબ વળતર ચૂકવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે; ૨. ઇજાઓ થવાના અને વીમા કંપની દ્વારા જવાબદારીનો વિવાદ ન થવાના કિસ્સામાં વીમાદાતાએ ટ્રિબ્યુનલના ચુકાદાની રાહ જોયા વિના ઇજાગ્રસ્તોને તેના ખર્ચે સારવાર આપવી જોઈએ; ૩. પરિવારોને આપવામાં આવેલી વળતરની રકમની સુરક્ષા અને જાળવણી માટે રાષ્ટ્રીયકૃ ત બેંકો અને ભારતીય જીવન વીમા નિગમ સાથે પરામર્શ કરીને વીમા કંપનીઓ દ્વારા વિશેષ યોજનાઓ પર વિચાર કરી શકાય છે, જે અંતર્ગત વળતર યોગ્ય સમયગાળા માટે ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટમાં રાખવામાં આવે છે અને બેંક દ્વારા માસિક ધોરણે વ્યાજ ચૂકવવામાં આવે છે. ૪. વીમા કંપનીઓ એક સામટા વળતરને બદલે વાર્ષિકી આપવાનું પણ વિચારી શકે છે અને ભારતીય જીવન વીમા નિગમના સહયોગ સાથે વાર્ષિકી યોજના તૈયાર કરી શકે છે. વૈધાનિક/વહીવટી હસ્તક્ષેપ માટે સૂચનો. ૧. માર્ગ અકસ્માતોના તમામ પીડિતોને વળતરની ચુકવણી સુનિશ્ચિત કરવા વધુ વ્યાપક યોજના ઘડવી; ૨. હાઇબ્રિડ મોડેલની શરૂઆત જેમાં દરેક વાહનના સંદર્ભમાં નિશ્ચિતઆજીવન પ્રીમિયમની વસૂલાત તેમજ માર્ગ અકસ્માત સેસ લાદવાનો સમાવેશ થાય છે જે ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં વધુ સંતોષકારક ઉકેલ પ્રદાન કરી શકે છે; ૩. માલિક સિવાયના કોઈપણ અકસ્માત પીડિતને આવરી લેવા માટે ' તૃતીય પક્ષ'ની વ્યાખ્યા કરવી અને જો જરૂરી હોય તો પ્રીમિયમમાં વધારો કરવો; ૪. અધિનિયમની બીજી અનુસૂચિને તર્કસંગત બનાવવા વિચાર કરવો અને હિટ એન્ડ રન મોટર અકસ્માતોના કિસ્સામાં અધિનિયમની કલમ ૧૬૧ હેઠળ ચૂકવવાપાત્ર વળતરની રકમમાં વધારો કરવો; ૫. વીમા વગરના વાહનોને સંડોવતા માર્ગ અકસ્માતોના પીડિતો માટે વાહનના માલિકને સુરક્ષા પ્રદાન કરવા અથવા જપ્ત કરેલા વાહનને છોડવાની પૂર્વશરત તરીકે ચુકાદાને સંતોષવા માટે પૂરતી રકમ જમા કરાવવાનો નિર્દેશ આપીને વળતર સુરક્ષિત કરવું. ૧૮. સમયના આગમન સાથે અદાલતો દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા સૂચનો અને માર્ગદર્શિકાઓને સત્તાવાળાઓ દ્વારા અપનાવવામાં અને અમલમાં મૂકવામાં આવેલ. અદાલતની વિચારણા માટે હિતધારકો દ્વારા નિયમિત અંતરાલે પ્રગતિ અહેવાલો રજુ કરવામાં આવેલા. તેવી જ રીતે, દિલ્હી હાઈકોર્ટ દ્વારા રાજેશ ત્યાગી I (સુપ્રા)માં આપવામાં આવેલા નિર્દેશોને આગળ વધારતા, દિલ્હીના પ્રદેશમાં સી.ટી.એ.પી.નું અમલીકરણ કરવામાં આવેલું અને તેના વ્યવહારુ અમલીકરણમાં કેટલીક ખામીઓ ઓળખી કાઢવામાં આવેલી. તમામ હિતધારકોને સામેલ કરીને બેઠકો બોલાવવામાં આવેલી અને માર્ગદર્શિકાને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવા માટે વધુ સૂચનો કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલા. સૂચનોને યોગ્ય રીતે ધ્યાનમાં લેવામાં આવેલ અને દિલ્હી હાઈકોર્ટે 'રાજેશ ત્યાગી ' II (સુપ્રા)માં તારીખ ૧૨.૧૨.૨૦૧૪ના હુકમથી સૂચનો અને તા. ૦૧.૦૨.૨૦૧૫થી છ મહિનાના સમયગાળા માટે લાગુ થનાર અને જે ત્રણ મહિનાની સમાપ્તિ બાદ સમીક્ષાને આધિન છે તેવી સંલગ્ન સુધારેલી ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ અગ્રીડ પ્રોસીજરને સમાવિષ્ટ કરેલ. દિલ્હી હાઈકોર્ટ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા અને મંજૂર કરવામાં આવેલા ફેરફારોનો સારાંશ નીચે મુજબ છેઃ- ૧. તપાસ અધિકારી દ્વારા અકસ્માતની માહિતી સંશોધિત પ્રક્રિયાના ફોર્મ I માં હોવી જોઈએ (ખંડ ૨); ૨. તપાસ અધિકારી દ્વારા એકત્રિત કરવાના દસ્તાવેજોની યાદી ખંડ ૩ હેઠળ આપવામાં આવેલ છે; ૩. તપાસ અધિકારી દ્વારા દાખલ કરવામાં આવનાર વિગતવાર અકસ્માત અહેવાલ (ડીએઆર) સંશોધિત પ્રક્રિયાના ફોર્મ-II માં હોવો જોઇએ. ૪. ડ્રાઇવર/દાવેદાર/માલિક/વીમા કંપની દ્વારા સંબંધિત માહિતી જાહેર કરવામાં અને ૧૫ દિવસની અંદર તપાસ અધિકારી સમક્ષ દસ્તાવેજો રજૂ કરવામાં નિષ્ફળ જવાની સ્થિતિમાં ડીએઆરના ફોર્મ II ના ભાગ X માં ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ પાસેથી નિર્દેશો મેળવવાની તપાસ અધિકારીની ફરજ; ૫. ડીએઆરની નકલ મળ્યાના ૨૦ દિવસની અંદર પોતાના સર્વેયર દ્વારા ડીએઆરની ચકાસણી કરાવવાની વીમા કંપનીઓની ફરજ (ખંડ ૨૦); ૬. વીમા કંપનીના નિયુક્ત અધિકારીનો અહેવાલ સંશોધિત પ્રક્રિયાના ફોર્મ III માં હોવો જોઈએ (ખંડ ૨૧); ૭. ચુકાદો આપતા પહેલા સત્યને ઉજાગર કરવાની અને ડીએઆરમાં આપેલા નિવેદનો સાચા છે એમ પોતાને સંતુષ્ટ કરવાની ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલની ફરજ (ખંડ ૨૪); ૮. દાવેદારોની નાણાકીય સ્થિતિ, રહેઠાણનો પુરાવો વગેરેની ખાતરી કરવા માટે એવોર્ડ પસાર કરતા પહેલા તેમની તપાસ કરવાની ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલની ફરજ (ખંડ ૨૬) ૯. ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા નિર્દિષ્ટ કરાયેલી અવોર્ડની રકમ જમા કરવાની રીત (ખંડ ૨૭); ૧૦. ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ એવોર્ડની રકમના રક્ષણ માટે યોગ્ય હુકમ પસાર કરશે (ખંડ ૨૮); ૧૧. ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ અવોર્ડની જોગવાઈઓનું અનુપાલન જોશે. (ખંડ ૨૯); ૧૨. ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ અનુપાલનની જાણ કરવા માટે તારીખ નક્કી કરશે (ખંડ ૩૦); ૧૩. ડીએઆર તેમજ એવોર્ડની નકલ સંબંધિત મેજિસ્ટ્રેટને મોકલવામાં આવશે (ખંડ ૩૧); ૧૪. ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલા અવોર્ડની નોંધ ફોર્મ V માં જાળવવામાં આવશે (ખંડ ૩૩); ૧૯. અગાઉના તા. ૧૭.૧૨.૨૦૦૯ના હુકમ દ્વારા સૂચવવામાં આવેલા કાયદાકીય ફેરફારોના સંદર્ભમાં થયેલી પ્રગતિની સમીક્ષા કરતી વખતે ઉપરોક્ત સંશોધિત પ્રક્રિયાને જય પ્રકાશ ( I સુપ્રા)માં તા.૧૩.૦૫.૨૦૧૬ના હુકમથી આ અદાલત દ્વારા સમર્થનની મહોર લગાવવામાં આવી હતી.દિલ્હી હાઈકોર્ટ દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવેલી સંશોધિત પ્રક્રિયાને રેકોર્ડ પર લાવવામાં આવી હતી અને તેનું અવલોકન કર્યા બાદ આ કોર્ટે નીચે મુજબ અવલોકન કર્યું હતુંઃ "અમે પ્રક્રિયાનું પણ અવલોકન કર્યું છે, જે અમારી સમક્ષ જોડાણ આર.૫ તરીકે પ્રતિભાવ સાથે રજૂ કરવામાં આવી છે, જે અમારા મતે વ્યાપક હોવાનું જણાય છે અને અમે દિલ્હી હાઈકોર્ટના રજિસ્ટ્રાર જનરલને વધુ નિર્દેશો આપી શકીએ છીએ કે જ્યાં સુધી દિલ્હીનો સંબંધ છે ત્યાં સુધી તે પ્રક્રિયાનું કડક પાલન કરવામાં આવે અને ઉપરોક્ત પ્રક્રિયાને અન્ય તમામ ઉચ્ચ અદાલતોમાં પણ પ્રસારિત કરવામાં આવે અને અન્ય તમામ ઉચ્ચ અદાલતોના રજિસ્ટ્રાર જનરલને તે સુનિશ્ચિત કરવા નિર્દેશ આપવામાં આવે છે કે કાનૂની સેવા સત્તામંડળો તેમજ સંબંધિત રાજ્યોના પોલીસ મહાનિર્દેશક સાથે સંકલનમાં રહિને મોટર એક્સિડેન્ટ ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા ઉપરોક્ત પ્રક્રિયાનો અમલ કરવામાં આવે. ” ત્યારબાદ, આ અદાલતે તેના તારીખ ૦૬.૧૧.૨૦૧૭ના હુકમથી પોતાના તારીખ ૧૩.૦૫.૨૦૧૬ના અગાઉના હુકમમાં સુધારો કર્યો હતો અને તમામ રાજ્યોને નીચે મુજબનું અવલોકન કરીને 'સંશોધિત સીટીએપી'નો અમલ કરવા નિર્દેશ આપ્યો હતો - "તેથી, તા. ૧૩.૦૫.૨૦૧૬ના હુકમમાં તે હદ સુધી ફેરફાર કરવામાં આવશે જ્યાં સુધી ન્યાયમૂર્તિ મિધાએ પોતે ૧૨ ડિસેમ્બર, ૨૦૧૪ના રોજ તેમના અગાઉના હુકમમાં ફેરફાર કર્યો છે. રજિસ્ટ્રી આ હુકમની નકલ તેમજ ન્યાયમૂર્તિ મિધા દ્વારા ૧૨ ડિસેમ્બર, ૨૦૧૪ના રોજ પસાર કરવામાં આવેલા હુકમની નકલ દરેક હાઈકોર્ટના રજિસ્ટ્રાર જનરલને જરૂરી માહિતી અને અનુપાલન માટે મોકલશે. કેસની આગામી તારીખ ૨૩મી જાન્યુઆરી, ૨૦૧૮ રાખવી.” ૨૦. માર્ગદર્શિકાના અમલીકરણના અનુસરણમાં રાજેશ ત્યાગી ( I સુપ્રા)માં દિલ્હી હાઈકોર્ટ સમક્ષ કાર્યવાહી ચાલુ રહેલ અને ૦૭.૧૨.૨૦૧૮ના હુકમથી (ટૂંકમાં 'રાજેશ ત્યાગી ' III ) દિલ્હી હાઈકોર્ટે સંશોધિત સીટીએપીમાં કેટલાક વધુ નિર્દેશોનો સમાવેશ કર્યો. જો કે, સંશોધિત પ્રક્રિયાનું અસરકારક અમલીકરણ તમામ સ્તરે, ખાસ કરીને આ અદાલતે જય પ્રકાશ ( I સુપ્રા)માં ૧૩.૦૫.૨૦૧૬ અને ૦૬.૧૧.૨૦૧૭ના હુકમથી આપેલા નિર્દેશોના સંદર્ભમાં સતત અવરોધરૂપ રહ્યું હતું. આ ચિંતા ફરીથી 'એમ.આર.કૃ ષ્ણ મૂર્તિ વિ. ન્યૂ ઇન્ડિયા અશ્યોરન્સ કંપની લિમિટેડ, ૨૦૧૯ એસસીસી ઓનલાઇન એસસી ૩૧૫'માં આ અદાલત સમક્ષ વિચારણા માટે આવેલી, જેમાં તારીખ ૦૫.૦૩.૨૦૧૯ના હુકમથી આ અદાલતે સ્પષ્ટપણે નોંધ્યું હતું કે અખિલ ભારતીય સ્તરે ક્લેઇમ ટ્રિબ્યુનલ્સ દ્વારા સંશોધિત સીટીએપીનું કોઈ અસરકારક અમલીકરણ થયું નથી. ઉપરોક્ત બાબતની નોંધ લઇને આ અદાલતે રાષ્ટ્રીય કાનૂની સેવાઓ સત્તામંડળને આ બાબત હાથ પર લેવા અને વિવિધ ઉચ્ચ અદાલતો સાથે સંકલન અને સહકારમાં તેની દેખરેખ રાખવાનો નિર્દેશ આપેલો. વધુમાં, રાજ્ય ન્યાયિક અકાદમીઓને સંશોધિત સીટીએપીના અમલીકરણ બાબતે ક્લેઇમ ટ્રિબ્યુનલ્સના પ્રિસાઇડિંગ ઓફિસર, વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીઓ અને વીમા કંપનીઓને સંવેદનશીલ બનાવવા માટે નિર્દેશો પણ આપવામાં આવ્યા હતા. છેલ્લે, આ અદાલતે સમગ્ર ભારતમાં ક્લેઇમ ટ્રિબ્યુનલ્સને રાજેશ ત્યાગી ( III સુપ્રા)માં દિલ્હી હાઈકોર્ટ દ્વારા ઘડવામાં આવેલી 'મોટર એક્સિડેન્ટ ક્લેઇમ્સ એન્યુઇટી ડિપોઝિટ યોજના' (ટૂંકમાં 'એમએસીએડી યોજના')નો અમલ કરવા પણ નિર્દેશ આપ્યો હતો.તૈયાર સંદર્ભ માટે સંબંધિત ફકરાઓ નીચે મુજબ પુનઃ રજુ કરવામાં આવ્યા છે - "૩૨. ઉપરોક્ત એડીઆર પદ્ધતિઓ હોવા છતાં પણ એમએસીટી સમક્ષ ન્યાયિક પ્રક્રિયા અનિવાર્ય છે. એવી કોઈ ખાતરી ન હોઈ શકે કે ૧૦૦% કેસ મધ્યસ્થી અથવા લોક અદાલત દ્વારા ઉકેલાઈ જશે. તેથી, વિલંબ કર્યા વિના અને વાજબી સમયગાળાની અંદર આ કેસોના નિર્ણય કરવાની સખત જરૂર છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટે આવા કેસોના નિકાલમાં ઝડપ લાવવા અને અકસ્માતની તારીખથી ૯૦/૧૨૦ દિવસના સમયગાળામાં યોજનાઓનું સમાધાન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે તંત્રની જોગવાઈ કરતા કેટલાક ચુકાદાઓ આપ્યા છે. ટૂંકમાં, આ નિર્દેશોમાં સમાવેશ થાય છે કે અકસ્માતની ઘટનામાં પોલીસ, કે જે પ્રથમ વખત ચિત્રમાં આવે છે, તેણે તપાસ પૂર્ણ કરવી જોઈએ અને મેટ્રોપોલિટન મેજિસ્ટ્રેટની સંબંધિત અદાલત સમક્ષ એફઆઈઆર દાખલ કરવાની સાથોસાથ નકલો એમએસીટી તેમજ વીમા કંપનીને પણ મોકલવી. દાવો ચૂકવવાપાત્ર છે કે કેમ તે જાણવા માટે વીમા કંપનીએ તેની તપાસ કરવી જોઈએ અને ૩૦ દિવસની અંદર તેણે એમએસીટીને જવાબ આપવો જોઈએ અને એકવાર આ બધા દસ્તાવેજો પુરાવા વગેરેના રૂપમાં એમએસીટી સમક્ષ આવે, તે એમએસીટીને ૩૦ દિવસની અંદર કેસનો નિર્ણય કરવા સક્ષમ બનાવશે........... ૩૩. જય પ્રકાશ કેસમાં ૦૬ નવેમ્બર, ૨૦૧૭ના રોજ આપેલા હુકમથી આ અદાલતે તેના ૧૩ મે, ૨૦૧૬ના રોજ આપેલા હુકમમાં ફેરફાર કર્યો હતો અને તમામ રાજ્યોને ૧૨ ડિસેમ્બર, ૨૦૧૪ના રોજ દિલ્હી હાઈકોર્ટ દ્વારા ઘડવામાં આવેલી મોડિફાઇડ ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ એગ્રીડ પ્રોસિજરનો અમલ કરવા નિર્દેશ આપ્યો હતો. મોડિફાઇડ ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ એગ્રીડ પ્રોસિજરની નકલ જરૂરી અનુપાલન કરવા માટે દરેક હાઈકોર્ટના રજિસ્ટ્રાર જનરલને પરિપત્રિત કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો...... ૩૪. તેનું અખિલ ભારતીય સ્તરે પાલન કરવાની જરૂર છે. એન.એ.એલ.એસ.એ. એ પણ તેની સુવિધા માટે વિવિધ ઉચ્ચ અદાલતો સાથે સંકલન અને સહકારમાં તેની દેખરેખ રાખવી જોઈએ. xxx xxx xxx ૩૭. આમ, જે ઉપર નોંધ્યા મુજબ સંશોધિત પ્રક્રિયા દ્વારા બદલવામાં આવેલ છે તે 'ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ એગ્રીડ પ્રોસિજર'ના અમલીકરણ માટેના નિર્દેશ પહેલેથી જ અસ્તિત્વમાં છે. જો કે, અમને જાણવા મળ્યું છે કે ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ્સ દ્વારા તેનું યોગ્ય અમલીકરણ કરવામાં આવતું નથી. આમ, અમે નિર્દેશ આપીએ છીએ કે તમામ રાજ્ય ન્યાયિક અકાદમીઓમાં સમયાંતરે ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ્સના પ્રિસાઇડિંગ અધિકારીઓ, રાજ્ય પોલીસના વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીઓ તેમજ વીમા કંપનીને ઉપરોક્ત પ્રક્રિયાના અમલીકરણ માટે સંવેદનશીલ બનાવવા માટે કાર્યક્રમો (એસઆઇસી) થવા જોઈએ. ૨૧. આ અદાલત અને દિલ્હી હાઈકોર્ટ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી માર્ગદર્શિકાના આધારે અન્ય હિતધારકો સાથે રાજ્યોના પરિવહન મંત્રીઓના જૂથ (જીઓએમ) દ્વારા ભલામણો કરવામાં આવી હતી. માર્ગ સલામતીમાં સુધારો કરવા, પરિવહન વિભાગો સાથેના વ્યવહારમાં નાગરિકોને સુવિધા પુરી પાડવા, ઓટોમેશન, કોમ્પ્યુટરાઈઝેશન અને ઓનલાઇન સેવાઓ દ્વારા ગ્રામીણ પરિવહન, જાહેર પરિવહન અને છેવાડાના માણસ સુધીની કનેક્ટિવિટીને મજબૂત બનાવવાના ઉદ્દેશ્યથી કેન્દ્ર સરકારે 'મોટર વાહન (સુધારા) ખરડો, ૨૦૧૯' રજૂ કરેલ. ઉપરોક્ત ખરડો બંને ગૃહો દ્વારા મોટર વાહન અધિનિયમ, ૧૯૮૮ (૧૯૮૮નો ૫૯) તરીકે પસાર કરવામાં આવેલ. ૨૨. નવા સુધારા દ્વારા અગાઉના અધિનિયમના 'પ્રકરણ ' X ને દૂર કરવામાં આવ્યું હતું. 'પ્રકરણ - XI તૃતીય પક્ષના જોખમો સામે મોટર વાહનોનો વીમો' અને પ્રકરણ - XII ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ્સમાં મોટર વાહન સુધારા અધિનિયમ, ૨૦૧૯ મુજબ સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો, જે તા.૦૧.૦૪.૨૦૨૨થી અમલમાં આવ્યો હતો. આ કેસના હેતુ માટે અમે મુખ્યત્વે સુધારા અધિનિયમના પ્રકરણ XI અને XII અને વીમાની જરૂરિયાત, પોલીસ અધિકારી, નોંધણી અધિકારી, વીમા કંપનીઓ અને ક્લેઇમ ટ્રિબ્યુનલ્સની વળતર નક્કી કરવા માટેની નિર્દિષ્ટ ફરજો પર ભાર મૂકવા માટેના નિયમો સાથે સંબંધિત છીએ. વાહનના વીમાની જરૂરિયાતઃ ૨૩. કલમ ૧૪૬માં કરવામાં આવેલા સુધારાના આધારે મોટર વાહનનો વીમો જરૂરી બનાવવામાં આવ્યો છે.આ કલમ સુસંગત છે, તેથી નીચે પ્રમાણે પુનઃ રજુ કરવામાં આવી છેઃ "૧૪૬: તૃતીય પક્ષના જોખમ સામે વીમાની જરૂરિયાત. - (૧) કોઈ પણ વ્યક્તિ, મુસાફર તરીકે હોય તે સિવાય, મોટર વાહનનો ઉપયોગ કરશે નહિં અથવા અન્ય કોઈ વ્યક્તિને જાહેર સ્થળે મોટર વાહનનો ઉપયોગ કરવાનું કારણ અથવા મંજૂરી આપશે નહીં, સિવાય કે આ પ્રકરણની જરૂરિયાતો સાથેની વીમાની પોલિસી તે વ્યક્તિ અથવા અન્ય વ્યક્તિ દ્વારા વાહનના ઉપયોગના સંબંધમાં અમલમાં હોય. [પરંતુ ભયજનક કે જોખમકારક ચીજવસ્તુઓ વહન કરતા અથવા વહન કરવાના હેતુવાળા વાહનના કિસ્સામાં જાહેર જવાબદારી વીમા અધિનિયમ, ૧૯૯૧ (૧૯૯૧નો ૬) હેઠળ વીમાની પોલિસી પણ હોવી જોઈએ. સ્પષ્ટીકરણ.- માત્ર પગારદાર કર્મચારી તરીકે મોટર વાહન ચલાવતી વ્યક્તિ, જ્યારે વાહનના ઉપયોગના સંબંધમાં આ પેટા-કલમ દ્વારા જરૂરી હોય તેવી કોઈ પોલિસી અમલમાં ના હોય, તો તે પેટા-કલમના ઉલ્લંઘનમાં કૃ ત્ય કરતી હોવાનું માનવામાં આવશે નહીં, સિવાય કે તે જાણતી હોય કે તેની પાસે એવું માનવાનું કારણ હોય કે આવી કોઈ પોલિસી અમલમાં નથી. (૨) પેટા-કલમ (૧) કેન્દ્ર સરકાર અથવા રાજ્ય સરકારની માલિકીના અને કોઈપણ વ્યાપારી સાહસ સાથે જોડાયેલા ન હોય તેવા સરકારી હેતુઓ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા કોઈપણ વાહનને લાગુ પડશે નહીં. (૩) યોગ્ય સરકાર હુકમ દ્વારા નીચેની કોઈપણ સત્તામંડળની માલિકીના કોઈપણ વાહનને પેટા-કલમ (૧)ના સંચાલનમાંથી મુક્તિ આપી શકે છે, એટલે કેઃ- (ક) કેન્દ્ર સરકાર અથવા રાજ્ય સરકાર, જો વાહનનો ઉપયોગ કોઈ વ્યાપારી સાહસ સાથે જોડાયેલા સરકારી હેતુઓ માટે કરવામાં આવે છે; (ખ) કોઈ સ્થાનિક સત્તાધિકારી; (ગ) કોઈપણ રાજ્ય પરિવહન ઉપક્રમઃ પરંતુ આવા કોઈ પણ સત્તામંડળના સંબંધમાં એવો કોઈ હુકમ કરવામાં આવશે નહીં, સિવાય કે તે સત્તામંડળ તેના કોઈ વાહનના ઉપયોગથી તે સત્તામંડળ અથવા તેના રોજગારમાં રહેલી કોઈ વ્યક્તિની તૃતીય પક્ષો પ્રત્યે ઉદ્ભવેલી કોઈપણ જવાબદારીને પહોંચી વળવા માટે કોઈ ભંડોળની સ્થાપના કરવામાં આવી હોય અને આ અધિનિયમ હેઠળ તે વતી બનાવેલા નિયમો અનુસાર તેની જાળવણી કરતું હોય. સ્પષ્ટીકરણ.આ પેટા-કલમના હેતુઓ માટે "યોગ્ય સરકાર" એટલે કેન્દ્ર સરકાર અથવા રાજ્ય સરકાર, જે લાગુ પડતું હોય તે મુજબ, અને - ( ) i કેન્દ્ર સરકાર અથવા કોઈપણ રાજ્ય સરકારની માલિકીના કોઈ કોર્પોરેશન અથવા કંપનીના સંબંધમાં તેનો અર્થ કેન્દ્ર સરકાર અથવા તે રાજ્ય સરકાર; ( ) ii કેન્દ્ર સરકાર અને એક અથવા વધુ રાજ્ય સરકારોની માલિકીના કોઈ કોર્પોરેશન અથવા કંપનીના સંબંધમાં તેનો અર્થ કેન્દ્ર સરકાર; ( ) iii કોઈ અન્ય રાજ્ય પરિવહન ઉપક્રમ અથવા કોઈ સ્થાનિક સત્તામંડળના સંબંધમાં તે સરકાર કે જે તે ઉપક્રમ અથવા સત્તામંડળ પર નિયંત્રણ ધરાવે છે. ૨૪. એમ.વી.સુધારા અધિનિયમ, ખાસ કરીને પ્રકરણ XI ની કલમ ૧૪૬નો અભ્યાસ કરવા પર તે સ્પષ્ટ જણાય છે કે જો વીમો ન હોય તો મોટર વાહન જાહેર સ્થળે ચાલી શકતું નથી અને જાહેર સ્થળે તેનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી નથી. જો તે વાહનનો ઉપયોગ કોઈ વ્યાપારી સાહસ સાથે જોડાયેલા ન હોય તેવા હેતુ માટે કરવામાં આવતો હોય તો કેન્દ્ર સરકાર, રાજ્ય સરકાર, સ્થાનિક સત્તામંડળ અથવા કોઈપણ રાજ્ય પરિવહન ઉપક્રમની માલિકીના વાહનોને વીમામાંથી મુક્તિ સૂચવવામાં આવે છે. પેટા કલમ (૨)માં ઉલ્લેખિત મુક્તિઓ યોગ્ય સરકારના આદેશોને આધીન છે. ઉપરોક્ત જોગવાઈઓ અનુસાર, પેટા કલમ (૧)ની જોગવાઈઓ પેટા કલમ (૩) (ક) થી (ગ)માં નિર્દિષ્ટ સત્તામંડળોની માલિકીના વાહનોને લાગુ પડશે નહીં, જે ભંડોળની સ્થાપના અને યોગ્ય સરકાર દ્વારા સૂચવવામાં આવે તેવા સત્તામંડળો દ્વારા તેની જાળવણીને આધીન રહેશે. આમ, કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્ય સરકારના વાહનોના વર્ગ અને શ્રેણીને આપવામાં આવેલી મુક્તિઓ માત્ર આવા સત્તામંડળ દ્વારા ભંડોળની સ્થાપના અને જાળવણી કરવા પર યોગ્ય સરકારના હુકમને આધીન છે. સ્થાનિક સત્તામંડળો અને રાજ્ય પરિવહન ઉપક્રમોના વાહનોના હેતુ માટે પણ યોગ્ય સરકારની વ્યાખ્યા કરવામાં આવી છે. ૨૫. વીમાની જવાબદારીની મર્યાદા કલમ ૧૪૭ હેઠળ અને એમ.વી. અમેન્ડ્મેન્ટ્ એક્ટ્ ની જોગવાઈઓ હેઠળ જારી કરવામાં આવેલી નીતિના સંદર્ભમાં સૂચવવામાં આવી છે. કલમ ૧૪૭ આ રીતે પુનઃઉત્પાદિત કરવામાં આવી છેઃ ૧૪૭: નીતિઓની જરૂરિયાતો અને જવાબદારીની મર્યાદાઓ.- (૧) આ પ્રકરણની જરૂરિયાતોનું પાલન કરવા માટે, વીમા પૉલિસી એવી હોવી જોઈએ કે જે (એ) એક વ્યક્તિ દ્વારા જારી કરવામાં આવે છે જે અધિકૃ ત વીમાદાતા છે; અને (બી) પેટા-કલમ (૨) માં નિર્દિષ્ટ હદ સુધી પોલિસીમાં નિર્દિષ્ટ વ્યક્તિ અથવા વ્યક્તિઓના વર્ગનો વીમો કરે છે - ( ) i જાહેર સ્થળે વાહનના ઉપયોગને કારણે અથવા તેના કારણે કોઈ તૃતીય પક્ષની મિલકતને થયેલા નુકસાન અથવા મૃત્યુ અથવા શારીરિક [માલના માલિક અથવા વાહનમાં લઈ જવામાં આવેલા તેના અધિકૃ ત પ્રતિનિધિ સહિત કોઈ પણ વ્યક્તિને ઈજા] ના સંદર્ભમાં તેના દ્વારા થઈ શકે તેવી કોઈપણ જવાબદારી સામે; ( ) ii સાર્વજનિક સેવાના વાહનના કોઈપણ મુસાફરના મૃત્યુ અથવા શારીરિક ઈજા સામે, સાર્વજનિક સ્થળે વાહનના ઉપયોગને કારણે અથવા તેના કારણે ઉદ્ભવતા: જો કે પોલિસીની જરૂર નહીં પડે ( ) i પોલિસી દ્વારા વીમો કરાયેલ વ્યક્તિના કર્મચારીના અને તેના રોજગાર દરમિયાન થયેલા મૃત્યુના સંદર્ભમાં અથવા કર્મચારીના વળતર અધિનિયમ, ૧૯૨૩ (૧૯૨૩ નો ૮) હેઠળ ઉદ્ભવતા જવાબદારી સિવાય તેના રોજગાર દરમિયાન અને તે દરમિયાન થયેલા શારીરિક ઈજાના સંદર્ભમાં જવાબદારીને આવરી લેવા માટે, આવા કોઈપણ કર્મચારીના મૃત્યુ અથવા શારીરિક ઈજાના સંદર્ભમાં (એ) વાહન ચલાવવામાં સંકળાયેલું હોય; અથવા (બી) જો તે વાહનના ક્ન્ડ્કટર તરીકે અથવા વાહન પર ટિકિટ તપાસવામાં રોકાયેલ જાહેર સેવા વાહન છે; અથવા (સી) જો તે માલગાડી છે, જે વાહનમાં લઈ જવામાં આવે છે; અથવા ( ) ii કોઈપણ કરારની જવાબદારીને આવરી લેવા માટે. સ્પષ્ટીકરણ- શંકાઓ દૂર કરવા માટે, આથી જાહેર કરવામાં આવે છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિનું મૃત્યુ અથવા શારીરિક ઈજા અથવા તૃતીય પક્ષની કોઈપણ સંપત્તિને નુકસાન જાહેર સ્થળે વાહનના ઉપયોગને કારણે થયું હોવાનું માનવામાં આવશે, તેમ છતાં જે વ્યક્તિ મૃત અથવા ઘાયલ છે અથવા જે મિલકતને નુકસાન થયું છે તે અકસ્માત સમયે જાહેર સ્થળે ન હતું, જો અકસ્માત તરફ દોરી જતું કાર્ય અથવા ચૂક જાહેર સ્થળે થયું હોય. (૨) પેટા-કલમ (૧)ના આધીન, પેટા-કલમ (૧) માં ઉલ્લેખિત વીમા પૉલિસી, નીચેની મર્યાદાઓ સુધી, કોઈપણ અકસ્માતના સંદર્ભમાં થતી કોઈપણ જવાબદારીને આવરી લેશે, એટલે કેઃ- (એ) કલમ (બી) માં પૂરા પાડવામાં આવેલ સિવાય, જવાબદારીની રકમ; (બી) તૃતીય પક્ષની કોઈપણ સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડવાના સંદર્ભમાં છ હજાર રૂપિયાની મર્યાદાઃ પરંતુ આ અધિનિયમના આરંભની તરત પહેલાં કોઈ મર્યાદિત જવાબદારી સાથે અને અમલમાં મુકાયેલી વીમાની કોઈપણ પોલિસી, આવી શરૂઆત પછીના ચાર મહિનાના સમયગાળા માટે અથવા આવી પોલિસીની મુદત પૂરી થવાની તારીખ, જે પણ પહેલાં હોય, ત્યાં સુધી અસરકારક રહેશે. (૩) આ પ્રકરણના હેતુઓ માટે કોઈ પોલિસી અસરકારક રહેશે નહીં સિવાય કે જ્યાં સુધી વીમાદાતા દ્વારા તે વ્યક્તિની તરફેણમાં નિયત ફોર્મમાં વીમાનું પ્રમાણપત્ર જારી કરવામાં ન આવે અને તેમાં કોઈ પણ શરતનું નિયત વિગતો હોય કે જેના માટે પોલિસી જારી કરવામાં આવે છે અને અન્ય કોઈ ૨૮ નિર્ધારિત બાબતો; અને વિવિધ સ્વરૂપો, વિગતો અને બાબતો વિવિધ કેસોમાં સૂચવવામાં આવી શકે છે. (૪) આ પ્રકરણની જોગવાઈઓ હેઠળ અથવા તે હેઠળ બનાવેલા નિયમો હેઠળ વીમાકર્તા દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી કવર નોટને નિયત સમયની અંદર વીમા પોલિસી દ્વારા અનુસરવામાં ન આવે તો, વીમાકર્તા, કવર નોટની માન્યતાના સમયગાળાની સમાપ્તિના સાત દિવસની અંદર, નોંધણી અધિકારીને હકીકતની જાણ કરશે, જેમના રેકોર્ડમાં કવર નોટ સંબંધિત વાહન નોંધાયેલું છે અથવા રાજ્ય સરકાર સૂચવે તે અન્ય અધિકારીને. (૫) હાલમાં અમલમાં હોય તેવા કોઈ કાયદામાં કંઈપણ હોવા છતાં, આ કલમ હેઠળ વીમાની પોલિસી બહાર પાડતી વીમાદાતા તે વ્યક્તિ અથવા તે વર્ગના લોકોના કિસ્સામાં આવરી લેવા માટે પોલિસીનો હેતુ ધરાવતી કોઈપણ જવાબદારીના સંદર્ભમાં પોલિસીમાં નિર્દિષ્ટ વ્યક્તિ અથવા વ્યક્તિઓના વર્ગોને વળતર આપવા માટે જવાબદાર રહેશે. ઉપરોક્ત જોગવાઈ સ્પષ્ટ કરે છે કે વીમા પૉલિસીની જરૂરિયાતો શું હોઈ શકે છે અને વીમા હોવા પર, દાવેદારોને વળતર ચૂકવવાની જવાબદારીની મર્યાદા. જાહેર સ્થળે મોટર વાહનના ઉપયોગ દ્વારા અકસ્માતની ઘટનામાં પોલીસ અધિકારીઓ અને નોંધણી અધિકારીઓ દ્વારા કાર્યવાહીઃ ૨૬. પ્રક્રિયાનું પાલન કરતી વખતે, જ્યાં અકસ્માત થયો હોય, ત્યાં અકસ્માત સંબંધિત માહિતી પોલીસ અધિકારીને આપવી જરૂરી છે. પોલીસ અધિકારી અને નોંધણી અધિકારીની માહિતી અને ફરજોના સંદર્ભમાં સંબંધિત જોગવાઈઓ એમવી એમેન્ડમેન્ટ એક્ટની કલમ ૧૫૯ અને ૧૬૦ હેઠળ નિર્દિષ્ટ કરવામાં આવી છે, જે આ રીતે પુનઃઉત્પાદિત કરવામાં આવી છે: "૧૫૯. અકસ્માત સંબંધિત માહિતી આપવામાં આવશે. પોલીસ અધિકારીએ, તપાસ દરમિયાન, ત્રણ મહિનાની અંદર દાવાની પતાવટને સરળ બનાવવા માટે અકસ્માત માહિતી અહેવાલ તૈયાર કરવો પડશે અને તેમાં આવી વિગતો હોવી જોઈએ અને તે દાવા ટ્રિબ્યુનલ અને નિર્ધારિત થઈ શકે તેવી અન્ય એજન્સીને સુપરત કરવો પડશે. ૧૬૦. નોંધણી અધિકારી અથવા પોલીસ સ્ટેશનનો પ્રભારી અધિકારી, જો એવી વ્યક્તિ દ્વારા જરૂરી હોય કે જે એવો આક્ષેપ કરે કે તે મોટર વાહનના ઉપયોગથી થયેલા અકસ્માતના સંદર્ભમાં વળતરનો દાવો કરવા માટે હકદાર છે, અથવા જો કોઈ વીમાદાતા દ્વારા જરૂરી હોય તો, જેની સામે કોઈ મોટર વાહનના સંદર્ભમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે, તે વ્યક્તિને અથવા તે વીમાદાતાને નિયત ફી ચૂકવીને, ઉપરોક્ત અધિકારી અથવા ઉક્ત પોલીસ અધિકારીના નિકાલ પર વાહનના ઓળખ ચિહ્નો અને અન્ય વિગતો અને અકસ્માત સમયે વાહનનો ઉપયોગ કરતી અથવા તેનાથી ઘાયલ થયેલી વ્યક્તિનું નામ અને સરનામું અને મિલકત, જો કોઈ હોય તો, આવા ફોર્મમાં અને તે સમયની અંદર નુકસાન થયું હોય" ૨૭. ઉપરોક્તમાંથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે અકસ્માતની જાણ થતાં અને તપાસ દરમિયાન, પોલીસ અધિકારીએ અકસ્માત માહિતી અહેવાલ (એઆઇઆર) તૈયાર કરવો જરૂરી છે અને તે નિર્ધારિત રીતે દાવાના સમાધાનમાં સહાયક તરીકે કામ કરશે અને દાવા ટ્રિબ્યુનલ અને અન્ય હિસ્સેદારોને નિર્દિષ્ટ મુજબ માહિતી આપશે. પોલીસ અધિકારી અને નોંધણી સત્તામંડળે વળતર માટે હકદાર વ્યક્તિને અથવા જેની સામે દાવો કરવામાં આવ્યો છે તે વીમાદાતાને નિર્ધારિત ફીની ચુકવણી અંગેની માહિતી પૂરી પાડવા માટે તેમના કાર્યો કરવાના છે. તેઓ અકસ્માત સમયે વાહનનો ઉપયોગ કરતી વ્યક્તિનું વાહન, નામ અને સરનામું અને નિયત મુજબ ઇજાગ્રસ્ત વ્યક્તિ અથવા તેમાં સામેલ સંપત્તિ વિશે પણ ઓળખવાની સુવિધા આપશે. ૨૮. કેન્દ્ર સરકારે આ કાયદાના હેતુને અમલમાં મૂકવાના ઉદ્દેશ સાથે મોટર વાહન સુધારા નિયમો, ૨૦૨૨ તરીકે ઓળખાતા નિયમો જાહેર કર્યા હતા. ૨૯. નિયમો અનુસાર, માર્ગ અકસ્માતની સ્થિતિમાં, સંબંધિત પોલીસ સ્ટેશનના પોલીસ અધિકારી દ્વારા માહિતી મળ્યા પછી તરત જ તપાસ શરૂ કરવી જોઈએ. તપાસ અધિકારી અકસ્માતના સ્થળનું નિરીક્ષણ કરશે, ઘટના સ્થળ અને તેમાં સામેલ વાહનના ફોટોગ્રાફ્સ/વીડિયો લેશે, ત્યારબાદ માર્ગ(ઓ) ની પહોળાઈ સૂચવવા માટે સ્થળ યોજના તૈયાર કરશે અને દુર્ઘટનામાં સામેલ વ્યક્તિઓ અને વાહનો સહિત અન્ય સંબંધિત પરિબળો સૂચવશે. ઈજાના કિસ્સામાં, તપાસ અધિકારી હોસ્પિટલમાં ઇજાગ્રસ્તોની તસવીરો લેશે અને પ્રત્યક્ષદર્શીઓ/રાહદારીઓની તપાસ કરશે. તપાસ અધિકારી દ્વારા ૪૮ કલાકની અંદર ફોર્મ-I માં પ્રથમ અકસ્માત અહેવાલ (એફએઆર) ના રૂપમાં દાવા ટ્રિબ્યુનલને અકસ્માતની તપાસની સૂચના આપવી જરૂરી છે. વીમા પોલિસીની વિગતો હોવા પર તેને વીમા કંપનીના નોડલ અધિકારીને મોકલવી જરૂરી છે. ઇજાગ્રસ્ત/પીડિત, કાનૂની પ્રતિનિધિ(ઓ), રાજ્ય કાનૂની સેવાઓ સત્તામંડળ, વીમાદાતાને પણ ફોર્મ-I ની નકલ પૂરી પાડવામાં આવશે અને જો ઉપલબ્ધ હોય તો તે રાજ્ય પોલીસની વેબસાઇટ પર અપલોડ કરવી આવશ્યક છે. ૩૦. તપાસ અધિકારીની ફરજ રહેશે કે તેઓ ઇજાગ્રસ્તો/પીડિતો/કાયદાકીય પ્રતિનિધિઓને તેમના અધિકારો અંગે જાણ કરે અને ૧૦ દિવસની અંદર ફોર્મ- II સાથે સંલગ્ન ફ્લો ચાર્ટ પૂરો પાડે, જેમાં યોજનાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે અને નિવારક પગલાં લેવામાં આવે.તપાસ અધિકારીની ફરજ રહેશે કે તે ૩૦ દિવસની અંદર અનુક્રમે ડ્રાઇવર (ઓ) અને માલિક (ઓ) પાસેથી ફોર્મ-III અને ફોર્મ- IV માં માહિતી માંગે. નવી વ્યવસ્થા અનુસાર, માહિતી પ્રાપ્ત થયા પછી, તપાસ અધિકારી દ્વારા સંબંધિત દસ્તાવેજો સાથે ફોર્મ-V માં ૫૦ દિવસની અંદર દાવા ટ્રિબ્યુનલમાં વચગાળાનો અકસ્માત અહેવાલ (આઇએઆર) રજૂ કરવામાં આવશે. ઉપરોક્ત આઇએઆરની એક નકલ માર્ગ અકસ્માતમાં સામેલ મોટર વાહન(ઓ), પીડિત (ઓ)/દાવેદાર (ઓ), રાજ્ય કાનૂની સેવા સત્તામંડળ, વીમાદાતા અને સામાન્ય વીમા પરિષદની વીમા કંપનીને આપવામાં આવશે. તપાસ અધિકારી અથવા વીમા કંપનીને વાહન એપનો ઉપયોગ કરીને ડ્રાઇવર અને માલિકની વિગતો ચકાસવાનો અધિકાર રહેશે અથવા નોંધણી અધિકારીની મદદ લેવી પડશે. તપાસ અધિકારી પીડિત(ઓ) અથવા કાનૂની પ્રતિનિધિ(ઓ) પાસેથી સંબંધિત વિગતો લેવા માટે બંધાયેલા છે, જેમ કે કેસ હોઈ શકે છે અને ફોર્મ-VI માં ૬૦ દિવસની અંદર વિગતો રજૂ કરે છે. ફોર્મ- - VI A એ નાના બાળકો માટે મોડ્યુલેટ કરવામાં આવે છે, જેમને કિશોર ન્યાય (બાળકોની સંભાળ અને રક્ષણ) અધિનિયમ, ૨૦૧૫ ની દ્રષ્ટિએ સંભાળ અને સુરક્ષાની જરૂર હોય છે. ૩૧. ડ્રાઇવર(ઓ), માલિક(ઓ), દાવેદાર(ઓ) દ્વારા ફોર્મ III, IV અને VI માં જરૂરી સંબંધિત માહિતી અને દસ્તાવેજો અથવા વીમા કંપની દ્વારા કોઈપણ માહિતી સબમિટ કરવામાં નિષ્ફળતા પર, તપાસ અધિકારી દાવા ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ હિસ્સેદાર (ઓ) ને ૧૫ દિવસની અંદર આવી માહિતી પ્રદાન કરવા માટે નિર્દેશ માંગી શકે છે. નોંધણી અધિકારી ડ્રાઇવરના લાયસન્સ, ફિટનેસ અને અકસ્માતમાં સામેલ વાહન (ઓ) ના પરમિટની ચકાસણી કરવા માટે બંધાયેલ છે અને ૧૫ દિવસની અંદર તપાસ અધિકારીને આવી માહિતી પૂરી પાડશે. તેવી જ રીતે, મેડિકો લીગલ રિપોર્ટ અથવા પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ જારી કરવાના હેતુથી, હોસ્પિટલે ૧૫ દિવસની અંદર તપાસ અધિકારીને આવી માહિતી આપવી જરૂરી છે. ૩૨. તપાસ અધિકારી ૯૦ દિવસની અંદર તમામ સંબંધિત દસ્તાવેજો અને સામગ્રીને વિગતવાર અકસ્માત અહેવાલ (ડીએઆર) ના સ્વરૂપમાં સાઇટ પ્લાન ફોર્મ-VIII, યાંત્રિક નિરીક્ષણ અહેવાલ ફોર્મ-IX, ચકાસણી અહેવાલ ફોર્મ-X અને કલમ ૧૭૩ હેઠળનો અહેવાલ સંકલન કરશે. નોંધણી અધિકારીની ફરજ રહેશે કે તે અકસ્માતમાં સામેલ વાહન(ઓ) ના સંદર્ભમાં નોંધણી પ્રમાણપત્ર, ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ, ફિટનેસ અને પરમિટની ચકાસણી કરે અને તે ૧૫ દિવસની અંદર તપાસ અધિકારીને આઇ.એ.આર. અને ડી.એ.આર. પૂર્ણ કરવા માટે સુપરત કરવું જરૂરી છે. આઇ. એ. આર. અને ડી. એ. આર. દાખલ કરવા માટેની સમયમર્યાદા વધારવાની મંજૂરી ત્યારે જ આપવામાં આવે છે જ્યારે તપાસ અધિકારી એવા કેસોમાં દાવા ટ્રિબ્યુનલનો સંપર્ક કરે છે કે જ્યાં પક્ષકારો અદાલતના અધિકારક્ષેત્રની બહાર રહે છે અથવા જ્યાં ડ્રાયવર્સ લાયસન્સ કોર્ટના અધિકારક્ષેત્રની બહાર જારી કરવામાં આવ્યુ હોય અથવા જ્યાં પીડિત(ઓ) ને ગંભીર ઇજાઓ થઈ છે અને સતત સારવાર હેઠળ છે. આમ, તપાસ અધિકારી ૪૮ કલાકની અંદર એફએઆર, ૫૦ દિવસની અંદર આઇએઆર રજૂ કરશે, ૬૦ દિવસની અંદર તપાસ પૂર્ણ કરશે અને ૯૦ દિવસની અંદર ડીએઆર દાખલ કરશે. ડીએઆરની નકલ પીડિત(ઓ), વાહન(ઓ) ના માલિક (ઓ)/ડ્રાઇવર (ઓ), સામેલ વીમા કંપની અને વીમા કંપનીના નોડલ અધિકારી અને સામાન્ય વીમા પરિષદ સહિત રાજ્ય કાનૂની સેવાઓ સત્તામંડળને આપવામાં આવશે. ૩૩. ઉપરોક્ત અવલોકન પર, તે સ્પષ્ટ છે કે એમ.વી એમેન્ડ્મેન્ટ એક્ટ ની કલમ ૧૫૯ અને ૧૬૦ ની જોગવાઈઓના હેતુને અમલમાં મૂકવા. પોલીસ સ્ટેશનના પ્રભારી અધિકારી અને નોંધણી અધિકારીએ નિયત સમયગાળાની અંદર નિયમોમાં સૂચવ્યા મુજબ કાર્યવાહી કરવી જરૂરી છે, જેથી અકસ્માતની માહિતી પ્રાપ્ત થયા પછી, આવા અકસ્માત અંગેની સંપૂર્ણ માહિતી વિલંબ કર્યા વિના સમયમર્યાદામાં દાવા ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ ઉપલબ્ધ કરાવવાની છે. નિયમો અનુસાર, પોલીસ અધિકારી દ્વારા ફરજો નિભાવવામાં નિષ્ફળતા રાજ્ય પોલીસ અધિનિયમની જોગવાઈઓ હેઠળ કલ્પના મુજબ ગંભીર પરિણામો લાવી શકે છે. આમ, કાયદાકીય ઉદ્દેશ સ્પષ્ટ છે કે માર્ગ અકસ્માતની જાણ કરવા પર તપાસ અધિકારીએ તેની તમામ કાર્યવાહી સમયમર્યાદામાં પૂર્ણ કરવી જોઈએ અને પીડિત(ઓ)/દાવેદાર(ઓ), વીમા કંપનીને નિર્ધારિત સ્વરૂપોમાં તમામ વિગતો આપીને સુવિધા આપનાર તરીકે કામ કરવું જોઈએ, જેથી દાવેદાર(ઓ) વિલંબ કર્યા વિના નુકસાન/વળતર મેળવી શકે છે. વળતરની મંજૂરી માટે ટ્રિબ્યુબલ સમક્ષ દાવાની પ્રક્રિયા કરવાની પ્રક્રિયા. ૩૪. એમ.વી.એમેન્ડ્મેન્ટ એક્ટ હેઠળ અને તે હેઠળ ઘડવામાં આવેલા નિયમો, પ્રકરણ-૧૦ ને દૂર કરીને, નો-ફોલ્ટ લાયેબિલિટી હેઠળ વળતર આપવાની જોગવાઈઓ દૂર કરવામાં આવી છે અને કલમ ૧૪૯ દાખલ કરીને વિશેષ પ્રક્રિયા બનાવવામાં આવી છે. ઉપરોક્ત કલમ સંદર્ભમાં મુદ્દાને ઉકેલવા માટે સુસંગત છે, તેથી આ રીતે પુનઃઉત્પાદિત છેઃ "૧૪૯. વીમા કંપની દ્વારા સમાધાન અને તે માટેની પ્રક્રિયા.- (૧) વીમા કંપની, દાવાદાર પાસેથી અથવા અકસ્માત માહિતી અહેવાલ દ્વારા અથવા અન્યથા અકસ્માતની માહિતી પ્રાપ્ત કર્યા પછી, આવા અકસ્માતને લગતા દાવાઓનું સમાધાન કરવા માટે એક અધિકારીની નિમણૂક કરશે. (૨) વળતરના દાવાની પતાવટની પ્રક્રિયા કરવા માટે વીમા કંપની દ્વારા નિયુક્ત અધિકારી દાવો ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ દાવો કરનારને ત્રીસ દિવસની અંદર અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સૂચવવામાં આવે તેવી પ્રક્રિયાને અનુસરીને આવી વિગતો આપીને સમાધાન માટે રજૂઆત કરી શકે છે. (૩) જો દાવેદારને પેટા-કલમ (૨) હેઠળ દરખાસ્ત કરવામાં આવી હોય તો - (ક) આવી દરખાસ્ત સ્વીકારે છે; ( ) i દાવા ટ્રિબ્યુનલ આવા સમાધાનનો રેકોર્ડ બનાવશે, અને આવા દાવાનું સમાધાન સંમતિ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હોવાનું માનવામાં આવશે; અને ( ) ii વીમા કંપની દ્વારા સમાધાનના આવા રેકોર્ડની પ્રાપ્તિની તારીખથી મહત્તમ ત્રીસ દિવસની અંદર ચુકવણી કરવામાં આવશે; (ખ) આવી દરખાસ્તને નકારી કાઢે તો દાવા ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા યોગ્યતાના આધારે આવા દાવાનો ચુકાદો આપવા માટે સુનાવણીની તારીખ નક્કી કરવામાં આવશે. ૩૫. કલમ ૧૪૯ મુજબ, દાવેદાર પાસેથી અથવા અકસ્માત માહિતી અહેવાલ (એઆઇઆર) માંથી અકસ્માતની માહિતી પ્રાપ્ત કરવા પર, વીમા કંપની દાવાની પતાવટ માટે 'નિયુક્ત અધિકારી' ની નિમણૂક કરશે.આ અધિકારીએ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી પ્રક્રિયાને અનુસરીને ૩૦ દિવસની અંદર તેની વિગત સ્પષ્ટ કરીને દાવેદાર (ઓ) ને પ્રસ્તાવ મૂકવો જરૂરી છે.કલમ ૧૪૯ ની પેટા-કલમ (૩) એ સ્પષ્ટ કરે છે કે નિયુક્ત અધિકારી દ્વારા કરવામાં આવેલી દરખાસ્ત ઘાયલ/પીડિત અથવા મૃતકના કાનૂની વારસદારો દ્વારા સ્વીકારવામાં અથવા નકારી શકાય છે. જો પ્રસ્તાવ સ્વીકારવામાં આવે તો દાવા ટ્રિબ્યુનલ સમાધાનની નોંધ કરશે અને આવા દાવાને સંમતિ દ્વારા સમાધાન તરીકે ગણશે. આવા સમાધાન પર, વીમા કંપની દ્વારા ૩૦ દિવસની અંદર ચુકવણી કરવાની હોય છે. પરંતુ, આવી દરખાસ્તને નકારી કાઢવાની પછીની પરિસ્થિતિમાં, દાવા ટ્રિબ્યુનલ્સ ગુણદોષના આધારે આવા દાવાના ચુકાદા માટે સુનાવણીની તારીખ નક્કી કરશે. ૩૬. કલમ ૧૬૪ એમ.વી.સુધારા અધિનિયમ એવા દાવાઓના કેસો સાથે વ્યવહાર કરવા માટે સુસંગત છે જેમાં બેદરકારીની દલીલ કરવાની અને સાબિત કરવાની જરૂર નથી અને તે આ રીતે પુનઃઉત્પાદિત કરવામાં આવે છેઃ કલમ ૧૬૪-મૃત્યુ અથવા ગંભીર ઈજા, વગેરેના કિસ્સામાં વળતરની ચુકવણી (૧) આ અધિનિયમમાં અથવા તે સમયે અમલમાં હોય તેવા અન્ય કોઈ કાયદામાં અથવા કાયદાના બળ ધરાવતા સાધનમાં જે કંઈપણ સમાવિષ્ટ છે તે છતાં, મોટર વાહનના માલિક અથવા અધિકૃ ત વીમાદાતા મોટર વાહનના ઉપયોગને કારણે થયેલા કોઈ અકસ્માતને કારણે મૃત્યુ અથવા ગંભીર ઈજા થવાના કિસ્સામાં, મૃત્યુના કિસ્સામાં પાંચ લાખ રૂપિયાની રકમ અથવા કાનૂની વારસદારો અથવા પીડિતાને ગંભીર ઈજા થવાના કિસ્સામાં, જેમ કે કેસ હોય, દોઢ લાખ રૂપિયાની રકમ ચૂકવવા માટે જવાબદાર રહેશે. (૨) પેટા-કલમ (૧) હેઠળ વળતર માટેના કોઈપણ દાવામાં, દાવો કરનારને એવી દલીલ કરવાની અથવા સ્થાપિત કરવાની જરૂર રહેશે નહીં કે મૃત્યુ અથવા ગંભીર ઈજા કે જેના સંદર્ભમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે તે વાહનના માલિક અથવા સંબંધિત વાહન અથવા અન્ય કોઈ વ્યક્તિના કોઈ ખોટા કાર્ય અથવા ઉપેક્ષા અથવા ડિફોલ્ટને કારણે હતો. (૩) મોટર વાહનના ઉપયોગથી થયેલા અકસ્માતને કારણે થયેલા મૃત્યુ અથવા ગંભીર નુકસાનના સંદર્ભમાં, હાલમાં અમલમાં રહેલા અન્ય કોઈ કાયદા હેઠળ વળતર ચૂકવવામાં આવ્યું હોય, તો વળતરની આવી રકમ આ કલમ હેઠળ ચૂકવવાપાત્ર વળતરની રકમમાંથી ઘટાડવામાં આવશે. ૩૭. ઉપરોક્ત જોગવાઈ એવી જગ્યાએ લાવવામાં આવી છે કે જ્યાં દાવેદાર (ઓ) ને વળતરની ચુકવણી માટે વાહન (ઓ) ના માલિક (ઓ) અથવા અન્ય કોઈ વ્યક્તિની કોઈ ખોટી કાર્યવાહી અથવા ઉપેક્ષા અથવા ડિફોલ્ટની દલીલ કરવાની અથવા સ્થાપિત કરવાની જરૂર નથી.તેથી, પેટા-કલમ (૧) ને ઓવરરાઈડિંગ અસર આપવામાં આવી છે, જે રૂ.૫લાખ અને મૃત્યુ પામનારને રૂ. ૨.૫૦લાખ કાનૂની વારસદારો અથવા પીડિત(ઓ) ગંભીર ઈજા કિસ્સામાં, કેસ હોઈ શકે છે.વળતર, જો અન્ય કોઈ કાયદામાં ચૂકવવાપાત્ર હોય, તો તે રકમ આ કલમ હેઠળ ચૂકવવાપાત્ર વળતરની રકમમાંથી બાદ કરવી જરૂરી છે, એટલે કે કાયદાકીય ઉદ્દેશ સ્પષ્ટ છે કે અકસ્માતનો ભોગ બનેલી વ્યક્તિને ન્યાયી અને વ્યાજબી વળતર આપવું જોઈએ અને મૃતકના પીડિત (ઓ)/પરિવારને જાહેર સ્થળે મોટર વાહનના ઉપયોગ દ્વારા અકસ્માતને કારણે થયેલી શારીરિક ઈજા અથવા જીવનની ખોટ માટે ચૂકવણી કરવી આવશ્યક છે. ૩૮. ચુકાદાની ઉપરોક્ત પ્રક્રિયા ઉપરાંત, દાવેદાર (ઓ) પાસે વળતર માંગતી અરજી દાખલ કરીને દાવા ટ્રિબ્યુનલનો સંપર્ક કરીને સીધો આશ્રય લેવાનો વિકલ્પ હોય છે.કલમ ૧૬૬ ની ઉપરોક્ત જોગવાઈ આ રીતે સુસંગત અને પુનઃઉત્પાદિત છેઃ "૧૬૬ વળતર માટેની અરજી.- (૧) કલમ ૧૬૫ ની પેટા-કલમ (૧) માં નિર્દિષ્ટ પ્રકૃ તિના અકસ્માતને કારણે થયેલા વળતર માટેની અરજી કરી શકાય છે - (એ) જે વ્યક્તિએ ઈજા પહોંચાડી છે; અથવા (બી) મિલકત માલિક દ્વારા; અથવા (સી) જ્યાં અકસ્માતથી મૃત્યુ થયું હોય, મૃતકના તમામ અથવા કોઈપણ કાનૂની પ્રતિનિધિઓ દ્વારા; અથવા (ડી) ઇજાગ્રસ્ત વ્યક્તિ અથવા મૃતકના તમામ અથવા કોઈપણ કાનૂની પ્રતિનિધિઓ દ્વારા યોગ્ય રીતે અધિકૃ ત કોઈપણ એજન્ટ દ્વારા, જેમ કે કેસ હોઈ શકે છેઃ પરંતુ જો મૃતકના તમામ કાનૂની પ્રતિનિધિઓ વળતર માટેની આવી કોઈ અરજીમાં જોડાયા ન હોય, તો મૃતકના તમામ કાનૂની પ્રતિનિધિઓ વતી અથવા તેમના લાભ માટે અરજી કરવામાં આવશે અને કાનૂની પ્રતિનિધિઓ કે જેઓ આ રીતે જોડાયા નથી, તેમને અરજીમાં પ્રતિવાદી તરીકે સામેલ કરવામાં આવશે. વધુમાં, જો કોઈ વ્યક્તિ કલમ ૧૪૯ હેઠળ પૂરી પાડવામાં આવેલી પ્રક્રિયા અનુસાર કલમ ૧૬૪ હેઠળ વળતર સ્વીકારે છે, તો દાવો ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ તેની દાવાઓની અરજી રદ થશે.] [(૨) પેટા-કલમ (૧) હેઠળની દરેક અરજી, દાવેદારના વિકલ્પ પર, કાં તો અકસ્માત થયો હોય તે વિસ્તાર પર અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ અથવા ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ કે જેની અધિકારક્ષેત્રની સ્થાનિક મર્યાદામાં દાવેદાર રહે છે અથવા વ્યવસાય કરે છે અથવા જેની અધિકારક્ષેત્રની સ્થાનિક મર્યાદામાં સામાવાળા રહે છે તેની અંદર કરવામાં આવશે, અને તે સૂચવવામાં સ્વરૂપમાં હશે અને તેમાં તેવી વિગતો હશે: [(૩) અકસ્માત થયાના છ મહિનાની અંદર કરવામાં નહિં આવી હોય તો વળતર માટેની કોઈ અરજી સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.] [(૪) ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ કલમ ૧૫૯ હેઠળ તેને મોકલવામાં આવેલા અકસ્માતોના કોઈપણ અહેવાલને આ અધિનિયમ હેઠળ વળતર માટેની અરજી તરીકે ગણશે.] [(૫) આ અધિનિયમ અથવા હાલમાં અમલમાં રહેલા અન્ય કોઈ કાયદામાં કંઈપણ હોવા છતાં, અકસ્માતમાં ઈજા માટે વળતરનો દાવો કરવાનો વ્યક્તિનો અધિકાર, ઇજાગ્રસ્ત વ્યક્તિનું મૃત્યુ થયા પછી, તેના કાનૂની પ્રતિનિધિઓને જ રહેશે, પછી ભલે મૃત્યુનું કારણ ઈજા સાથે સંબંધિત હોય અથવા તેની સાથે કોઈ જોડાણ ધરાવતું હોય કે ન હોય.] ૩૯. અવલોકન પરથી તે સ્પષ્ટ છે કે જાહેર સ્થળે મોટર અકસ્માતને કારણે ઇજાઓ અથવા મૃત્યુ અથવા મિલકતને નુકસાન થવાના કિસ્સામાં વળતર આપવા માટેની અરજી દાવેદારો દ્વારા સીધા ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલમાં રજૂ કરી શકાય છે.મૃત્યુના કિસ્સામાં મૃતકના તમામ પ્રતિનિધિઓ અથવા તેમાંથી કોઈપણ અરજી દાખલ કરી શકે છે.જો બધા અરજદાર(ઓ) તરીકે જોડાયા ન હોય તો બાકીના પ્રતિવાદીઓ તરીકે જોડાઈ શકે છે.આ કલમ હેઠળ, જો દાવેદાર(રો) વળતર મંજુર કરાવવા માટે અરજી કરે તો તેમની પાસે સ્થળ અથવા ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ પસંદ કરવાનો વિકલ્પ હોય છે, જેનું અધિકારક્ષેત્ર જ્યાં અકસ્માત થયો હોય અથવા દાવેદાર(રો) રહે છે અથવા વ્યવસાય કરે છે અથવા જેની સ્થાનિક મર્યાદામાં સામાવાળા રહે છે ત્યાં સુધી હોય.ઉપરોક્ત કલમ હેઠળ આશ્રય લેવા માટે જો વળતર માંગતી અરજી અકસ્માતની તારીખથી છ મહિનાની અંદર દાખલ કરવામાં આવે તો તેના પર વિચાર કરી શકાય છે.પેટા-કલમ (૧)ના બીજા પરંતુક પ્રમાણે તે સ્પષ્ટ છે કે જો કલમ ૧૬૪ હેઠળ અથવા કલમ ૧૪૯માં નિર્દિષ્ટ પ્રક્રિયા અનુસાર આશ્રય લેવામાં આવ્યો હોય અને દાવેદાર(રો) દ્વારા વળતર સ્વીકારવામાં આવ્યું હોય તો કલમ ૧૬૬ હેઠળ આશ્રય ઉપલબ્ધ રહેશે નહીં.પરંતુ, જો કલમ ૧૪૯ હેઠળ વળતર સ્વીકારવામાં આવ્યું ન હોય અથવા કલમ ૧૬૪નો આશ્રય લેવામાં આવ્યો ન હોય તો ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ, કે જેના અધિકારક્ષેત્રમાં અકસ્માત થયો હોય, તે કલમ ૧૫૯ના અહેવાલને આ અધિનિયમ હેઠળ દાવા અરજી તરીકે ગણશે અને તે કાયદા અનુસાર નિર્ણય લેવા માટે આગળ વધી શકે છે. ૪૦. આ અધિનિયમની યોજનાનું અવલોકન કરતા તે સ્પષ્ટ થાય છે કે પ્રથમ આશ્રય તરીકે માલિક અથવા ડ્રાઇવર અથવા વાહનના ગેરકાયદેસર ઉપયોગ, બેદરકારી અથવા કસૂરનો પુરાવો ન આપીને કલમ ૧૬૪ હેઠળ વળતરનો દાવો કરી શકાય છે, પરંતુ મૃત્યુ અથવા ગંભીર ઈજાના કિસ્સામાં નિર્દિષ્ટ કરાયેલ વળતર મર્યાદિત રકમનું છે. દાવેદાર(રો) પાસે ઉપલબ્ધ બીજો ઉપાય એ છે કે પેટા-કલમ (૨) હેઠળ નિર્દિષ્ટ સ્થળ પર અધિકારક્ષેત્ર પસંદ કરીને ક્લેઇમ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ માલિક(કો) અથવા ડ્રાઇવર(રો)ના ગેરકાયદેસર ઉપયોગ અને બેદરકારી સાબિત કરીને અરજી કરવી, પરંતુ આવો દાવો અકસ્માતની તારીખથી છ મહિનાની અંદર દાખલ કરવો જોઈએ અને ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા તેનો ચુકાદો આપવો જોઈએ. ત્રીજો ઉપાય એમ.વી.સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૪૯ રજૂ કરીને સૂચવવામાં આવ્યો છે, કે જેના દ્વારા દાવેદાર(રો) નિયત સમયગાળાની મર્યાદાની અંદર કલમ ૧૬૪ અથવા કલમ ૧૬૬ હેઠળ આશ્રય લેવામાં નિષ્ફળ ગયો હોય, તો તપાસ અધિકારી દ્વારા જેના અધિકારક્ષેત્રમાં અકસ્માત થયો હોય તે ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલને સુપરત કરાયેલ અહેવાલને કલમ ૧૬૬ (૪) હેઠળ દાવા અરજી તરીકે ગણી શકાય અને જો દાવેદાર(રો) અધિનિયમની કલમ ૧૬૬ (૧) હેઠળ અરજી દાખલ કરી શક્યા ન હોય તો તે/તેઓ પર વળતર માંગવા માટે પ્રતિબંધ મૂકશે નહીં. ૪૧. ઉપર ચર્ચા કર્યા મુજબ, કલમ ૧૪૯ વીમા કંપનીની જવાબદારી વિવાદમાં ન હોય તો દાવાના સમાધાન પર ભાર મૂકે છે, જે સૂચવ્યા મુજબ અન્ય જરૂરી ઔપચારિકતાઓનું પાલન કરવાને આધિન છે. આ જોગવાઈ વિલંબ કર્યા વિના સમયમર્યાદામાં વળતર નક્કી કરવા પર પણ ભાર મૂકે છે, જેથી પીડિતને વહેલી તકે નુકસાનનું વળતર મળી શકે છે. તેથી, ઉપરોક્ત ત્રણ કલમોના સુસંવાદી વાંચન અને અર્થઘટન કરવા પર તે સ્પષ્ટ થાય છે કે એમ.વી.સુધારા અધિનિયમ દાવેદાર(રો) અથવા કાનૂની પ્રતિનિધિ(ઓ)ને વળતર ચૂકવવાની જરૂરિયાત પર અને દાવેદાર(રો) દ્વારા જે કોઇપણ વિકલ્પ પસંદ કરવામાં આવે તેનો આશ્રય લઇ વહેલી તકે દાવાનો નિર્ણય લેવાની જરૂરિયાત પર અને પરિવારને નુકસાનની ચુકવણી કર્યા વિના ભોગવવા માટે છોડવું ન જોઈએ તે બાબત પર ભાર મૂકે છે. અસાવધાન રીતે અને બેદરકારીપૂર્વક વાહન ચલાવવાના કિસ્સામાં જ્યાં ડીએઆર બેદરકારીના આરોપની ફરીયાદ ન કરે અથવા દાવેદાર(રો) બેદરકારીનો આરોપ હોવા છતાં નો-ફોલ્ટ હેઠળ વળતરનો દાવો કરવાનું પસંદ કરે છે, ત્યાં ઉપરોક્ત દાવો કલમ ૧૬૪ હેઠળ નોંધવામાં આવશે અને તે મુજબ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. ૪૨. નિયમો અનુસાર, કલમ ૧૬૪ હેઠળના કેસો સિવાય, કલમ ૧૪૯ અથવા ૧૬૬ હેઠળના દાવાઓ માટે ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલે એમ.વી. સંશોધિત નિયમોમાં સૂચવવામાં આવેલી પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું જરૂરી છે. નિર્દિષ્ટ કર્યા મુજબ, એફએઆર પ્રાપ્ત કર્યા પછી ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલે આવા એફએઆરની પરચૂરણ અરજી તરીકે નોંધણી કરવી જરૂરી છે. આઈએઆર અને ડીએઆર દાખલ કરવા પર તેને જોડવામાં આવશે અને પરચૂરણ અરજીનો ભાગ બનાવવામાં આવશે. ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલે જે સ્થિતિ હોય તે પ્રમાણે એફએઆર, આઇએઆર અથવા ડીએઆરની તપાસ કરવી જરૂરી છે અને ઉપરોક્ત પરચૂરણ અરજીની કાર્યવાહીમાં દાવેદાર(રો), ડ્રાઇવર(રો), માલિક(કો) દ્વારા નિયમોમાં સૂચવવામાં આવેલા જરૂરી ફોર્મ રજૂ કરવા માટે યોગ્ય નિર્દેશ અથવા નિર્દિષ્ટ સમય લંબાવવાનો નિર્દેશ આપી શકાય છે. ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલે એ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે ઉપરોક્ત ડીએઆરને તેની પેટા-કલમ (૪) મુજબ કલમ ૧૬૬ હેઠળની અરજી તરીકે ગણી શકાય. જો દાવેદાર(રો)એ કલમ ૧૬૬ (૧) અને (૨) હેઠળ આશ્રય લીધો હોય અને અલગ દાવા અરજી દાખલ કરી હોય તો ઉપરોક્ત ડીએઆરને ઉપરોક્ત દાવા અરજી સાથે જોડી શકાય છે, અન્યથા કલમ ૧૪૯ હેઠળ કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે. સી.આર.પી.સી.ની કલમ ૧૭૩ હેઠળ અહેવાલની રાહ જોઈ રહેલી ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ એવોર્ડ પસાર કરતા પહેલા બેદરકારીના સંદર્ભમાં પોતાને સંતુષ્ટ કરી શકે છે. ૪૩. એફએઆર દાખલ કરવા પર, જો આઈએઆર/ડીએઆર પૂર્ણ ન થઇ હોય તો ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા તેને પૂર્ણ કરવા માટે સમય નક્કી કરવામાં આવશે અને પૂર્ણ થવા પર ડ્રાઇવર(રો), માલિક(કો), દાવેદાર(રો) અને નજરે જોનાર સાક્ષી(ઓ)ની હાજર રહેવા માટેની તારીખ નક્કી કરવામાં આવશે અને તપાસ અધિકારી દ્વારા તેઓને નક્કી કરેલી તારીખે રજૂ કરવામાં આવશે.તપાસ અધિકારીની એ પણ ફરજ રહેશે કે તે વીમા કંપનીના નોડલ અધિકારી અને વીમા કંપનીને પણ આ તારીખે તેમની હાજરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે જાણ કરે. ૪૪. એફઆઈઆર દાખલ કર્યા પછી અને વીમા કંપની દ્વારા માહિતી પ્રાપ્ત થયા બાદ કંપનીની ફરજ રહેશે કે તે નોડલ અધિકારીની નિમણૂક કરે અને રાજ્ય પોલીસને જાણ કરે, જે તમામ હિતધારકો સાથે સંકલન કરશે. નોડલ અધિકારી દ્વારા માહિતી પ્રાપ્ત કર્યા પછી વીમા કંપની ડીએઆર દાખલ કરવાના તબક્કા સુધી દાવાની ચકાસણી કરશે. જો એવું જણાય કે ડીએઆર સાચું નથી તો વીમા કંપનીના નિયુક્ત અધિકારીએ સર્વેયર/તપાસકર્તાના અહેવાલની એક નકલ નાયબ કમિશનર અથવા પોલીસ વિભાગના સમકક્ષ અધિકારીને અથવા અન્યથા કલમ ૧૫૯ના હેતુને અમલમાં મૂકવા માટે મોકલવી પડશે.આ અધિકારી દાવેદાર(રો) માટે ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ સમાધાન કરવા માટે એેક પ્રસ્તાવ મૂકશે અને પ્રસ્તાવની વિગતો સ્પષ્ટ કરશે અને ડીએઆરના ૩૦ દિવસની અંદર સર્વેયર/તપાસકર્તાના અહેવાલ સાથે ઉપરોક્ત પ્રસ્તાવ ફોર્મ- XI માં રજૂ કરશે. આવું ફોર્મ રજુ કર્યેથી દાવેદાર(રો) વીમા કંપનીની દરખાસ્ત સ્વીકારી શકે છે અથવા તેને નકારી શકે છે. જો દરખાસ્ત સ્વીકારવામાં આવે તો ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ આવી દરખાસ્તને રેકોર્ડ પર લેશે અને સંમતિ દ્વારા દાવાનું સમાધાન સંતોષ નોંધાવીને કરવામાં આવશે કે સમાધાન કરાયેલ વળતર ન્યાયી અને વાજબી છે અને આવા સમાધાનના સંબંધમાં ચુકાદો પસાર કરશે. ચુકાદો પસાર કરતા પહેલા ટ્રિબ્યુનલ પોતાના સંતોષ માટે દાવેદાર(રો)ને તેમની નાણાકીય સ્થિતિ નક્કી કરવા, માલિક(કો), ડ્રાઇવર(રો) અને વીમાદાતાને તેમનો બચાવ, જો કોઈ હોય તો, રજૂ કરવા માટે તપાસી શકે છે. જો નિયુક્ત અધિકારી દ્વારા કરવામાં આવેલી દરખાસ્ત દાવેદાર(રો) દ્વારા સ્વીકારવામાં ન આવે અને આવી દરખાસ્તને નકારી કાઢવામાં આવે, તો દાવેદાર(રો)એ વળતરની વધુ રકમ માંગતી સંબંધિત સામગ્રી દાખલ કરવી જરૂરી છે, જેના માટે ગુણ-દોષના આધારે દાવાનો ચુકાદો આપવા માટે સુનાવણીની તારીખ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવશે.તારીખ નક્કી કર્યા પછી અને પુરાવા નોંધ્યા પછી જો જરૂરી હોય તો, લેખિત રજૂઆત લઇ શકાય છે અને ત્યારબાદ ટ્રિબ્યુનલ આખરે ચુકાદો આપશે અને દાવો નક્કી કરશે. એવોર્ડ પસાર કર્યા પછી ડીએઆર અને આ રીતે પસાર કરવામાં આવેલા એવોર્ડની નકલ ફોજદારી અદાલતમાં મોકલવામાં આવે છે અને તે મુજબ, ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા નોંધાયેલી પરચૂરણ અરજીનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો હોવાનું માનવામાં આવશે. કોઈપણ વિલંબ વિના દાવાના કેસોના ચુકાદા માટે અનુકૂળ પ્રક્રિયા શોધવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે એમ.વી. સુધારા અધિનિયમ અને નિયમોનું વિશ્લેષણ. ૪૫. ઉપરોક્ત ચર્ચા મુજબ, તે સ્પષ્ટ થાય છે કે એમ.વી. સુધારા અધિનિયમ અને નિયમો પરોપકારી કાયદાના ઉદ્દેશ્યને પાર પાડવા માટે નિર્દેશો જારી કરતી અદાલત દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાંના અમલીકરણના ઉદ્દેશ સાથે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે.એમ.વી. સુધારા અધિનિયમ મુજબ, વાહનનો વીમો, જ્યાં સુધી મુક્તિ આપવામાં ન આવે ત્યાં સુધી, કલમ ૧૪૭ હેઠળ નિર્દિષ્ટ શરતોને આધિન અધિનિયમ અને નિયમોના હેતુને અમલમાં મૂકવા માટે જરૂરી છે. ૪૬. દાવેદાર(રો)ને ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ વળતરનો દાવો કરવા માટે ત્રણ વિકલ્પો આપવામાં આવ્યા છે. ઉપર ચર્ચા કરવામાં આવી છે તે પ્રમાણે, કલમ ૧૬૪ હેઠળનો વિકલ્પ બેદરકારીના પુરાવાની દલીલ કર્યા વિનાનો છે જ્યારે દાવેદાર(રો) દ્વારા કલમ ૧૬૬ (૧) અને (૨) હેઠળનો વિકલ્પ ઉલ્લંઘન કરનાર વાહનની બેદરકારી સાબિત કરવાનો છે. વધુમાં, કલમ ૧૪૯ ઉમેરવામાં આવી છે, જેના દ્વારા ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ પોલીસ અધિકારી દ્વારા કાર્યવાહી કરીને એફ.આઈ.આર. નોંધાવવા પર તરત જ નવેસરથી પ્રક્રિયા સૂચવવામાં આવી છે.વિદ્વાન ન્યાયમિત્ર દ્વારા વિનંતી કરવામાં આવી છે કે વળતરની વહેંચણીની બાબતમાં ઉપરોક્ત કલમ પોતે જ એક સંપૂર્ણ સંહિતા હોવા છતાં ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા દેશના મોટાભાગના ભાગોમાં ઉપરોક્ત પ્રક્રિયાનું પાલન કરવામાં આવતું નથી છે. તેથી, યોગ્ય દિશા નિર્દેશોની જરૂર છે. ૪૭. એમ.વી.સુધારા અધિનિયમ અને નિયમો હેઠળ સૂચવ્યા મુજબ, જ્યારે અકસ્માત થાય અને તેમના દ્વારા માહિતી પ્રાપ્ત થાય ત્યારે પોલીસ અધિકારીઓ અને નોંધણી અધિકારી કાર્યવાહી કરવા માટે બંધાયેલા છે.વધુમાં, એવું જોવા મળે છે કે એમ.વી.સુધારા નિયમોના નિયમ ૩ અનુસાર, પોલીસ અધિકારીએ માર્ગ અકસ્માતમાં પીડિત(તો)ને તેના/તેઓના અધિકારો સંબંધિત વિગતો આપવી જરૂરી છે અને ફોર્મ II સાથે યોજનાનો ફ્લો ચાર્ટ તેમને આપવો જરૂરી છે.નિયમોમાં નિર્દિષ્ટ કરેલા ઉપરોક્ત ફ્લો ચાર્ટ અને અન્ય તમામ દસ્તાવેજો સ્થાનિક ભાષામાં અથવા અંગ્રેજીમાં હોવા જોઈએ અને દાવેદાર(રો) અથવા અન્ય અસરગ્રસ્ત વ્યક્તિઓને તેમની અનુકૂળતા અનુસાર રજૂ કરવામાં આવશે.તેઓએ તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવી જરૂરી છે અને ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલના નિર્દેશોને આધિન પીડિત(તો), ડ્રાઇવર(રો), માલિક(કો), વીમા કંપની અને અન્ય હિતધારકોને સુવિધાના ઉદ્દેશથી જાણકરી આપીને ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલને અહેવાલ સુપરત કરવો જરૂરી છે.ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ પણ તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવા અને અધિનિયમ અને નિયમો હેઠળ જરૂરી બાબતમાં આગળ વધવા માટે બંધાયેલ છે. ૪૮. અમારા મતે, વિદ્વાન કાઉન્સેલ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી દલીલો મંજૂરીને પાત્ર છે. પોલીસ અધિકારીઓ અને નોંધણી અધિકારી એમ.વી.સુધારા અધિનિયમ અને નિયમો મુજબ કાર્ય કરવા માટે બંધાયેલા છે અને તેઓએ નિયમો હેઠળ નિર્ધારિત સમયગાળાની અંદર એફએઆર, આઈએઆર અને ડીએઆર રજૂ કરવા જરૂરી છે. નોંધણી અધિકારી પરમિટની ચકાસણી, વાહનની યોગ્યતા, ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ અને અન્ય આનુષંગિક મુદ્દાઓ પર પણ કાર્યવાહી કરવા માટે બંધાયેલા છે. તપાસ અધિકારીને પૂછપરછ અને તપાસની બાબતમાં, વીમા સંબંધિત વિગતો રજૂ કરવામાં અને હિતધારકો સાથે સંકલન સાધવામાં સુવિધા પુરી પાડવા માટે વીમા કંપની નિયમ ૨૪ મુજબ નોડલ અધિકારીની નિમણૂક કરવા માટે બંધાયેલી છે. ૪૯. અમારા મતે, સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૪૯ હેઠળ તૈયાર કરવામાં આવેલી પ્રક્રિયા ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ એફએઆર દાખલ કરવા બાબત નવી છે અને ટ્રિબ્યુનલે આવી કાર્યવાહીને પરચૂરણ અરજી તરીકે નોંધવી જરૂરી છે. પોલીસ અધિકારી દ્વારા નિર્દિષ્ટ સમયની અંદર આઈએઆર અને ડીએઆર દાખલ કરવા પર તેને તેનો ભાગ બનાવવામાં આવશે. જો દાવેદાર(રો)એ છ મહિનાની સમયમર્યાદામાં કલમ ૧૬૬ (૧) હેઠળ આશ્રય લેવાનું પસંદ કર્યું ન હોય તો આવી પરચૂરણ અરજીને એમ.વી.સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૬૬(૪) હેઠળની અરજી તરીકે ગણી શકાય અને કાયદા અનુસાર તેનો ફેંસલો કરવો જોઇએ.તેથી, કલમ ૧૪૯ હેઠળ સૂચવવામાં આવેલી પ્રક્રિયા એમ.વી.સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૬૪, ૧૬૬ની કાર્યવાહી ઉપરાંતની છે અને કાયદાના આવા આદેશનું સાચા અર્થમાં અને ભાવનાપૂર્વક પાલન કરવું જરૂરી છે. ૫૦. વિદ્વાન ન્યાયમિત્ર દલીલ કરે છે કે એવી પરિસ્થિતિમાં કે જ્યાં દાવેદાર(રો) એમ.વી. સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૬૬ (૨)નો આશરો લઈને અકસ્માત થયો હોય તે સ્થળ સિવાય અન્ય સ્થળે કલમ ૧૬૬ હેઠળ દાવા અરજી દાખલ કરવાનું પસંદ કરે ત્યારે કલમ ૧૪૯ હેઠળ શરૂ કરવામાં આવેલી કાર્યવાહીને બંધ કરવી અને તે કાર્યવાહીઓ સાથે જોડવી જરૂરી છે. એવી પણ વિનંતી કરવામાં આવેલ છે કે અન્ય દાવેદારો દ્વારા વિવિધ ઉચ્ચ ન્યાયાલયના પ્રાદેશિક અધિકારક્ષેત્રમાં વિવિધ સ્થળોએ ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલની પસંદગી કરીને અરજી દાખલ કરવાની સંભાવનાને નકારી શકાય નહીં. વધુમાં એવી દલીલ કરવામાં આવેલ છે કે જો વિવિધ ઉચ્ચ અદાલતોના પ્રાદેશિક અધિકારક્ષેત્રમાં અલગ-અલગ દાવેદારો દ્વારા વિવિધ સ્થળોએ દાવા અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હોય તો ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ ૧૪૨ હેઠળની સત્તાનો ઉપયોગ કરીને તે કેસોને એક જગ્યાએ સ્થાનાંતરિત કરવા માટે યોગ્ય નિર્દેશો જારી કરવાની જરૂર રહે છે, કે જેથી દાવા કેસની કાર્યવાહીમાં વિલંબને અટકાવી શકાય. ૫૧. અમારા મતે, જે દલીલ આગળ વધારવામાં આવી છે તે મજબુત છે, તેથી અમે નિર્દેશ આપીએ છીએ કે જેના અધિકારક્ષેત્રમાં અકસ્માત થયો હોય તે ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા પરચૂરણ અરજી નોંધીને કલમ ૧૪૯ હેઠળ કાર્યવાહી શરૂ કરવા પર જ્યાં સુધી દાવેદાર(રો) દ્વારા કલમ ૧૬૬ હેઠળની કાર્યવાહી અલગથી દાખલ કરવામાં ન આવે ત્યાં સુધી ચાલુ રહેશે. અલગ અરજી દાખલ કરવાની સ્થિતિમાં અને દાવેદાર(રો) અથવા તપાસ અધિકારી અથવા વીમા કંપની પાસેથી આ સંબંધમાં માહિતી પ્રાપ્ત થયા પછી, કલમ ૧૪૯ હેઠળની કાર્યવાહી બંધ થયેલ માનવામાં આવશે અને દાવેદાર(રો) દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી કલમ ૧૬૪/૧૬૬ની કાર્યવાહી સાથે જોડવામાં આવશે. જો દાવેદાર(રો)/કાનૂની પ્રતિનિધિ(ઓ)એ એક ઉચ્ચ અદાલતના પ્રાદેશિક અધિકારક્ષેત્રની બહાર વિવિધ સ્થળોએ કલમ ૧૬૬ હેઠળ વિવિધ ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ અલગ-અલગ અરજીઓ દાખલ કરી હોય તો આ આકસ્મિક પરિસ્થિતિમાં એ ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ કે જ્યાં પ્રથમ દાવા અરજી દાખલ કરવામાં આવી છે તેને આ અંગે નિર્ણય લેવાનું અધિકારક્ષેત્ર હશે, અને અન્ય ઉચ્ચ અદાલતોની પ્રાદેશિક મર્યાદામાં દાવેદાર(રો)/કાનૂની પ્રતિનિધિ(ઓ) દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અન્ય દાવા અરજીઓ જ્યાં પ્રથમ દાવા અરજી દાખલ કરવામાં આવી હોય તે ટ્રિબ્યુનલમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવશે અને કલમ ૧૪૯ હેઠળની કાર્યવાહીને ઉપરોક્ત ફાઇલ સાથે જોડી દેવામાં આવશે. વિવિધ ઉચ્ચ અદાલતોના પ્રાદેશિક અધિકારક્ષેત્રમાં વિવિધ ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ પડતર દાવા અરજી(ઓ)ના કારણે થતા વિલંબને રોકવા માટે આવા નિર્દેશ જરૂરી છે. તેથી, અમે ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ ૧૪૨ હેઠળ અમારી સત્તાનો ઉપયોગ કરવો યોગ્ય માનીએ છીએ. તે નિર્દેશ આપવામાં આવે છે કે ઉચ્ચ અદાલતોના રજીસ્ટ્રાર જનરલ અનુગામી કાર્યવાહી અને રેકોર્ડ્સને તે ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલમાં સ્થાનાંતરિત કરવા માટે યોગ્ય આદેશો જારી કરે કે જ્યાં દાવેદાર(રો) દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી પ્રથમ દાવા અરજી પડતર છે. અહીં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવે છે કે પક્ષકારોએ વિવિધ ઉચ્ચ અદાલતોના અધિકારક્ષેત્રમાં પડતર આવા વ્યક્તિગત કેસોમાં સ્થાનાંતરણના આદેશની માંગ કરતી આ અદાલત સમક્ષ કોઈ સ્થાનાંતરણ અરજી દાખલ કરવાની જરૂર નથી. ૫૨. વિદ્વાન ન્યાયાલયમિત્ર એ વધુમાં જણાવ્યું છે કે, કેટલીક ઉચ્ચ અદાલતોમાં ક્લેઈમ્સ ટ્રિબ્યુનલને પોલીસ સ્ટેશનો સાથે જોડતા વિતરણ મેમો જારી કરવામાં આવ્યા નથી, જો કે એમ.વી. સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૪૯ હેઠળ નિયત સમયગાળાની અંદર આશ્રય લેવો શક્ય નથી, તેથી પોલીસ સ્ટેશનો અને ક્લેઈમ્સ ટ્રિબ્યુનલ્સના આશ્રયનો અમલ કરવા માટે ઉચ્ચ અદાલતો દ્વારા પોલીસ સ્ટેશનો અને ક્લેઈમ્સ ટ્રિબ્યુનલ્સના સંદર્ભમાં વિતરણ મેમો તૈયાર કરવાના નિર્દેશો જારી કરી શકાય છે. એમ.વી. સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૪૯ અને નિયમો જારી કરી શકાય છે અને લોકોની સુવિધા માટે તેને જાહેર ડોમેનમાં સૂચિત કરવામાં આવી શકે છે. ૫૩. આ સંદર્ભમાં, એ અવલોકન કરવું પૂરતું છે કે, ઉચ્ચ અદાલતોમાં, જ્યાં પોલીસ સ્ટેશનો અને નિર્દિષ્ટ દાવા ટ્રિબ્યુનલ્સની વહેંચણી પહેલાથી જ અમલમાં નથી, રજિસ્ટ્રાર જનરલ દ્વારા વિતરણ મેમો તૈયાર કરવા અને તે જ સમયે સૂચિત કરવા માટે પગલાં લેવામાં આવશે, જેથી કલમ ૧૪૯ હેઠળની કાર્યવાહી કોઈપણ વિલંબ કર્યા વિના આવા દાવા ટ્રિબ્યુનલ્સમાં અસરકારક રીતે ચાલુ રહી શકે છે. સૂચિત કર્યા મુજબ, ટ્રિબ્યુનલ્સે ચર્ચા કર્યા મુજબ આશ્રય લેશે અને નિયમોના નિયમ ૨૩ મુજબ નિયુક્ત અધિકારીની નિમણૂક કર્યા પછી, વીમા કંપની દ્વારા દાવાની પતાવટની પ્રક્રિયા થઈ શકે છે. ઉપરોક્ત કાર્યવાહી ત્યાં સુધી ચાલુ રહેશે જ્યાં સુધી તેને એમ.વી. સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૬૬ હેઠળ દાખલ કરવામાં આવેલી દાવાની અરજી, જો કોઈ હોય તો, ટેગ કરવામાં ન આવે. તે પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે જો દાવેદાર(ઓ)એ કલમ ૧૬૬ હેઠળ કોઈ આશ્રય લીધો ન હોય તો પરચૂરણ અરજીને એમ.વી.સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૬૬(૪) હેઠળ ક્લેમ પિટિશન તરીકે ગણવામાં આવે છે અને ક્લેઈમ્સ ટ્રિબ્યુનલની ફરજ બને છે કે તેઓ કાયદા અનુસાર પ્રક્રિયાનું પાલન કરીને આવા દાવાનો નિર્ણય કરે. ૫૪. વિદ્વાન ન્યાયાલયમિત્ર દ્વારા એવી દલીલ કરવામાં આવી છે કે કાયદાની કલમ ૧૪૭ ને અનુરૂપ નીતિગત શરતોના સંદર્ભમાં વીમા કંપનીની જવાબદારી અંગે વિવાદ ન થાય તેવા કિસ્સામાં, નિયુક્ત અધિકારી દ્વારા કરવામાં આવેલી ઓફર નિયત કરેલા સમયની અંદર આવી ઓફર કરવા માટેના વિગતવાર કારણો સ્પષ્ટ કરવા વાજબી હોવી જોઈએ. ઉપરોક્ત દરખાસ્ત પર, દાવા ટ્રિબ્યુનલ દાવેદાર (ઓ) ની સંમતિ માંગશે, પછી ભલે તેઓ તેના માટે સંમત હોય.જો દાવેદાર(ઓ) ઉપરોક્ત ઓફર સાથે સંમત ન હોય તો, કલમ ૧૪૯(૩ ) હેઠળની તપાસ દાવેદાર(ઓ) પર આવા વધારાનો દાવો કરવા માટે વળતર સ્થળાંતર કરવાની જવાબદારીમાં વધારો કરવાની હદ સુધી મર્યાદિત હોવી જોઈએ, જે દાવેદાર (ઓ) દ્વારા ડિસ્ચાર્જ કરવાની જરૂર છે. ૫૫. આપણને ઉપરોક્ત વિવાદમાં વજુદ મળે છે. તેથી, અમે નિર્દેશ આપીએ છીએ કે નિયુક્ત અધિકારી, રજૂઆત કરતી વખતે, જે રકમ આપવામાં આવી છે તે ન્યાયી અને વાજબી છે તે બતાવવા માટે વિગતવાર કારણો સોંપશે. જો ઉપરોક્ત દરખાસ્ત દાવેદાર(ઓ) દ્વારા સ્વીકારવામાં ન આવે તો, વળતરની રકમમાં વધારો કરવાની માંગ માટે દાવેદાર(ઓ) પર જવાબદારી મૂકવામાં આવશે અને કલમ ૧૪૯(૩ ) હેઠળ ઉપરોક્ત તપાસ માત્ર વૃદ્ધિ માટે મર્યાદિત રહેશે. ૫૬. વિદ્વાન ન્યાયાલયમિત્રે વધુમાં એવી રજૂઆત કરી છે કે, જો દાવેદાર(ઓ) કલમ ૧૬૬(૨) હેઠળ નિર્દિષ્ટ કર્યા મુજબ ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલના અધિકારક્ષેત્રનો વિકલ્પ પસંદ કરતા એમ.વી. એમેન્ડમેન્ટ એક્ટની કલમ ૧૬૬ હેઠળ આશ્રય લેવાનું પસંદ કરવા માંગતા હોય, તો આવા કિસ્સાઓમાં, જ્યાં અકસ્માત થયો હોય તે સ્થળના વીમા કંપનીઓના નોડલ ઓફિસર / ડેઝિગ્નેટેડ ઓફિસરમાં જોડાવા માટેના નિર્દેશો જારી કરી શકાય છે. કલમ ૧૪૯ ની કાર્યવાહીને ટેગ કરવામાં વિલંબને વધુ રોકવા માટે ઉપરોક્ત આશ્રય જરૂરી છે. તે નિયુક્ત અધિકારી/નોડલ અધિકારી સંબંધિત દાવા ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ એમ.વી. સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૪૯ હેઠળ પહેલેથી જ હાથ ધરવામાં આવેલી કાર્યવાહીની વિગતો અંગે સ્પષ્ટતા કરવાની સ્થિતિમાં હોઈ શકે છે. ૫૭. આપણને ઉપરોક્ત વિવાદમાં વજુદ મળે છે. તેથી, અમે નિર્દેશ આપીએ છીએ કે જો દાવેદાર (ઓ) એમ.વી. સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૬૬ (૨ ) હેઠળ વિકલ્પનો ઉપયોગ કરવા માંગતા હોય, તો તેઓ દાવા અરજીમાં પ્રતિવાદી તરીકે અકસ્માત થયો હોય તે સ્થળના વીમા કંપનીના નિયુક્ત અધિકારી / નોડલ અધિકારી સાથે જોડાઈને આવો આશ્રય લેવા માટે સ્વતંત્ર છે. ૫૮. વિદ્વાન ન્યાયાલયમિત્ર દ્વારા વધુમાં એવી તાકીદ કરવામાં આવી છે કે, ક્લેઈમ્સ ટ્રિબ્યુનલ, પોલીસ અધિકારીઓ અને વીમા કંપનીઓને એમ.વી. સુધારા અધિનિયમ અને નિયમોની જોગવાઈઓના સંદર્ભમાં ઉચ્ચ અદાલતો ના નિયંત્રણ હેઠળ કામ કરતી રાજ્ય ન્યાયિક અકાદમીઓ દ્વારા સંવેદનશીલ બનાવવી જોઈએ. જેથી ઉપરોક્ત પ્રક્રિયા પોલીસ અધિકારીઓ, વીમા કંપનીઓ અને અન્ય હિસ્સેદારો સાથે સંકલનમાં સંધાવી જોઈએ. અમે ઉપરોક્ત રજૂઆત સાથે સંમત છીએ અને રાજ્ય ન્યાયિક અકાદમીઓને તેમના વાર્ષિક તાલીમ કેલેન્ડરમાં ઉપરોક્ત વિષય સહિત હિતધારકોને શક્ય તેટલી વહેલી તકે સંવેદનશીલ બનાવવા માટે આશ્રય લેવાનો નિર્દેશ આપીએ છીએ. ૫૯. વિદ્વાન ન્યાયાલયમિત્રે એવી આશંકા દર્શાવી છે કે એમ.વી. સુધારા અધિનિયમ અને નિયમોની કલમ ૧૪૯,૧૫૯ અને ૧૬૦ હેઠળ નિર્દિષ્ટ કરવામાં આવેલી પ્રક્રિયા, વળતર મેળવવા માટે છે. ઉપરોક્ત પ્રક્રિયા અનુસાર, પોલીસ અધિકારીઓ, નોંધણી અધિકારી, નોડલ અધિકારી અને વીમા કંપનીઓના નિયુક્ત અધિકારી પર વધુ જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવી છે. આવી સ્થિતિમાં, પોલીસ વિભાગના અધિકારીઓ કાયદા અને નિયમોમાં નિર્દિષ્ટ કરેલા કાર્યો કરવા માટે સારી રીતે સજ્જ અને જોગવાઈઓ અને નિયમોથી પરિચિત અને કાર્યક્ષમ તો હોવા જ જોઈએ. સામાન્ય રીતે પોલીસ અધિકારીઓ જટિલ ફોજદારી કેસોની તપાસમાં કાર્યક્ષમ હોઈ શકે છે, પરંતુ એમ.વી. સુધારા અધિનિયમ અને નિયમોમાં સૂચવવામાં આવેલી પ્રક્રિયા ફોજદારી કેસોમાં તપાસની પ્રક્રિયા કરતા અલગ છે. હકીકતમાં તે તપાસકર્તા ઉપરાંત સહાયક તરીકે પોલીસ અધિકારી પર ફરજ બજાવે છે અને નિયત ફોર્મમાં અહેવાલ રજૂ કરે છે. તેથી, મોટર અકસ્માતના દાવાઓના કેસોની તપાસ કરવા માટે એક વિશેષ એકમની રચના કરતા પ્રશિક્ષિત અને સજ્જ પોલીસ અધિકારીઓને પોલીસ મથકોમાં નિયુક્ત કરી શકાય છે.પ્રક્રિયામાંથી પસાર થયા પછી, ઉપર વિગતવાર ચર્ચા કર્યા મુજબ, આપણે દલીલમાં કેટલાક સાર શોધીએ છીએ.અમારા મતે, રાજ્યના ગૃહ વિભાગના વડા અને તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના પોલીસ મહાનિર્દેશક મોટર અકસ્માત દાવાના કેસોની તપાસ અને સુવિધા માટે પોલીસ મથકોમાં અથવા ઓછામાં ઓછા નગર સ્તરે વિશેષ એકમની રચના કરીને નિયમોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરશે. આ કાર્યવાહી આજથી ત્રણ મહિનાના સમયગાળાની અંદર સુનિશ્ચિત થવી જોઈએ. ૬૦. વિદ્વાન ન્યાયાલયમિત્રે વધુમાં રજૂઆત કરી હતી કે ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા પુરાવાની નોંધ કરવામાં, એમવી સુધારા નિયમો ૨૦૨૨ ના નિયમ ૩૦ મુજબ સ્થાનિક કમિશનરની નિમણૂકનો પણ નિર્દેશ આપવામાં આવી શકે છે, અન્યથા ટ્રિબ્યુનલ્સ સમક્ષ દાવાના કેસોની પેન્ડન્સી જોતા, તેનાથી નિકાલમાં વિલંબ થશે. ૬૧. અમારા મતે આ દલીલ નિયમ ૩૦ મુજબ છે. જ્યાં વીમા કંપની જવાબદારીનો વિવાદ કરે છે, ત્યાં દાવા ટ્રિબ્યુનલ સ્થાનિક કમિશનર દ્વારા પુરાવા નોંધવા માટે બંધાયેલો છે અને આવા સ્થાનિક કમિશનરની ફી/ખર્ચ વીમા કંપની દ્વારા ઉઠાવવામાં આવશે. ૬૨. તદનુસાર, આ અપીલનો નિર્ણય નીચેના નિર્દેશો સાથે કરવામાં આવે છેઃ ( ) i જવાબદારીના મુદ્દાને પડકારતી માલિક દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલને હાઈકોર્ટ અને એમ.એ.સી.ટી. દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલા આદેશની પુષ્ટિ કરીને નામંજૂર કરવામાં આવે છે ( ) ii જાહેર સ્થળે મોટર વાહનનો ઉપયોગ કરીને માર્ગ અકસ્માત અંગેની માહિતી મળ્યા બાદ સંબંધિત એસએચઓ એમ.વી. એમ.વી. સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૫૯ મુજબ પગલાં લેશે. નિયમોની જોગવાઈઓના પાલનને આધિન આઇએઆર અને ડીએઆર સમયમર્યાદાની અંદર ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ દાખલ કરવામાં આવશે. ( ) iii એફઆઈઆર નોંધ્યા પછી, તપાસ અધિકારીએ એમ.વી. સુધારા નિયમો, ૨૦૨૨ માં સ્પષ્ટ કર્યા મુજબ આશ્રય લેવો પડશે અને ૪૮ કલાકની અંદર ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલને એફએઆર રજૂ કરવું પડશે. નિયમોની જોગવાઈઓના પાલનને આધિન આઇએઆર અને ડીએઆર સમયમર્યાદાની અંદર ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ દાખલ કરવામાં આવશે. ( ) iv નોંધણી અધિકારીની ફરજ છે કે તેઓ વાહનની નોંધણી, ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ, વાહનની યોગ્યતા, પરમિટ અને અન્ય આનુષંગિક મુદ્દાઓની ચકાસણી કરે અને પોલીસ અધિકારીને સંકલનમાં રિપોર્ટ ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ રજૂ કરે. ( ) v ફ્લો ચાર્ટ અને અન્ય તમામ દસ્તાવેજો, નિયમોમાં સ્પષ્ટ કર્યા મુજબ, કાં તો સ્થાનિક ભાષામાં અથવા અંગ્રેજી ભાષામાં હશે, જેમ કે કેસ હોઈ શકે છે અને નિયમો મુજબ પૂરા પાડવામાં આવશે. તપાસ અધિકારીએ એમ.વી. સુધારાના નિયમોને અનુસરીને કરવામાં આવેલી કાર્યવાહીના સંદર્ભમાં ભોગ બનનાર (ઓ)/કાનૂની પ્રતિનિધિઓ, ડ્રાઇવર(ઓ), માલિક(ઓ), વીમા કંપનીઓ અને અન્ય હિતધારકોને જાણ કરવાની રહેશે અને ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી તારીખે સાક્ષીઓને રજૂ કરવા પગલાં લેશે. ( ) vi નિર્દેશને અમલમાં મૂકવાના હેતુ માટે નં. ( ) iii દાવા ટ્રિબ્યુનલ સાથે જોડાયેલા પોલીસ સ્ટેશનોનું વિતરણ જરૂરી છે.તેથી, નિયમોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે જો પહેલેથી જ જારી કરવામાં ન આવ્યું હોય તો, દાવા ટ્રિબ્યુનલ્સને પોલીસ સ્ટેશનોને જોડતો વિતરણ મેમો સમયાંતરે ઉચ્ચ અદાલતોના રજીસતરાર જનરલ દ્વારા જારી કરવામાં આવશે. ( ) vii એમ.વી. સુધારા અધિનિયમ અને નિયમોને ધ્યાનમાં રાખીને, જેમ કે અહીં ચર્ચા કરવામાં આવી છે, તપાસ અધિકારીની ભૂમિકા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તેણે નિયમોની જોગવાઈઓનું તેમાં નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં પાલન કરવું જરૂરી છે.તેથી, એમ.વી. સુધારા અધિનિયમ અને તે હેઠળ ઘડવામાં આવેલા નિયમોના અસરકારક અમલીકરણ માટે, મોટર અકસ્માત દાવાના કેસોને પહોંચી વળવા માટે ચોક્કસ પ્રશિક્ષિત પોલીસ કર્મચારીઓને નિયુક્ત કરવા જરૂરી છે. તેથી, અમે નિર્દેશ આપીએ છીએ કે દરેક રાજ્ય / કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં મુખ્ય સચિવ / પોલીસ મહાનિદેશક દરેક પોલીસ સ્ટેશન અથવા શહેર સ્તરે એક વિશિષ્ટ એકમ વિકસાવશે અને આ હુકમની તારીખથી ત્રણ મહિનાના સમયગાળાની અંદર એમ.વી. સુધારા અધિનિયમ અને નિયમોની જોગવાઈઓનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે પ્રશિક્ષિત પોલીસ કર્મચારીઓની નિમણૂક કરશે. ( ) viii પોલીસ સ્ટેશનમાંથી એફ.એ.આર. પ્રાપ્ત થયા પછી, દાવા ટ્રિબ્યુનલ પરચુરણ અરજી તરીકે આવા એફ.એ.આર. ની નોંધણી કરશે. ઉપરોક્ત એફ.એ.આર.ના સંબંધમાં તપાસ અધિકારી દ્વારા આઇ.એ.આર. અને ડી.એ.આર. દાખલ કરવા પર, તે જ પરચુરણ અરજી સાથે જોડવામાં આવશે. દાવાની ટ્રિબ્યુનલ ઉપરોક્ત અરજીમાં ઉપરોક્ત અરજીમાં એમ.વી. સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૪૯ અને ઉપર ચર્ચા કર્યા મુજબના નિયમોના હેતુને પાર પાડવા માટે યોગ્ય આદેશો પસાર કરશે. ( ) ix દાવાની ટ્રિબ્યુનલ્સને વીમા કંપનીના નિયુક્ત ઓફિસરના પ્રસ્તાવથી પોતાને સંતુષ્ટ કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવે છે, જેનો હેતુ ન્યાયી અને વાજબી વળતર આપવાનો હોય છે. આવો સંતોષ થયા બાદ, એમ.વી. સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૪૯(૨) હેઠળ, દાવેદાર(ઓ)ની સંમતિને આધિન પતાવટની નોંધ કરવી જોઈએ.જો દાવેદાર(ઓ) તે સ્વીકારવા તૈયાર ન હોય, તો સુનાવણી માટે તારીખ નક્કી કરવામાં આવે અને વૃદ્ધિની માંગ કરતા દસ્તાવેજો અને અન્ય પુરાવાઓ રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવે, તો અરજી પર નિર્ણય લેવામાં આવે. ઉપરોક્ત ઘટનામાં, ઉપરોક્ત તપાસ માત્ર વળતરની વૃદ્ધિની હદ સુધી મર્યાદિત રહેશે, જે દાવેદાર (ઓ) પર જવાબદારી સ્થાનાંતરિત કરશે. ( ) x જનરલ ઇન્શ્યોરન્સ કાઉન્સિલ અને તમામ વીમા કંપનીઓને એમ.વી. સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૪૯ અને સુધારેલા નિયમોના આદેશનું પાલન કરવા માટે યોગ્ય દિશાનિર્દેશો જારી કરવા સૂચના આપવામાં આવે છે. નિયમ-૨૪માં નિયત કરેલ નોડલ ઓફિસર અને નિયમ-૨૩માં નિયત કરાયેલા નિયુક્ત અધિકારીની નિમણૂકને તાત્કાલિક જાણ કરવામાં આવશે અને સુધારેલા હુકમો પણ તમામ પોલીસ સ્ટેશનો/હોદ્દેદારોને સમયાંતરે સૂચિત કરવાના રહેશે. ( ) xi જો દાવેદાર(ઓ) એમ.વી.સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૬૪ અથવા ૧૬૬ હેઠળ અરજી દાખલ કરે તો માહિતી મેળવ્યા બાદ કલમ ૧૪૯ હેઠળ નોંધાયેલી પરચૂરણ અરજી ક્લેઈમ્સ ટ્રીબ્યુનલને મોકલવામાં આવશે જ્યાં કલમ ૧૬૪ કે ૧૬૬ હેઠળની અરજી ક્લેઈમ્સ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા તાત્કાલિક બાકી હોય. ( ) xii જો મૃતકના દાવેદાર(ઓ) અથવા કાનૂની પ્રતિનિધિઓએ ઉપરોક્ત પરિસ્થિતિમાં વિવિધ ઉચ્ચ અદાલતોના પ્રાદેશિક અધિકારક્ષેત્રમાં અલગ દાવાની અરજી(ઓ) દાખલ કરી હોય તો, દાવેદાર(ઓ)/કાનૂની પ્રતિનિધિઓ(ઓ) દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી પ્રથમ દાવાઅરજી ઉપરોક્ત ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા જાળવવામાં આવશે અને ત્યારબાદની દાવાઅરજી(ઓ) ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલને તબદીલ કરવામાં આવશે જ્યાં પ્રથમ દાવાની અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી અને પેન્ડિંગ હતી. અહીં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે દાવેદાર (ઓ) એ વિવિધ ઉચ્ચ અદાલતોના પ્રાદેશિક અધિકારક્ષેત્રમાં દાખલ કરવામાં આવી હોવા છતાં અન્ય દાવા અરજીઓ ટ્રાન્સફર કરવા માટે આ અદાલત સમક્ષ અરજી કરવાની જરૂર નથી. ઉચ્ચ અદાલતોના રજિસ્ટ્રાર જનરલે આ અદાલતના નિર્દેશોને આગળ વધારવા માટે યોગ્ય પગલાં લેશે અને આ સંબંધમાં યોગ્ય આદેશ પસાર કરશે. ( ) xiii જો દાવેદાર(ઓ) એમ.વી. સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૬૪ અથવા ૧૬૬ હેઠળ આશ્રય લે છે, તો કેસ હોઈ શકે છે, તો તેમને / તેઓને પોલીસ સ્ટેશન દ્વારા એફઆઈઆર નોંધવામાં આવી હોય તેવા અકસ્માતના સ્થળના યોગ્ય પક્ષકાર તરીકે દાવા અરજીમાં પ્રતિવાદી તરીકે વીમા કંપનીના નોડલ અધિકારી / નિયુક્ત અધિકારી સાથે જોડાવા નિર્દેશ આપવામાં આવે છે. આ અધિકારીઓ એમ.વી. સુધારા અધિનિયમની કલમ ૧૪૯ હેઠળ લેવામાં આવેલા આશ્રયનો ઉલ્લેખ કરતા દાવા ટ્રિબ્યુનલને સુવિધા આપી શકે છે. ( ) xiv ઉચ્ચ અદાલતોના રજિસ્ટ્રાર જનરલ, રાજ્યો કાનૂની સેવાઓ સત્તામંડળ અને રાજ્ય ન્યાયિક અકાદમીઓને એમ.વી. સુધારા અધિનિયમ અને એમ.વી. સુધારા નિયમો, ૨૦૨૨ ના પ્રકરણ ૧૧ અને ૧૨ ની જોગવાઈઓના સંદર્ભમાં શક્ય તેટલી વહેલી તકે તમામ હિતધારકોને સંવેદનશીલ બનાવવા અને કાયદાનો આદેશ સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિનંતી કરવામાં આવે છે. ( ) xv એમ.વી. સુધારા નિયમો, ૨૦૨૨ ના નિયમ ૩૦ ના આદેશના પાલન માટે, નિર્દેશ આપવામાં આવે છે કે વીમા કંપની દ્વારા જવાબદારી અંગે વિવાદ કર્યા પછી, દાવા ટ્રિબ્યુનલે સ્થાનિક કમિશનર દ્વારા પુરાવાની નોંધ કરવાની રહેશે અને આવા સ્થાનિક કમિશનરની ફી અને ખર્ચ વીમા કંપની દ્વારા ઉઠાવવામાં આવશે. ( ) xvi રાજ્ય સત્તાવાળાઓ એમ.વી. સુધારા અધિનિયમની જોગવાઈઓ અને નિયમોને કોઈ પણ ટેકનિકલ એજન્સી સાથે સંકલન કરીને હાથ ધરવાના હેતુસર હિતધારકોને સંકલન અને સુવિધા આપવા માટે એક સંયુક્ત વેબ પોર્ટલ /પ્લેટફોર્મ વિકસાવવા માટે યોગ્ય પગલાં લેશે અને તેને વ્યાપકપણે જાહેર જનતાને સૂચિત કરવામાં આવશે. ૬૨. આ અદાલતની રજિસ્ટ્રીને આ ચુકાદાની નકલ તમામ ઉચ્ચ અદાલતોના રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય સચિવ/વહીવટકર્તાને અમલીકરણ માટે અને મોટર વાહન સુધારા અધિનિયમ અને તેના હેઠળ બનાવેલા નિયમોના હેતુને અમલમાં મૂકવા માટે પ્રસારિત કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. …………..................ન્યાયમૂતિૅ (એસ. અબ્દુલ નઝીર) ……………...............ન્યાયમૂતિૅ (જે.કે. મહેશ્વરી) નવી દિલ્હી; ૧૫ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૨. This judgment has been translated using AI Tool – SUVAS.: DISCLAIMER The translated judgement in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to / understand it in his her language and may not be used for., any other purpose For all practical and official purposes the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and. implementation