Manharlal Shivlal Panchal v. Nayab Collector and Special Land Acquisition Officer

(2005) 7 એસસીસી 440 ના કેસમાંના આ અદાલતના નિર્ણયોનો આધાર લઇને, હાલની અપીલ રદ કરવાની અરજ કરવામાં આવી છે. (૫) રાજ્ય વતી હાજર વિદ્વાન સિનિયર કાઉન્સેલ સુશ્રી દિપનવિતા પ્રિયંકાએ હાઈકોર્ટના વાદિત ચુકાદા અને આદેશનું સમર્થન કર્યુ છે. (૬) પક્ષકારોને સાંભળ્યા. (૭) 1894 ના અધિનિયમની કલમ 18 હેઠળના રેફરન્સને છ મહિનાના સમયગાળા પછી દાખલ કરવા સબબ સમયમર્યાદા, કે જે 1894 ના અધિનિયમની કલમ 18(2) માં નિર્દિષ્ટ છે, તેનો બાધ ગણીને ફગાવી દેવામાં આવ્યો છે, જે. હાઈકોર્ટે પણ આ હુકમ બહાલ રાખ્યો છે. આમ છતાં, એ બાબત નોંધવી જરૂરી છે કે, સંબંધિત અપીલકર્તાઓ-મૂળ જમીનમાલિકોએ સંપાદનની પ્રક્રિયા તેમજ 1894 ના કાયદાની કલમ 12(2) હેઠળ આપવામાં આવેલા એવોર્ડને પડકાર્યો હતો, જે સ્પેશયલ લીવ પીટીશન આ અદાલત દ્વારા તા. 11.4.2013 ના રોજ આપયેલ આદેશ મુજબ રદ થયેલ. રેફરન્સ અરજીઓ 1.7.2013 ના રોજ દાખલ કરવામાં આવી હતી. આ તબક્કે નોંધવું જરૂરી છે કે, રિટ પિટિશન એટલે કે એસસીએ નં. 1428/2012 અન્વયે કાયદાની કલમ ૧૨(૨)અન્વયના એવોર્ડને વળતરની રકમ અપૂરતી હોવાના કારણે પડકારવામાં આવ્યો હોવા છતાં અને ઉચ્ચ અદાલતની ડિવિઝન બેન્ચે ઉક્ત રીટ પીટીશન ફગાવી હોવાં છતાં, જો કે અપીલકર્તાઓ - મૂળ જમીનમાલિકોની વળતરના વધારા માટે કે અન્ય એવી રાહત કે જે તેમને કાયદેસર ઉપલબ્ધ હોય તે સબબના કાનૂની ઉપચારોનો આશરો લઇ શકવાની તેમની સ્વાયત્તા અકબંધ રાખી હતી. તે સ્વાયત્તાને ધ્યાનમાં રાખીને અપીલકર્તાઓ- મૂળ જમીનમાલિકોએ, ત્યારબાદ, અને આ અદાલત દ્વારા સ્પેશયલ લીવ પીટીશન ફગાવી દીધા બાદ, રેફરન્સ દાખલ કર્યો હતો. આથી, ઉચ્ચ અદાલતે અપીલકર્તાઓની તરફેણમાં વળતરમાં વધારો કરવા માટે તેમને ઉપલબ્ધ હોય તેવા ઉપાયોને અનુસરવાની સ્વાયત્તાને અનામત રાખી હોવાનું ધ્યાનમાં રાખતાં, રેફરન્સ દાખલ કરેલ. આથી, તેમની તરફેણમાં વળતરમાં વધારો કરા માટે તેમને ઉપલબ્ધ હોય તેવાં ઉપાયો અનુસરવાની સ્વાયત્તા જ્યારે હાઇકોર્ટે અનામત રાખી છે, ત્યારે તે સ્વાયત્તાની દૃષ્ટીએ 1894 ના કાયદાની કલમ 18(2) હેઠળ સમયમર્યાદાના બાધ હોવાને કારણે રેફરન્સ અરજીને રદ કરી શકાતી નથી. સ્પેશ્યલ લીવ પિટિશન રદ થયાના છ મહિનાના સમયગાળામાં આ રેફરન્સ અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી. આ અદાલતે 11.04.2013 ના રોજ નામંજૂર કરેલી સ્પેશ્યલ લીવ પિટિશનમાં મૂળ જમીન માલિકોએ કે જેમની કિંમતી જમીનનું અધિગ્રહણ કરવામાં આવ્યું હતું તેમણે સંપાદનની પ્રક્રિયાને પડકારી હતી. આ તબક્કે, નોંધનીય છે કે, ઉચ્ચ ન્યાયાલય સમક્ષ રિટ પિટિશનમાં (કાનૂની પ્રક્રિયાઓના અગાઉના રાઉન્ડમાં) તેમણે કાયદાની કલમ 12(2) હેઠળ ચુકાદાને પડકાર્યો હતો અને ઉચ્ચ અદાલતે અવલોક્યું હતું કે, કોઈપણ ફરિયાદ કરવા માટે ઘણું મોડું થઈ ગયું છે, છતાં પણ ઉચ્ચ અદાલતે, રિટ પિટિશન રદ કરતી વખતે, વળતર વધારવા માટે અરજદારોની તરફેણમાં, અપીલકર્તાઓને ઉચિત કાર્યવાહી હાથ ધરવાની છ ૂ ટ આપી હતી. (૮) આમ જોઇએ તો, ઉચ્ચ અદાલતના ચુકાદા અને આદેશનું સમગ્રપણે, ન્યાયિક વંચાણ કરવામાં આવે તો, જે અવલોકનો કરવામાં આવ્યા હતાં કે વળતરની અપર્યાપ્તતાના સંબંધમાં ફરિયાદ કરવા માટે ખૂબ મોડું થઈ ગયું છે, તે અવલોકનો સંપાદન પ્રક્રિયાને પડકારતી અરજદારોની અરજોને ધ્યાનમાં રાખીને વંચાણે લેવાં રહ્યા. એવું જણાય છે કે આ સંપાદનને એ આધાર પર પણ પડકારવામાં આવ્યું હતું કે એવોર્ડની રકમ અપૂરતી છે. આ સબબ, ઉચ્ચ અદાલતે અવલોકન કર્યું હતું કે, આ પ્રકારનો વિવાદ ઉઠાવવા માટે ઘણું મોડું થઈ ગયું છે. આથી, હાઇકોર્ટે સમયમર્યાદાના બાધને આધારે રેફરન્સને નકારી કાઢતાં રેફરન્સ કોર્ટના નિર્ણયમાં હસ્તક્ષેપ કરવો જોઈતો હતો અને ગુણદોષ આધારે રેફરન્સ ફેંસલ કરવા રેફરન્સ કોર્ટને મોકલી આપવો જોઈતો હતો. (૯) હવે, જ્યાં સુધી શાહ મણિલાલ ચંદુલાલ અને અન્ય (સુપ્રા)અને મહાદેવ બાજીરાવ પાટીલ (સુપ્રા)ના કેસમાં આ અદાલતના નિર્ણયો પર આધાર લેવાને સંબંધ છે, આ અદાલત દ્વારા પ્રસ્થાપિત કાયદાની સ્થિતિ બાબત કોઇ વિવાદ ન હોઇ શકે કે 1894 ના કાયદાની કલમ-18 હેઠળ રેફરન્સ દાખલ કરવાની સમયમર્યાદા લંબાવી શકાય નહીં અને લિમિટેશન કાયદાની કલમ-૫ લાગુ પડશે નહીં. જોકે, હાલના કેસમાં, લિમિટેશન એક્ટની કલમ-૫ હેઠળની સત્તાનો ઉપયોગ કરી વિલંબ માફ કરવાનો મામલો નથી. ઉપર અવલોક્યાં મુજબ, હાલના કેસમાં અરજદારોએ સંપાદન પ્રક્રિયાને પડકારી હતી, જે આ અદાલતના તા.૧૧/૦૪/૨૦૧૩ના હુકમ અન્વયે સ્પેશયલ લીવ પીટીશન ફગાવવાંથી પૂરી થયેલ અને ત્યારબાદ ઉચ્ચ અદાલતે રિટ પિટિશન નંબર 1428/2012 નામંજૂર કરતાં સમયે અનામત રાખેલ છ ૂ ટને પગલે સ્પેશયલ લીવ પીટીશન નામંજૂર કર્યાના છ માસની અંદર એટલે કે તા.01.07.2013 ના રોજ મૂળ જમીનમાલિકોએ ઉક્ત કાયદાની કલમ-૧૮ હેઠળ રેફરન્સ અરજી દાખલ કરી હતી. ઉપર જણાવેલ બે નિર્ણયોમાં આ અદાલત સમક્ષ આવી કોઈ હકીકતો નહોતી. આથી આ તથ્યોના કારણે, ઉપરોક્ત બે નિર્ણયો પ્રસ્તુત કેસની હકીકતોને લાગુ નહીં પડે. (૧૦) ઉપરોક્ત બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને અને ઉપર જણાવેલા કારણોએ, હાલની અપીલ ગ્રાહ્ય રાખવાની થાય છે. ઉચ્ચ અદાલતે આપેલ વાદગ્રસ્ત ચુકાદો અને આદેશ તેમજ ૧૮૯૪ના અધિનિયમની કલમ-૧૮ હેઠળ દાખલ કરેલી રિટ પિટિશન/રેફરન્સને સમયમર્યાદાના બાધ અન્વયે રદ કરતો રેફરન્સ કોર્ટનો નિર્ણય આથી રદબાતલ કરવામાં આવે છે. આ બાબતે ઉક્ત રેફરન્સને ગુણદોષ આધારે નિર્ણિત કરવા રેફરન્સ કોર્ટને મોકલી આપવામાં આવે છે. અમે રેફરન્સ કોર્ટને હાલનો આદેશ પ્રાપ્ત થયાની તારીખથી નવ મહિનામાં ઉક્ત રેફરન્સને આખર ફેંસલ કરી તેનો નિકાલ કરવાનો નિર્દેશ આપીએ છીએ. (૧૧) તે મુજબ હાલની અપીલ મંજૂર કરવામાં આવી છે. જો કે, ખર્ચના સંબંધમાં કોઈ હુકમ નથી...................., ન્યાયમૂર્તિ [એમ. આર. શાહ]..................., ન્યાયમૂર્તિ [સી. ટી. રવિકુમાર] નવી દિલ્હી ડિસેમ્બર 12,2022. This judgment has been translated using AI Tool – SUVAS.: DISCLAIMER The translated judgements in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant / to understand it in his her language and may not be. used for any other purpose For all practical and official, purposes the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of. execution and implementation