Baha Islam v. Indian Medical Association

কাশেযাগ
ভাৰতবষৰ উ তম ন ায়ালয়
দৱানী আপীল ািধকাৰ
দৱানী আপীল নং ৫০২-৫০৩/২০২৩
_____________________________________________________
(িবেশষ অনুমিত আেবদন ( দৱানী) নং ৩২৫৯২-৩২৫৯৩/২০১৫)
বাহা ল ইসলাম আ অন ান আপীলকাৰী
বনাম
ভাৰতীয় িচিকৎসা সং া আ অন ান িতবাদী
লগেত
ট িচ (িচ ) নং ২৫/২০১৮
ট িচ (িচ ) নং ২৪/২০১৮
ৰায়
নাগাৰ , জ
সূচী
মা িবৱৰণ পৃ া
১. গাচৰৰ সংি তথ সমূহ ২-৫
২. িবহ ম দৃ েৰ িবতকৰ ওপৰত আেলাকপাত ৬
৩. আপীলকাৰীসকলৰ হ যু দশন ৬-৯
৪. ১নং িতবাদীৰ হ যু দশন ৯-১২
৫. ৭নং িতবাদীৰ হ যু দশন ১৩-১৫
৬. অসম ৰাজ ৰ হ যু দশন ১৫-১৮
৭. িবেবচনা কিৰবলগীয়া িদশসমূহ ১৮-১৯
৮. সাংিবধািনক ব ৱ া ১৯-২৪
৯. ভাৰত যু ৰাজ ৰ হ আগবেঢ়াৱা যু ২৪-২৫
১০. থম সূচীৰ ৬৬ নং িব আ তৃতীয় সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ আ ঃ য়া ২৫-৪১
১১. ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ১৯৫৬ৰ াসংিগক িবধানসমূহ ৪১-৫০
১২. অসম াম া িনয় ণ কতৃ আইন, ২০০৪ৰ াসংিগক িবধানসমূহ ৫০-৫৮
১৩. আই এম িচ আইন, ১৯৫৬ আ অসম আইনৰ িবধানসমূহৰ তলনামূলক
তািলকা আ িবে ষণ
৫৮-৭০
১৪. গাচৰৰ াইলজী ৭০-৮৭
১৫. উপসংহাৰ ৮৭-৮৯

2023 INSC 81

অনুমিত দান কৰা হল ।
২) এই আপীলসমূহত আপীলকাৰীসকেল গৗহা ট উ ন ায়ালয়ৰ খ িবচাৰপীেঠ লখ আেবদন
( দৱানী ) নং ৫৭৮৯/ ২০০৫ ত দান কৰা ৩০/১০/২০১৪ তািৰখৰ আেদশৰ বধতা আ
তাক ত া ান জনাইেছ, িযেটা আেদশৰ াৰা উ ন ায়ালেয় লখ আেৱদনৰ অনুমিত দান
কিৰ অসম িবধান সভাই ণয়ন কৰা ‘অসম াম া িনয় ণ কতৃ আইন, ২০০৪’ (ইয়াৰ
িপছত সংি তাৰ বােব 'অসম আইন' বা 'ৰা জ ক আইন' বুিল উে খ কৰা হেছ) বািতল
কিৰিছল।
গাচৰৰ সংি তথ সমূহ:
৩) এই আপীলসমূহৰ লগেত ানা িৰত গাচৰসমূহ উ ব হাৱা কাৰণ সমূহ চমুৈক এেনধৰণৰ:
১৮/০৯/২০০৪ তািৰেখ অসম িবধানসভাই ‘অসম আইন’ খন ণয়ন কিৰিছল এই আইনখন
ণয়ন কৰা হিছল অসম ৰাজ ত এটা িনয় ণ কতৃপ াপনৰ ব ৱ া কিৰ মিডিচন এ েৰল
হল্থ কয়াৰ িড মাধাৰীসকল ( "িডএমআৰএইচিচ") ক প ীয়ন কিৰবৈল, ামা লত এই
িড মাধাৰীসকেল আগবেঢ়াৱা িচিকৎসা সৱা িনয় ণ কিৰবৈল আ মিডিচন এ েৰল হল্থ
কয়াৰ িড মা পাঠ মৰ বােব িশ া আ িশ ণ দানৰ বােব িচিকৎসা িত ান খালা
স কত িনয় ণ ৰখাৰ উে েশ ।
৩) (১) ২৩.০৬.২০০৫ তািৰেখ অসম ৰাজ ৰ িচিকৎসা িশ াৰ স ালেক ‘আসাম িবউন’ত এটা
িব াপন কাশ কিৰ িচিকৎসা িত ান, যাৰহাটত ‘িডে ামা ইন মিডিচন এ েৰল হল্থ
কয়াৰ’ৰ িতিন বছৰীয়া পাঠ মৰ ২০০৫ চনত আৰ হবলগীয়া স ৰ বােব নামভিত কিৰব িবচৰা
যাগ াথ ৰ পৰা আেৱদন আম ণ জনাইিছল।
৩) (২) ভাৰতীয় িচিকৎসা সং াৰ অসম ৰা জ ক শাখাই, ইয়াত ১ নং িতবাদীেয়, ‘অসম আইন’
আ পূবেত উে খ কৰা িব াপনৰ বধতাক ত া ান জনাই ভাৰতৰ সংিবধানৰ ২২৬ নং
অনুে দৰ অধীনত গৗহাট উ ন ায়ালয়ত লখ আেবদন ( দৱানী ) নং ৫৭৮৯/ ২০০৫ দািখল
কিৰিছল। উ ন ায়ালয়ত ওপেৰা লখ আেবদনৰ িবচাৰাধীন কালত, আপীলকাৰীসকলক

মিডেকল ইন টউট, যাৰহাটৰ ( ইয়াৰ িপছত সুিবধােথ ‘ যাৰহাট মিডেকল ইন টউট’ বুিল
উে খ কৰা হেছ) মিডিচন এ েৰল হল্থ কয়াৰ িড মাৰ িতিন বছৰীয়া পাঠ মৰ থম
বষত, েম ২০১২-২০১৩, ২০১৩-২০১৪ আ ২০১৪-২০১৫ বষৰ স ৰ বােব, বাচিন য়া
অনুসিৰ নামভিত কৰা হিছল।
৩) (৩) ‘ৰা জ ক আইন’ৰ অধীনত ‘ যাৰহাট মিডেকল ইন টউট’ াপন কৰা হিছল আ
ায় চািৰশ ছা -ছা ীক িড মা পাঠ মত নামভিত কৰা হিছল আ পাঠ মত উ ীণ হাৱাৰ
িপছত মাণপ দান কৰা হিছল, আ সই সকেলােবাৰ কথাৈল ল ৰািখ অসম ৰাজ ই
িনয় ণ কতৃপ , ‘ যাৰহাট মিডেকল ইন টউট’ আ িড মা মাণপ লাভ কৰা আ এেন
অহতাৰ িভি ত াম া িচিকৎসক িহচােপ িনেয়া জত হাৱা ব সকলক প ভ কৰাৰ
আপীল কিৰিছল।
৩) (৪) ১৯.০৯.২০১৪ তািৰখৰ িববািদত আেদশৰ জিৰয়েত, উ ন ায়ালেয় ওপেৰা লখ
আেবদনৰ িবচাৰাধীন কালত, িনয় ণ কতৃপ , ‘ যাৰহাট মিডেকল ইন টউট’ আ িড মা
মাণপ লাভ কৰা ব সকলক প ভ কৰাৰ বােব ৰাজ ই কৰা আপীল নাকচ কেৰ।
৩) (৫) ১৯.০৯.২০১৪ তািৰখৰ িববািদত আেদশত উ ন ায়ালয়ৰ দৃ েগাচৰ হাৱা াসংিগক
তথ সমূহ তলত িদয়া ধৰেণ সামিৰ ল’ব পািৰ: i) উ ন ায়ালয়ত উ আইনখনৰ মতাৰ পিৰসৰক ত া ান জেনাৱাৰ িপছেতা
ৰাজ খেন াই ‘ৰাজ আইন’ খনৰ অধীনত নামভিত য়ােটা আগবঢ়াই িনয়াৰ দেৰ এক
িবপদাপ পদে প হণ কিৰিছল। ii) িযেহত উ আইনখনৰ বধতাক ত া ান জেনাৱা হিছল, সেয় ‘ৰা জ ক আইন'ৰ
কাযকৰীকৰণত কােনা িগতােদশ নাথািকেলও, ৰাজ খেন পাঠ মত নামভিত কৰণৰ বােব
আগবািঢ় যাৱােটা এক বধ যু নহয় । নামভিত, পাঠ ম স ূণ কৰা ব সকলক িড মা
মাণপ দান, আ াম া িচিকৎসক িহচােপ িনযু িদয়া আিদ সকেলােবােৰই লখ
আেবদন দািখল কৰাৰ িপছত সংঘ টত হিছল। iii) লখ আেবদনখনত প ভ কিৰব িবচৰা প সমূহৰ ব গত াথ িবেবচনা কৰাৰ
বােব কােনা ই উ াপন হাৱা নািছল। উ ৱ হ'ব লগা আ িবষয় আিছল মােথাঁ

ৰা জ ক আইনখনৰ মতাৰ পিৰসৰ স েক। সেয়েহ, িনয় ণ কতৃপ , ‘ যাৰহাট মিডেকল
ইন টউট’ আ িডে ামা মাণপ লাভ কৰা আ এেন অহতাৰ আধাৰত াম া সৱা
দানকাৰী িহচােপ িনযু হাৱা ব সকলক লখ আেবদনত েয়াজনীয় প িহচােপ অ ভূ
কৰাৰ কােনা কাৰণ নাথািকব।
৩) (৬) তদুপিৰ, লখ আেবদন ( দৱানী ) নং ৫৭৮৯/ ২০০৫ ত দান কৰা ৩০/১০/২০১৪
তািৰখৰ িববািদত ৰায়ৰ জিৰয়েত উ ন ায়ালেয় ‘অসম আইন’ খন অসাংিবধািনক বুিল িবেবচনা
কিৰ উ আইনখন বািতল কিৰিছল। ৩০.১০.২০১৪ তািৰখৰ িববািদত ৰায়দানত উ ন ায়ালয়ৰ
াসংিগক পয েব ণ সমূহ তলত ডা ঙ ধৰা হল: i) ‘ৰাজ আইন’ খনৰ ক ীয় আইন অথাৎ ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ১৯৫৬
(ইয়াৰ িপছত সুিবধাৰ খািতৰত ‘আই এম িচ আইন, ১৯৫৬’ বা ‘ ক ীয় আইন’ বুিল কাৱা হ’ব) ৰ
সেত সংঘাতৰ সৃ হেছ, িযেহত ক ীয় আইনখনৰ ১০নং ধাৰাত ভােৱ ঘাষণা কৰা হেছ
য কােনা িচিকৎসা মহািবদ ালেয় “নতন বা উ িশ া বা িশ ণৰ পাঠ ম খুিলব নালােগ”
িযেয় এেন পাঠ ম বা িশ ণ া ছা ক কােনা ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা লাভৰ বােব
যাগ িতপ কিৰব। ii) ‘ ক ীয় আইন’ৰ ধাৰা ১০ A(b)(i) ত উে খ থকা িনেষধা াই িচিকৎসা
মহািবদ ালয়সমূেহ “নতন বা উ পাঠ ম” খালাৰ ত বাধা িনেষধ আেৰাপ কিৰেছ। “নতন
বা উ পাঠ ম” শ েটােৱ ‘ৰা জ ক আইন’ৰ অধীনত িচ া কৰা িড মা পাঠ মেটা
িন তভােৱ সামিৰ ল’ব। iii) িড মা পাঠ ম আৰ কৰাৰ বােবও ক ীয় চৰকাৰৰ পূবৰ অনুমিতৰ েয়াজন।
িক বতমানৰ গাচৰেটাত কােনা অনুমিত লাৱা হাৱা নািছল। সেয়েহ, এই িস া ত উপনীত
হাৱা গ’ল য ক ীয় আইনৰ ধাৰা ১০ A অনুসিৰ েয়াজন হাৱা যথািবিহত অনুমিত অিবহেনই
ৰাজ খেন িচিকৎসা আ াম া েসৱাৰ নতন িড মা পাঠ ম আৰ কিৰবৈল চ া কিৰিছল। iv) ভাৰতীয় সংিবধানৰ স ম অনুসূচীৰ তৃতীয় তািলকাৰ ২৫ নং িব ৰ অধীনত
সামিৰ লাৱা খনৰ অধীনত ৰা জ ক িবধান পািলকাৰ আইন ণয়নৰ মতা আ পিৰসৰ
অিত সীিমত আ ই কৱল ক ীয় আইনৰ াৰা সামিৰ নােলাৱা ৰ তেহ েযাজ ।

বতমানৰ স ত ‘ ক ীয় আইন’খেন খন স ূণ েপ সামিৰ লেছ আ ক ীয় চৰকাৰৰ
অনুমিত অিবহেন িচিকৎসা িব ানৰ নতন পাঠ ম খালাত স ূণ বাধা আেৰাপ কিৰেছ। v) এইেটা কাৱা উ ট হ'ব য িড মাধাৰীসকেল চহৰত নহয়, াম অ লত সৱা
আগবঢ়াব লােগ আ তওঁেলাকৰ কৱল িকছমান িবেশষ ৰাগৰ িচিকৎসা কৰাৰ আ কৱল
িকছমান িবেশষ ঔষধেহ ছ পচনত িলখাৰ অিধকাৰ আেছ। এেন িনেষধা া বা ৱত কাযকৰী
কৰােটা স ৱ নহয়। এেন চত আ িনেষধা া ‘ৰাজ আইন’ৰ ২৪ নং ধাৰাত উে খ কৰা হিছল।
িক কৱল সই িবধানেটা বাদ িদেল পিৰি িত ৰ া নহ’ব কাৰণ ২৪ নং ধাৰােটােৱই হেছ ৰা জ ক
আইনখনৰ “আ া” আ উ িবধানেটাৰ অিবহেন আইনখনৰ বাকী িবধানসমূহ অথহীন হ’ব। vi) সমাজৰ া আ কল াণৰ বৃহ ৰ াথত আ ক ীয় চৰকাৰৰ পৰা েয়াজনীয়
অনুেমাদন নােপাৱাৈক আইন ণয়নত ৰা জ ক িবধান পািলকাই কৰা টৰ িত ল ৰািখ, ৰা জ ক আইনখন অসাংিবধািনক বুিল ঘাষণা কৰা হব আ সই অনুসিৰ বািতল কৰা হব।
৩) (৭) লখ আেবদনৰ িবচাৰাধীন কালত, িববািদত ৰায়দানত অস হ ‘ যাৰহাট মিডেকল
ইন টউট’ত ‘ মিডিচন এ েৰল হল্থ কয়াৰ’ ৰ িতিন বছৰীয়া িড মা পাঠ ম ২০১২-১৩, ২০১৩-১৪ আ ২০১৪-১৫ চনৰ স ৰ থম বষত ভিত হাৱা িকছমান ব েয় বতমানৰ
আপীলসমূহ দািখল কিৰেছ।
৩) (৮) এইেতা পয ায়ত, এই কথা উে খ কিৰব পািৰ য অসম আইন বািতল কৰাৰ ফল িতত, অসমৰ িবধান পািলকাই ‘অসম সামূিহক পছাদাৰী (প ীয়ন আ দ তা) আইন, ২০১৫’
( “২০১৫ আইন”, চমুৈক) গৃহীত কেৰ গৗহা ট উ ন ায়ালয়ৰ খ িবচাৰপীেঠ ওপেৰা লখ
আেবদনত দান কৰা ৰায়ৰ আধাৰ আঁতেৰাৱাৰ উে েশ আ লগেত িচিকৎসা িব ানৰ
িড মাধাৰীসকলৰ ান পুন াৰ আ সৱাত ধাৰাবািহকতা দানৰ েচ াত। উ আইনখন
িড মাধাৰীসকেল ২০১৮ চনৰ ানা িৰত গাচৰ ( দৱানী ) নং২৪ আ ২৫ৰ জিৰয়েত এই
আদালতত ত া ান জনাইেছ। এেন পিৰি িতত, আিম এই গাচৰেবাৰৰ নানী এেকলেগ হণ
কিৰেছা আ এই উৈমহতীয়া ৰায়ৰ াৰা সইসমূহ িন ি কৰা হেছ।

িবহ ম দৃ েৰ িবতকৰ ওপৰত আেলাকপাত:
৪) এই গাচৰসমূহত, অসমৰ িবধান পািলকাৰ 'অসম আইন' ণয়ন কৰাৰ যাগ তাক ক
কিৰেয়ই িবতকৰ সৃ হেছ িযেটাক লখ আেবদনকাৰীসকেল ভাৰতৰ সংিবধানৰ স ম অনুসূচীৰ
থম আ তৃতীয় সূচীৰ াসংিগক িব ৰ লগেত ২৪৬ নং অনুে দৰ িভি ত গৗহাট উ
ন ায়ালয়ৰ স ুখত ত া ান জনাইেছ। অৱেশ , ‘অসম আইন’ৰ ‘ ক ীয় আইন’ৰ লগত উ ৱ
হাৱা সংঘাতৰ বােব, গৗহা ট উ ন ায়ালেয় সংিবধানৰ ২৫৪ নং অনুে দ অনুসিৰ অসম আইন
বািতল কিৰেছ।
যু দশন:
৫) িচিকৎসা িব ানৰ িড মাধাৰী-আপীলকাৰীসকলৰ হ িব জ অিধব া যুত
হিৰণ িপ ৰাভাল আ িব জ অিধব া স য় হগেড় , লখ আেবদনকাৰী/ িতবাদী নং ১
অথাৎ ভাৰতীয় িচিকৎসা সং াৰ হ অিভনৱ িসঙৰ িনেদশনাত িব অিধব া িশৱম িসঙ, ক ীয় চৰকাৰৰ হ িব অিতিৰ চিলিচটৰ জেনেৰল ক.এম. নটৰাজ আ ৭ নং
িতবাদী অথাৎ ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদৰ হ হা জৰ হাৱা িব জ অিধব া িবকাশ িসং , এই সকেলােৰ নানী হণ কৰা হল। ২০১৮ চনৰ ানা িৰত গাচৰ ( দৱানী ) নং ২৪ আ ২৫ত
িব জ অিধব া মতী অই লা সনৰ িনেদশনাত আেবদনকাৰীৰ হ হা জৰ হাৱা িব
জ অিধব া ৰাণা মুখাজ আ অসম ৰাজ ৰ হ হা জৰ হাৱা িব অিধব া যুত অনংগ
ভ াচাযৰ নানী হণ কৰা হল। নিথত উপল তথ চাৱা হল।
৫) (১) আপীলকাৰীসকলৰ হ িব জ অিধব া যুত হিৰণ িপ ৰাভােল এেনধৰেণ যু
দশন কেৰ : i) এই িববািদত ৰায়দান ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, িবেশষৈক ইয়াৰ ১০ নং ধাৰাৰ
ভল ব াখ াৰ ওপৰত হেছ আ এই আদালতৰ িতিনজনীয়া িবচাৰপীেঠ ড° মুখিতয়াৰ চা বনাম
প াৱ ৰাজ , (১৯৯৮) ৭ এছ. িচ. িচ. ৫৭৯, ( “ড° মুখিতয়াৰ চা ” ) গাচৰত িদয়া ৰায়ৰ
িবেৰািধতা কিৰেছ। উ ন ায়ালেয় এইেটা ধাৰণা কৰাত ভল কিৰিছল য ক ীয় আইনৰ ১০ নং
ধাৰা অনুসিৰ, সংি িডে ামা পাঠ মেক ধিৰ িযেকােনা নতন পাঠ ম কৱল ক ীয়

চৰকাৰৰ আগতীয়া অনুমিতৰ িপছতেহ আৰা কিৰব পািৰ। আপীলকাৰীসকেল যু দশন কেৰ
য ক ীয় আইনৰ ১০ নং ধাৰাত কৱল এইেটােহ িনধাৰণ কৰা হেছ য িয নতন পাঠ েম
কােনা এজন ব ক ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা দানৰ বােব যাগ কিৰ তিলব, সই নতন
পাঠ মৰ বােব ক ীয় চৰকাৰৰ অনুমিতৰ েয়াজন। ‘ মিডিচন এ েৰল হল্থ কয়াৰ’
িবষয়ক িড মা ক ীয় আইনৰ ২(h) নং ধাৰাত সং ািয়ত কৰা িচিকৎসাৰ অহতা নহয়। গিতেক
এেন িড মা পাঠ ম আৰ কিৰবৈল ক ীয় চৰকাৰৰ কােনা অনুমিতৰ েয়াজন হাৱা নািছল। ii) কােনা এজন ব ক ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা দান কিৰেল, সইজন ব েয়
আই.এম.িচ. আইনৰ ২১(১) নং ধাৰাৰ অধীনত ভাৰতীয় িচিকৎসা প ীত অ ভ হাৱাৰ অিধকাৰ
লাভ কেৰ। িক উ আইনৰ ১৫ নং ধাৰা অনুসিৰ িযেকােনা ৰাজ ত িচিকৎসা িব ানৰ চচা আ
িচিকৎসা সৱা দান কৰাৰ বােব মা েয়াজন য ব জেন উ আইনৰ ২(k) নং ধাৰাত
সং ািয়ত কৰা অনুসিৰ িযেকােনা ৰাজ ত িচিকৎসকৰ প ীয়ন িনয় ণ কৰা আইনৰ অধীনত
ৰ ণােব ণ কৰা ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত নামভিত কিৰব লািগব। িববািদত ‘অসম আইন’ খন
ঠক তেন এখন আইন আ আইনখনৰ ১৭ নং ধাৰা অনুসিৰ সৃ কৰা াম া সৱা
দানকাৰীৰ ৰা জ ক প ীখেনা আই. এম. িচ আইন, ১৯৫৬ৰ ২(k) নং ধাৰা অনুসিৰ সৃ কৰা
তেন এখন ৰা জ ক িচিকৎসা প ী। iii) ড° এ. ক. সভাপিত বনাম কৰালা ৰাজ , ১৯৯২, Supp. ৩ এছ.িচ.িচ. ১৪৭, ( “ড° এ ক সভাপিত” ) গাচৰত এই আদালেত হণ কৰা মতেকই উ ন ায়ালেয় হণ কিৰেছ
য িচিকৎসা সৱা দানকাৰীসকেল আই.এম.িচ. আইনৰ অধীনত কােনা ীক
ৃ িত া পাঠ ম
স ূণ নকৰাৈলেক এেলােপিথক িচিকৎসাৰ অনুশীলন কিৰব নাৱােৰ। আপীলকাৰীসকলৰ হ
িব জ অিধব াই যু দশায় য উ ৰায় ড° মুখিতয়াৰ চা গাচৰত িতিনজনীয়া
িবচাৰপীেঠ িবেশষভােৱ খািৰজ কিৰেছ। এেন পিৰে ি তত এইদেৰ যু দেশাৱা হয় য উ
ন ায়ালেয় হণ কৰা মতামত ড০ মুখিতয়াৰ চা ৰ গাচৰৰ িস া ৰ িবপৰীত। iv) আপীলকাৰীসকলৰ িব জ অিধব াই িতবাদী ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষেদ
জৰাট িব িবদ ালয় বনাম ক
ৃ ৰংগনাথ মুধলকাৰ, ১৯৬৩ Supp. (১) এছ. িচ. আৰ.
১১২, ( “ জৰাট িব িবদ ালয়” ) গাচৰৰ ওপৰত দান কৰা িনভৰশীলতাক খ ন কিৰিছল
য'ত এইেটা কাৱা হিছল য ৰা জ ক আইন এখন অসাংিবধািনক হ'ব পােৰ যিদও ইয়াৰ িবপৰীত

কােনা ক ীয় আইন নাথােক । যিদেহ এই আইন খেন ৬৬ নং িব ৰ অধীনত ক ৰ বােব
সংৰি ত খনত কাযকৰীভােৱ ভাৱ পলায় আ ক ীয় খন উলংঘা কেৰ, ইয়াক
মতা আ পিৰসৰৰ বািহৰত বুিল ঘাষণা কিৰব পািৰ। এই বুিল যু আগবেঢ়াৱা হিছল য য’ত
ৰা জ ক িবধান পািলকাই সংসদৰ বােব থম সূচী ৰ ৬৬ নং িব ৰ অধীনত আইন ণয়ন
কৰােটা অস ৱ বা ক ঠন কিৰ তােল, তেন তেহ ৰা জ ক আইনখনক বয়া বুিল ঘাষণা
কিৰব পািৰ। v) আপীলকাৰীসকলৰ িব জ অিধব াই এই আদালতৰ সাংিবধািনক িবচাৰপীেঠ
িচ েলখা বনাম মহীশূৰ ৰাজ , এ. আই. আৰ. ১৯৬৪ এছ. িচ. ১৮২৩, ( “আৰ িচ েলখা” )
গাচৰত দান কৰা ৰায়ৰ ওপৰত িনভৰশীলতা আেৰাপ কিৰিছল যত এই মত পাষণ কৰা হিছল
য যিতয়া ৰা জ ক িবধান পািলকাই সংসদৰ বােব থম সূচী ৰ ৬৬ নং িব ৰ অধীনত আইন
ণয়ন কৰােটা অস ৱ বা ক ঠন কিৰ তােল আ যিতয়া ৰা জ ক আইনখনৰ ভাৱ থম সূচী
ৰ ৬৬ নং িব ৰ ওপৰত গধুৰ বা ংসা ক হয়, িযেয় ক ীয় আইন ণয়নৰ খন িনঃিচ
কিৰ পলাব পােৰ বা ল ণীয়ভােৱ সংি কিৰব পােৰ, তেনে ত এেন আইন বািতল কিৰব
পািৰ, িক অন থাই নাৱািৰ। িব জ অিধব াই দাবী কেৰ য বতমানৰ গাচৰেটাত ‘অসম
আইন’ৰ কােনা ই উ াপন হাৱা নাই, যাৰ ফলত িচিকৎসা িত ানত সম য় আ মানদ
িনধাৰণৰ বােব সংসেদ িনজৰ মতা েয়াগ কৰােটা অস ৱ বা ক ঠন হ পিৰেছ। যিদ সংসেদ
িবচািৰিছল তে তওঁেলােক সহেজই আইন ণয়ন কিৰ ক’ব পািৰেলেহঁেতন য আই.এম. িচ.
আইনৰ াৰা ীক
ৃ িত া অহতা নথকা কােনা ব েয় এেলােপিথক িচিকৎসা চচা কিৰব নাৱােৰ।
সংসেদ তেনদেৰ কাৱা নাই আ আই. এম. িচ. আইনৰ ১৫ নং ধাৰাত ইংিগত িদয়া হেছ য
ৰা জ ক আইনৰ অধীনত ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত নামভিত কৰা ব সকেল ৰাজ ত িচিকৎসা
সৱা কিৰব পােৰ বুিল সংসেদ ীক
ৃ িত িদেয়। vi) আপীলকাৰীসকলৰ হ িব জ অিধব াই যু দশায়িছল য এেলােপিথক ঔষধ
কৱল এম.িব.িব.এছ. িড ী থকা িচিকৎসেকেহ েয়াগ আ ব ৱহাৰৰ বােব পৰামশ আগবঢ়াব
পািৰব বুিল এম.িচ.আই.ৰ যু ীকাৰ কৰােটা অকল আই.এম.িচ. আইনৰ আঁচিনেৰ স ূণ
পিৰপ ী নহয়, ই কায তঃ িবিভ ৰাজ ৰ কইবাটাও ৰা জ ক আইনক অসাংিবধািনক ঘাষণা
কিৰব, িযেয় ৰাজ ত এম.িব.িব.এছ. -ৰ বািহেৰ আন অহতা িনধাৰণ কিৰেছ।

vii) ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ (এম.িচ.আই)ৰ গৱণৰৰ বােড, ১৬.০৭.২০১২ তািৰেখ
নতন িদ ীত ভাৰত চৰকাৰৰ া আ পিৰয়াল কল াণ ম ালয়ৰ সিচব ( া )ৰ সেত অনু ত
হাৱা বঠকত তেখতসকলৰ িব. এস. িচ. (সামূিহক া ) পাঠ ম আৰা কৰাৰ াৱত, অসম আ ছ ীশগড়ৰ িডে ামা পাঠ মৰ আিহৰ পৰা অিভ তা আহৰণ কিৰব িবচািৰিছল
আ এই পাঠ ম/কাযসূচীসমূহক িব িবদ ালয় বা িনয় ণকাৰী সং াৰ সেত সংযু কিৰবৈল
িবচািৰিছল। সেয় ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষেদ িনেজই অসমৰ অিভ তাক ীকাৰ কিৰ
জন া েসৱাৰ াথত এেক শাৰীেৰ পাঠ ম সৃ কিৰবৈল িবচািৰেছ। viii) এইেটা সবজনিবিদত য এম.িব.িব.এছ. িচিকৎসকসকেল াম অ লত অনুশীলন
কিৰবৈল পছ নকেৰ আ সেয়েহ, সম দশৰ াম অ লত এেন িচিকৎসকৰ তী অভাৱ।
এেন এটা সমস াৰ সমাধানৰ বােব অসমৰ ৰা জ ক িবধানসভাই ‘অসম আইন’ বলবৎ কিৰিছল।
সেয়, আইনখন এইদেৰ বািতল কৰােটা এক িবপৰীতমূখী পদে প হ’ব আ অসমৰ াম
জনসাধাৰণৰ াথৰ িবপৰীত হ’ব। ix) িববািদত 'অসম আইন' অনুসিৰ, াম া িচিকৎসা দানকাৰী সকেল কৱল
ামা লতেহ া সৱা দান কিৰব পািৰব আ সয়াও সীিমতভােৱ সাধাৰণ ৰাগৰ িচিকৎসা
আ াথিমক ঔষধ ছ পচন কিৰবৈল।
িব জ অিধব াই যু দশায় য িববািদত ৰায়ক বািতল কিৰ ‘অসম আইন’ক বধ আইন
িহচােপ ঘাষণা কিৰব পািৰ।
৫) (২) ডাঃ মুখিতয়াৰ চা আ ভাশীষ ব ী এই গাচৰ দুটাত এই ন ায়ালয়ৰ দুটা ৰায়ৰ
িত আমাৰ দৃ আকষণ কিৰ িব ান জ অিধব া স য় হগেড় যু দশায় য এই
ন ায়ালেয় িবিভ আইন অনুসিৰ এেলােপিথক িচিকৎসাৰ থাক ীক
ৃ িত িদেছ আ উ
ৰায়দানসমূহ এই গাচৰৰ তথ ৰ েতা পানপট য়াভােৱ েযাজ হ’ব। স য় হগেড়ই
্ দান কৰা ৰায়সমূহৰ িবষেয় িপছত আেলাচনা কৰা হ’ব।
১ নং িতবাদী, ভাৰতীয় িচিকৎসা সং াৰ প ত যু সমূহঃ-
৬. িব জ অিধব া িশৱম িসেঙ ১নং িতবাদী, ভাৰতীয় িচিকৎসা সং াৰ প ত
িনে ািলিখত ধৰেণ যু দশায়:-

i. অসম আইনখন, ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ১৯৫৬ (আই. এম. িচ. আইন, ১৯৫৬) অথ াৎ ক ীয় আইনখনৰ িবিধসমূহৰ িতক
ূ ল। ii. ক ীয় আইনখনৰ দফা নং ১০(এ)(িব)আই-ৰ অধীনত এক “নতন বা উ মানৰ
পাঠ ম” আৰ িণৰ অনুমিত দানত ক ীয় চৰকাৰৰ ভূিমকা লঘূ কিৰব নাৱািৰ
অথবা বাদ িদব নাৱািৰ। এখন ইিতমেধ িত ত িচিকৎসা মহািবদ ালয়ত “ ীক
ৃ িত া
িচিকৎসা িবষয়ক অহতা” লাভৰ উে শ েৰ এক নতন অথবা উ মানৰ পাঠ মৰ
আৰ িণৰ পূেবই ক ীয় আইনখনৰ দফা ১০(এ)(১)(িব) অনুসিৰ ক ীয় চৰকাৰৰ
অনুমিত লাৱােটা বা নীয়। তথািপও, িচিকৎসা মহািবদ ালয়খেন কােনা ীক
ৃ িত া
িচিকৎসা িবষয়ক অহতা বা অ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা িবষয়ক অহতাৰ সুিবধা আগবঢ়া
িবচৰাৰ িবষয় গণ নকৰাৈক ত ািশত িচিকৎসা মহািবদ ালয়সমূেহ আগতীয়াৈক
ক ীয় চৰকাৰৰ অনুমিত লাৱােটা অিনবায। iii. ১৯৫৬ চনৰ আই. এম. িচ. আইনত িচিকৎসা মহািবদ ালয় শ েটা আই. এম. িচ.
আইনৰ ধাৰা ২(ই) অনুসিৰ িবৱিৰত “িচিকৎসা িত ান”ৰ িবৱৰণত আ া ন কিৰ
ল’ব লািগব। সেয়েহ, “ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা িবষয়ক অহতা”ৰ আৰ িণ নকৰা
সকলেকা সামিৰ “িচিকৎসা মহািবদ ালয়” শ েটা এক িবশদ পিৰসৰত বু জব লািগব।
এই কথা ািৱত হিছল য আই. এম. িচ. আইনৰ দফা ১০ এ(১)(এ) অনুসিৰ ব ৱ ত
“িচিকৎসা মহািবদ ালয়” শ েটা ১৯৫৬ চনৰ আই. এম. িচ. আইনত উি িখত-
“ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা িবষয়ক এক অহতা দান কৰা িচিকৎসা মহািবদ ালয়”- এই
অথৰ মাজেত সীমাব নহ’ব। iv. ক ীয় চৰকাৰৰ আগতীয়া অনুমিত অিবহেন, ৰা জ ক আইনখনত িভি কিৰ, ঔষধ
তথা াম া সৱাৰ িডে ামা পাঠ ম এটাৰ ব ৱ া কিৰবৈল যাৰহাট িচিকৎসা
িত ান াপন কৰা হিছল, িযেটা ধৰিণ নােহাৱা ভল। অতঃ যাৰহাট িচিকৎসা
মহািবদ ালয় াপন আ িডে ামা পাঠ মৰ াৰ ণ ১৯৫৬ চনৰ আই. এম. িচ.
আইনৰ পিৰপ ী আ , সেয়েহ, নীিতিব ও এই িভি ত য এইখন ১৯৫৬ চনৰ
ক ীয় আইনখনৰ ধাৰা ১০এ(১)(এ)ৰ পিৰপ ী। v. িচ াপুিণ মিডেকল কেলজ আ হ তাল বনাম পা াব ৰাজ চৰকাৰ, (২০১৮) ১৫ এছ. িচ. িচ. এ, ( “িচ াপুিণ মিডেকল কেলজ আ হ তাল” )
আ েফচৰ যশপাল বনাম ছ ীশগড় ৰাজ চৰকাৰ (২০০৫)৫ এছ. িচ. িচ.
৪২০, ( “ েফচৰ যশপাল”) মাকদমাত আদালতৰ ৰায়ৰ ওপৰত িভি কিৰ যু

িদিছল য ৰাজ চৰকাৰৰ অসম আইনখন ণয়ন কৰাৰ মতা নাই লগেত ৰাজ ৰ
িচিকৎসা-িশ াৰ িবিধ-িবধান ত কিৰব পৰা িবধািয়নী শ লাপ কৰা হিছল। vi. উ ক ীয় আইন অথ াৎ ১৯৫৬ চনৰ আই. এম. িচ. খন মূলনীিতৰ (িপথ এ
ছাবে ৰ) িদশত ৬৬নং িব I নং অনুসুচীৰ অ গত আ নতন িচিকৎসা
মহািবদ ালয়সমূহ াপনৰ লগত সংগিত ৰািখ সহেযািগতা তথা মানদ ৰ িনণয় পয , িবেশষভােৱ িচিকৎসা িশ া সামিৰ ব া হ আেছ। সেয়েহ, ক ীয় আইনখনৰ
িবধানৰ পিৰপ ী এখন িচিকৎসা মহািবদ ালয় াপনৰ সমল যােগাৱা আইন ণয়নৰ
২৫নং িব III নং অনুসূচীত অ ভ ৰাজ চৰকাৰৰ মতা লাপ কৰা হয়। vii. ক ীয় আইনখনৰ দফাসমূেহ িচিকৎসা িশ াৰ খন সামিৰ লয় আ উ আইনৰ
১০এ নং ধাৰাত কাৱাৰ দেৰ ক ীয় চৰকাৰৰ অনুমিত অিবহেন, কােনা িচিকৎসা
মহািবদ ালয় অথবা িববািদত পাঠ মক সামিৰ আন কােনা পাঠ মৰ আৰ িণ
কিৰব নাৱািৰব। তােৰাপিৰ, বতমানৰ মাকদমাত েযাজ হ’ব- ‘ড িৰন অৱ
অক
ু পাইড িফ ’ (অথ াৎ সমৱত িবষয়ত ক ৰ আইন যিদ থােক, ৰাজ ই সই আইন
বািতল কিৰব নাৱািৰব)। ১নং িতবাদীৰ প ত িব অিধব াই- িথ -মু গা
িক পানা ভিৰয়াৰ থাভািথ সু ৰা ামীগল মিডেকল এডেকচেনল আ
চিৰেটবল া বনাম তািমলনাড ৰাজ চৰকাৰ, (১৯৯৬)ত এছ. িচ. িচ. ১৫, ( “িথ -মু গা িক পানা ভিৰয়াৰ থাভািথ সু ৰা ামীগল মিডেকল
এডেকচেনল আ চিৰেটবল া ” ) ৰায়ত িভি কিৰ উপ াপন কেৰ য, ভাৰতীয়
মিডেকল পিৰষদ আইনৰ ধাৰা ১০এ অধীনত, সংসেদ সম দশত নতন িচিকৎসা
মহািবদ ালয় াপন িবষয়ক সম িদশ সামৰাৰ অিভ ায় কিৰেছ আ ১০এ ধাৰাৰ
জিৰয়েত সংসেদ দশত নতন িচিকৎসা মহািবদ ালয় াপনৰ সামি ক িবষয়ৰ
পিৰচালনা সামিৰ এক স ূণ তথা িবতং প িত গঠন কিৰেছ। উ ত ৰা জ ক
িবধানম লৰ পদে লাৱাৰ কােনা উপায় বাকী নাথােক, িয সংসদসৃ িবিধেয়
আৱিৰ আেছ। viii. অসম আইনখন ক ীয় আইনখনৰ পিৰপ ী, িযেহত এই পিৰপ ী অৱ াৰ পৰা হাত
সািৰবৈল েয়াজনীয় সংিবধানৰ ২৫৪ অনুে দ অনুসিৰ ৰা পিতৰ ীক
ৃ িত লাৱা হাৱা
নািছল। ix. ১নং িতবাদীৰ িব অিধব াই পুনৰ উ াপন কেৰ য িডে ামা পাঠ মৰ শষত
াতক হাৱা ছা সকল িচিকৎসক েপ অনিভ হ’ব লগেত উ ত মানৰ িচিকৎসাৰ

সহায় তথা উপচাৰৰ েয়াজনত থকা ৰাগীসকলৰ বােব আশংকাৰ সৃ কিৰব। ভাৰতীয়
িচিকৎসা পিৰষদ বা সংসদৰ াৰা ািৱত মানদ ৰ ৰ া কিৰ উ তমানৰ িচিকৎসাৰ
সহায় লাভ কৰােটা ৰাগীজনৰ মৗিলক অিধকাৰ, িক এেনধৰণৰ উ তমানৰ উপচাৰ, সংসদৰ াৰা ািৱত মানদ ৰ অ গত েয়াজনীয় অহতা নথকা ব েয় িদব
নাৱােৰ। x. অসম আইন খনৰ ২৪নং ধাৰাৰ এক সীমাব তা অনুযায়ী িডে ামা পাঠ েমেৰ াতক
িচিকৎসা বৃি তৰতসকল কৱল অসম ৰাজ ৰ াম অ লত কাম কৰাৰ বােব
অনুমিত া হ’ব, িয কৱল অকাযকৰীেয়ই নহয়, সংিবধানৰ অনুে দ ১৪ তথা
অনুে দ ২১ৰ উলংঘেনা কিৰব, িযেহত এই ৰাজ ৰ িতজন নাগিৰকৰ বােব সমমানৰ
িচিকৎসা লাভ সুৰি ত হ’ব লােগ। অসম আইনখেন াম আ চহৰ অ লত বসবাস
কৰা ৰাগীসকলৰ মাজত প পািত কৰােটা এই কথাৰ পৰা কাশ পায় য চহৰ
অ লত বসবাস কৰা লাকসকল উ ত মানৰ িচিকৎসা আ াম অ লত বসবাস
কৰা সকল িন মানৰ িচিকৎসাৰ বােব যাগ । xi. বাদীসকলৰ িববাদ অনুসিৰ এম. িব. িব. এছ. অহতাস িচিকৎসক সকেল াম
অ লত িচিকৎসা সৱা দান কিৰবৈল অিন ক- এই কথা স ূণভােৱ অ লগেত
িভি িহেনা। বাদীসকেল এই কথা মাণ কিৰবৈল কােনা ধৰণৰ সা ত কৰা নাই।
অসমৰ াম অ লত ২২৪৪ জনতৈক অিধক এম. িব. িব. এছ. িচিকৎসেক কাম কিৰ
আেছ; যিদ াম অ লত িচিকৎসকৰ কােনা নাটিন দখা িদেয়, তওঁেলাকৰ
কমে ৰ পিৰিধ বৃ েত সমাধান লুকাই আেছ, অন থা এেকা নাই। xii. অসম চৰকােৰ স ােন লগেত ভােৱই, উ ন ায়ালেয় অসম আইনখন ৰদ কৰা
ৰায়েটা ত া ান নজনাবৈল ঠৰাং কিৰেছ আ কৱল ব িবেশষেহ এই ত
আদালতত বাদী েপ িথয় হেছ। অসম চৰকােৰ পৰৱত এক আইন ণয়ন কিৰেছ
আ পদচ ত িডে ামাধাৰী সকলক িবিভ বগত সং াপন িদেছ। কৱল, এই আদালতৰ
বাদীসকল, নতন িবিধ ণয়নৰ অধীনত িবিভ বগত কৰা ব ৱ াপনাৰ াৰা অস
হ’ লই, বতমানৰ িববাদেটা চলাই িনয়াৰ বােব তওঁেলাক স ম নহ’ব।
৭. ভাৰতৰ ক ীয় চৰকাৰৰ প ত িথয় হাৱা অিভ জ পৰামশদাতা ক. এম. নটৰােজ
িদয়া যু ও না গ’ল, িয অংশ পৰৱত সময়ত িবেবচনা কৰা হ’ব।

৭ নং িতবাদী (ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ)ৰ প ত যু দশন:
৮. িব জ অিধব াই িবকাশ িসেঙ ৭নং িতবাদী (ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ)ৰ প ত
িথয় হ িনে ািলিখত ধৰেণ উপ াপন কেৰঃ i. ৭নং িতবাদীেয় উপ াপন কেৰ য ৩০-১০-২০১৪ত উ ন ায়ালেয় িববািদত ৰায়
িদয়াৰ িপছত ২৯-০৫-২০১৫ত অসম চৰকােৰ “২০১৫ আইন” ঘাষণা কেৰ। উ
আইনৰ ধাৰা ৩(২) অনুসিৰ, িডে ামা স ূণ কৰা িডে ামাধাৰী বা অসম আইনখনৰ
ব ৱ াপনাৰ অধীনত অসমৰ ঔষধ আ াম া -পাঠ মৰ িডে ামা পিঢ় থকা
সকল, “কিমউিন ট হল্থ েফচেনল” (সামূিহক া বৃি ধাৰী) েপ িচি ত আ
এইসকল কিমউিন হল্থ েফচেনল, অসমত িচিকৎসা িবষয়ক িবষয়া সকলক সহায়
কৰাৰ উে েশ - পৰা মিডেকল েফচেনল (িচিকৎসা স ী বৃি ধাৰী) েপ
িনেয়া জত হ আেছ। তাৰ িপছত, অসম চৰকােৰ ২০১৫ আইনৰ অধীনত- কিমউিন ট
হল্থ েফচেনল (সামূিহক া বৃ্ি ধাৰী) েপ সামিৰ াম া বৃি ধাৰী সকলৰ
জীিৱকাৰ ৰ ণােব ণ িদেছ। এেনদেৰ, াম া বৃি ধাৰীসকলক অসম চৰকােৰ
কিমউিন ট হল্থ েফচেনল (সামূিহক া বৃি ধাৰী) েপ িনেয়া জত কিৰ ভিৱষ ত
সুিন ত কিৰেছ। ii. ১৯৫৬ চনৰ ক ীয় আইন অথ াৎ আই. এম. িচ.ৰ সাম স সংিবধানৰ ৭ম অনুসূচীৰ
িব ৬৬ সূচী ১ৰ লগত আেছ। ঔষধৰ নতন বা উ ত মানৰ পাঠ মৰ আৰ িণ, পাঠদান আ িশ ণ, িচিকৎসা িবষয়ক অহতাৰ িচনা কৰণ, িচিকৎসা বৃি ধাৰীৰ
প ীয়ন, ৰা জ ক িচিকৎসা িবষয়ক প ীত প ীয়নৰ অহতা লগেত আধুিনক
িব ানস ত ঔষধৰ ব ৱহাৰক ল সমূহ িদশ সামৰা এখন আইন। সেয়েহ, আইন
ণয়ন কৰা মতাৰ পৰা ৰা জ ক িবধান ম লক অপসাৰণ কৰা হয়, িযেহত এই
খন ইিতমেধ ক ীয় আইনখেন অিধক
ৃ ত কিৰ আেছ। iii. ক ীয় আইন খনৰ ধাৰা ১৫(১)ই ৰা জ ক িচিকৎসা িবষয়ক প ীত প ীয়নৰ িন তম
অহতা িনধাৰণ কেৰ। সেয়েহ, ক ীয় আইনখনৰ অনুসূচীত অ ভ িচিকৎসা
িবষয়ক অহতাই হেছ একমা ীক
ৃ ত া িচিকৎসা িবষয়ক অহতা, যাৰ ওপৰত িভি
কিৰ ৰা জ ক িচিকৎসা পিৰষেদ ৰ ণা- ব ণ িদয়া ৰা জ ক িচিকৎসা িবষয়ক সূচীত
কােনা ব ৰ নাম অ ভ কিৰব পািৰ। তােৰাপিৰ, ক ীয় আইনখনৰ ধাৰা ১৫(২)
(িব) অনুসিৰ এই কথা ি ধাহীনভােৱ য ৰা জ ক িচিকৎসা িবষয়ক প ীত অ ভ

সকল িযেকােনা ৰাজ ত িচিকৎসা বৃি কৰাৰ বােব স ম হয়। iv. ৰা জ ক আইনখনৰ ধাৰা ২(িড), ধাৰা ১৫ৰ সেত আ ১৯৯৯ চনৰ অসম িচিকৎসা
পিৰষদ আইন (সুিবধাৰ বােব “এ.এম.িচ. আইন, ১৯৯৯” ) অনুসিৰ ৰা জ ক িচিকৎসা
িবষয়ক প ীত প ীয়নৰ উে েশ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা িবষয়ক অহতাই কৱল
সইেবাৰ িচিকৎসা িবষয়ক অহতা ইংিগত কিৰব, িযেবাৰ ১৯৫৬ চনৰ ক ীয়
আইনখনৰ অনুসূচী I-ত অ ভ কৰা হেছ। সেয়েহ, ৰা জ ক আইনখনৰ ধাৰা
২(িড), ধাৰা ১৫ আ ধাৰা ৩১ৰ, ১৯৯৯ৰ এ. এম. িচ. আইনৰ সেত এক ত
অধ য়েন, ি ধাহীনভােৱ কেৰ য, অসমৰ িবধান ম লৰ সংক অনুসিৰ ক ীয়
আইনৰ অনুসূচী I-ত ীক
ৃ িত া িচিকৎসা িবষয়ক অহতা থকা ব জনেহ িবিধমেত
ৰা জ ক িচিকৎসা িবষয়ক প ীত অ ভ হ’ব পািৰব লগেত আধুিনক িব ানস ত
িচিকৎসা বৃি ল’বৈল অনুমিত পাব। v. ২০০৪ বষৰ অসম আইনখেনা ১৯৯৯ চনৰ এ. এম. িচ. আইনৰ লগত স ূণ মতিবেৰাধ
তথা সংগিতিবহীন আিছল। অসম িচিকৎসা পিৰষদৰ অধীনৰ ৰা জ ক িচিকৎসা িবষয়ক
প ীত প ীক
ৃ ত সকলৰ বািহেৰ আন কােনা ব ৰ আধুিনক িব ানস ত িচিকৎসা
বৃি লাৱাত ১৯৯৯ চনৰ এ. এম. িচ. আইনৰ ধাৰা ৩১-এ িনেষধ কেৰ। vi. ৭ নং িতবাদীৰ পৰৱত াৱ অনুসিৰ ১৯৫৬ চনৰ ক ীয় আইনৰ িবধানসমূহ
২০০৪ চনৰ অসম আইনৰ ওপৰত াধান িব াৰ কিৰব, িযেহত সংিবধানৰ ২৪৬(২)
অনুে দ অনুসিৰ সংিবধানৰ অনুে দ ৭মৰ ৩য় সূচীৰ কােনা িবষয়ৰ ওপৰত ৰা জ ক
িবধানম েল ক
ৃ ত আইন, অনুে দ ২৪৬(১) অধীনত সাংসেদ কৰা আইনৰ অনুগামী
হয়। সেয়েহ অনুে দ ৭মৰ অধীনৰ িব ২৫ সূচী III-ৰ অধীনত ণিয়ত ২০০৪ৰ
অসম আইনখন সংসেদ সূচী I-ৰ িব ৬৬ৰ অধীনত গৃহীত আইন অথাৎ ১৯৫৬ চনৰ
আই. এম. িচ. আইনৰ অনুগামী আিছল; এখন ক ীয় আইন ণয়ন। vii. ৭ নং িতবাদীেয় ড০ ীিত বা ৱ বনাম মধ েদশ চৰকাৰ, (১৯৯৯) ৭
এছ.িচ.িচ. ১২০, ( “ড০ ীিত বা ৱ” ) ৰায়ত িভি কিৰ উপ াপন কেৰ য
ক ীয় আইেন ি ৰ কৰা মানদ এখন ৰা জ ক আইেন িন কিৰব নাৱােৰ। এই
মাকদমাত ৰায় িদয়া হিছল য কৱল ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষেদেহ মানদ বা
িনয়মাৱলী আ আনুসংিগক িবষয়ত িন গামী কৰাৰ িস া ল’ব পািৰব। সেয়েহ, অসম ৰাজ চৰকােৰ অসম আইনখন ণয়ন কৰাৰ যাগ তা লগেত কতৃ নাই, যাৰ
ফল িতত মানদ িন গামী হয়।

viii. ৭ নং িতবাদীেয় যু দশায় য ড০ মুখ টয়াৰ চা শীষক ৰায়, বতমানৰ মাকদমাত
েযাজ হাৱা নাই। উ মাকদমাত এেনদেৰ মত িদয়া হিছল য আধুিনক
িব ানস ত িচিকৎসা সং া ত ৰা জ ক িচিকৎসা িবষয়ক প ীখনত প ীয়ন স ম
ব ৰ াথত (চােইন ক
ু েয় নন) অপিৰহায হয়, অন থা িযসকল আধুিনক
িব ানস ত িচিকৎসা বৃি ল’বৈল ীক
ৃ িত া িচিকৎসা িবষয়ক অহতা লাভ নকিৰব।
এই কথা উ াপন কৰা হিছল য াম া বৃি ধাৰীৰ ৰা জ ক প ীত িডে ামা
াপকৰ নাম অ ভ হিছল যিদও, ১৯৫৬ চনৰ আই. এম. িচ. আইনৰ ১৫ নং ধাৰাই
তওঁেলাকক আধুিনক িব ানস ত িচিকৎসা িবষয়ক বৃি ৰ অনুমিত িনিদেয়। ix. এই কথা পুনৰ কাৱা হিছল য িচিকৎসাৰ ছা সকেল পাঁচ বছৰীয়া এম. িব. িব. এছ.
পাঠ মৰ কেঠাৰ িশ ণ আ িশ ণ ল’ব লগা হয় আ তওঁেলােক ত প ৰ
সফলতােৰ পাৰ হাৱাৰ িপছত, ভাৰতীয় িচিকৎসা িবষয়ক প ী বা ৰা জ ক িচিকৎসা
িবষয়ক প ীত অ ভ হ’বৈল স ম হয় আ তাৰ িপছত, তওঁেলাক
আইনস তভােৱ িচিকৎসা িবষয়ক বৃি লগেত ৰাগীৰ িচিকৎসা কৰাৰ অিধকাৰ লাভ
কেৰ। এম. িচ. আই. বনাম কণাটক ৰাজ চৰকাৰ (১৯৯৮) ৬ এছ. িচ. িচ. ১৩১
( “এম. িচ. আই.” ) ৰায়ৰ িভি ত উপ াপন কৰা হিছল য াম া কম সকল
অৈপণত িচিকৎসকৰ বািহেৰ আন এেকা নহয়, িযসকলৰ ঔষধৰ ত পযা ান
নাথােক লগেত িযসকেল যেথািচত িশ েণা লাভ কৰা নাই। াম া কম সকলৰ
ান আ অিভ তা সীিমত আ সেয়েহ, আধুিনক িব ানস ত িচিকৎসা িবষয়ক
চচা লগেত িচিকৎসাৰ পিৰচযা েয়াগ কৰাৰ অনুমিত িদব পৰা নাযাব। পুনৰ এেনদেৰ
উপ াপন কৰা গিছল য এেনধৰণৰ িডে ামাধাৰীক যিদ আধুিনক ব ািনক
িচিকৎসাৰ বৃি ৰ বােব অনুমিত দান কৰা হয়, তে তওঁেলাক সমাজৰ বােব গভীৰ
আশংকা েপ দখা িদব লগেত দশত া সৱা ব ৱ াৰ মানদ অৱনিমত কিৰব।
অসম ৰাজ চৰকাৰৰ প ত যু দশন:-
৯. িব অিধব া অনংগ ভ াচায ই অসম চৰকাৰৰ প ত িনে ািলিখত যু দশায়: i. ১৯৫৬ চনৰ আই. এম. িচ. আইনৰ াৱনা অনুসিৰ এই আইন ভাৰতীয় িচিকৎসা
পিৰষদৰ পুনগঠন আ ভাৰতীয় িচিকৎসা িবষয়ক প ীৰ পিৰচালন লগেত সংলি
িবষয়সমূহৰ বােব ণয়ন কৰা হিছল। উ আইনৰ ধাৰা ১০এ অনুসিৰ, যিদওবা উ
আইন বা সমসামিয়ক সময়ৰ আন কােনা আইন অনুসিৰ কােনা ব েয় িচিকৎসা

মহািবদ ালয় াপন নকিৰব; বা কােনা িচিকৎসা মহািবদ ালেয় নতন বা উ ত মানৰ
পাঠ ম বা িশ ণৰ আৰ িণ নকিৰব, যাৰ সহায়ত এেন পাঠ ম বা িশ ণৰ ছা
এজেন ীক
ৃ িত া িচিকৎসা িবষয়ক অহতাৰ বােব িনজেক স ম কিৰব, অন থা
হ’বৈল ক ীয় চৰকাৰৰ আগতীয়া অনুমিত েয়াজনীয়। ধাৰা ১০এ-ৰ অধীনত িবচৰা
অনুমিত অনুসিৰ নতন বা উ ত মানৰ পাঠ ম বা িশ ণৰ আৰ িণেৰ উ
পাঠ মৰ বা িশ ণৰ ছা ক “ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা িবষয়ক অহতা” লাভৰ বােব
স ম কিৰব। অসম আইনৰ ধাৰা ২(ই) মেত িড. এম. আৰ. এইচ. িচ.ৰ অধীনৰ
িডে ামা পাঠ ম, ১৯৫৬ চনৰ আই. এম. িচ. আইনৰ ধাৰা ১০এ-ত উি িখত
ীক
ৃ িত া িচিকৎসা িবষয়ক অহতাৰ লগত এেক নহ’ লও অসম আইনখন
সমা ৰালৈক বিত থািকব পােৰ। অসম আইনৰ ধাৰা ২৪ত উি িখত াম া
কম সকলৰ মতা আ কায াৱলীেয় মাণ কিৰব য দুেয়াখন িবিধেয়ই অিধ মণ
নকৰাৈক সহৱ ান কিৰব পািৰব। ii. ২০০৫ চনৰ অসম াম া িনয় কৰ িবধানৰ (আসাম েৰল হল্থ ৰ েলটৰী
অথিৰ ট, ২০০৫) অধীনত ৰা জ ক কতৃপ ৰ াৰা িণত িবিনয়ম ১১ৰ আেলাকপাত
কিৰেল হ’ব য, ৰা জ ক আইনখনৰ অধীনত িচিকৎসা-বৃি ৰ ব ৱ াৰ এক অিত
সীিমত অথ আেছ। এেকধৰেণই, “অে াপচাৰ” শ েটাৰ পিৰসেৰা সীিমত। সেয়েহ, ক ীয় আইনখনৰ পিৰসৰৰ খনত অনিধকাৰ েৱশ নহয়, আতজনক াম
া সৱা আগবেঢ়াৱােটােহ অ িনিহত উে শ ।
উপেৰা উে শ াি ত, যিদ কােনা অনিধকাৰ েৱশৰ ঘটনা সংঘ টত হয়, উ
ঘটনাই অসম আইনখনক (আল াভাইৰাচ) িনয়মিব বুিল ক’বৈল স ম নহ’ব। iii. মতা ন কৰা কােনা অিধিনয়ম, আইন হয় ন নহয় িবষয়ত াসংিগক এেয় য, এইে ৰ মূলনীিত (িপঠ এ ছাবে )ত উ ািপত িবষয়ৰ ওপৰত িবধান হ’ব।
বা াই ৰাজ চৰকাৰ বনাম এফ. এন. বালচাৰা, এ. আই. আৰ. ১৯৫১ এছ. িচ.
৩১৪, ( “এফ. এন. বালচাৰা” ) ৰায়ত িভি কিৰ এই কথা উপ াপন কৰা হিছল য, আন িবধান ম লত ন কৰা িবষয়ৰ কৱল মা অনিধকাৰ েৱশৰ ঘটনাই িবধানখন
অকায কৰী নকেৰ। এই মাকদমাত মতেপাষণ কৰা হেছ য, উ আইনৰ ধাৰা ২
(এইচ)ত অনুসূচী ১মৰ সেত অহতাৰ ব ৱ াৰ উে খৰ াৰা ৰাজ ৰ িবধানম েল
১৯৫৬ চনৰ আই. এম. িচ. আইনৰ অধীনৰ খনত অনিধকাৰ েৱশৰ কােনা চ া
কৰা নাই। সংসেদও ১৯৫৬ চনৰ আই. এম. িচ. আইন ণয়নৰ িপছত িকছমান

অমীমাংিসত এিৰ থ যায়, সেয়েহ, অসম আইনখন সংসেদ এিৰ যাৱা
সমূহ পূৰণ কৰাৰ এক েচ া। iv. এক িব আন এক িব ৰ অধীন হাৱাৰ অথ, থম িব ৰ আওতাৰ বািহৰৰ এক
অংশ িবিধ িপছৰ িব ৰ আওতাৰ িভতৰত হ’ ল, সই অংশ উপযু িবধানৰ াৰা
িবেশষভােৱ পিৰচািলত হ’ব। ক ীয় আইনৰ সামিৰ লাৱােটা ীক
ৃ িত া িচিকৎসা
িবষয়ক অহতা, িয ২ এইচ নং ধাৰাৰ অ গত লগেত উ ক ীয় আইনৰ ১ম অনুসূচীৰ
সেত সমিথত, তােৰাপিৰ এইেবাৰ াম া সৱা আ ঔষধ িবষয়ক িডে ামা নহয়।
সেয়েহ িব ৬৬ সূচী I অনুসিৰ সাংসেদ িনধািৰত খন অিধকাৰ নকৰা পয
অথবা সই উে েশ িব ২৫ সূচী III অনুসিৰ সমৱত মতা সেৰাগত কিৰ, ঔষধ
আ াম া সৱা িডে ামাধাৰী সকলৰ পিৰচালনা আ প ীয়ন তথা াম
অ লত িচিকৎসা িবষয়ক বৃি সং া ত ৰা জ ক িবধানম লৰ যাগ তা আঙিলয়াব
পৰা নাযায়। v. িতক
ূ লতা দখা িদেয় যিতয়া দুখন িবধান ম লৰ আওতাত িভতৰত থকা দুখন
অিধিনয়মৰ মাজত সংঘাত হয় আ যিতয়া সংিবধানখেন কােশ অথবা েয়াজনীয়
যু দােনেৰ কাশ কেৰ য, িবধান ম লৰ এখন অিধিনয়মৰ আনতৈক
অিধক, তাৰিপছত িতক
ূ লতা পয এখেন আনখনক একাষৰীয়া কেৰ। িহংিগৰ-
ৰামপুৰ কাল কা. িল. বনাম ঊিৰষ া ৰাজ চৰকাৰ, এ. আই. আৰ. ১৯৬১ এছ.
িচ. ৪৫৯ ( “িহংিগৰ-ৰামপুৰ কাল কা. িল.” ) ৰায়ত িভি কিৰ এই আদালেত কেছ
য কােনা এক মাকদমা য’ত সংসেদ মত িদেছ য জন াথৰ বােবই খন
আ ািদত কৰােটা সমীচীন, তেন পিৰি িতত, িবধান ম লৰ ঘাষণাই উ খন
আৱিৰ ধিৰবেন নাই- সেয় পৰী ণীয় িবষয়। অসম ৰাজ ৰ হেক এই কথা উপ াপন
কৰা হেছ য এই মাকদমাত সংসদীয় ঘাষণাৰ াৰা খন অিধ হণ কৰা কথা
কাশ পাৱা সূচী I-ৰ িব সমূহ আ এেনধৰণৰ ঘাষণা সংল নথকা সূচী I-ৰ আন
িব সমূহৰ মাজত পাথক িচি ত কিৰব লািগব। সূচী i িব ৬৬ত এেনা
কােনাধৰণৰ ঘাষণা সংল হ থকা নাই; সেয়েহ, সূচী III িব ২৫ অনুসৰণ কৰােটা
সমীচীন অথাৎ অধীন। এেনদেৰ ৰা জ ক িবধান ম লৰ ক
ৃ ত প িবচািৰ
উিলওৱােটােৱই হেছ মূল পৰী া। এই কায ত কােনা ধৰণৰ অিধ হেণ ৰা জ ক আইন
অকায কৰী নকিৰব। এেনদেৰ, অসম আইন আ ক ীয় আইন িনজৰ সীমাত থািক
সহৱ ান কিৰব পােৰ আ অসম আইনখনৰ িদশেবাৰ ক ীয় আইনখনৰ িতক
ূ ল

নহয়, সেয়েহ ভাৰতীয় সংিবধানৰ অনুে দ ২৫৪(২)ৰ িদশেবাৰ মািন চলাৰ কােনা
েয়াজন নাই।
১০. ২০১৮ চনৰ ২৪ আ ২৫ নং ানা িৰত গাচৰত আেবদনকৰীৰ হ হা জৰ হাৱা জ
অিধব া ৰাণা মুখাজ েয় আেবদনকাৰী সকেল িবচৰা সকাহৰ িত আমাৰ দৃ আকষণ কিৰ
দাবী কিৰিছল য ‘২০১৫ চনৰ আইনখন’ ণয়নৰ িপছত আেবদনকাৰী সকলৰ মযাদা আ
অৱ ানৰ িব প পিৰৱতন কৰা হেছ। তওঁ দাবী কেৰ য আেবদনকাৰী সকেল অসম আইনৰ
অধীনত িচিকৎসা িশ া আ িশ ণ হণ কিৰ াম া িচিকৎসক িহচােপ প ীয়ন কিৰ
িবিভ ৰাজ ত াম া িচিকৎসক িহচােপ সৱা আগবঢ়াই আিহেছ। অসম চৰকােৰ, ৱাহাট
উ ন ায়ালয়ৰ এটা ৰায়, িযেয় অসমৰ আইনখনক বািতল কিৰেছ তাৰ িব াচৰণ কৰাৰ পিৰৱেত
িবেৰাধী আইন অথাৎ ২০১৫ চনৰ আইনখন ণয়ন কিৰবৈল আগবািঢ়ল, িযেয় এই ানা িৰত
গাচৰ সমূহৰ আেবদনকাৰী সকলৰ ওপৰত িব প ভাৱ পলাইেছ। ২০১৫ চনত ণয়ন কৰা
আইনৰ াৰা এই গাচৰসমূহৰ আেবদনকাৰী সকলৰ পদসমূহ পুনৰ িনধাৰণ কিৰ সামূিহক া
িবষয়া কৰা হয় আ ইয়াৰ াৰা তওঁেলাকৰ মযাদা আ পদ পৰােমিডেকলৰ পয ায়ৈল
অৱনিমত কৰা হেছ। আনহােত, অসম আইনৰ অধীনত ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত তওঁেলাকক
াম া িচিকৎসক িহচােপ প ীয়ন কৰা হিছল। এই পিৰি িতত এই গাচৰসমূহৰ
আেবদনকাৰী সকেল অসম আইনৰ অধীনত াম া িচিকৎসক িহচােপ তওঁেলাকক দান
কৰা অিধকাৰ, িবেশষািধকাৰ, মযাদা আ সৱাৰ চতসমূহ অব াহত ৰখােটা িবচািৰেছ।
িব অিধব াই দািখল কেৰ য যিদেহ এই আদালেত উ ন ায়ালয়ৰ ৰায়ক বািতল
কিৰ এেক অৱ াৰ াম িচিকৎসেক দািখল কৰা িবেশষ ছট ৰ আেবদনক অনুমিত িদ অসম
আইনৰ পুন াৰ কিৰব লােগ, িযেটা বাহ ল ইছলাম আ অন ান গাচৰত িবেবচনা কৰা
হিছল। তওঁ আ কয় য এই আদালেত উ ন ায়ালয়ৰ ৰায়ক দৃঢ় কিৰবৈল হ’ ল ২০১৫ চনৰ
আইনখনৰ পিৰিধ িবেবচনা কিৰব লােগ আ এই ানা িৰত গাচৰত আেবদনকাৰীসকেল িবচৰা
সকাহ দান কিৰব পােৰ। িব ান জ অিধব াই এছ’িচেয়চন অৱ মিডেকল
ছপাৰে িচেয়িল ট এ েৰ ছ এ আদাছ বনাম ইউিনয়ন অৱ ই য়া (২০১৯) ৮
এছ.িচ.িচ. ৬০৭ গাচৰৰ ২৫ আ ২৬ নং অনুে দৰ ওপৰত দান কিৰেছ য’ত াম
া ৰ ওপৰত িদয়া হেছ আ িযেটা ৰাজ ই সুৰি ত কিৰব লািগব।
িবেবচনা কিৰবলগীয়া কথাসমূহঃ
উভয় প ৰ িব ান অিধব াসকলক িন আ নিথত থকা সকেলা সমল চাই তলত িদয়া কথােবাৰ

আমাৰ িবেবচনাৰ বােব উ াপন হ’ব-
(১) িযেহত অসম িবধান সভাৰ উ আইনখন ণয়ন কিৰবৰ বােব িবধািয়নী মতা নাই সই
কাৰেণ অসমৰ আইনখন অৈবধ নিক?
(২) ২০১৫ চনৰ আইনখেন সংিবধান উলংঘা কেৰ নিক?
(৩) িক আেদশ?
সাংিবধািনক ব ৱ াঃ
১১. গাচৰ য়া আৰ কৰাৰ আেগেয় এই গাচৰ সমূহত উ ািপত হাৱা িবষয়সমূহ ল
সংিবধানত িক ব ৱ া আেছ তাক চাৱােটা েয়াজন।
১১.১. সহজ আ তাৎ িণক উে খৰ বােব ভাৰতৰ সংিবধানৰ াসংিগক িবধানসমূহ তলত
িদয়া ধৰেণ উিলওৱা হেছ।
“২৪৬ সংসদৰ াৰা আ ৰাজ ৰ িবধান ম লসমূহৰ াৰা ণীত িবিধৰ িবষয়ব -
(১) খ (২) আ (৩)ত িযেকােনা কথা থকা সে ও স ম অনুসূচীৰ সূচী ১ত গিণত (এই
সংিবধানত ‘সংঘ সূচী’ বুিল িনেদিশত) িবষয়সমূহৰ িযেকােনা েত সংসদৰ িবিধ ণয়ন কৰা
মতা আেছ।
(২) খ (৩)ত িযেকােনা কথা থকা সে ও সংসদৰ, আ খ (১)ৰ সােপে কােনা ৰাজ ৰ
িবধান ম লেৰা, স ম অনুসূচীৰ ৩ত গিণত (এই সংিবধানৰ ‘সমৱত -সূচী’ বুিল িনেদিশত)
িযেকােনা িবষয়ৰ ওপৰত িবিধ ণয়ন কৰাৰ মতা আেছ।
(৩) খ (১) আ (২)ৰ সােপে কােনা ৰাজ ৰ িবধান ম লৰ সই ৰাজ বা তাৰ িযেকােনা ভাগৰ
কাৰেণ স ম অনুসূচীৰ সূচী ২ত গিণত (এই সংিবধানত ৰাজ -সূচী বুিল িনেদিশত) িযেকােনা
িবষয়ৰ ওপৰত িবিধ ণয়ন কৰাৰ অন ান মতা আেছ।
(৪) তেন িবষয় ৰাজ -সূচীত গিণত িবষয় হাৱা সে ও সংসদৰ ( কােনা ৰাজ ৰ) অ ভ
নােহাৱা ভাৰতৰ ৰাজ ে ৰ িযেকােনা ভাগ িবেশষৰ কাৰেণ তেন কােনা িবষয়ৰ স ত িবিধ
ণয়ন কৰাৰ মতা আেছ।
***
২৫৪. সংসদৰ াৰা ণয়ন কৰা িবিধ আ ৰা জ ক িবধান ম লসমূহৰ াৰা ণয়ন
কৰা িবিধৰ মাজত অসংগিত-
(১) কােনা ৰাজ ৰ িবধান ম লৰ াৰা ণীত কােনা িবিধৰ কােনা উপব যিদ সংসদৰ াৰা
ণীত, এেন কােনা িবিধৰ উপব ৰ লগত িয িবিধ অিধিনয়িমত কিৰবৈল সংসদ স ম হয়, অথবা
সমৱত -সূচীত গিণত িবষয়সমূহৰ কােনােটাৰ স ত থকা কােনা বতমান িবিধৰ কােনা

উপব ৰ লগত িবেৰাধ হয়, তেনহ’ ল খ (২)ৰ উপব সমূহৰ সােপে যথাি িত সংসদৰ াৰা
ণীত িবিধ, লািগেল এেন ৰাজ ৰ িবধান ম লৰ াৰা ণীত িবিধৰ আগেতই পািৰত হওক, অথবা
বতমান িবিধ, অিভভাবী হ’ব; আ ৰাজ ৰ িবধান ম লৰ াৰা ণীত িবিধ িবেৰাধৰ মা া পয
বািতল হ’ব।
(২) যিতয়া নিক সমৱত -সূচীত গিণত কােনা িবষয় স ত কােনা ৰাজ ৰ িবধান ম েল কৰা
িবিধত এেন কােনা উপব থােক, িযেটা নিক সংসেদ আগেত কৰা কােনা িবিধৰ উপব ৰ লগত
বা তেন িবষয় স ত থকা কােনা বতমান িবিধৰ উপব ৰ লগত িবেৰাধ হয়, তিতয়া যিদ তেন
ৰাজ ৰ িবধান ম েল কৰা িবিধ ৰা পিতৰ িবচাৰৰ বােব ৰি ত হিছল আ তেখতৰ অনুমিত
পাইিছল, তিতয়া’হেল সইদেৰ ক
ৃ ত িবিধ সই ৰাজ ত অিভভাৱী হ’ব।
িক , এই উপব ৰ কােনা কথাই ৰাজ ৰ িবধান ম েল কৰা তেন িবিধৰ পিৰৱধন, সংেশাধন, সালসলিন বা িনৰসনেক অ গত কিৰ তেন িবষয়ৰ স ত কােনা সময়ত কােনা
িবিধ অিধিনয়িমত কৰাৰ পৰা সংসদক িনবাৰণ কিৰব নাৱািৰব।"
১১.২. ভাৰতৰ সংিবধানৰ স ম অনুসূচীৰ সূচী-১ (সংঘ সূচী)ৰ িব নং ৬৬ আ সূচী-৩
(সমৱত সূচী)ৰ িব নং ২৫ উে খ কৰােটাও উপেযাগী। সইিবলাক তলত িদয়া ধৰণৰঃ-
িব ৬৬ সূচী-১ সংঘ সূচীঃ-
“৬৬. উ িশ াৰ বা গেৱষণাৰ সং াসমূহৰ আ ব ািনক আ কািৰকৰী সং াসমূহৰ
সম য়ন আ মান িনধাৰণ।”
***
িব ২৫ সূচী-৩ সমৱত সূচীঃ-
“২৫ সূচী-১ৰ িব ৬৩, ৬৪, ৬৫ আ ৬৬ৰ উপব সমূহৰ সােপে কািৰকৰী িশ া, িচিকৎসা
িব ান িশ া আ িব িবদ ালয় সমূহক অ ভ কিৰ িশ া, িমক সকলৰ ব ৱসািয়ক আ
কািৰকৰী িশ ণ।”
১১.৩. এিতয়া আিম ওপৰত উে খ কৰা ভাৰতৰ সংিবধানৰ স ম অনুসূচীৰ সূচী ১ আ সূচী
২ত থকা িব সমূহৰ িবশদভােৱ ব াখ া কিৰম। ২৪৬ নং অনুে দত উে খ কৰা আইন ণয়ন

মতাক ৩ খন সূচীৰ িব িবলাকৰ সেত সংগিত ৰািখ পিঢ়ব লািগব, িয িবলােক ক ীয় িবধান
ম ল আ ৰা জ ক িবধান সভা িবলােক আইন ণয়ন কিৰব পৰা সমূহ বণনা কেৰ। এই
িব সমূহ ব াখ া কৰাৰ সময়ত সংকীণ বা মাইঅ’িপক ধৰেণেৰ নাচাই বহল পিৰসেৰেৰ চাব লােগ, িবেশষৈক যিতয়া কােনা আইনৰ কােনা িবধানৰ িত তাক আ মণ কৰা হয়। এেন
পিৰি িতত িব েটা সাধাৰণভােৱ নাচাই ইয়াৰ িবষয়ব ৈল চাই উদাৰভােৱ চাব লািগব। আদালেত, যিতয়া িব াচৰণ কৰা িব সমূহৰ ব াখ া আগবঢ়াই তিতয়া পৰাপ ত িব সমূহৰ মাজত
সম য় বজাই ৰখাৰ চ া কিৰব লােগ। কােনা ত যিতয়া এটা িব েয় আন এটা িব ৰ
ওপৰা-ওপিৰ হ যায়, তেন ত আইনখনৰ ক
ৃ ত চিৰ আ ই কানেটা িব ত পিৰব
সইেটা জািনবৈল পীঠ এ ছাবে নীিত েয়াগ কৰা হয়। চমুৈক ক’বৈল গ’ ল পীঠ এ
ছাবে নীিত মােন হ’ল যিদ সংিবধােন িবধান সভাক দান কৰা মতাৰ িভতৰত কােনা আইন
ণয়ন কৰা হয় আ সই আইেন সংিবধান আন িবধান সভাক িদয়া মতা পিৰসৰত
কাকতলীয়ৈক আঘাত কেৰ, তেন পিৰি িতত সই আইনখন অৈবধ বুিল ক’ব নাৱািৰ। আ এেন
পিৰি িতত, য’ত আইনসমূহ ওপৰা-ওপিৰ হ গেছ, তেন ত আইনখন কানেটা িব ৰ
লগত সংগিত আেছ জািনবৰ বােব এই নীিতেটা েয়াগ কৰা হ’ব। যিদেহ এখন িবধান সভাৰ বােব
সংৰি ত ত আন এখেন বদখল কেৰ তাৰ কােনা পিৰণিত নহ’ব। যিদেহ এখন িবধান সভাৰ
বােব সংৰি ত ত আন এখন িবধান সভাই দখল কেৰ, তেনহ’ ল তাৰ কােনা াসংিগকতা
নাথািকব। এখন আইন বা তাৰ কােনা উপব ৰ ক
ৃ ত চিৰ পৰী া কিৰবৈল হ’ ল সামি কভােৱ
আইনখনৰ িত আ ইয়াৰ পিৰসৰ আ উে শ ৰ িত যথাযথ িদব লািগব। এইেটা কাৱা
হয় য এখন িবধান সভাই আন এখন িবধান সভাৰ িবধািয়নী ত হ ে প কৰা িবষয়েটা িবচাৰ
িবষয়-ব ৰ ওপৰত িভি কিৰ কিৰব লািগব, হ ে পৰ মা াৰ ওপৰত নহয়।
১১.৪. সূচী ১ আ সূচী ২ৰ িব সমূহৰ মাজত সংঘাত লািগেল সূচী ১ত উে খ থকা িবষয়ৰ
ওপৰত সংসেদ ণয়ন কৰা আইনখন বলৱৎ থািকব, যেনৈক ব াখ া কিৰেলও দুেয়াটা মতােক
এক ীকৰণ কিৰব পৰা নাযাব। িক , যিদেহ পীঠ এ ছাবে নীিত েয়াগ কিৰ দখা যায় য়
সংঘাত লগা িব সূচী ২ত পেৰ, তিতয়া ৰা জ ক িবধান সভাৰ মতাৰ ওপৰত কােনা ধৰণৰ
উ াপন কিৰব পৰা নাযাব য িবষয়েটা ক ীয় সূচী বা সংল সুচীৰ অ ভ । এই কথােটা
ফ
ু ক
ু মাৰ মুখাজ বনাম বংক অৱ কমাচ, খুলনা, এ.আই.আৰ. ১৯৪৭ িপ.িচ. ৬০
( “Prafulla Kumar Mukherjee” ) গাচৰত কাৱা হিছল। ট অৱ বাে বনাম এফ.এন.
বালচাৰা, এ.আই.আৰ. ১৯৫১ এছ.িচ. ৩১৮ গাচৰত কাৱা হিছল য পীঠ এ ছাবে নীিত
মেত যিদ কােনা উপযু মতা া িবধান ম েল ণয়ন কৰা আইেন ঘটনা েম

কাকতলীয়ভােৱ আন িবধান ম লৰ অধীনত থকা িবষয়ব ত শ কেৰ, তিতয়া সই আইনখন
অৈবধ বুিল ক’ব নাৱািৰ।
১১.৫. আ টয়াবাৰী ট কাে নী িলিমেটড বনাম ট অৱ অসম, এ.আই.আৰ. ১৯৬১
এছ.িচ. ২৩২, ( “আ টয়াবাৰী ট কাে নী িলিমেটড” ) গাচৰত কেছ য যিতয়া িবধান ম লৰ
আইন ণয়ন মতাৰ ওপৰত িববাদ হয়, তিতয়া পীঠ এ ছাবে নীিতেটা েয়াগ কৰা হয়
আ তেন িববাদ িব েটাৰ লগত স ক থকা তথ ৰ ওপৰত িভি কিৰ িন ি কিৰব লািগব।
যিতয়া িবধািয়নী মতাৰ ওপৰত উ াপন হয়, তিতয়া গােটই আইনখনেক চাব লািগব
যিদেহ ইয়াৰ িব ৰ সেত স ক যেথ হাৱাৰ লগেত দূৰৱত নহয় আ এই কথািখিন জাগাৰ
ি ছ বনাম ইউিনয়ন অৱ ই য়া, এ.আই.আৰ. ১৯৮৯ এছ.িচ. ৫১৬, ( “জাগাৰ
ি ছ” ) গাচৰত িদয়া িবধান িহচােপ ল’ব পািৰ।
১১.৬. ২৪৬ অনুে দত উে খ থকা সূচীসমূহত ব ৱহাৰ কৰা অিভব েটা হ’ল ‘উইথ
ৰছেপ ট’। উ অিভব েটােৱ িবধান ম ল সমূহৰ িনজ িনজ ৰ সূচীত থকা িবষয়ৰ
ওপৰত আইন ণয়ন কিৰব পৰা মতাৰ কথা বুজাইেছ। উদাহৰণ েপ- যিদ এটা িব েয় কৰ
আেৰাপ কিৰব পৰা ব ৰ িবষেয় উে খ কিৰেছ, উ ব েটাৰ িবিভ পয ায়ত কৰ লগাব পৰা
কথািখিনৈল আইন ণয়ন কিৰব পািৰ যিদেহ সই িবষেয় বেলগ এটা িবধািয়নী িব ত উে খ
কৰা নাই। এেনদেৰ আদালেত এখন আইনৰ বধতা িবচাৰ কিৰবৈল যাওঁেত আইনখনৰ ক
ৃ ত চিৰ
আ ভাৱ িবচািৰ উিলয়াব লােগ। পীঠ এ ছাবে নীিত েয়াগ কিৰ িবধািয়নী সূচী সমূহ ব াখ া
কেৰােত চাব লগা কথােটা হ’ল এখন িবধান ম েল িয িবষয়ৰ ওপৰত আইন ণয়ন কিৰেছ, সই
িবষয়েটা সংিবধােন সই িবধান সভাক অপণ কিৰেছ ন নাই এফ. এন. বালচাৰা অনুসিৰ।
১১.৭. ওজাগাৰ ি ছ গাচৰত পযেব ণ কৰা হিছল য সূচীসমূহত থকা িব সমূহক
ঠক দৃ েৰ নাচাই বহল দৃ ভংগীেৰ চাই এটা উদাৰ প িদব লােগ। কাৰণ িব িবলাক আইন
ণয়নৰ উৎস নহয়, বৰ আইন ণয়নৰ িবষয় বা েহ। যিতয়া িবধািয়নী সামথ তা ল
উেঠ, তিতয়া ২৪৬ অনুে দত উে খ থকা ‘উইথ ৰছেপ ট’ অিভব েটােৱ এইেটা চায় য
আইন ণয়ন কৰা িকবা িবেশষ িবষয় ল আইনখনক সামি কভােৱ চাৱা হেছ ন নাই। পীঠ এ
ছাবে নীিত েয়াগ কেৰােত- (১) আইনখন সামূিহকভােৱ চাব লািগব, (২) আইনখনৰ মুখ
উে শ চাব লািগব আ (৩) উপব ৰ পিৰসৰ আ ভাৱ চাব লািগব।
১১.৮. যিদেহ উ াপন হাৱা িবধািয়নী িব অনুসিৰ হয় আ অন কােনা সাংিবধািনক
বাধা নাই তে সই মতাত কােনােৱ বাধা িদব নাৱািৰব। এইেটােৱ অন ান আনুসংিগক আ
অধীন িবষয় িবলাকৈল সািৰত কিৰব পািৰ, িয িবলাক ভালদেৰ আ যু সংগতভােৱ িবধািয়নী

িবষয় বা ণীত অ ভ কেৰ ইউনাইেটড িভ বনাম এ টকা বগম, এ.আই.আৰ. ১৯৪১
এফ.িচ. ১৬ ( “ইউনাইেটড” ) গাচৰত।
১১.৯. কলকা া গছ কা ানী বনাম ট অৱ ৱ বংগল, এ.আই.আৰ. ১৯৬২
এছ.িচ. ১০৪৪, ( “ কলকা া গছ কা ানী” ) গাচৰত কাৱা হিছল য সূচী সমূহত থকা
িব সমূহ ব াখ া কেৰােত চাব লগা অন এটা িদশ হ’ল য িব িবলাক ব াখ া কেৰােত সই
িবলাকৰ মাজত সাম স বজাই ৰািখবৈল চ া কিৰব লািগব, যােত এটা িব ৰ ব াখ াই আন এটা
িব ক মূল হীন কিৰ নেপলায়। এইেটা তিতয়া কিৰব লািগব যিতয়া িকছমান িবিভ সূচীত বা
এেক সূচীত থকা িব ৰ মাজত ত সংঘাত হয়, তেন ত আদালতৰ দািয় হ’ল িব
িবলাকৰ মাজত সাম স বজাই ৰািখ এটা ব াখ া ডা ঙ ধৰা, যােত দুেয়াটা িব েয় সাম স বজাই
ৰািখ কায ম হ থােক। অন হােত, এটা ব াখ া িযেয় অন এটা িব ক িনঃেশষ কিৰ পলায়
তেন ব াখ া হণ কিৰব নালােগ।
১১.১০. ওপৰৰ আেলাচনাৰ পৰা এইেটা িস া ত উপনীত হ’ব পােৰা য এখন িবধান সভাই
যিদ তাৰ িবধািয়নী মতাৰ বািহৰত আইন ণয়ন কেৰ, তে আইন াৰি কেত অৈবধ হ’ব।
িবধািয়নী মতাৰ অভাৱত আইনখন অৈবধ হ’ব। এইেটা আৰ.এম.িড.িচ. বনাম ইউিনয়ন অৱ
ই য়া, এ.আই.আৰ. ১৯৫৭ এছ.িচ. ৬২৮, গাচৰত কাৱা হিছল।
১১.১১. সংিবধানৰ স ম অনুসূচীৰ আধাৰত সূচী ১ আ সূচী ২ দুটা ভাগত িবভ কিৰেছ। এটা
হ’ল িনিদ িবষয়ৰ ওপৰত আইন ণয়ন কিৰব পৰা আ আনেটা হ’ল কৰ আেৰাপ কিৰব পৰা।
হই ফামােচ টেকলছ িলিমেটড বনাম ট অৱ িবহাৰ, এ.আই.আৰ. ১৯৮৩ এছ.িচ.
১০১৯, ( “হই ফামােচ টেকলছ িলিমেটড” ), গাচৰত এই বুিল কাৱা হিছল য িবধািয়নী
মতাৰ ত কৰ আেৰাপ কিৰব পৰােটা এটা ত িবষয়।
১১.১২. ওপৰত কৰা আেলাচনা িবলাকৰ আলম ল আিম িবেবচনাৰ বােব উিলওৱা কথা িবলাকৰ
উ ৰ িদব পােৰা। আ সংিবধানৰ স ম অনুসূচীৰ সূচী সমূহত থকা িব সমূহৰ ব াখ া িদবৈল
যাওঁেত তলত িদয়া প াসমূহ লাৱা হ’লঃ-
(i) িবিভ সূচীত থকা িব সমূহক কােনােটােক ঠক দৃ ভংগীেৰ নাচাই সকেলােক এেকলেগ
চাব লািগব। ক ীয় িবধান ম ল আ ৰা জ ক িবধান সভা িবলাকৰ মতাসমূেহ ভালদেৰ আ
িনিদ ৈক িদয়া আেছ। গিতেক এটা িব ৰ ব াখ া আন এটা িব ত ক বহল হ’ব নাৱািৰব। যিদ
এটা িব বহলাথত িদয়া থািকেলও তাৰ ব াখ া আন এটা িব ক স ম কিৰ িদব পৰাৈক িদব
পৰা নাযাব। যিদ িবিভ িব ৰ মাজত সংঘাত হয়, তিতয়া আদালতৰ থম দািয় হ’ল থমেত
দুেয়াটাৰ মাজত সাম স বজাই ৰখা।

(ii) যিদ কােনা আইন ল দুটা িব ৰ ইেটা িসেটাৰ ওপৰাওপিৰ হ যায় তিতয়া পীঠ এ ছাবে
নীিতেটা েয়াগ কিৰ আইনখনৰ ক
ৃ ত ভাৱ আ কানেটা িব ৰ অধীনত পিৰব তাক িবচাৰ
কিৰব লােগ।
(iii) যিতয়া এটা িব আন এটা িব ৰ অধীন হয়, এইেটা বুজায় য থম িব ৰ অধীনত
আইন ণয়ন কিৰবৈল িবচািৰেল, ি তীয় িব েটাৰ আধাৰত উপযু মতা া িবধান সভাই
আগেত ণয়ন কিৰ থাৱা আইনখনৰ িত নজৰ ৰািখব লািগব।
(iv) যিতয়া কােনা এটা িবষয় সাধাৰণ আ আনেটা িনিদ হয়, তিতয়া আইন ণয়নৰ ত
িপছৰেটােৱ আগৰেটাক বাদ িদব। যিদেহ দুেয়াটাৰ মাজত সাম স নঘেট, তিতয়া সূচী ২ য় সূচী
১ক আইন ণয়ন কিৰবৈল এিৰ িদব।
(v) স ম অনুসূচীৰ সূচীত থকা িব সমূহ সূ ভােৱ পযেব ণ কিৰ িবেবচনা কিৰব পািৰ য
সংিবধান িবধািয়নী িবষয় সমূহ িতিনটা ভাগত িবভ কিৰেছ যােত, (১) আইন ণয়ন কিৰব পৰা
িব ৰ ওপৰত িভি কিৰ আইন ণয়ন কিৰব পািৰ; (২) কৰ আেৰাপ কিৰব পৰা িব ৰ ওপৰত
িভি কিৰ কৰ আেৰাপ কিৰব পািৰ; আ (৩) মাছল আ া আেৰাপ কিৰব পৰা িব ৰ
ওপৰত িভি কিৰ মাছল আ া সং হ কিৰব পৰা যায়। এেনদেৰ, কৰ আেৰাপ কিৰব
পৰা িব ৰ িবষেয় ভােৱ উে খ কৰা হেছ। গিতেক সংঘ আ ৰাজ ৰ কৰ আেৰাপ কিৰব
পৰা মতাৰ মাজত সংঘাত থািকব নাৱােৰ।
ভাৰত যু ৰাজ /সংঘৰ হ আগবেঢ়াৱা যু :
১২. এই ত এ.এছ. জ. নটৰােজ ভাৰত সংঘৰ হ যু দশায় য অসম িবধান সভাৰ
িচিকৎসা িশ াৰ ত আইন ণয়ন কৰাত দুই ধৰণৰ বাধা আেছ- থম হ’ল ৰাজ ই ণয়ন
কৰা িচিকৎসা িশ া আইন সূচী ১ৰ িব নং ৬৬ অনুসিৰ হ’ব লািগব, য’ত সম য় আ দৃঢ়তাৰ
িবষেয় কাৱা হেছ। সই িবষয়ত অসম িবধান সভা বা অন িবধান সভাই িশ া ত মূলত
িচিকৎসা িশ াৰ ত ণয়ন কৰা আইন ১ নং সূচীৰ িব ৬৬ অনুসিৰ হ’ব লািগব। ি তীয়েটা
বাধা হ’ল যিদ ৰা জ ক িবধান সভাই ৩ নং সমৱত সূচীৰ িব ২৫ অনুসিৰ আইন ণয়ন কিৰেল
সই আইন ক ীয় আইনৰ িবেৰাধী হ’ব নাৱািৰব আ আ ২৫৪ অনুে দৰ মানদ সমূহ
েযাজ হ’ব। তওঁ কেছ য ৩ নং সূচীৰ িব ২৫ৰ আধাৰত ণয়ন কৰা আইনৰ বধতা িবচাৰ
কৰাৰ আগেত থেম এইেটা চাব লািগব য ৰা জ ক আইেন ক ীয় আইনৰ লগত সংঘাত হেছ
নিক; যাৰ িবষেয় ১নং সূচীৰ িব ৬৬ত উে খ আেছ য’ত সম য় আ দৃঢ়তাৰ কথা কাৱা
হেছ। তওঁৰ মেত, যিদ তেন ধৰেণই হয়, তে সংসেদ ণয়ন কৰা আইন ক ীয় আইন হয়।
পীঠ এ ছাবে নীিত েয়াগ কেৰােত ই ১নং সূচীৰ িব ৬৬ৰ চািৰসীমাৰ িভতৰত থািকব

আ ৰা জ ক িবধান সভাই ৩ নং সূচীৰ িব ২৫ৰ আধাৰত ণয়ন কৰা িযেকােনা আইন ওফৰাই
িদব। যিদ কােনা আইেন ১নং সূচীৰ িব ৬৬ত উে খ থকা িবষয়ব ৰ হ ে প নকেৰ আ
ৰা জ ক িবধান সভাই সূচী ৩ৰ িব ২৫ৰ অধীনত িবধািয়নী মতাৰ গ ীৰ িভতৰত থািক তেন
ধৰেণেৰ আইন ণয়ন কেৰ, সই ত চাব লগা কথােটা হ’ল তেন আইন িযেকােনা ক ীয়
আইনৰ পিৰপ ী নিক, যাৰ লগত ৩নং সূচীৰ িব ২৫ৰ স ক আেছ। যিদ তেন হয়, তিতয়া
ৰা জ ক আইন ক ীয় আইনৰ িবেৰাধী হ অকায কৰী হ পিৰব যিদেহ সংিবধানৰ ২৫৪
অনুে দৰ উপ-দফা (২) অনুসিৰ ৰা পিতৰ া ৰ পাৱা নাই।
১৩. নাটৰােজ এই গাচৰেটাত দাবী কিৰিছল য, ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ
(আই.এম.িচ. ) আইন, ১৯৫৬-খন হেছ এেন এখন আইন, িযখন আইন মূল আ িবষয়ব ৰ
ফালৰ পৰা থম সূচীৰ ৬৬ নং িব ৰ পিৰসৰৰ অ গত আ সম দশেত েযাজ িচিকৎসা
িশ াৰ সম য় আ মানদ িনধাৰণৰ ত এই আইনখন এখন ক ীয় আইন আ সইবােব, ক ীয় আইনখনৰ সেত ত সংঘাতত থকা ৰা জ ক আইনখেন সাংিবধািনকতা লাভ কিৰব
নাৱােৰ। গিতেক, ৰা জ ক আইনখনক অকাযকৰী আ অৈবধ িহচােপ ঘাষণা কিৰব লািগব।
কাৰণ, তৃতীয় সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ পিৰসৰৰ িভতৰত থকা ৰা জ ক আইন এখন, থম সূচীৰ ৬৬
নং িব ৰ অধীনত থােক আ সেয়েহ ৰা জ ক আইনখেন ক ীয় আইনখন মািন চিলবৈল বাধ
। অিতিৰ চিলিচটৰ জেনেৰলজেন দাবী কিৰিছল য সংিবধানৰ অধীনত থকা এেন ব ৱ াই
সংিবধানৰ ২৪৬ নং ধাৰাৰ িত ল ৰািখ ফডােৰল আিধপত ৰ ফােল আঙিলয়াই িদেয়।
১৪. গিতেক, মাননীয় অিতিৰ চিলিচটৰ জেনেৰল নটৰাজৰ মেত ৰা জ ক
আইনখনক অৈবধ িহচােপ ধৰা হেছ আ ৱাহাট উ ন ায়ালয়ৰ খ িবচাৰপীেঠ এই
আইনখনক স ঠকভােৱ বািতল কিৰেছ। তওঁ অৱেশ দাবী কিৰিছল য উ ন ায়ালয়খেন ৰা জ ক
আইনখনৰ ণয়নক বাধা িদবৈল িবেৰাধী নীিতৰ েয়াগ কিৰেছ, িযেটা স ূণ েপ অ েয়াজনীয়
আিছল। যু েটা হণেযাগ ন’হেলও, িস া েটা িক হ’ব পােৰ। মাননীয় অিতিৰ
চিলিচটৰ জেনেৰলজনৰ উপেৰা দািখলেবাৰ মনত ৰািখ, আিম িবষয়েটা অিধক িবেবচনা
কিৰবৰ বােব আগবািঢ়ব পােৰাঁ ।
থম সূচীৰ ৬৬ নং িব আ তৃতীয় সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ মাজত আ ঃ য়া
বা পাৰ িৰক য়া:
১৫. িযেহত এই আপীলসমূহ অন ান িবষয়ৰ লগেত থম সূচীৰ ৬৬ নং িব আ
তৃতীয় সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ ব াখ াৰ সেত জিড়ত, গিতেক এই ন ায়ালয়ৰ তলত িদয়া
িস া সমূহৰ িবষেয় উে খ কৰােটা েয়াজনীয়, িয বাৰ িস া ই পূবেত উে খ কৰা

িব সমূহৰ আ ঃ য়া পৰী া কেৰ: i) জৰাট িব িবদ ালয়, আহেমদাবাদ, বনাম ক
ৃ ৰংগনাথ
মুেধা াৰ, এ.আই.আৰ ১৯৬৩ এছ.িচ. ৭০৩, ( “ জৰাট িব িবদ ালয়, আহেমদাবাদ” ) গাচৰত এই ন ায়ালয়ৰ সংিবধািনক িবচাৰপীঠত আগবেঢ়াৱা যু -
তকসমূহ িব িবদ ালয় িশ াৰ এক িবেশষ মাধ ম িনধাৰণ কৰাৰ আ ৰা জ ক
িবধানম লৰ আইনী দ তাৰ সেত স িকত আিছল। এই আদালেত অন ান িবষয়ৰ
লগেত এই েটাও িবেবচনা কিৰিছল য জৰাট িব িবদ ালয় আইন, ১৯৪৯-এ (িয
িব িবদ ালয়খনক জৰাট বা িহ ী বা দুেয়াটােক িব িবদ ালয়খনৰ অিধন
মহািবদ ালয়সমূহত িশ া আ পৰী াৰ একেচ টয়া মাধ ম িহচােপ িনধাৰণ কিৰবৈল
কতৃ দান কিৰিছল) থম সূচীৰ ৬৬ নং িব ৰ উলংঘা কিৰবেন? সই গাচৰত
উ ািপত এটা যু আিছল য স ম অনুসূচীৰ থম সূচীৰ ৬৬ নং িব ৰ অধীনত
উ িশ া বা ব ািনক আ কািৰকৰী িত ানত গেৱষণা কৰাৰ ত
িত ানসমূহত সম য় আ মানদ িনধাৰণৰ মতা সংসদক দান কৰা হিছল আ
এই িবষয়সমূহক ি তীয় সূচীৰ ১১ নং িব ৰ পৰা বাদ িদয়া বুিল গণ কিৰব লািগব
( তিতয়া িযদেৰ আিছল), যাক এইদেৰ ব াখ া কিৰব পািৰ:
“িব িবদ ালয়সমূহক ধিৰ িশ াব ৱ ােটা, থম সূচীৰ ৬৩, ৬৪, ৬৫ আ
৬৬ নং িব আ তৃতীয় সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ িনয়মৰ অধীনত।"
এেন িবতকক সে াধন কিৰ ন ায়াধীশ জ.িচ. ◌ােহ সংখ াগিৰ ৰ হেক
ভাষণ িদ (ন ায়াধীশ চ া ৰাও িবেৰাধী)এই কথা ল কিৰিছল য উ ব ািনক
আ কািৰকৰী িশ া আ মৰ বৃি মূলক আ কািৰকৰী িশ ণৰ ত আইন
ণয়নৰ বােব থকা ৰা জ ক িবধানসভাৰ মতা, ি তীয় সূচীৰ ১১ নং িব ত উে খ
কৰা থম সূচী আ তৃতীয় সূচীৰ পাঁচটা িবষয়ৰ াৰা িনয়ি ত হয়। থম সূচীৰ ৬৩-
ৰ পৰা ৬৬ নং িবষয়সমূহ িশ াৰ িবষয়ৰ পৰা ত কৰা হেছ আ এই িবষয়সমূহৰ
স ভত আইন ণয়ন কৰাৰ মতা কৱল সংসদৰ ওপৰত ন কৰা হেছ।
িব িবদ ালয়েক ধিৰ িশ াব ৱ াৰ বােব আইন ণয়নৰ ত ৰাজ ৰ মতাক
সংসদক িযমানিখিনৈলেক ন কৰা হেছ, সইিখিনক সীিমত বুিল গণ কিৰব
লািগব। ইয়াৰ উপিৰও দখা গ’ল য যিদ আইন ণয়নৰ কােনা িবষয় ৬৩ৰ পৰা ৬৬
নং িব ৰ াৰা সামিৰ লাৱা হয়, আনহােত, যিদও ই ি তীয় সূচীৰ ১১ নং িব ৰ

অধীনত সামিৰ লাৱাৰ দেৰ “িব িবদ ালয়েক ধিৰ িশ াব ৱ া”ৰ বৃহ ৰ খনৰ
িভতৰত পেৰ, তে সই িবষয়ৰ ওপৰত আইন ণয়নৰ মতা কৱল সংসদৰ
হাতত থকা উিচত । ি তীয় সূচীৰ ১১ নং িব আ থম সূচীৰ ৬৬ নং িব
িনঃসে েহ অভাৰেলপ বা অিভব াপন হাৱা বুিল ীকাৰ কিৰ, এইেটা ধৰা হিছল য
উ িব সমূহ সুসংগতভােৱ ব াখ া কিৰব লািগব আ অভাৰেলপ হ থকাৰ
পিৰসৰৈলেক, থম সূচীৰ ৬৬ নং িব েয় দান কৰা মতাই ি তীয় সূচীৰ ১১ নং
িব ৰ অধীনত ৰাজ ৰ মতাৰ ওপৰত াধান িব াৰ কিৰব লািগব। িবচাৰপীঠৰ
গিৰ সংখ েক এই িস া ত উপনীত হিছল য ক ৰ ওচৰত সই িবষয়সমূহৰ
সাৰতাৰ স ভত মতা থািকব লািগব। যিতয়াৈলেক উ িশ া বা গেৱষণা আ
ব ািনক আ কািৰকৰী িত ানসমূহত সম য় আ মানদ িনধাৰণ কৰা আইনী
মুৰ ীৰ ওপৰত ইয়াৰ ত ভাৱ আেছ, তিতয়াৈলেক িশ াৰ মাধ মৰ স ভত
আইন ণয়ন কৰাৰ মতা থম সূচীৰ ৬৬ নং িব ৰ াৰা ক ৰ হাতত ন বুিল
গণ কিৰব লািগব। এই আদালেত এই যু নাকচ কিৰিছল য িনেদশনাৰ মাধ ম
িনধাৰণ কৰােটা থম সূচীৰ ৬৬ নং িব ত থকা উ িশ াৰ মানদ িনধাৰণ আ
সম য়ৰ অ গত নহয়। ইয়াত ভােৱ কাৱা হিছল য ই উ িব ৰ আওতাৰ
িভতৰত আেছ। সই অনুসিৰ, ৰা জ ক িবধানম ল সই ত আইন ণয়ন
কিৰবৈল যাগ নহয় বুিল ধৰা হিছল। ii) তািমলনাড চৰকাৰ বনাম অিধয়ামান এডেকচেনল এ িৰচাচ
ইন টউট, (১৯৯৫) ৪ এছিচিচ ১০৪, ( “অিধয়ামান এডেকচেনল এ িৰচাচ
ইন টউট” )- গাচৰত এই আদালেত কাউ ল ফৰ টকিনেকল এডেকশ ন এ , ১৯৮৭ (িযখন আইন হেছ এখন সংসদীয় আইন) বলবৎ হাৱাৰ িপছেতা, তািমলনাড
াইেভট কেলজ ( ৰ েলশ ন) আইন, ১৯৭৬-ৰ অধীনত আ তাৰ অধীনত ণয়ন
কৰা আইন আ অধ ােদশৰ অধীনত কাম কিৰ কািৰকৰী িত ান এটা আৰ কৰাৰ
অনুমিত দান আ ত াহাৰ কৰাৰ মতা ৰাজ চৰকাৰৰ আেছ ন নাই- এই
েটা িবেবচনা কিৰিছল। িবতকৰ সূচনা কৰা তথ সমূহ আিছল য- ১৯৮৪ চনৰ ১৭
এি ল তািৰখৰ চৰকাৰী াৰকপ ৰ িভি ত তািমলনাড চৰকাৰৰ ওচৰত নতন -
িব ীয় ব গত অিভযাি ক মহািবদ ালয় আৰ কৰাৰ অনুমিতৰ বােব িতপ
িত ােন আেবদন জনাইিছল, িযেয় ব গত পিৰচালনাৰ াৰা চৰকাৰৰ িত
কােনা আিথক িত িত নােহাৱাৈক, িক িকছমান চত পূৰণ কিৰ, -িব ীয়

আঁচিনৰ অধীনত নতন অিভযাি ক মহািবদ ালয় আৰ কৰাৰ অনুমিত িদিছল। ৰাজ
চৰকােৰ ১৯৮৭ চনৰ ৯ জুন তািৰেখ িদয়া আেদশৰ জিৰয়েত ১৯৮৭-৮৮ িশ াবষৰ
পৰা আৰ কিৰ ধমপুৰী জলাৰ হাছৰত আিধয়ামান কেলজ অৱ ই িনয়ািৰং নাম
আ শলীেৰ এখন ব গত অিভযাি ক মহািবদ ালয় আৰ কৰাৰ অনুমিত
ন াসেটাক দান কেৰ। চৰকােৰ জািৰ কৰা এটা চত আিছল য িত ানেটােৱ
পিৰচালনা কাটা বা সংৰ ণৰ অধীনত অনুেমািদত নামভিতৰ ত ৫০ শতাংশ
পয িনজৰ পছ ৰ াথ ৰ নামভিত কৰাব পািৰব, আ বাকী ৫০ শতাংশ আসন
কািৰকৰী িশ া স ালেক চৰকাৰী আ চৰকাৰী সাহায া অিভযাি ক
মহািবদ ালয়ত নামভিতৰ বােব ত কৰা অনুেমািদত তািলকাৰ াথ সকলৰ িভতৰত
ভগাই িদব লািগব। চৰকােৰ এইেটাও িনধাৰণ কিৰিছল য তওঁেলােক আেৰাপ কৰা
কােনা চত পূৰণ নহ’ ল মহািবদ ালয়খন আৰ কিৰবৈল িদয়া অনুমিত ত াহাৰ
কৰা হ’ব । ১৯৮৯ চনৰ জুলাই মাহত িব িবদ ালয়খেন িতপ িত ানৈল এক
বাতা ৰণ কিৰ তওঁেলাকক জনায় য িছ েকেট চৰকাৰৰ াৰা িনযু হাই পাৱাৰ
কিম টৰ িতেবদন হণ কিৰেছ আ ই থম বষেটাৰ ১৯৮৯-৯০ চনৰ বােব অ ায়ী
ীক
ৃ িত লাভৰ অেথ িত ানেটাৰ অনুেৰাধ আ লগেত ১৯৮৯-৯০ চনৰ বােব ি তীয়
আ তৃতীয় বষৰ পাঠ মৰ বােব অ ায়ী ীক
ৃ িতৰ অনুেৰাধ নাকচ কৰাৰ সংক
লিছল। উ বাতাৰ জিৰয়েত িতপ ক এইেটাও জেনাৱা হিছল য ইিতমেধ
১৯৮৭-৮৮ আ ১৯৮৮-৮৯ িশ াবষত নামভিত কৰা ছা -ছা ীসকলক পযা
সুিবধা থকা অন ান িত ানসমূহৰ মাজত িবতৰণ কৰাৰ িবক ব ৱ া তওঁেলােক
হণ কিৰব লােগ। চৰকােৰ িনযু িদয়া হাই পাৱাৰ কিম টৰ িতেবদন হণ কিৰ
িব িবদ ালয়ৰ িছ েকেট গৃহীত কৰা যাগােযাগ আ াৱৰ িত থকা ত া ানক
উ ন ায়ালয়ত উপ াপন কৰা হয়, আ অৱেশষত এই িবষয়েটা এই ন ায়ালয়ৰ
সন্মুখত ত া ানৰ িবষয় হ পেৰ। উ গাচৰেটাত এই ন ায়ালয়ৰ বােব ডাঙৰ
েটা আিছল সবভাৰতীয় কািৰকৰী িশ া পিৰষদ আইন, ১৯৮৭ আ তািমলনাড
ব গত মহািবদ ালয় (িনয় ণ) আইন, ১৯৭৬-ৰ মাজত হাৱা সংঘাত, কাৰণ এই
ত ক ীয় আইনখনৰ তলনাত, ৰা জ ক আইনখেন ীক
ৃ িত িবচৰা কািৰকৰী
িব িবদ ালয়েবােৰ পালন কিৰবলগীয়া যেথ পৃথক আ অিধক কেঠাৰ মাপকা ঠ
দান কিৰেছ।
সই পটভূিমেতই এই আদালেত থম সূচীৰ ৬৬ নং িব আ তৃতীয় সূচীৰ ২৫ নং

িব ৰ পিৰসৰ িবে ষণ কিৰিছল আ তলত িদয়া নীিতসমূহ বািচ উিলয়াইিছল:
“[i] সংিবধানৰ স ম অনুসূচীৰ ক ীয় তািলকাৰ ৬৬ নং িব ত ব ৱ ত
"সম য়" অিভব েটােৱ কৱল মূল ায়ন অথ নুবুজায়। ইয়াৰ অথ হ’ল এটা
িনিদ শলী, আঁচিন বা উ য়নৰ পিৰক না অনুসিৰ এক সমি ত কায ৰ বােব
এেকধৰণৰ বা অিভ আিহ গিঢ় তালাৰ লে েৰ হাৱা সম য়। সেয়েহ ইয়াত
কৱল মানদ ৰ বষম দূৰ কৰাৰ বােবই নহয়, এেন বষম সৃ ৰ
কাৰকসমূহ ৰাধ কৰাৰ বােবও পদে প অ ভ কৰা হেছ। সইবােব ইয়াত
"সম য়"ক অস ৱ বা ক ঠন কিৰ তিলব পৰা কাৰকসমূহ ৰাধ কিৰবৈল
েয়াজনীয় সকেলা কাম কৰাৰ মতাও অ ভ কৰা হ'ব। এই মতা হেছ
িনৰেপ আ চতহীন আ কােনা বধ বাধ তামূলক কাৰণৰ অভাৱত ইয়াৰ
আ কাশ উে শ অনুসিৰ এই মতাক স ূণ কাযকৰী কিৰব
লািগব।
[ii] যিদও ৰা জ ক আইনখন সমবত সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ অধীনত ণয়ন
কৰা হিছল, িক বা ৱ ত এই আইনখেন ক ৰ াৰা ণয়ন কৰা
অধীন আইনেক ধিৰ আইনসমূহ, িযসমূহ সমবত সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ
অধীনত ণয়ন কৰা হেছ বা ক ীয় সূচীৰ ৬৬ নং িব কাযকৰীকৰণৰ
বােব ণয়ন কৰা হেছ, সই আইনসমূহৰ িকছ অংশত হ ে প কিৰেছ বা
সংঘাতত পিৰেছ, সই অংশসমূহ বািতল আ অকাযকৰী হ'ব।
[iii] যিদ দুেয়াখন আইনৰ মাজত সংঘাত হয় আ যিদেহ ৰা জ ক আইনখনক
২৫৪ নং অনুে দৰ দফা (২) ৰ মূল অংশৰ িবধানৰ াৰা ৰ া কৰা নহয়, তে ৰা জ ক আইনখন ক ীয় আইনখনৰ িত িবেৰাধী হাৱাৰ বােব, ৰা জ ক আইনখনক অকাযকৰী কৰা হ'ব।
[iv] ৰা জ ক আইনখেন ক ীয় সূচীৰ ৬৬ নং িব ত হ ে প কেৰ ন
সমবত সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ অধীনত ক ই ণয়্ন কৰা আইনখনৰ
িবেৰািধতা কেৰ, সই কথা দুেয়াখন আইনৰ পৰী াৰ াৰা িনধাৰণ কিৰব
লািগব আ িতেটা গাচৰৰ তথ ৰ ওপৰত িনভৰ কিৰব লািগব।
[v] যিতয়া উপল পিৰি িত/আসনতৈক আেবদনকাৰীৰ সংখ া অিধক হয়, তিতয়া আেবদনকাৰীলসকলক চট-িল কিৰবৰ বােব ক বা ক ীয়
কতৃপ ই িনধাৰণ কৰা মানদ বা অহতাতৈক উ মানদ বা অহতা

িনধাৰণ কৰাত ৰা জ ক কতৃপ ক বাধা িদয়া নহয়। যিতয়া ৰা জ ক
কতৃপ ই তেন কেৰ, তিতয়া ই ক ীয় সূচীৰ ৬৬ নং িব ত হ ে প
নকেৰ বা ক ীয় আইনৰ িত িবেৰাধী নীিত ত নকেৰ।
[vi] অৱেশ , যিতয়া পিৰি িত/আসন উপল থােক আ ৰা জ ক কতৃপ ই
এজন আেবদনকাৰীক ইয়াৰ মানদ বা অহতা অনুসিৰ যাগ নহয় বুিল
অ ীকাৰ কেৰ, িক আেবদনকাৰীজন যিদ ক ীয় আইনৰ াৰা িনধািৰত
মানদ বা অহতা স হয়, তেন ত তওঁেলােক অসাংিবধািনকভােৱ
কাম কেৰ। সইবােব, যিতয়া ৰা জ ক কতৃপ ই তওঁেলােক িনধাৰণ কৰা
মানদ বা েয়াজনীয়তা পূৰণ নকৰাৰ বােব তথা ক ীয় কতৃপ ৰ াৰা
িনধািৰত িনয়ম আ েয়াজনীয়তা পূৰণ কৰা ে ও কােনা িত ানৰ
ীক
ৃ িত বািতল কেৰ বা আনু ািনক স ক বািতল কেৰ, তেনহ’ ল, ৰা জ ক
কতৃপ ই অৈবধভােৱ কাম কেৰ।”
উ গাচৰৰ তথ ৰ িত ল ৰািখ এই ন ায়ালেয় ৰায় িদেয় য এফােল ক ীয়
আইনৰ িবধান আ আনফােল ৰা জ ক আইনৰ িবধানসমূহ অসাম স পূণ আ
সেয়েহ দুেয়াখন আইন পৰ ৰ িবেৰাধী হাৱাৰ বােব ক ীয় আইনখেন াধান লাভ
কিৰব আ ক ীয় আইনত উে খ কৰা িবধান বাৰৰ সেত অসাম স পূণ হাৱাৰ
িভি ত ৰাজ চৰকাৰৰ াৰা ীক
ৃ িত বািতল বা ৰা জ ক িব িবদ ালয়ৰ াৰা আনু ািনক
স ক ছদ কৰােটা অকাযকৰী বুিল ঘাষণা কৰা হিছল। দখা গ’ল য, ক ীয় আইন
অনুসিৰ ীক
ৃ িতৰ বােব যাগ মহািবদ ালয়সমূেহ যােত সংি পাঠ মসমূহ সফলতােৰ
পিৰচালনা কিৰবৈল স ম হয়, তাৰ বােব ক ীয় আইনখেন িনধাৰণ কৰা মানদ সমূহ
অপযা বুিল মাণ কিৰব পৰা কােনা তথ ৰকডত নািছল। সেয়েহ ধৰা হিছল য
ৰাজ ই িনধাৰণ কৰা চতসমূহ (িযেবাৰ চত ক ীয় আইনত উে খ কৰা চতসমূহৰ সেত
অস িতপূণ আিছল) পূৰণ কৰাত ব থ হাৱা বােব কােনা কািৰকৰী িত ানক দান
কৰা অনুমিত ত াখ ান কৰাৰ, বা িত ানেটাক দান কৰা ীক
ৃ িত বািতল কৰাৰ কথা
ৰাজ চৰকােৰ িবেবচনা কৰা নাই । iii) ীিত বা ৱ বনাম মধ েদশ চৰকাৰ, এ.আই.আৰ. ১৯৯৯ এছ.িচ.
২৮৯৪, ( “ ীিত বা ৱ” ) গাচৰত এই ন ায়ালেয় এই েটা িবেবচনা কিৰিছল য, সাধাৰণ ণীৰ তলনাত সংৰি ত ণীৰ অধীনত াতেকা ৰ িচিকৎসা পাঠ মত
নামভিত কিৰব িবচৰা িবেশষ ণীৰ াথ সকলৰ বােব িবিভ নামভিতৰ চত িনধাৰণ

কৰাৰ বােব ৰাজ ই িনজাৈক াধীনভােৱ িস া হণ কিৰব পািৰিছল নিক। এই
আদালেত ল কিৰিছল য ক আ ৰাজ উভয়েৰ িচিকৎসা িশ ােক ধিৰ অন ান
িবষয়ৰ লগেত থম সূচীৰ ৬৬ নং িব ৰ (িয উ িশ া বা গেৱষণা আ ব ািনক
আ কািৰকৰী িত ানৰ বােব িত ানেবাৰৰ মানদ িনধাৰণ কৰাৰ লগেত এেন
মানদ ৰ সম য়ৰ সেত স িকত) ওপৰত আইন ণয়নৰ মতা আেছ। গিতেক, এখন ৰাজ ৰ িচিকৎসা িশ ােক ধিৰ িশ াব ৱ া িনয় ণ কৰাৰ অিধকাৰ আেছ, যিতয়াৈলেক সই খনক কােনা ক ীয় আইেন দখল নকেৰ। ইয়াৰ লগেত দখা
গিছল য ৰাজ খনত িশ া িনয় ণ কৰাৰ সময়ত ৰাজ খেন উ িশ াৰ বােব
িত ানসমূহৰ মানদ ৰ ওপৰত ভাৱ পলাব নাৱােৰ, কাৰণ ই কৱল ক ীয়
চৰকাৰৰ আওতাৰ িভতৰত। সেয়েহ, উ িচিকৎসা িশ ােক ধিৰ উ িশ া ব ৱ াৰ
বােব িত ানসমূহত নামভিতৰ চত িনধাৰণ কেৰাঁেত, ৰাজ খেন থম সূচীৰ ৬৬ নং
িব ৰ অধীনত ভাৰত চৰকাৰৰ াৰা িনধািৰত মানদ ত িব প ভাৱ পলাব
নাৱােৰ। িযেহত নামভিতৰ বােব িনধািৰত িনয়মেবােৰ িশ াৰ মানদ ৰ ওপৰত ত
ভাৱ পলাব পােৰ, সইবােব কৱল এেন িকছমান নীিত-িনয়ম িনধাৰণ কিৰব পােৰ, িযেবাৰ িনয়ম থম সূচীৰ ৬৬ নং িব ৰ অধীনত মতা েয়াগৰ ত ক ই
িনধাৰণ কৰা িশ াৰ মানদ ৰ সেত সাম স পূণ বা িযেবাৰ িনয়েম ইয়াত িব প ভাৱ
নেপলায়। উদাহৰণ েপ, কাৱা হিছল য এখন ৰাজ ই াতেকা ৰ িচিকৎসা িশ াৰ
পাঠ মত নামভিতৰ বােব থম সূচীৰ ৬৬ নং িব ৰ অধীনত িনধািৰত অহতাৰ
উপিৰও অন ান অহতা িনধাৰণ কিৰব পােৰ। এেন িনয়ম উ িশ াৰ পাঠ মত
নামভিতৰ বােব েয়াজনীয় উ মানদ ক সািৰত কৰাৰ ত সংগিতপূণ হ’ব;
িক িনধািৰত নীিত-িনয়মসমূহৰ পৰা িযেকােনা নীিত-িনয়ম াস কিৰেল উ িশ া
িত ানসমূহৰ িশ াৰ মানদ ৰ ওপৰত িব প ভাৱ পিৰব পােৰ। ঘাষণা কৰা হিছল
য িচিকৎসা পাঠ ম স কৰা িশ াথ সকলৰ পৰা উ ণগত ফলাফল লাভ
কিৰবৰ বােব ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষেদ িনধাৰণ কৰা ন ৰৰ উপিৰও উ িশ াৰ অহতা
আ নামভিতৰ বােব উ ন ৰ িনধাৰণ কৰাৰ বােব সমবত সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ
অধীনত মতা েয়াগ কৰােটা ৰা জ ক আইনসভাৰ আইনী দ তাৰ অ গত।
িন িলিখত কাৰকেবাৰ তািলকাভ কৰা হিছল, িযেবাৰ কাৰক অ-স ূণ আ িযেবােৰ
িত ান এটাত িশ াৰ মানদ িনধাৰণ কেৰ:
“(১) িশ কসকলৰ যাগ তা;

(২) িনিদ সময়সীমাৰ িভতৰত উ পযায়ৰ িশ া লাভ কিৰবৈল পায়ন
কৰা এটা স ঠক পাঠ ম;
(৩) ছা -িশ কৰ অনুপাত;
(৪) িতজন ছা -ছা ীৰ বােব উপল ছা -ছা ী আ িচিকৎসালয়ৰ
িবচনাৰ মাজৰ অনুপাত;
(৫) িত ানত নামভিত কৰা ছা -ছা ীসকলৰ যাগ তা;
(৬) িচিকৎসা মহািবদ ালয়ৰ ত িশ ণৰ বােব সা-সঁজুিল আ
পৰী াগাৰৰ সুিবধা, বা িচিকৎসালয়ৰ সুিবধা;
(৭) মহািবদ ালয় আ সংল িচিকৎসালয়ত থকাৰ পযা ব ৱ া; আ
(৮) কাকত িনধাৰণ আ পৰী া কৰাৰ ধৰণ আ িনদািনক দশনৰ
িবচাৰ কৰােক ধিৰ অনু ত কৰা পৰী াৰ মানদ ।”
উ গাচৰেটাত এই িস া ত উপনীত হিছল য িচিকৎসা িশ াৰ
াতেকা ৰ পযায়ত সংৰি ত ণীৰ াথ ৰ বােব িন নূন তম যাগ তাস ন ৰ
িনধাৰণ কিৰব পৰা যাব ন নাই সয়া এক িবচাযৰ িবষয় আিছল, িযেটাৰ িস া ল’ব
লািগব ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষেদ, কাৰণ, ই াতেকা ৰ িচিকৎসা িশ াৰ মানদ ক
ভাৱাি ত কেৰ। সংৰি ত ণীৰ াথ ৰ বােব নূন তম অহতা ন ৰ াস কিৰব
পািৰেলও াতেকা ৰ পযায়ত সংৰি ত ণীৰ াথ ৰ নূন তম অহতা ন ৰ আ
সাধাৰণ ণীৰ াথ ৰ নূন তম অহতা ন ৰৰ মাজত ব াপক বষম থািকব নাৱােৰ। iv) মডাণ ডে ল কেলজ আ িৰছাচ চ াৰ বনাম মধ েদশ ৰাজ , (২০১৬) ৭
এছ. িচ. িচ. ৩৫৩ ( “মডাণ ডে ল কেলজ এ িৰছাচ চ াৰ” ) গাচৰত এই ন ায়ালয়ক
মধ েদশৰ ব গত িচিকৎসা আ দ িচিকৎসাৰ াতেকা ৰ পাঠ মৰ েৱশৰ িনয়ম, ২০০৯ৰ লগেত িন জ ব ৱসািয়ক িশ ণ স া ( েৱশ ব ৱ াপনা আ মাছল িনধাৰণ আইন)
অিধিনয়ম, ২০০৭ৰ মতাৰ পিৰসৰৰ ওপৰত উ ািপত ত া ানৰ িবচাৰ কিৰবৈল আ ান জেনাৱা
হিছল। উ আইন আ িনয়মসমূহ মূলতঃ ব গত পছাদাৰী িশ ানু ানসমূহত াতেকা ৰ
পাঠ মত ছা -ছা ীৰ নামভিত িনয় ণৰ বােব আ এেন মহািবদ ালয় সমূহত মাছল িনধাৰণ
আ আসন সংৰ ণ ব ৱ া সি িৱ কৰাৰ বােব ত কৰা হিছল। এই পিৰে ি তত
আেবদনকাৰী সকেল অসাহায া িচিকৎসা আ দ িচিকৎসা মহািবদ ালয়সমূহৰ ত সই
আইন আ িবিনয়মসমূহ, িযসমূেহ নামভিত, মাছল িনধাৰণ, সংৰ ণ আ যাগ তাৰ মাপকা ঠ

িনয় ণ কেৰ, সই আইন আ িনয়ম সমূহৰ িবধানসমূহক ত া ান জনাইিছল। এই
পিৰে ি তত আেবদনকাৰীসকেল উ াপন কৰা যু সমূহ, অন ান িবষয়ৰ লগেত ৰাজ ৰ এেন
এক আইন ণয়ন মতাৰ ওপৰত িত ত আিছল। এই বুিল যু দশন কৰা হিছল য উ
িশ ানু ানত নামভিতৰ িবষয়েটা সংিবধানৰ স ম অনুসূচীৰ থম সূচীৰ ৬৬নং িব ৰ আওতাৰ
অ গত আ সংিবধানৰ স ম অনুসূচীৰ তৃতীয় সূচীৰ ২৫নং িব ৰ অধীনত অ ভ নহয়।
সই পটভূিমত, এই ন ায়ালেয় তৃতীয় সূচীৰ ২৫নং িব ৰ তলনাত থম তািলকাৰ ৬৬নং িব ৰ
পিৰসৰৰ িবে ষণ হণ কিৰিছল।
এই ন ায়ালেয় মতেপাষণ কিৰিছল য থম সূচীৰ ৬৬নং িব েটা এক বিশ পূণ আ
সীিমত িব । এই িব েয় উ িশ া আ গেৱষণা িত ানৰ লগেত ব ািনক আ কািৰকৰী
িত ান সমূহেতা সম য় আ মানদ িনধাৰণৰ িবষেয় আেলাচনা কেৰ। এেনদেৰ যিতয়া এেন
উ িশ ানু ানৰ মানদ িনধাৰণৰ ব ৱ াৰ কথা আেহ, তিতয়া ক ক একেচ টয়া অিধকাৰ
িদয়া হয়। সংসদীয় আইন ণয়ন ব ৱ াই িচিকৎসা িশ াৰ ত, এেন সম য় আ ণগত
মানদ িনধাৰণ কৰা, ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ১৯৫৬ৰ পত আ ভাৰতীয় িচিকৎসা
পিৰষদৰ দেৰ আইনী সং া সৃ কিৰ লাভ কিৰেছ।
তৃতীয় সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ সংগত, এইেটা ল কৰা হিছল য িচিকৎসা িশ াৰ
লগেত িব িবদ ালয়সমূহেকা সামিৰ লাৱা ‘িশ া’ক এেনদেৰ িনয় ণ কৰােটা সমা ৰাল সূচীৰ
অ গত িবষয়। পূবেত, িব িবদ ালয়ৰ িশ ােক আিদ কিৰ সকেলা িশ া ি তীয় সূচীৰ ১১নং
িব ৰ অ গত িবষয় আিছল। এেনদেৰ, ৰা জ ক িবধান সভাক ইমানিখিনেয় মতা দান কৰা
হিছল। িক , ১৯৭৭ চনৰ ৩ জুলাইৰ পৰা কাযকৰী হাৱা সংিবধান (িবয়াি শতম সংেশাধনী)
আইন, ১৯৭৬ৰ াৰা এই িব বাদ িদয়া হিছল আ এেক সময়েত ি তীয় সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ
পিৰসৰৰ িভতৰত সংেশাধন কৰা হিছল। এেনদেৰই িব িবদ ালয় িশ ােক সামিৰ সকেলা ধৰণৰ
িশ াক সমা ৰাল সূচীৈল ানা ৰ কৰা হিছল আ ি তীয় সূচীৰ ২৫নং িব ৰ পিৰসৰৰ
িভতৰত কািৰকৰী আ িচিকৎসা িশ ােকা এই ব ৱ াৰ অ ভ কৰা হিছল।
সই াৱনাৰ সেত উ গাচৰেটাত দখা গ’ল য থম সূচীৰ ৬৬নং িব আ
তৃতীয় সূচীৰ ২৫নং িব ৰ সুসংহত পঠন কিৰেল ই ভােৱ বাধগম হ’ব। উ িশ া বা
গেৱষণা আ ব ািনক আ কািৰকৰী িত ানসমূহৰ সম য় আ মানদ িনধাৰণ স ক য়
িবষয়সমূহত ৰা জ ক িবধানসভাক বাদ িদ ক / সংসদক মতা দান কৰা হয়। িক কািৰকৰী
আ িচিকৎসা িশ ােক ধিৰ িব িবদ ালয় পিৰচালনাৰ েতা সংিবধানৰ স ম অনুসূচীৰ তৃতীয়
সূচীৰ ২৫নং িব ৰ িভি ত আনিক ৰা জ ক িবধানসভা সমূহেকা মতা দান কৰা হেছ। তৃতীয়

সূচীৰ ২৫নং িব েয় সামিৰ লাৱা খন যেথ বহল আ থম সূচীৰ ৬৩, ৬৪, ৬৫ আ
৬৬ নং িব ৰ অধীনত ইয়াক সীমাব কৰা হেছ।
ল কৰা যায় য নামভিতেক ধিৰ বিছভাগ শি ক কাযকলাপৰ দুটা িদশ আেছ।
থমেটা িদশ হেছ- িশ াৰ নূ নতম মানদ হণ আ িনধাৰণ কৰা। সম দশত িবিভ
শি ক অনু ানসমূেহ দান কৰা িশ াৰ মানদ িন পক দান কৰাৰ ল েৰ সম দশৰ
বােব এেকধৰণৰ নূ নতম মানদ িনধাৰণ কৰােটা অত আৱশ ক আিছল। এইে ত গেৱষণা, উ িশ া আ কািৰকৰী িশ াৰ সমূহত এেক মানদ বজাই ৰখাৰ উে েশ থম সূচীৰ
৬৬নং িব গঠন কৰা হিছল।
ন ায়ালেয় মতেপাষণ কিৰিছল য িশ া িনয় ণৰ ি তীয় িদশেটা হেছ সংসেদ িনধাৰণ
কৰা িশ াৰ মানদ পায়ন কৰা আ িশ াৰ স ূণ কাযকলাপ িনয় ণ কৰা। এইে ত ানীয়
আ আ িলক েয়াজনৰ লগত সংগিত ৰািখ সকেলা িশ ানু ানেত সংসেদ িনধাৰণ কৰা
মানদ সমূহ েয়াগ কৰােটা েয়াজনীয়। সেয়েহ, এই বুিল মতেপাষণ কৰা হিছল য, থম
সূচীৰ ৬৬নং িব ৰ মানদ িনণয় আ সম য়ৰ িবষেয়া আেলাচনা কৰা হিছল যিদও ি তীয়
সূচীৰ মূল িব ত ৰা য় াথৰ নূ নতম মানদ আ সম য় িনধাৰণৰ বািহেৰ ৰাজ সমূহক
িশ াৰ আন সকেলা িদশৰ ত আইন ণয়নৰ মতা দান কৰা হিছল। পৰৱত সময়ত, ১৯৭৬ চনৰ সংিবধান (িবয়াি শতম সংেশাধনী) আইন অনুসিৰ, িশ া স ভত ৰা জ ক
িবধানসভাৰ একেচ টয়া মতা অপসাৰণ কৰা হয় আ তাৰ ঠাইত তৃতীয় সূচীৰ ২৫নং িব
সংেশাধন কিৰ দুেয়াখন সদনক সমান মতা দান কৰা হয় আ ৰা জ ক িবধানসভাক, থম
সূচীৰ িবেশষভােৱ পিৰেব ত ৬৩ৰ পৰা ৬৬ নং িব ৰ বািহেৰ, িশ াৰ অন ান সকেলা িদশৰ
ত আইন ণয়নৰ মতা দান কেৰ।
এেকধৰণৰ এক ৰায়দানত, ন ায়াধীশ ভানুমতীেয় ১৩১ৰ পৰা ১৩৪ আ ১৪৭ৰ পৰা
১৪৯ নং দফাত এেনদেৰ মতেপাষণ কিৰেছঃ-
"১৩১. আন সংিবধান েণতা সকলৰ উ ৰ িদবৈল ড০ আে দকােৰ থম সূচীৰ ৬৬নং
িব ৰ (বতমান িযেটা পত আেছ) সীিমত পিৰসৰ স েক তলত িদয়াধৰেণ মত কাশ
কিৰেছঃ-
৫৭-ক নং িব েয় উ িশ া দান কৰা িত ান যেন- ব ািনক িত ান, কািৰকৰী িত ান আ গেৱষণা িত ান আিদ িকছমান িবেশষ ণীৰ িত ানৰ মানদ
বজাই ৰখাৰ িবষেয় আেলাচনা কেৰ। ‘এই িব ৰ েয়াজন িক’ ? বুিল আেপানােলােক
উ াপন কিৰব পােৰ। ইয়াৰ েয়াজনীয়তা িক সইেটা মই আেপানােলাকক দখুৱাম।

উদাহৰণ েপ, ভাৰতৰ িবিভ িব িবদ ালেয় অনু ত কৰা কলা শাখাৰ াতক পৰী ােক
ল’ব পািৰ। এিতয়া বিছসংখ ক ৰাজ আ ক ীয় চৰকাৰৰ াথ ৰ িব াপনত, াথ জন
িব িবদ ালয় াতক হ’ব লােগ বুিল কয়। এিতয়া ধৰা হওক, মা াজ িব িবদ ালেয় াতক
পৰী াত কােনা পৰী াথ েয় যিদ মুঠ ন ৰৰ ১৫ শতাংশ লাভ কেৰ তে সই পৰী াত
উ ীণ হাৱা বুিল গণ কৰা হ’ব বুিল কয়; আ ধৰা হওক িবহাৰ িব িবদ ালেয় ২০ শতাংশ
ন ৰ লাভ কৰা াথ ক াতক পৰী াত উ ীণ হাৱা বুিল গণ কৰা হয় বুিল কয় আ
অন ান িব িবদ ালয় সমূেহও বেলগ বেলগ মানদ িনধাৰণ কেৰ, তে যেথ িবশৃংখল
অৱ াৰ সৃ হ’ব আ সাধাৰণেত েয়াজন হাৱা অহতা য, াথ জন াতক হ’ব লািগব, মই ভােবা এই কথা অথহীন হ’ব। এেকদেৰ িকছমান িবেশষ গেৱষণা িত ান আেছ, যাৰ
ফলাফলৰ ওপৰত ক ীয় আ ৰাজ চৰকাৰৰ ব কাম-কাজ িনভৰশীল, ভােৱ আপুিন
এই কািৰকৰী আ ব ািনক িত ানসমূহৰ ফলাফল াভািৱক মানদ ৰ পৰা অৱনিমত
হ’বৈল িদব নাৱােৰ আ ক ীয় উে শ ৰ বােব, সম ভাৰতবষৰ উে শ ৰ বােব বা ৰাজ ৰ
উে শ ৰ বােব ীক
ৃ িত পাবৈল অনুমিত িদেয়।
১৩২. ক ীয় সূচীৰ ৬৬নং িব ৱতন কৰাৰ সময়ত আমাৰ সংিবধান েণতাসকল
ক ক সম দশেত উ িশ াৰ এেক মানদ িনধাৰণ কিৰবৈল মতা দান কৰাত আ
ৰা জ ক িবধান সভাক ‘িশ া’ৰ ত আ িনজাববীয়াৈক সাধাৰণ েৱশ পৰী া অনু ত
কৰা ত আইন ণয়নৰ সম মতাৰ পৰা ব ত নকিৰবৈল ই া কাশ কিৰিছল।
১৩৩. যিদ আিম ক ীয় সূচীৰ বতমানৰ ৬৬নং িব ৰ পিৰসৰ িবেবচনা কেৰা; িনঃসে েহ
আইন ণয়নৰ খন অিত ব াপক। ভাৰতবষৰ সংযু গাঁথিনত িযেহত ব ৰাজ আেছ, ক ই িনধাৰণ কৰা ণগত মানদ ৰ ওপৰত িভি কিৰ েত ক ৰাজ ত উ িশ াৰ
ত কাম কিৰবৈল ক ই সম য়ৰ ীৰ ভূিমকা পালন কিৰব লােগ। সমা ৰাল সূচীৰ
২৫নং িব ক আ ৰাজ উভয়েৰ বােব উপল । িক ৰাজ ৰ মতা ক ীয় সূচীৰ
৬৩, ৬৪, ৬৫ আ ৬৬ নং িব ৰ িবধানৰ অধীন ; অন হােত ক ই িনধাৰণ কৰা
মানদ ৰ ওপৰত িভি কিৰ কািৰকৰী িশ া, িচিকৎসা িশ া আ িব িবদ ালয় পয ায়ৰ
িশ ােক আিদ কিৰ সকেলা িশ াৰ আইন ৰাজ ই ণয়ন কিৰব পােৰ।
১৩৪. ‘সম য়’ আ ‘উ িশ াৰ ণগত মানদ িনধাৰণ’ এই অিভধা দুটা সংসদৰ বােব
সংৰি ত আ ক ীয় সূচীৰ ৬৬নং িব ৰ াৰা একেচ টয়াভােৱ পিৰেব ত। “সম য়”
মােন হেছ স িলত উে শ ৰ বােব সমগাঁথিন সৃ ৰ এক িবেশষ য়াস। “উ িশ াৰ
শি ক িত ানৰ ণগত মানদ িনধাৰণ” এই অিভধাই সম দশেৰ িবিভ িত ানৰ

মাজত সম য় ৰ া কৰাৰ য়াসক সূিচত কেৰ। বতমান “িশ া”ৰ ত ক আ ৰাজ
সমূহৰ মাজত আইন ণয়ন মতা িবতৰণৰ ত পযেব ণ কিৰেল দখা যায় য
কািৰকৰী িশ া, িচিকৎসা িশ া আ িব িবদ ালয় পয ায়ৰ িশ ােক সামিৰ সকেলা িশ াৰ
আইন ণয়ন মতাৰ ত ৰাজ আ ক ৰ মাজত সাদৃশ আেছ। িক , সমৱত সূচীৰ
২৫নং িব ত িনধাৰণ কৰাৰ দেৰ, এেনধৰণৰ মতা ক ীয় সূচীৰ ৬৩, ৬৪, ৬৫ আ
৬৬ নং িব ৰ অধীন। উ িশ াৰ মানদ িনধাৰণ কৰােটা ক ীয় চৰকাৰৰ দািয় আ
কােনা ৰাজ ই এই মানদ অৱনিমত কৰা উিচত নহয়।
*******
১৪৭. আন এটা উ ািপত যু হেছ য কৱল সমৱত সূচীৰ ২৫নং িব ৰ অধীনত
িব িবদ ালয় আিদত নামভিতৰ বােব আইন ণয়ন মতা ক আ ৰাজ উভয় চৰকাৰৰ
ওপৰত ন কৰা হেছ। সমৱত সূচীৰ ২৫নং িব আ পূবৰ ৰাজ সূচীৰ ১১নং িব ৰ
অধীনত ৰাজ চৰকােৰ িবিভ আইনৰ ণয়ন কিৰেছ, িযেয় অন ান িবষয়ৰ লগেত িবিভ
িত ানত নামভিত য়া িনয় ণ কেৰ। উদাহৰণ েপ, জৱাহৰলাল নহ ক
ৃ িষ
িব িবদ ালয় অিধিনয়ম, ৰাজীৱ গা ী ােদ ািগক অিধিনয়ম, ৰা য় িবিধ সনস ান (আইন
িত ান০ আিদ সমৱত সূচীৰ ২৫নং িব ৰ মতাৰ অধীনত ৰাজ চৰকােৰ াপন
কিৰিছল। এেকদেৰ ক ীয় চৰকােৰও ক ীয় পুঁ জেৰ চিল থকা িব িবদ ালয় সমূহৰ সেত
জিড়ত সমৱত সূচীৰ ২৫নং িব ৰ অধীনত উ িশ া স ক য় িবিভ আইন ণয়ন
কেৰ, যেন বাবাচােহব ভীমৰাও আে দকাৰ িব িবদ ালয় আইন, ১৯৯৪, মৗলানা আজাদ
ৰা য় উদু িব িবদ ালয় আইন, ১৯৯৬, ই ৰা গা ী ৰা য় জনজাতীয় িব িবদ ালয় আইন, ২০০৭ আিদ। ক ীয় পুঁ জেৰ চিল থকা আই. আই. ট., িন. আই. ট., জ. আই. িপ. এম.
ই. আৰ. আিদ িত ানৰ নামভিত য়া িনয় ণ কৰাৰ মতা ক ীয় চৰকাৰৰ থািকব
পােৰ িক ৰাজ ৰ অন ান িত ানৰ ত এই মতা নাথােক।
১৪৮. ওপৰৰ আেলাচনাৰ িত ল ৰািখ, ভােৱ ক’ব পািৰ য ৬৬নং িব ৰ
অধীনত ক ৰ মতা সম দশত দান কৰা িশ াৰ ৰক এেক প িদবৈল উ িশ াৰ
মানদ িনধাৰণ কৰাত সীমাব । এইদেৰ ৬৬নং িব ৰ পিৰসৰ ইয়াৰ ক
ৃ ত অথ “উ
িশ াৰ মানদ িনধাৰণ”ৰ মাজত সীমাব আ নামভিত য়া িনধাৰণৰ বােব নহয় বুিল
িবে ষণ কিৰব লািগব। কােনা কাৰণেত ৰাজ ক তৃতীয় সূচীৰ ২৫নং িব ৰ অধীনত আইন
ণয়নৰ মতাৰ পৰা ব ত কৰা নহয়। ইয়ােৰাপিৰ, উ িশ া দান কৰা িব িবদ ালয়
সমূহত নামভিত য়াৰ সেত জিড়ত।

১৪৯. ৰা জ ক উ িশ া দান কৰা িত ান সমূহত নামভিত য়া িনয় ণ
কিৰবৈল ৰাজ চৰকাৰক মতা দান কৰা িববািদত আইনখনৰ মতাৰ পিৰসৰ সমথন
কিৰবৈল মই ি ধােবাধ নকেৰা। মুঠৰ ওপৰত ৰাজ খেন ৰাজ খনৰ জনসাধাৰণৰ কল াণ আ
উ য়নৰ বােব দায়ব হাৱাৰ বােব িনজৰ ছা সমাজৰ কল াণৰ বােব েয়াজনীয় পদে প
লাৱা উিচত।
উ িশ া”ৰ খন ৰা ৰ বৃ আ উ য়নত ত ভােৱ ভাৱ পেলাৱা হাৱা
বােব, এেন পদে প হণ কৰােটা ৰা িবেশষািধকাৰ হ পেৰ িযেয় জনসাধাৰণৰ কল াণ
আ িবেশষৈক উ িশ া হণৰ ত আ ৱাই ল যায়। বা িৱকেত, নামভিত আ
মাছল ইত ািদৰ প িত িনধাৰণ কিৰবৈল ৰাজ চৰকাৰ, ক ীয় পুঁ জেৰ চিল থকা িত ান
যেন আই. আই. ট., এন. আই. ট. আিদৰ বািহেৰ, সই িনিদ ৰাজ খনত চিল থকা
িত ানসমূহ পিৰচালনা কৰা একমা স া হ’ব লােগ, কাৰণ কােনা িনিদ ৰাজ ৰ
জনসাধাৰণৰ েয়াজনীয়তা আ বষম সমূহৰ িবচাৰ সই িনিদ ৰাজ খনৰ বািহেৰ বেলগ
কােনােৱ কিৰব নাৱােৰ। ৰা জ ক বাড আ অন ান শাখাসমূহৰ পৰা ওলাই অহা ছা -
ছা ীসকলৰ বােব সম-পয ায়ৰ এখন ৰা জ ক আইেনেহ গিঢ় তিলব পােৰ।"
(v) িচ পুিণ িচিকৎসা মহািবদ ালয় আ হ েতল বনাম প াব ৰাজ আ
অন ান , এ. আই. আৰ. ২০১৮ এছ. িচ. ৩১১৯, ( “িচ পুিণ িচিকৎসা মহািবদ ালয় আ
হ েতল” ) গাচৰত এই ন ায়ালেয় এই িবষয়েটা িবেবচনা কেৰ য ৰাজ চৰকােৰ িচিকৎসা
মহািবদ ালয় এখনক এবাৰ দান কৰা অত াৱশ কীয়তাৰ মাণ-প ত াহাৰ কিৰব পােৰ নিক
আ এেন মতা ক ীয় আইেন িদয়া মতাৰ বিহভূত নিক। িয অ লত িচিকৎসা
মহািবদ ালয়খন াপন কৰাৰ াৱ িদয়া হেছ, সই অ লত ৰাজ চৰকােৰ এখন
অত াৱশ কীয়তাৰ মাণ-প দান কিৰব লািগব, িযেয় সই ৰাজ খনত, িচিকৎসা মহািবদ ালয়
এখনৰ েয়াজনীয়তা মাণ কিৰব। সংি ৰাজ চৰকােৰ জন াথৰ বােব িনিদ সংখ ক আসন
থকা িচিকৎসা মহািবদ ালয় াপনৰ বােব অত াৱশ কীয়তাৰ মাণ-প দান কৰাৰ িস া লাৱা
বুিল মাণ কিৰব লািগব, আ ইয়াৰ উপিৰও মহািবদ ালয়খন াপন কৰােটা স ৱপৰ বুিল মাণ
কিৰব লািগব। ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ১৯৫৬ৰ ১০(ক)ৰ অধীনত অনুমিত িবচািৰ, এখন
িচিকৎসা মহািবদ ালেয় িন ত কিৰবলগীয়া এই মাণ-প খন, ৰাজ চৰকােৰ পৰৱত সময়ত
বািতল কিৰব পােৰেন িক বুিল পৰী া কিৰ এই ন ায়ালেয় মত পাষণ কিৰেছ য অত াৱশ কীয়তাৰ
মাণ-প ৰ একমা উে শ হেছ ক ীয় চৰকােৰ ধাৰা ১০(ক)ৰ অধীনত কাম কিৰ এখন নতন
িচিকৎসা মহািবদ ালয় াপন বা মুকিল কিৰবৈল অনুমিত দানৰ বােব িস া হণ কৰা। এখন

িচিকৎসা মহািবদ ালয় াপন হাৱাৰ িপছত, ইয়াৰ কাম-কাজ, দশন, আনিক ীক
ৃ িত বািতল
হাৱাৈলেক কৱল ক ীয় আইনৰ িবধান সমূেহেহ িনয় ণ কিৰব পােৰ, বেলগ কােনা আইেন
নাৱােৰ। সেয়েহ, কৱল অত াৱশ কীয়তা মাণ-প দান কৰা ৰাজ চৰকাৰেক ধিৰ কােনা
ািধকাৰীক এেন কােনা মতা েয়াগ কিৰবৈল অনুমিত দান কৰা নহয়, িয মতাই ক ীয়
চৰকােৰ াপন কিৰবৈল অনুমিত দান কৰা িচিকৎসা মহািবদ ালয় এখন ব কিৰ িদব পােৰ।
তৃতীয় সূচীৰ ২৫নং িব ৰ অধীনৰ ৰা জ ক িবধানসভা সমূহৰ মতাৰ লগত থম
সূচীৰ ৬৬নং িব ৰ সংসদৰ মতাৰ লগত সংগিত ৰািখ এই ন ায়ালেয় তলত িদয়া ধৰেণ
পযেব ণ কেৰঃ-
“ভাৰতীয় সংিবধানৰ স ম অনুসূচীৰ থম সূচীৰ ৬৬নং িব ৰ অ গত
ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন (আই. এম. িচ. আইন) হেছ এখন স ূণ
আইন, িযেয় এই আইনখনৰ ১৯নং ধাৰা অনুসিৰ িচিকৎসা মহািবদ ালয় সমূহৰ
িত া, কায াৱলী, িশ াৰ মানদ আনিক িচিকৎসা মহািবদ ালয়ৰ ীক
ৃ িত
বািতলেক ধিৰ সমূহ কাম-কাজ পিৰচালনা কেৰ। সংসেদ ভাৰতীয় িচিকৎসা
পিৰষদ আইন ণয়ন কৰাৰ িপছত আ ৬৬নং িব ৰ অধীনত মতাৰ
েয়াক কৰাৰ পৰা ৰাজ সমূহৰ ২৫নং িব ৰ অধীনত িচিকৎসা িশ াৰ
ত আইন ণয়ন মতা অ াহ কৰা হয়।”
(vi) তািমলনাড িচিকৎসা িবষয়া স া বনাম ক ীয় চৰকাৰ (২০২১) ৬ এছ. িচ. িচ. ৫৬৮
( “তািমলনাড িচিকৎসা িবষয়া স া” ) গাচৰত এই ন ায়ালয়ৰ এক সাংিবধািনক িবচাৰপীেঠ এই
িবষয়েটা িবেবচনা কিৰিছল য ভাৰতীয় সংিবধানৰ আ ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ১৯৫৬ৰ
িবধানসমূহ আ লগেত ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ াতেকা ৰ িচিকৎসা িশ া অিধিনয়ম, ২০০০-
ৰ অধীনত ৰাজ ৰ িভতৰত চৰকাৰী সং া সমূহত কাম কিৰ থকা িচিকৎসা বৃি ধাৰী লাকসকলৰ
বােব, এখন ৰাজ ই াতেকা ৰ িচিকৎসা পাঠ মত নামভিতৰ বােব আসন সংৰ ণৰ বােব আইন
ণয়ন কৰাৰ আইনী মতা আেছ ন নাই? অন কথাত ক’বৈল গ’ ল, ন ায়ালয়ৰ স ুখত এইবুিল
যু উ াপন হিছল য াতেকা ৰ িড ী/ িডে ামা পাঠ মসমূহত ৰা জ ক কাটত ইিতমেধ
কমৰত িচিকৎসক সকলৰ বােব আসন সংৰ ণৰ বােব ৰাজ সমূহৰ আইন ণয়ন মতাৰ লগত
জিড়ত হয়েন।
এইে ত আেবদনকাৰী সকলৰ ধান যু আিছল য উ িশ া িত ান সমূহৰ
সম য় আ মানদ িনধাৰণ থম সূচীৰ ৬৬নং িব ৰ অধীনত ক ীয় একেচট য়া অিধকাৰৰ
িভতৰত পেৰ যিদও িচিকৎসা সৱা সমৱত সূচীৰ অধীন, িযেটা তৃতীয় সূচীৰ ২৫নং িব ৰ

অ গত। যিদও তৃতীয় সূচীৰ ২৫নং িব থম সূচীৰ ৬৬নং িব ৰ অধীনত আেছ, ৰাজ সমূহক িচিকৎসা পাঠ ম সমূহৰ নামভিত য়া আ ধৰণৰ ওপৰত আইন ণয়ন
মতাৰ পৰা ব ত কৰা নাই। এইে ত আেবদনকাৰী সকলৰ আপি আিছল য ইিতমেধ
কমৰত াথ সকলৰ বােব িচিকৎসা মহািবদ ালয় সমূহত াতেকা ৰ পাঠ মত আসন সংৰ ণ
কিৰবৈল ৰাজ চৰকাৰৰ মতা তৃতীয় সূচীৰ ২৫নং িব ত পাৱা যায়। ব ঃ মডাণ ডে ল
কেলজ। িযেহত ইিতমেধ কমৰত াথ সকলৰ বােব সংৰ ণৰ ব ৱ া কিৰবৈল ক ৰ কােনা
পূণাংগ আইন নািছল, সেয়েহ ইিতমেধ কমৰত াথ ৰ বােব সংৰ ণৰ ব ৱ া কিৰবৈল ৰাজ
চৰকাৰসমূহ মতা স হ’ব। যিদ সই খন পিৰচালনা কৰা ক ীয় আইন এখন নাথােক, তে ইিতমেধ কমৰত াথ সকলৰ বােব আসন সংৰ ণৰ বােব ৰাজ চৰকােৰ আইন ণয়ন
কিৰব পািৰব।
এই ন ায়ালেয় থম সূচীৰ ৬৬নং িব ৰ পিৰসৰ স েক আেলাচনা কিৰিছল আ
লগেত সই িব ৰ ত াতেকা ৰ িচিকৎসা পাঠ ম সমূহৰ নামভিত য়া আ ধৰণৰ
ওপৰত ৰা জ ক িবধান সভাক আইন ণয়ন মতাৰ পৰা ব ত কৰা হয় নিক বুিল উ ািপত
স েকও আেলাচনা কিৰিছল। এই ন ায়ালেয় মডাণ ডে ল কেলজৰ ত িদয়া িনেদশৰ
সংগ উে খ কিৰ, য’ত থম সূচীৰ ৬৬নং িব িনিদ আ সীিমত পিৰসৰৰ বুিল মত পাষণ
কৰা হিছল, ল কিৰিছল য উ িব িবেশষভােৱ আ একেচট য়াভােৱ উ িশ া আ
গেৱষণা িত ানৰ মানদ ৰ িনেদশাৱলীৰ সেত জিড়ত আ এেন িব ৰ পিৰসৰ, পৰী া
পিৰচালনা, পাঠ মৰ মাচল িনধাৰণ বা ছা -ছা ীৰ নামভিতৰ দেৰ িবষয়ৈলেক িবস্তৃত নহয়।
সেয়েহ, ঘাষণা কৰা হিছল য থম সূচীৰ ৬৬নং িব ৰ অধীনত মতা েয়াগ কিৰেল
ক ই সংৰ ণ/ সংৰ ণৰ শতাংশ আ ৰা জ ক কাটাৰ িভি ত নামভিতৰ ধৰণ স েক কােনা
ব ৱ া কিৰব নাৱােৰ, িযেবাৰ মতা তৃতীয় সূচীৰ ২৫নং িব ৰ অধীনত ৰাজ সমূহক দান
কৰা হয়।
ইয়াৰ উপিৰও, ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ১৯৫৬ আ িবেশষভােৱ ইয়াৰ ৩৩নং
ধাৰাক উে খ কিৰ, িযেয় পিৰষদৰ অিধিনয়ম ণয়ন মতাৰ ব ৱ া কেৰ, এই ন ায়ালেয়
মতেপাষণ কেৰ য উ িবধােন িচিকৎসা পাঠ মৰ ত িনয়ম ণয়ন কিৰবৈল কােনা কতৃ
বা মতা দান নকেৰ। সেয়েহ খন পিৰচালনা কৰা ক ীয় আইন নাথািকেল তৃতীয় সূচীৰ
২৫নং িব ৰ আধাৰত আইন ণয়ন কিৰ সংৰ ণৰ ব ৱ া কৰােটা ৰাজ চৰকাৰৰ বােব মুকিল
হ’ব। ন ায়ালয় এই িস া ত উপনীত হয় য থম সূচীৰ ৬৬নং িব েটা এটা সীিমত পিৰসৰৰ

অিত বিশ পূণ িব আ উ িব ৰ অধীনত ইিতমেধ কমৰত াথ ৰ বােব সংৰ ণৰ
ত কােনা িবধানৰ ব ৱ া কিৰব নাৱািৰ; তেন িবষয়ত আইন ণয়নৰ মতা সংিবধানৰ
স ম অনুসূচীৰ অ গত তৃতীয় সূচীৰ ২৫নং িব ৰ অ গত।
ন ায়াধীশ অিন বােস এটা পৃথক িক সমৱত ৰায়দানত ল কিৰিছল য িযসকল
ছা -ছা ীেয় ইিতমেধ কমৰত ছা -ছা ীৰ বােব সংৰ ণৰ অংশ িহচােপ াতেকা ৰ পাঠ মত
নামভিত লাভ কিৰব, তওঁেলাকক হয়েতা স ূণ েপ যাগ তাৰ এেকধৰণৰ, মাপকা ঠৰ ওপৰত
িভি কিৰ নামভিত কৰা নহ’ব আ এইেটােৱ িকছ পিৰমােণ িচিকৎসা িশ াৰ সামি ক মানদ ৰ
ওপৰত ভাৱ পলাব পােৰ, থম সূচীৰ ৬৬নং িব ত থকা “মানদ ” অিভধােটাক ইয়াৰ
আধাৰত ব াখ া কৰা অনুিচত। থম সূচীৰ ৬৬নং িব ত থকা “মানদ ৰ সম য় আ িনধাৰণ”
বাক াংশেটাক িশ াৰ মানদ আ অন ান িত ানগত মানদ িহচােপ ব াখ া কিৰব লােগ, িযেবাৰ পালন কিৰব লািগব। সেয়েহ, এইবুিল মতেপাষণ কৰা হিছল য ইিতমেধ কমৰত াথ ৰ
বােব সংৰ ণ, থম সূচীৰ ৬৬নং িব ৰ অধীনত কােনা কােৰ িনয় ণ কৰা নহ’ব।
১৬) ওপেৰা আেলাচনাৰ কথা মনত ৰািখ আিম এই আপীলসমূহৰ সেত াসংিগক
িবধানসমূহৰ আচিন িবেবচনা কিৰবৈল আগবািঢ়ম ।
১৬.১. তৃতীয় সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ অধীনত সামিৰ লাৱা আইন ণয়ণৰ িবষয়সমুহ থম সূচীৰ
৬৩, ৬৪, ৬৫ আ ৬৬ নং িব ৰ অধীন ।গিতেক এটা িব বা িবধান আন এটাৰ "Subject to" (‘অধীন ') বুিল িয ভাৱ আেছ তাক িব ািৰতভােৱ আেলাচনা কৰােটা েয়াজনীয় । কৰ
আইন অিভধানৰ মেত, (৫ম সং ৰণ, পৃ া ১২৭৮) "Subject to" (অধীন ) ৰ অথ হ'ল “দায়ব , তল টয়া, অধীন , িন খাপৰ, আ াকাৰী, শািসত বা ভািৱত।” তলত উে খ কৰা গাচৰৰ
িস া সমূেহ "Subject to" (অধীন ) বাক াংশেটাৰ ওপৰত উে খ কৰা অথসমূহৰ ব াখ া
আগবঢ়াব: i) K.R.C.S. Balakrishna Chetty & Sons & Co. vs. The State of Madras, AIR
1961 SC 1152, (“K.R.C.S. Balakrishna Chetty & Sons & Co.”) গাচৰত এই ন ায়ালেয়
পযেব ণ কিৰিছল য- "Subject to" (অধীন )বাক াংশই আইনখনৰ উে শ
কাযকৰী কৰাৰ কথা উে খ কেৰ আ বাক াংশেটাৰ স ঠক অথ হ'ল, "চতসােপ "। ii) এেকদেৰ The South India Corporation (P) Ltd. vs. The Secretary, Board of Revenue Trivandrum and Ors., AIR 1964 SC 207, (“The South India
Corporation (P) Ltd.”) গাচৰত এই ন ায়ালেয় পযেব ণ কিৰিছল য- "Subject to"

(অধীন ) বাক াংশই এটা িবধােন আন এটা িবধান বা অন িবধানসমুহৰ বােব ান সৃ
কৰাৰ ধাৰণােটা বুজায়, যাৰ অধীনত ইয়াক এক িবষয় কৰা হয় । "Subject to" (অধীন )
বাক াংশৰ এই উপলি K.T. Plantation (P) Ltd. vs. State of Karnataka, (2011) 9
SCC 1, (“K.T. Plantation (P) Ltd.”) গাচৰ টাত লাৱা িস া ত িন ত কৰা হেছ৷ iii) Ashok Leyland Ltd. vs. State of Tamil Nadu and Anr., (2004) 3 SCC
1, (“Ashok Leyland Ltd.”) গাচৰত এই ন ায়ালেয় পযেব ণ কিৰিছল য- "Subject to" (অধীন ) হেছ এেন এক উ যাৰ াৰা সীমাব তা কাশ কৰা হয়।”
১৬.২ এই গাচৰৰ তথ অনুসিৰ "অসম আইন" খন " ক ীয় আইন" খনৰ িবধানসমুহৰ অধীন
হ’ব । কাৰণ "অসম আইন" খন তৃতীয় সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ িভি ত ণয়ণ হ’ব বুিল উে খ কৰা
হেছ, আ উ িব ৰ অধীনত ৰা জ ক িবধানসভাৰ মতা থম সূচীৰ ৬৩, ৬৪, ৬৫ আ
৬৬ নং িব সােপে সীিমত পিৰসৰত সীমাব কৰা হেছ ।
১৬.৩. য’ত এটা িব আন এটা িব ৰ অধীন কৰা হয়, তাৰ অথ হ’ল পূবৰ িব ৰ পিৰসৰৰ
বািহৰত, পৰৱত িব ৰ াৰা সামিৰ লাৱা িবধানৰ এটা িবষয় উপযু িবধানসভাই িবেশষভােৱ
মাকািবলা কিৰবৈল সংৰি ত কৰা হেছ। বতমানৰ াপটত তৃতীয় সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ
অধীনত সামিৰ লাৱা আইন ণয়নৰ খন থম তািলকাৰ ৬৬ নং িব ৰ অধীন । ইয়াৰ
অথ হ’ব য তৃতীয় সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ পিৰসৰৰ িভতৰত থম সূচীৰ ৬৬ নং িব ৰ াৰা
সামিৰ লাৱা িবধানৰ এটা পিৰসৰ সংসেদ মাকািবলা কিৰবৈল সংৰি ত কিৰ ৰখা হেছ। সেয়েহ
থম সূচীৰ ৬৬ নং িব ৰ অধীনত ণয়ন কৰা ক ীয় আইনখেন সামিৰ লাৱা পিৰসৰ তৃতীয়
সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ পিৰসৰৰ বািহৰত ৰখা হেছ আ সংসেদ মাকািবলা কিৰবৈল সংৰি ত
কৰা হেছ । সই আইন ণয়নৰ পিৰসৰেনা িক সইেটা আিম িচনা কিৰব লািগব । আিম ক
আ ৰাজ উভেয় ণয়ন কৰা আইন িবেবচনা কিৰ উ কায ব ৱ া হণ কিৰবৈল আগবািঢ়ম।
ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ১৯৫৬ (আই. এম. িচ. আইন, ১৯৫৬) ( ক ীয় আইন)
১৭. ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ১৯৫৬ ( ‘আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬’ )ৰ াসংিগক
িবধানসমূহ তলত িদয়া ধৰেণ পঢ়া হল-
াৱনা- ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদৰ পুনগঠন, ভাৰতৰ িচিকৎসা প ীয়ণ আ ইয়াৰ
সেত জিড়ত িবষয়সমূহৰ বােব ৰ ণােব ণৰ ব ৱ া কৰা আইন।

***
“২. সং াসমূহ- এই আইনত, যিদেহ সংগেতা আন ত েয়াজনীয় নহয়,-
(ক) "অনুেমািদত িত ান" মােন িব িবদ ালেয় ীক
ৃ িত দান কৰা িচিকৎসালয়, া
ক বা অন ান এেন িত ানক বুজায়, য'ত কােনা ব েয় তওঁক কােনা িচিকৎসা
অহতা দান কৰাৰ পূেব তওঁ অধ য়ন কৰা পাঠ মৰ বােব যিদেহ িকবা িশ ণৰ
েয়াজন হয় তাক হণ কিৰব পােৰ;
***
(ঘ) “ভাৰতীয় িচিকৎসা প ী” মােন পিৰষেদ পিৰচালনা কৰা িচিকৎসা প ীক বুজায়;
(ঙ) “িচিকৎসা িত ান” মােন ভাৰতৰ িভতৰত বা ভাৰতৰ বািহৰৰ িযেকােনা িত ানক
বুজায়, িযেয় িচিকৎসা িব ানৰ িড ী, িড মা বা অনু াপ দান কেৰ;
(চ) “িচিকৎসা” ৰ অথ হ’ল আধুিনক ব ািনক িচিকৎসা িযেয় শল িচিকৎসা আ সূিত
িচিকৎসােক আিদ কিৰ সকেলা িচিকৎসােক সামিৰ লয়, িক ইয়াত প িচিকৎসা আ
ইয়াৰ অে াপচাৰ অ ভ কৰা হাৱা নাই;
***
(জ) “ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা” মােন অনুসূচীসমূহত অ ভ িযেকােনা িচিকৎসাৰ
অহতাক বুজায়;
***
(ট) “ৰা জ ক িচিকৎসা প ীয়ণ” মােন িচিকৎসকৰ প ীয়ণ িনয় ণ কৰাৰ বােব কােনা
ৰাজ ত সই সময়ত বলবৎ থকা িযেকােনা আইনৰ অধীনত পিৰচািলত প ী;
***
১০ক. নতন িচিকৎসা মহািবদ ালয় াপনৰ বােব আ নতন পাঠ ম বােব
অনুমিত-
(১) এই আইন বা আপাততঃ বলবৎ থকা আন কােনা আইনত সি িৱ িযেকােনা কথাৰ
উে খ থকা সে ও-
(ক) কােনা ব েয় িচিকৎসা মহািবদ ালয় াপন কিৰব নাৱািৰব; অথবা
(খ) কােনা িচিকৎসা মহািবদ ালেয়—
(i) নতন বা উ িশ াৰ পাঠ ম অথবা িশ ণ ( াতেকা ৰ পাঠ ম বা িশ ণ) ৰ
সুচনা কিৰব নাৱািৰব যাৰ জিৰয়েত এেন পাঠ মৰ বা এেন িশ ণ া ছা ই িযেকােনা
ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতাৰ বােব যাগ তা অজন কিৰবৈল স ম হব; অথবা

(ii) এই ধাৰা অনুসিৰ ক ীয় চৰকাৰৰ পূবৰ অনুমিতৰ অিবহেন কােনা িচিকৎসা
মহািবদ ালেয় কােনা িশ া বা িশ ণৰ পাঠ মত ( াতেকা ৰ িশ া বা িশ ণেক
ধিৰ) ইয়াৰ নামভিত আসনৰ সংখ া বৃ কিৰব নাৱািৰব ।
ব াখ া ১.-এই ধাৰাত “ব ” শ ই িযেকােনা িব িবদ ালয় বা ন াসক অ ভ কেৰ যিদও
ক ীয় চৰকাৰক অ ভ নকেৰ।
ব াখ া ২.-এই ধাৰাৰ উে শ অনুসিৰ িচিকৎসা মহািবদ ালয়ত কােনা িশ া বা িশ ণৰ
পাঠ ম ( াতেকা ৰ িশ া বা িশ ণেক ধিৰ)ৰ সেত জিৰত “নামভিত আসনৰ
সংখ া”ৰ অথ হ’ল এেন পাঠ ম বা িশ ণত নামভিতৰ বােব পিৰষেদ সমেয় সমেয়
িনধাৰণ কৰা সবািধক ছা -ছা ীৰ সংখ া ।
১০খ. িচিকৎসাৰ অহতাৰ ীক
ৃ িত িনিদয়া িনিদ —
(১) ধাৰা ১০ক ৰ িবধান অনুসিৰ ক ীয় চৰকাৰৰ পৰা আগতীয়া অনুমিত অিবহেন যিদ
কােনা িচিকৎসা মহািবদ ালয় াপন কৰা হয়, তেন িচিকৎসা মহািবদ ালয়ৰ কােনা ছা ক
দান কৰা িযেকােনা িচিকৎসা অহতা এই আইনৰ উে শ অনুসিৰ ীক
অহতা হ'ব নাৱািৰব।
(২) কােনা িচিকৎসা মহািবদ ালেয় ধাৰা ১০ক ৰ িবধান অনুসিৰ ক ীয় চৰকাৰৰ আগতীয়া
অনুমিত অিবহেন যিদ কােনা নতন বা উ িশ া বা িশ ণৰ পাঠ ম (অধ য়ন বা
িশ ণৰ াতেকা ৰ পাঠ মক সংল কিৰ) আৰা কিৰেল, তেন িচিকৎসা
মহািবদ ালয়ৰ কােনা ছা ক তেন িশ া বা িশ ণৰ িভি ত দান কৰা িযেকােনা
িচিকৎসা অহতা এই আইনৰ উে শ অনুসিৰ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা হ'ব নাৱািৰব।
(৩) কােনা িচিকৎসা মহািবদ ালেয় ধাৰা ১০ক ৰ িবধান অনুসিৰ ক ীয় চৰকাৰৰ আগতীয়া
অনুমিত অিবহেন যিদ িযেকােনা িশ া বা িশ ণৰ পাঠ মত আসনৰ সংখ া বৃ কেৰ, তেন বৃ ৰ িভি ত দান কৰা িযেকােনা িচিকৎসা অহতা এই আইনৰ উে শ অনুসিৰ
ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা হ'ব নাৱািৰব।
ব াখ া-এই ধাৰাৰ উে শ অনুসিৰ আসনৰ সংখ া বৃ ৰ িভি ত িচিকৎসাৰ অহতা দান
কৰা ছা ক িচনা কৰাৰ মাপকাঠ িনধাৰণ কিৰ িদয়া ধৰেণ হ’ব।
***
১১) ভাৰতত িব িবদ ালয় বা িচিকৎসা িত ােন দান কৰা িচিকৎসা অহতাৰ
ীক
ৃ িত -
(১) ভাৰতৰ িযেকােনা িব িবদ ালয় বা িচিকৎসা িত ােন দান কৰা িচিকৎসা অহতা,

িযেবাৰ থম অনুসূচীত অ ভ কৰা হেছ, সইেবাৰ এই আইনৰ উে শ অনুসিৰ
ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা হ’ব।
(২) ভাৰতৰ িযেকােনা িব িবদ ালয় বা িচিকৎসা িত ােন, িযেয় থম অনুসুচীত অ ভ
নােহাৱা িচিকৎসা অহতা দান কেৰ, তেন অহতাৰ ীক
ৃ িত পাবৈল সই িব িবদ ালয় বা
িত ােন ক ীয় চৰকাৰৰ ওচৰত আেবদন কিৰব পােৰ, আ ক ীয় চৰকােৰও পিৰষদৰ
লগত আেলাচনা কিৰ চৰকাৰী ৰাজপ ত অিধসূচনাৰ জিৰয়েত থম অনুসুচী এেনদেৰ
সংেশাধন কিৰ পােৰ যােত তাত সই অহতা অ ভ কৰা হয়, আ এেন িযেকােনা
অিধসূচনাৰ জিৰয়েত এইেটাও িনেদশ িদব পােৰ য এেন িচিকৎসা অহতা থম অনুসুচীৰ
শষৰ ত অ ভ কৰা হওক আ সই অহতা এক িনিদ তািৰখৰ িপছত াহ
কিৰেলেহ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা হ'ব ।
***
১৩) িকছমান িচিকৎসা িত ােন দান কৰা িচিকৎসা অহতাৰ ীক
ৃ িত, িযেয়
দান কৰা অহতা থম বা ি তীয় অনুসুচীৰ অ ভ নহয় -
(১) ভাৰতৰ িচিকৎসা িত ানসমূেহ দান কৰা িচিকৎসা অহতাসমূহ িযেবাৰ থম
অনুসূচীত অ ভ নহয় আ িযেবাৰ তৃতীয় অনুসূচীৰ থম খ ত অ ভ কৰা হেছ, সইেবােৰা এই আইনৰ উে শ অনুসিৰ ীক
(২) ভাৰতৰ এজন নাগিৰকক দান কৰা িচিকৎসা অহতা-
(ক) বতমান পািকস্হানৰ অ গত িচিকৎসা িত ানসমূেহ ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগ ৰ
আগেত দান কৰা িচিকৎসা অহতা, আ
(খ) তৃতীয় অনুসুচীৰ থম খ ত অ ভ কৰা িচিকৎসা িত ানসমূেহ, িযেবাৰ বতমান
েদশৰ অ গত, ১৯৩৭ চনৰ এি ল মাহৰ থম তািৰখৰ আগেত দান কৰা িচিকৎসা
অহতাও এই আইনৰ উে শ অনুসিৰ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা হ'ব।
(৩) ক ীয় চৰকােৰ চৰকাৰী ৰাজপ ত অিধসূচনাৰ যােগিদ ওপৰত উে খ কৰা তািৰখৰ
পূেব ভাৰতৰ বািহৰৰ িচিকৎসা িত ানসমূেহ দান কৰা িচিকৎসা অহতাসমূহ িযেবাৰ
তৃতীয় অনুসূচীৰ ি তীয় খ ত অ ভ কৰা হেছ, সইেবােৰা এই আইনৰ উে শ
অনুসিৰ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা হ’ব, িক এেনক
ু ৱা অহতাস কােনা ব েয়
কােনা ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত নামভিতৰ অিধকাৰী নহ’ব যিদেহ তওঁ ভাৰতৰ নাগিৰক
নহয় আ সই অহতা লাভ কৰাৰ িপছত দশত বলবৎ থকা িবিধ আ অিধিনয়ম অনুসিৰ

েয়াজনীয় ব ৱহািৰক িশ ণ হণ কৰা নাই, বা যিদ তওঁ সই দশত কােনা ব ৱহািৰক
িশ ণ লাৱা নাই িক তওঁ তেনক
ু ৱা িনধািৰত ব ৱহািৰক িশ ণ হণ কিৰেছ।
***
১৫. নামভিত কিৰবলগীয়া সূচীসমূহত অহতা থকা ব ৰ অিধকাৰ-
(১) এই আইনৰ অন ান িবধানসমূহৰ অধীনত, সূচীসমূহত অ ভ িচিকৎসা অহতাসমূহ
িযেকােনা ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত নামভিতৰ বােব পযা অহতা হ’ব। (২) ২৫ নং ধাৰাত
উে খ কৰা অনুসিৰ, ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত নামভিত থকা িচিকৎসকৰ বািহেৰ আন
কােনা ব েয়,-
(ক) িচিকৎসক বা অে াপচাৰ িবেশষ অথবা (িযেকােনা অন পদবীৰ জিৰয়েত) ানীয়
বা অন কতৃপ ৰ াৰা পিৰচািলত চৰকাৰী অথবা অন কােনা িতস্হানৰ কাযভাৰ হণ
কিৰব নাৱািৰব;
(খ) িযেকােনা ৰাজ ত িচিকৎসা সৱা আগবঢ়াব লািগব;
(গ) িচিকৎসা বা শািৰিৰক সুস্হতাৰ মাণপ বা অন কােনা আইন অনুসিৰ েয়াজন
সােপে অন কােনা মাণপ ত া ৰ বা ত ািয়ত কৰাৰ অিধকাৰ থািকব;
(ঘ) ভাৰতীয় মাণ আইন, ১৮৭২ (১৮৭২ চনৰ ১) ধাৰা ৪৫ অনুসিৰ িচিকৎসা িব ানৰ
সেত জিড়ত িযেকােনা িবষয়ত িবেশষ িহচােপ কােনা চৰৎহাল বা িযেকােনা আদালতত
সা দান কৰাৰ অিধকাৰ া হব ।
(৩) উপ-ধাৰা (২)ৰ কােনা িবধান উলংঘা কিৰ কাম কৰা িযেকােনা ব ক শা িহচােপ
এবছৰৈলেক কাৰাদ ৰ অথবা এক হাজাৰ টকা পয জিৰমনা, অথবা দুেয়াটা শা েয়
িদয়া হ’ব।
***
১৯ক.- িচিকৎসা িশ াৰ নূন তম মানদ –
(১) পিৰষেদ ভাৰতৰ িব িবদ ালয় বা িচিকৎসা িত ানসমূেহ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা
( াতেকা ৰ িচিকৎসা অহতাৰ বািহেৰ) দানৰ বােব েয়াজনীয় িচিকৎসা িশ াৰ নূন তম
মানদ িনধাৰণ কিৰব পােৰ।
(২) পিৰষেদ খচৰা অিধিনয়মসমুহ আ ইয়াৰ পৰৱত সকেলা সংেশাধনীৰ িতিলিপ
সকেলা ৰাজ চৰকাৰক দান কিৰব লািগব আ পিৰষেদ উ িনয়মাৱলী বা ইয়াৰ

িযেকােনা সংেশাধনী, িযেটা েযায হয়, অনুেমাদনৰ বােব ক ীয় চৰকাৰৰ ওচৰত দািখল
কৰাৰ আগেত কােনা ৰাজ চৰকাৰৰ পৰা ওপেৰা িতিলিপ সমূহ দান কৰাৰ
িতিনমাহৰ িভতৰত লাভ কৰা ম ব সমুহ িবেবচনা কিৰব লািগব ।
(৩) সিমিতখেন অিধিনয়মসমুহৰ কাযকািৰতা স েক সমেয় সমেয় পিৰষদক িতেবদন
িদব আ সিমিতেয় পিৰষদক েয়াজনীয় বুিল ভবা অিধিনয়মসমুহৰ সংেশাধনীৰ পৰামশ
িদব পােৰ।
২১. ভাৰতীয় িচিকৎসা প ী-
(১) পিৰষেদ িনধািৰত প িতেৰ িচিকৎসকলৰ বােব ভাৰতীয় িচিকৎসা প ী নােমেৰ এক
প ীৰ ব ৱ া কিৰব িযখনত সই সকল ব ৰ নাম অ ভ হ’ব িযসকেল কােনা
ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত আপাততঃ নামভিত কিৰেছ আ তওঁেলাকৰ ীক
ৃ িত া
িচিকৎসা অহতা আেছ।
(২) পিৰষদৰ প ীয়কৰ কতব হব য এই আইনৰ িবধান আ পিৰষেদ িদয়া িযেকােনা
আেদশ অনুসিৰ ভাৰতীয় িচিকৎসা প ীখন পিৰচালনা কিৰব আ সমেয় সমেয় প ীখন
সংেশাধন কিৰ ভাৰতীয় গেজট আ িনধািৰত কৰা অন ান প িতেৰ কাশ কিৰব ।
(৩) এেন প ীক ভাৰতীয় সা আইন, ১৮৭২ (১৮৭২ চনৰ ১) অনুসিৰ ৰাজ ৱা নিথ
িহচােপ গণ কৰা হ’ব আ ভাৰতৰ ৰাজপ ত কািশত িতিলিপৰ াৰা মািণত হ’ব
পােৰ।
২২) ৰা জ ক িচিকৎসা প ীৰ িতিলিপ যাগান -
এই আইন ৱতন হাৱাৰ িপছত অিত সানকােল আ তাৰ পৰৱত িত বছৰৰ এি ল
মাহৰ থম তািৰখৰ িপছত িতখন ৰা জ ক িচিকৎসা পিৰষেদ ৰা জ ক িচিকৎসা প ীৰ
ছয়টা িতিলিপ পিৰষদক যাগান ধিৰব লািগব আ ৰা জ ক িচিকৎসা পিৰষদৰ িতজন
প ীয়েক ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত সমেয় সমেয় কৰা সকেলা সংেযাজন আ অন ান
সংেশাধনীৰ িবষেয় পলম নকৰাৈক পিৰষদক অৱগত কিৰব লািগব।
২৩) ভাৰতীয় িচিকৎসা প ীত প ীয়ণ -
পিৰষদৰ প ীয়েক কােনা ব ৰ ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত নাম প ীয়ণ কৰাৰ িতেবদন
লাভ কিৰেল বা কােনা ব েয় িনধািৰত প িতেৰ আেবদন কিৰেল সই ব ৰ নাম
ভাৰতীয় িচিকৎসা প ীত অ ভ কিৰব ।
যিদেহ প ীয়কজন সংি ব জন ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতাস বুিল স হয়।

১৭.১. ওপৰত উে খ কৰা িবধানসমূহৰ সংযু পঠনত মন কিৰবলগীয়া য আই.এম.িচ.
আইন, ১৯৫৬, এেন এখন আইন িযখেন ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ পুনৰ গঠন আ ভাৰতীয়
িচিকৎসা প ী আ ইয়াৰ সংল িবষয়ৰ ত াৱধানৰ ব ৱ া কৰাৰ উে েশ েৰ ১৯৩৩ চনৰ পূবৰ
আইনখন বািতল কিৰিছল। এই গাচৰত এই আইনৰ অধীনৰ দুটা উে খেযাগ িবধান িবেবচনাৰ
েয়াজন: থমেটা হেছ ধাৰা ১০এ আ ি তীয়েটা হেছ ধাৰা ১৫ । িক এই দুই ধাৰা িবতংভােৱ
িবেবচনা কৰাৰ সময়ত আই.এম.িচ.আইন, ১৯৫৬ ৰ অন ান াসংিগক িবধানসমূহৰ উে খ
কৰােটা েয়াজনীয় হ’ব ।
১৭.২. ধাৰা ২(ঙ)ত উে খ থকা নতন িচিকৎসা িত ান স্হাপনৰ ত ধাৰা ১০ক
াসংিগক হ পেৰ । ইয়াৰ আৰ িণ এটা নন্-অবে দফােৰ হেছ আ এইদেৰ িলখা হেছ য-
আই.এম.িচ.আইন, ১৯৫৬ বা আপাততঃ বলবৎ থকা আন কােনা আইনত সি িৱ থকা িযেকােনা
কথাৰ উপিৰও, (ক) কােনা ব েয় িচিকৎসা মহািবদ ালয় াপন কিৰব নাৱািৰব; অথবা (খ)
কােনা িচিকৎসা মহািবদ ালেয়—
(i) নতন বা উ িশ াৰ পাঠ ম অথবা িশ ণ ( াতেকা ৰ পাঠ ম বা িশ ণ) ৰ
সুচনা কিৰব নাৱািৰব যাৰ জিৰয়েত এেন পাঠ মৰ বা এেন িশ ণ া ছা ই িযেকােনা
ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতাৰ বােব যাগ তা অজন কিৰবৈল স ম হব । অথবা
(ii) এই ধাৰা অনুসিৰ ক ীয় চৰকাৰৰ পূবৰ অনুমিতৰ অিবহেন কােনা িচিকৎসা
মহািবদ ালেয় কােনা িশ া বা িশ ণৰ পাঠ মত ( াতেকা ৰ িশ া বা িশ ণেক
ধিৰ) ইয়াৰ নামভিত আসনৰ সংখ া বৃ কিৰব নাৱািৰব ।
ব াখ া ১ আ ব াখ া ২ য় েম “ব ” আ “ভিত মতা” উ দুটা সং ািয়ত কিৰেছ ।
যিদও, “িচিকৎসা িত ান” উ েটা ধাৰা ২(ঙ)ত িযেকােনা িত ানক বুজাবৈল সং ািয়ত কৰা
হেছ, িযেটা িত ােন ভাৰতৰ িভতৰত বা বািহৰত িচিকৎসা িব ানৰ িড ী, িড মা বা অনু াপ
দান কেৰ, “িচিকৎসা মহািবদ ালয়” উ েটাৰ কােনা সং া িদয়া হাৱা নাই। িক আমাৰ দৃ ত
উ উ েবাৰ এটাৰ লগত আনেটা জিৰত কিৰ পিঢ়ব পািৰ । ১৯৯৩ চনৰ আইনখনৰ াৰাই ধাৰা
১০ক ২৭.০৮.১৯৯২ৰ পৰা কাযকৰী হাৱাৈক সংেযাজন কৰা হিছল।
১৭.৩. এইদেৰ আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ৰ সংেশাধনীৰ াৰা ভাৰতত িযেকােনা িচিকৎসা
িত ান/মহািবদ ালয় খালাৰ স ভত এক ন জৰ সৃ কৰাৰ বােব এটা চত অ ভ কৰা হেছ
আ সইেটা হ’ল ধাৰা ১০ক ত িনধািৰত কিৰ িদয়া প িত অনুসিৰ ক ীয় চৰকাৰৰ পৰা

আগিতয়া অনুমিত িবচৰা । দৰাচলেত এই কথােটা ধাৰা ১০খ পিঢ়েল হ পেৰ য’ত কাৱা হেছ
য যিদ ধাৰা ১০ক ৰ িবধান অনুসিৰ িত া কৰা িচিকৎসা মহািবদ ালয়ৰ কােনা ছা ক িচিকৎসা
অহতা দান কৰা হয়, তে উ আইনৰ অধীনত এেন কােনা অহতাক ীক
ৃ িত িদয়া নহ’ব ।
ধাৰা ২(জ)ত সং ািয়ত কৰা বাক াংশ “ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা” মােন অনুসূচীসমূহত
অ ভ িযেকােনা িচিকৎসাৰ অহতাক বুজায় । আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ ৰ িতিনটা অনুসূচী
আেছ। থম অনুসূচীত ভাৰতৰ িব িবদ ালয় বা িচিকৎসা িত ানসমূেহ দান কৰা ীক
ৃ িত া
িচিকৎসা অহতাৰ িবষয়ক সামিৰ লাৱা হেছ। ি তীয় অনুসূচীত ভাৰতৰ বািহৰৰ িচিকৎসা
িত ানসমূেহ দান কৰা ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতাৰ কথা কাৱা হেছ আনহােত তৃতীয়
অনুসূচীত থম অনুসূচীত অ ভ নােহাৱা িচিকৎসা িত ানসমূেহ দান কৰা ীক
ৃ িত া
িচিকৎসা অহতাৰ িবষয়ক সামিৰ লাৱা হেছ ।
১৭.৪. এই সংগত ১১ আ ১৩ নং ধাৰাও াসংিগক। ধাৰা ১১ৰ উপধাৰা (১)ত উে খ আেছ
য ভাৰতৰ কােনা িব িবদ ালয় বা িচিকৎসা িত ােন দান কৰা িচিকৎসা অহতা িযেবাৰ থম
অনুসূচীত অ ভ , সই অহতা উ আইনৰ উে শ অনুসিৰ ীক
ধাৰা ১১ৰ উপ-ধাৰা(২) তাৎপযপূণ কাৰণ ইয়াত কাৱা হেছ য-ভাৰতৰ িযেকােনা িব িবদ ালয় বা
িচিকৎসা িত ােন, িযেয় থম অনুসুচীত অ ভ নােহাৱা িচিকৎসা অহতা দান কেৰ, তেন
অহতাৰ ীক
ৃ িত পাবৈল সই িব িবদ ালয় বা িত ােন ক ীয় চৰকাৰৰ ওচৰত আেবদন কিৰব
পােৰ, আ ক ীয় চৰকােৰও পিৰষদৰ লগত আেলাচনা কিৰ চৰকাৰী ৰাজপ ত অিধসূচনাৰ
জিৰয়েত থম অনুসুচী এেনদেৰ সংেশাধন কিৰ পােৰ যােত তাত সই অহতা অ ভ কৰা হয়, আ এেন িযেকােনা অিধসূচনাৰ জিৰয়েত এইেটাও িনেদশ িদব পােৰ য এেন িচিকৎসা অহতা
থম অনুসুচীৰ শষৰ ত অ ভ কৰা হওক আ সই অহতা এক িনিদ তািৰখৰ িপছত
াহ কিৰেলেহ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা হ'ব । আনহােত, ১৩(১)নং ধাৰাত উে খ আেছ য
ভাৰতৰ িচিকৎসা িত ানসমূেহ দান কৰা িচিকৎসা অহতাসমূহ িযেবাৰ থম অনুসূচীত
অ ভ নহয় আ িযেবাৰ তৃতীয় অনুসূচীৰ থম খ ত অ ভ কৰা হেছ, সইেবােৰা এই
আইনৰ উে শ অনুসিৰ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা হ’ব। এইেবাৰ হেছ ভাৰতৰ িবিভ ৰাজ
আ ভাৰতৰ পূবৰ েদশসমুহৰ এল. এম. িপ. (লাইেচ ড মিডেকল ক টচনাৰ-
অনু াপ ধাৰী িচিকৎসােসৱী)ৰ দেৰ িচিকৎসা অহতা। তৃতীয় অনুসুচীেটা হল আই.এম.িচ.আইন, ১৯৫৬ বলবৎ কৰাৰ পূেব ীক
ৃ িত া িচিকৎসা িব ানৰ পাঠ মৰ িবষেয়, আনহােত থম
অনুসূচীত উে খ থকা িত ানসমূেহ দান কৰা পাঠ মসমূহ উ আইনৰ অধীনত ীক
ৃ িত া

হ আেছ ।
১৭.৫. ধাৰা ১১ আ ১৩ -ৰ আইনৰ ধাৰা ১৫-ৰ ওপৰত ভাৱ আেছ। ধাৰা ১৫-ত কাৱা হেছ
য, আইনখনত সি িব অন ান ব ৱ াসােপে , অনুসূচীত অ ভ িচিকৎসা অহতা িযেকােনা
ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত নামভিতৰ বােব পযা অহতা হ'ব। লগেত, ধাৰা ২৫-ত উে খ কৰা
অনুসিৰ, ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত নামভিত কৰা িচিকৎসা সৱা দানকাৰীসকলৰ বািহেৰ আন
কােনা ব েয়, আন কােনা ৰাজ ত িচিকৎসা সৱা দান কিৰব নাৱািৰব বা িযেকােনা আইনৰ
াৰা েয়াজনীয় িচিকৎসা বা সু তা মাণপ (িফটেনছ মাণপ ) বা িযেকােনা আইনৰ াৰা
েয়াজনীয় আন কােনা মাণপ ত া ৰ বা মাণীকৰণ কিৰব নাৱািৰব। ধাৰা 2 ( ক) অনুসিৰ
"ৰা জ ক িচিকৎসা প ীৰ" অথ হেছ িযেকােনা ৰাজ ত িযেকােনা আইনৰ অধীনত আপাততঃ
বলবৎ হ থকা প ী যাৰ াৰা িচিকৎসা সৱা দানকাৰী সকলৰ প ীয়ন িনয় ণ কৰা হয়। 'ঔষধ'
শ েটা উ আইনৰ ধাৰা 2(এফ)ত সং ািয়ত কৰা হেছ আ ইয়াৰ াৰা সকেলা শাখাৰ আধুিনক
ব ািনক ঔষধ বুজাইেছ লগেত ইয়াত অে াপচাৰ আ সূিত িচিকৎসা অ ভ আেছ, িক
ইয়াত প িচিকৎসা আ অে াপচাৰ অ ভ নহয়। সেয়েহ, আইনৰ অনুসূচীৰ অধীনত এজন
ব ৰ পযা অহতা ীক
ৃ ত নহ' ল, তওঁ কােনা ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত নামভিত কিৰব
নাৱািৰব। এেন কােনা নামভিতৰ অিবহেন, এেন ব ক িযেকােনা ৰাজ ত িচিকৎসা সৱা দান
কিৰবৈল বাধা দান কৰা হব।
১৭.৬. লগেত, িযেকােনা ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত নামভিত থকা আ িযেকােনা ীক
ৃ ত
িচিকৎসা অহতা থকা সকেলা ব ক ভাৰতীয় িচিকৎসা প ীৰ অধীনত িচিকৎসা সৱা দানকাৰী
িহচােপ প ীয়ন কৰাৰ িপছত নামভিত কিৰবৈল স ম হয়। ধাৰা ২১-ৰ উপ-ধাৰা (2) অনুসিৰ, ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদৰ প ীয়কৰ কতব হেছ আই এম িচ আইন, ১৯৫৬ -ৰ িবধান অনুসিৰ
ভাৰতীয় িচিকৎসা প ী ৰখা, আ সমেয় সমেয় প ীখন সংেশাধন কৰা আ ইয়াক ভাৰতৰ
ৰাজপ ত কাশ কৰা আ িনধািৰত কিৰব পৰা আন ধৰেণ কৰা। দৰাচলেত, এই আইনৰ ২২ নং
ধাৰাৰ অধীনত, িতখন ৰা জ ক িচিকৎসা পিৰষেদ িত বছৰৰ এি ল মাহৰ থম িদনেটাত
ৰা জ ক িচিকৎসা প ীৰ ছটা মুি ত িতিলিপ ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদক যাগান ধিৰব লােগ।
ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত ব এজনৰ প ীয়নৰ িতেবদন লাভ কৰাৰ িপছত বা এেন ব ৰ
াৰা িনধািৰত কােৰ কৰা আেবদনৰ ওপৰত, আইনখনৰ ২৩ নং ধাৰা অনুসিৰ তওঁৰ নাম িব
কৰা হয়। ভাৰতীয় িচিকৎসা প ীৰ পৰা নাম আঁতেৰাৱাৰ কথা ২৪ নং ধাৰাত আেলাচনা কৰা হেছ,

আনহােত আইনৰ ২৫ নং ধাৰাত অ ায়ী প ীয়ন আ আইনৰ ২৬ নং ধাৰাত অিতিৰ অহতাৰ
প ীয়নৰ কথা আেলাচনা কৰা হেছ। ভাৰতীয় িচিকৎসা প ীত থমবাৰৰ বােব নাম বহন কৰা
িতজন ব েয় তওঁৰ অহতা অনুসিৰ ভাৰতৰ িযেকােনা া ত িচিকৎসা সৱা দান কৰাৰ
বােব যাগ হ'ব আ আইনৰ যথাসময়ত, এেন িচিকৎসা সৱাৰ বােব, ঔষধ বা অন ান সঁজুিলৰ
ত িযেকােনা খৰচ, বা তওঁৰ াপ িযেকােনা মাচল াি ৰ বােব অিধকাৰ া হ'ব ।
১৮. এই মুহূতত অসম আইন, ২০০৪ ৰ ওপৰত সািৰত কৰােটা উপযু হ'ব পােৰ।
অসম াম া িনয় ণ কতৃপ আইন, ২০০৪ (অসম আইন):
উ আইনৰ াসি ক িবধানসমূহ তলত িদয়াৰ দেৰ িন াশন কৰা হেছ
"2. সং া - এই আইনত যিদেহ সংগেটাৰ অন থা েয়াজন নহয়:
(ক) ‘আইনৰ’ অথ হ’ল অসম াম া িনয় ণ কতৃ প আইন, ২০০৪;
(খ) ‘কতৃপ ’ৰ অথ হ’ল ধাৰা ৩ৰ অধীনত ািপত অসম াম া িনয় ণ কতৃপ ক বুজায়;
(গ) ‘ মাণপ ’ৰ অথ হেছ ধাৰা ১৭ৰ অধীনত কতৃপ ই দান কৰা মাণপ ;
(ঘ) ‘পাঠ ম’ ৰ অথ হ’ল িচিকৎসা আ াম া েসৱাৰ িড মাৰ বােব িনধািৰত িশ া আ
িশ ণৰ পাঠ ম;
(ঙ) ' মিডিচন আ াম া সৱাত িডে ামা'ৰ অথ হেছ আইনখনৰ ব ৱ াৰ অধীনত
িডে ামা ইন মিডিচন আ াম া সৱাৰ পাঠ ম সফলতােৰ স ূণ কৰাৰ বােব কতৃপ ই
দান কৰা িডে ামা;
***
(ছ) ' মিডিচন'ৰ অথ হেছ এেলােপিথক ঔষধ িক ইয়াত প িচিকৎসা অ ভ নহয়;
(জ) 'ঔষধ আ াম া সৱা'ৰ অথ হেছ অসম ৰাজ ৰ াম অ লত এেলােপিথক ঔষধ
আ া সৱা ণালীৰ অনুশীলন;
(ঝ) ‘িচিকৎসা িত ান’ ৰ অথ হেছ এই আইনৰ অধীনত িডে ামা ইন মিডিচন আ াম
া েসৱাৰ িড মা পাঠ মৰ বােব তা ক আ ব ৱহািৰক উভয় ধৰণৰ িচিকৎসা িশ া দানৰ
বােব ািপত িত ানক বুজায়;
***
(ঠ) ‘ াম অ ল’ ৰ অথ হেছ পৗৰ িনগম, পৗৰসভা ব’ড বা চহৰ সিমিত বা নগৰীয়া অ ল

িহচােপ অিধসূচনা কৰা অন কােনা অ লত অ ভ নােহাৱা অ ল;
***
(ঢ) ‘ াম িচিকৎসা সৱা দানকাৰী’ ৰ অথ হেছ িচিকৎসা আ াম া েসৱাৰ িড মাধাৰী, িয িনজেক কতৃপ ৰ ওচৰত প ীয়ন কিৰেছ আ মাণপ আ প ীয়ন ন ৰ লাভ কিৰেছ।
(ণ) ‘ াম িচিকৎসা সৱা দানকাৰীৰ ৰা জ ক প ীয়ন’ৰ অথ হ’ল ধাৰা ১৭ৰ অধীনত ৰখা প ী
আ “প ীয়নভ ’ আ ‘প ীয়ন’ অিভব সমূহ সই অনুসিৰ ব াখ া কৰা হ’ব;
৭) নূন তম মানদ : - কতৃপ ই িচিকৎসা আ াম া েসৱাৰ িড মা পাঠ মৰ স ভত
পাঠ ম, পৰী া আিদৰ নূন তম মানদ িনধাৰণ কিৰব পােৰ আ িনয়মৰ াৰা পূৰণ
কিৰবলগীয়া চত আ নীিত-িনয়ম, িশ া আ িশ ণ দানৰ বােব িচিকৎসা িত ােন দান
কিৰবলগীয়া সুিবধাসমূহ িনধাৰণ কিৰব পােৰ ।
৮) িচিকৎসা িত ান খালাৰ অনুমিত:- (১) এই আইনত বা আপাততঃ বলবৎ হাৱা আন
কােনা আইনত সি িৱ কােনা কথা থািকেলও, (ক)কতৃপ ৰ পৰামশ অিবহেন আ (খ) ৰাজ
চৰকাৰৰ পূবৰ আ অনুমিত অিবহেন অসম চৰকাৰৰ বািহেৰ কােনা ব বা সংগঠেন
কােনা িচিকৎসা িত ান াপন কিৰব নাৱািৰব ।
(২) িচিকৎসা িত ান এটা আৰ কিৰব িবচৰা িতজন ব বা সংগঠন বা ন ােস উপ-ধাৰা
উপ-ধাৰা (১)ৰ অধীনত অনুমিত লাভ কৰাৰ উে েশ ৰাজ চৰকাৰৰ ওচৰত আইনখনৰ িবধান
আ ইয়াৰ অধীনত ত কৰা িনয়ম অনুসিৰ এটা াৱ দািখল কিৰব লািগব আ ৰাজ
চৰকােৰ ইয়াৰ পৰী া আ পৰামশৰ বােব াৱেটা কতৃ প ৰ ওচৰৈল ৰণ কিৰব।
(৩) াৱ লাভ কৰাৰ িপছত কতৃপ ই সংি ব বা সং াৰ পৰা েয়াজনীয় বুিল িবেবিচত
অন ান িবৱৰণ আ তথ লাভ কিৰব পােৰ আ তাৰ িপছত যিদ াৱেটা টপূণ হয় আ
কােনা েয়াজনীয় িবেশষ তথ নাথােক, তে সংি ব বা সং ােটাক িলিখতভােৱ আেবদন
কৰাৰ বােব যু সংগত সুেযাগ িদব পােৰ আ কতৃ প ই িনধািৰত কৰা দাষসমূহ, যিদ আেছ, ধৰিণ বা সংেশাধন কৰাৰ বােব মুকিল থািকব।
(৪) ৰাজ চৰকােৰ াৱেটা আ কতৃপ ৰ পৰামশ বা পযেৱ ণ বাৰ িবেবচনা কৰাৰ িপছত
আ েয়াজন সােপে , েয়াজনীয় বুিল িবেবচনা কৰা অন ান িবৱৰণ সমূহ লাভ কৰাৰ িপছত, হয় অনুেমাদন কিৰব পােৰ ( েয়াজন বুিল িবেবিচত কৰা এেন চতৰ সেত, যিদ থােক) বা
াৱেটা অ ীকাৰ কিৰব পােৰ।
(৫) কতৃপ ই পৰামশ আগবঢ়াওঁেত আ ৰাজ চৰকােৰ াৱেটা অনুেমাদন িদ বা অস িত
দান কিৰ আেদশ দান কৰাৰ সময়ত, তলত উে খ কৰা কাৰকসমূহৰ িত যথাযথ িদব

লািগব, যেন
(ক) িচিকৎসা িত ান এটা খুিলব িবচৰা ািৱত ব বা সংগঠেন, কতৃপ ৰ াৰা িনধািৰত
িশ াৰ নূন তম মানদ দান কৰাৰ ি িতত থািকব ন নাই;
(খ) িচিকৎসা িত ান াপন কিৰব িবচৰা ব জনৰ পযা আিথক স দ আেছ ন নাই;
(গ) কমচাৰীৰ ত েয়াজনীয় সুিবধাসমূহ আেছ ন নাই; িচিকৎসা িত ানৰ স ঠক
কায কলাপ িন ত কিৰবৈল সঁজুিল, থকাৰ ব ৱ া, িশ ণ আ অন ান সুিবধা;
(ঘ) িচিকৎসা িত ানত অধ য়নৰ স াৱনা থকা ছা -ছা ীৰ সংখ াৰ িত ল ৰািখ পযা
িচিকৎসালয়ৰ সুিবধা উপল হ’ব ন নহ’ব;
(ঙ) িচিকৎসা িত ানত পযা যাগ িশ াদান কৰা আ িশ াদান নকৰা কমচাৰী উপল হ’ব
ন নহ’ব, (চ) িনধািৰত কিৰব পৰা আন িয কােনা চত।
***
১৭) াম িচিকৎসা সৱা দানকাৰীৰ ৰা জ ক প ী:- (১) কতৃপ ই িনধািৰত প িতেৰ
িচিকৎসা আ াম া সৱাৰ িড মাধাৰীৰ প ী গঠন কিৰব লািগব যাক াম িচিকৎসা সৱা
দানকাৰীৰ ৰা জ ক প ী িহচােপ জনা যাব।
(২) এই আইনৰ িবধান আ ইয়াৰ অধীনত িনধািৰত িনয়ম অনুসিৰ াম িচিকৎসা সৱা
দানকাৰীৰ ৰা জ ক প ীখন ৰখা আ ৰ ণােব ণ কৰােটা সিচবৰ কতব হ’ব।
(৩) ভাৰতীয় সা আইন, ১৮৭২ৰ অথৰ িভতৰত াম িচিকৎসা সৱা দানকাৰীৰ ৰা জ ক
প ীক ৰাজ ৱা নিথ িহচােপ গণ কৰা হ'ব।
(৪) পাঠ ম সফলতােৰ স ূণ কৰাৰ িপছত িতজন ব েয় সিচবক এেন অহতাৰ মাণ দান
কৰাৰ িপছত আ িনধািৰত মাচল পিৰেশাধ কৰাৰ িপছত াম িচিকৎসা সৱা দানকাৰীৰ
ৰা জ ক প ীত নামভিতৰ বােব যাগ তা অজন কিৰব।
(৫) ৰা জ ক াম িচিকৎসা সৱা দানকাৰীৰ প ীত নামভিত কৰা িতজন ব েয় কতৃপ ই
জাৰী কৰা, সভাপিত আ স াদকৰ মাহৰ থকা আ প ীয়ন ন ৰ থকা মাণপ লাভ কৰাৰ
অিধকাৰ থািকব আ অসম ৰাজ ৰ াম অ লত াম িচিকৎসা সৱা দানকাৰী িহচাপত কাম
***
২৪) মতা আ কাযসমূহ:- াম া সৱা দানকাৰী সকেল তলত উে খ কৰা চতসমূহৰ
অধীনত িচিকৎসা আ াম া সৱাৰ অনুশীলন কিৰবৈল যাগ হ’ব।

(ক) তওঁেলােক কৱল সই ৰাগসমূহৰ িচিকৎসা কিৰব লািগব আ সই প িতসমূহ স াদন
কিৰব িযেবাৰ িনয়মত উে খ কৰা হ'ব;
(খ) তওঁেলােক কৱল সই ঔষধসমূহেহ ছ পচন কিৰব লািগব, িযেবাৰ িনয়মত উে খ কৰা
হ’ব;
(গ) তওঁেলােক কােনা অে াপচাৰ য়া, ইনেভশন, পৰী া- িনৰী া, িচিকৎসা বা
িচিকৎসাগত ভােব গভাব া সমা ইত ািদ কিৰব নাৱািৰব, িক িনেদিশত তেন ঔষিধ িচিকৎসাৰ
মাজেত সীমাব থািকব লািগব আ স স অে াপচাৰ কিৰব পািৰব।
(ঘ) তওঁেলােক কৱল আইনত িনধািৰত াম অ লত হ া সৱা দান কিৰব;
(ঙ) তওঁেলােক অসু তাৰ মাণ প আ মৃত ৰ মাণ প দান কিৰব পােৰ।
(চ) তওঁেলােক িচিকৎসা কৰা সকেলা ৰাগীৰ নাম, ঠকনা, বয়স, িলংগ, ৰাগ িনণয় আ
িচিকৎসাৰ ৰকড ৰািখব লািগব; আ
(ছ) তওঁেলাক বিহঃেৰাগ, জ ৰীকালীন আ আভ ৰীণ সৱাত ৰাগীৰ য ৰ সেত জিড়ত
সাধাৰণ কতব িচিকৎসক িহচােপ চহৰঅ লত অৱি ত িত ানসমূহ যেন িচিকৎসালয়, নািচং
হাম আ া িত ানত িনযু ৰ বােব যাগ নহ'ব।
১৮.১. অসম আইনখেন অসম ৰাজ ত এটা িনয় ণ কতৃপ গঠন কিৰ মিডিচন এ েৰল
হল্থ কয়াৰ (িড এম আৰ এইচ িচ) িড মাধাৰীসকলক ামা লত তওঁেলাকৰ িচিকৎসা সৱা
দান কৰাত িনয় ণ আ প ীয়ন কৰাৰ ব ৱ া কৰাৰ লগেত িড মা ইন মিডিচন এ েৰল
হল্থ কয়াৰ (িডএমআৰএইচিচ) পাঠ মৰ বােব িশ া আ িশ ণ দানৰ বােব িচিকৎসা
িত ান খালাত িনয় ণৰ ব ৱ া কেৰ ।
১৮.২. উ আইনৰ ৩ নং ধাৰাত অসম াম া িনয় ণ কতৃপ (চমুৈক “কতৃপ ” ) াপনৰ
িবষেয় আেলাচনা কৰা হেছ। কতৃপ ৰ মতা আ কায সমূহ ধাৰা ৬ত গণনা কৰা হেছ, অন ান িবষয়ৰ লগেত অ ভ কিৰবৈল;
(ক) িচিকৎসা িত ানত নামভিতৰ বােব েৱশ পৰী ােক ধিৰ মিডিচন এ েৰল হল্থ
কয়াৰ িড মা পাঠ মৰ বােব পৰী া অনু ত কৰা, পিৰচালনা কৰা আ িনয় ণ কৰা;
(খ) াম া সৱা দানকাৰী সকলৰ ৰা জ ক প ী বজাই ৰখা;
(গ)িচিকৎসা িত ানৰ ‘ মিডিচন এ েৰল হল্থ কয়াৰ ’িড মা পাঠ মৰ বােব পৰী া
অনু ত কৰা,পাঠ মৰ বােব নীিত আ মানদ িনধাৰণ কৰা, িচিকৎসা িত ানৰ পাঠ ম
হণ কৰা িশ াথ সকলৰ বােব পৰী া আ িশ ণ মূল ায়ন কৰা আ পৰী াৰ বােব

পাঠ মৰ সুিবধা িনধাৰণ কৰা;
(ঘ) পাঠ মত ছা -ছা ীক নামভিতৰ বােব িনেদশনা দান কৰা।
(ঙ) এেন িত ান আৰ হাৱাৰ সময়ত িডে ামা ইন মিডিচন এ েৰল হল্থ কয়াৰ বােব
িশ া আ িশ ণ দান কৰা িচিকৎসা িত ান এটাৰ বা িৱক সুিবধা, কমচাৰীৰ ি িত, িচিকৎসালয় আ শি ক আ ঃগাঁথিন পৰী া কৰা আ উ িত ানেটােৱ সকেলা
আনু ািনকতা আ িনয়ম স ূণ কৰাৰ িপছত আপি নােহাৱাৰ মাণপ দান কৰা আ
আঙিলয়াই িদয়া অভাৱসমূহ ঠক কৰা হেছ ন নাই সইেটা িবচাৰ কিৰবৈল সমেয় সমেয়
পিৰদশন কৰা, আ িত ানেটাৰ মানদ বজাই ৰখা;
১৮.৩ ৮নং ধাৰাত িচিকৎসা িত ান খালাৰ কথা উে খ কৰা হেছ। ধাৰা ৮ৰ উপধাৰা (১)ৰ
আৰ িণেত এটা অ-অবে দফােৰ কাৱা হেছ য, অসম আইন বা বলবৎ থকা সময়ৰ বােব
আন কােনা আইনত সি িৱ িযেকােনা কথা সে ও, অসম ৰাজ চৰকাৰৰ বািহেৰ আন কােনা
ব বা সংগঠেন (ক) কতৃ প ৰ পৰামশৰ অিবহেন আ (খ) ৰাজ চৰকাৰৰ পূবৰ আ
অনুমিত অিবহেন িচিকৎসা িত ান াপন কিৰব নাৱােৰ।
ধাৰা ৮ৰ উপধাৰা (২)ত কাৱা হেছ য িচিকৎসা িত ান এটা আৰ কিৰব িবচৰা িযেকােনা ব
বা সংগঠন বা ন ােস ৰাজ চৰকাৰৰ ওচৰত াৱ দািখল কিৰ ৰাজ চৰকাৰৰ পৰা অনুমিত ল'ব
লািগব। ৰাজ চৰকােৰ াৱেটা ইয়াৰ পৰী া আ পৰামশৰ বােব কতৃ প ৈল ৰণ কিৰব।
কতৃপ ই পাঠ মৰ স ভত নূন তম মানদ , পাঠ ম,পৰী া িনধাৰণ ইত ািদ কিৰব পােৰ
আ পূৰণ কিৰবলগা িনয়মাৱলী আ চতাৱলী, িডে ামা ইন মিডিচন এ েৰল হল্থ কয়াৰ
পাঠ মৰ বােব িশ া আ িশ ণ দান কৰাৰ বােব িচিকৎসা িত ান এটাৰ াৰা দান কিৰব
লগা সুিবধােবাৰ িনধাৰণ কিৰব পােৰ।
কতৃপ ৰ ীক
ৃ িত ত াহাৰ কৰাৰ মতা আেছ, যিতয়া িত ান এটা কতৃপ ই িনধািৰত কৰা
মানদ ক অনুসৰণ নকেৰ, তিতয়া সই িবষেয় ৰাজ চৰকাৰক উে খ কিৰ আ সংি
িচিকৎসা িত ানৰ পৰা িদয়া ব াখ া িবেবচনা কিৰ ৰাজ চৰকােৰ আ অিধক সাধা- পাছা কিৰ, এটা িত ানৰ ীক
ৃ িত বািতল কিৰব পােৰ।
১৮.৪. অসম আইনৰ ১৭নং ধাৰাত াম িচিকৎসা সৱা দান কাৰীৰ ৰা জ ক প ীৰ কথা কাৱা
হেছ। কতৃপ ই িনধািৰত প িতেৰ মিডিচন এ েৰল হল্থ কয়াৰ পাঠ মৰ িড মাধাৰীৰ
প ী গঠন কিৰব লািগব যাক াম িচিকৎসা সৱা দানকাৰীৰ ৰা জ ক প ী িহচােপ জনা যাব।

িডে ামা ইন মিডিচন এ েৰল হল্থ কয়াৰ পাঠ মেটাৰ িশ া আ িশ ণ সফলতােৰ
স ূণ হাৱাৰ িপছত িতজন ব , এেন অহতাৰ মাণ দান কৰাৰ িপছত আ িনধািৰত মাচল
পিৰেশাধ কৰাৰ িপছত াম িচিকৎসা সৱা দান কাৰীৰ ৰা জ ক প ীত নামভিতৰ বােব যাগ তা
অজন কিৰব। ৰা জ ক াম িচিকৎসা সৱা দানকাৰীৰ প ীত নামভিত কৰা িতজন ব েয়
কতৃপ ই জাৰী কৰা, প ীয়ন ন ৰ থকা মাণ প লাভ কৰাৰ অিধকাৰ থািকব আ াম
অ লত াম িচিকৎসা সৱা দানকাৰী িহচাপত কাম কিৰব পািৰব। াম িচিকৎসা সৱা
দানকাৰী সকেল তওঁেলাকৰ নামৰ আগত আ িপছত "িচিকৎসক" বা "ডাঃ" শ েটা ব ৱহাৰ
কিৰব নাৱােৰ। অৱেশ , তওঁেলােক িনজেক াম িচিকৎসা সৱা দানকাৰী ( েৰল হলথ
াি শনাস) বা আৰ.এইচ.িপ. িহচােপ পিৰচয় িদব পােৰ।
১৮.৫ অসম আইনৰ ২১নং ধাৰাত উে খ আেছ য াম া সৱা দান কাৰীৰ প ীত নামভিত
নােহাৱা বা প ীৰ পৰা বািতল বা নাম আঁতেৰাৱা কােনা ব েয় অসম ৰাজ ৰ চহৰীয়া বা াম িয
কােনা ানত িচিকৎসা সৱা বা াম া সৱা দান কিৰব নাৱািৰব। াম া সৱা
দানকাৰীৰ মতা আ কায সমূহ ২৪নং ধাৰাত উে খ কৰা হেছ িযেয় ভােৱ উে খ
কিৰেছ য তওঁেলােক িন িলিখত চতসমূহৰ সােপে িচিকৎসা কিৰব পােৰ যেন:
(ক) তওঁেলােক কৱল সই ৰাগসমূহৰ িচিকৎসা কিৰব লািগব আ সই প িতসমূহ স াদন
কিৰব িযেবাৰ িনয়মত উে খ কৰা হ'ব;
(খ) তওঁেলােক কৱল সই ঔষধসমূহেহ ছ পচন কিৰব লািগব, িযেবাৰ িনয়মত উে খ কৰা
হ’ব;
(গ) তওঁেলােক কােনা অে াপচাৰ য়া, ইনেভশন, অনুস ান, িচিকৎসা বা িচিকৎসাগত
ভােব গভাব া সমা ইত ািদ কিৰব নাৱািৰব, িক িনেদিশত তেন ঔষিধ িচিকৎসাৰ মাজেত
সীমাব থািকব লািগব আ স স অে াপচাৰ কিৰব পািৰব।
(ঘ) তওঁেলােক কৱল আইনত িনধািৰত াম অ লত হ া সৱা দান কিৰব ;
(ঙ) তওঁেলােক অসু তাৰ মাণ প আ মৃত ৰ মাণ প দান কিৰব পােৰ।
(চ) তওঁেলােক িচিকৎসা কৰা সকেলা ৰাগীৰ নাম, ঠকনা, বয়স, িলংগ, ৰাগ িনণয় আ
িচিকৎসাৰ ৰকড ৰািখব লািগব; আ
(ছ) তওঁেলাক বিহঃেৰাগ, জ ৰীকালীন আ আভ ৰীণ সৱাত ৰাগীৰ য ৰ সেত জিড়ত
সাধাৰণ কতব িচিকৎসক িহচােপ চহৰঅ লত অৱি ত িত ানসমূহ যেন িচিকৎসালয়, নািচং
হাম আ া িত ানত িনযু ৰ বােব যাগ নহ'ব।

১৮.৬. অসম আইনৰ ২২নং ধাৰােয় ৰাজ চৰকাৰক িনয়ম ত/ ণয়নৰ মতা দান কিৰেছ, আনহােত আইনখনৰ ২৩নং ধাৰা অনুসিৰ ৰাজ চৰকাৰৰ পূবৰ অনুেমাদন সােপে কতৃপ ই
িনয়মাৱলী বনাব পােৰ।
১৮.৭. ৰাজ ৰ িচিকৎসা িত ান সমূহত িডে ামা ইন মিডিচন এ েৰল হল্থ কয়াৰ
পাঠ মত নামভিত স েক অসম াম া িনয় ণ কতৃপ ৰ িনয়মাৱলী, ২০০৫, িনয়মাৱলী
ত কৰা হিছল যাৰ অধীনত মিডিচন এ েৰল হল্থ কয়াৰ পাঠ মত িডে ামা দান
কৰা িচিকৎসা িত ান সমূহৰ বােব নূন তম মানদ িনধাৰণ কৰা হিছল যাৰ অধীনত িশকাব
লগীয়া িবষয়েবাৰ িন িলিখত ধৰণৰ আিছল:
“৩ িশকাবলগা িবষয়সমূহ:
(ক) শৰীৰত /শৰীৰিব ান
(খ) শৰীৰত আ জৱৰসায়ন
(গ) সামূিহক ঔষধ
(ঘ) পথলজী আ মাই 'বােয়ালজী/ ৰাগ িব ান আ অণুজীৱ িব ান
(ঙ) ফামােকালজী/ ঔষধিব ান
(চ) ঔষধ আ িশ ৰাগ
(ছ) অে াপচাৰ আ অেথােপিড
(জ) ীেৰাগ আ সূিত িচিকৎসা িব ান
(ঝ) চক
ু আ ইএন ট
(ঞ) ৰিডঅ'ল জ আ ইেম জংৰ মৗিলক িবষয়সমূহ
(ট) ফেৰনিচক আ ট মিডিচনৰ মৗিলক িবষয়সমূহ
(ঠ) মানৱ বংশগিত ত মৗিলক িবষয়সমূহ
(ম) দ িচিকৎসাৰ মৗিলক িবষয়।"
১৮.৮. ২০০৫ চনৰ িবিধৰ ৩নং িবিধৰ জিৰয়েত ‘িচিকৎসা আ াম া সৱা’ৰ
িডে ামা পাঠ মৰ অ গত উপেৰা িবষয়সমূহৰ বােব পাঠ ম িনধািৰত হেছ। এই িবিধৰ
পিৰিশ ১ত ‘িচিকৎসা আ াম া সৱা’ৰ িডে ামাধাৰীেয় িচিকৎসা কিৰব পৰা ৰাগসমূহৰ
তািলকা সি িৱ কৰা হেছ আ লগেত িযেবাৰ িচিকৎসা প িত অৱল ন কিৰব পৰা যাব তাৰ

িবষেয়ও উে খ কৰা হেছ। পিৰিশ ২ত সই ঔষধেবাৰৰ তািলকা সি িৱ হেছ িযেবাৰৰ িবধান
এজন িডে ামাধাৰীেয় িদব পািৰব। সইয়া তলত িদয়া ধৰেণঃ-
"পিৰিশ -১
িয ৰাগসমূহৰ বােব ‘িচিকৎসা আ াম া সৱা’ িডে ামাধাৰীেয় িচিকৎসা দান
কিৰব পােৰ, সই ৰাগসমূহ হ’লঃ-
বে িৰয়াৰ সং মণৰ জিৰয়েত হাৱা ৰজিনত ৰাগ, অিতসাৰ ৰাগ, হণী, ভাইৰাছজিনত সং মণ, মেলিৰয়া, এিমিবয় হণী, জয়াৰিডএিচচ্, ক
ৃ িম সং মণ, িপ ও
যক
ৃ তজিনত ৰাগ, কেলৰা, টাইফয়ড, িভটািমনৰ অভাৱ, আইৰণৰ অভাৱ, ৰ হীনতা, পু হীনতা, ঊধ াস- াসজিনত সং মণ, একচেৱট ংকাই টছ, ংিকয়ল হাঁপানী, উ ৰ চাপ, দয় ৰ
িবকলতা, ইে িমক দেৰাগ, পপ টক আলচাৰ, তী িপ েৰাগ, ভাইৰাছজিনত হপাটাই টছ, াৱৰ নলীৰ সং মণ, সাধাৰণ ছালৰ সং মণ, ছালৰ খজুৱিত ( িবচ), ক
ু েৰাগ, িবষ য়া
আ আঘাতত াথিমক িচিকৎসা, সপদংশন আ জ ৰ কােমাৰ। িশ ৰ ৰ, াস- াসজিনত
ৰাগৰ সং মণ, অিতসাৰ ৰাগ, পু ৰ অভাৱ, ৰ হীনতা, জ চ, কনভালচন, িমজলচ্, বস , হাঁপানী, িবচ আ অন ান সাধাৰণ ছালৰ সং মণ। গভাৱ া, সৱ আ সৱৰ িপছত ল’ব
লগা য আ পিৰয়াল কল াণমূলক কায কলাপ।
‘িচিকৎসা আ াম া সৱা’ৰ িডে ামাধাৰীেয় অৱল ন কিৰব পৰা িচিকৎসা
প িতসমূহঃ-
ভিনপাংচাৰ ( বজীেৰ িশৰাৰ পৰা তজ লাৱা বা িশৰােৰ দৰৱ েয়াগ কৰা কায ), ভেনেচকচন ( বজীেৰ িশৰাৰ পৰা তজ লাৱা কায ), বে জ আ িচঙৰ েয়াগ, নেচােগ ক ইন টউেবচন, কেথৰাৰৰ েয়াগ, পিৰটিনেয়ল টপ, াভািৱক সৱ।
‘িচিকৎসা আ াম া সৱা’ৰ িডে ামাধাৰীক তলত উে িখত অে াপচাৰসমূহ
কিৰবৈল অনুমিত দান কৰা হয়।
স আঘাতৰ িচলাই, ফাঁহাৰ িন াশন, পাৰা আঘাতৰ িচং, হাড়ভঙাৰ ত
ৰ েয়াগ, হাত-ভিৰৰ আঘাতত হাৱা চৰ ৰ ৰণত টিনেকটৰ েয়াগ।
পিৰিশ -২
‘িচিকৎসা আ াম া সৱা’ িডে ামাধাৰীেয় িযেবাৰ ঔষধ খাবৈল পৰামশ িদব
পােৰ, সইসমূহঃ-
এ ািচড, এইচ ট িৰেচ ৰ ’কাৰ, টন পা ইিনিহিবটৰ, চ ালেফট,

এি িহ ািমিনক, এি বায় টক- ক াইম’ াজ’ল, াইেমথ’ি ম, ন ’ ািচন, ক
ু ইেনালন, ট াচাইি ন, ’ৰামেফিনকল, ’মাইিচন, জ ামাইিচন, পিনিচিলন, চফােলা ’িৰন, ইিৰ ’মাইিচন, নাই ’ফ
ু েৰ ইন, ম ’িনডাজল, এি টউবাৰক
ু লাৰ- আই এন এইচ, িৰফা িৰন, ইথামবুটল, পাৰই জনামাইড, ’মাইিচন, এে লিমি ক- মেব াজল, এলেব াজল, পাইেপৰা জম।
এি েমেলিৰেয়ল-িচঅ’ৰ’ক
ু ইন, ক
ু ইনাইন, াইমাক
ু ইন, ছালফাড ন-
পাইিৰেমথামাইড। এি েল িচ- ডাপছন, িৰফা িৰন, ’ফা জিমন।
টিপেকল এি ফাংেগল। এি ভাইেৰল- এিচ ’িভৰ। এি এম’িবক ম ’িনডাজল।
টিনডাজ’ল, ড’ল’ ানাইড, ফ
ু ৰেৱট, ’ৰ’ক
ু ইন, এি ে িবচ- বনজাইল- বনজ’ ৱট, গামা
বন জন হ া ’ৰাইড, এি েকািলনা জক এ িপন। এি ইেম টকচ এি পাইেৰ টকচ আ
এনালেজিচক লে টভ, অ’ ৰল িৰহাইে চন চ’লু চন, হমা টিন আ িভটািমন। ডাইয়ুেৰ ট
আ এি হাইপাৰেটনিচভচ নাই ’ি চািৰন িচেড টভচ আ এি িপেল টকচ- ফন’বাৰিবেটান, ডাইেয়েজপাম, ফিনট’ইন, ’ডাইেলটৰ, চালবুটামল, িথয়ফাইলাইন, এিমন’ফাইলাইন, কৰ টক ৰইড, এ েপে ৰ , য়ুেটৰাইন মুেল আ িৰেলে , গভিনেৰাধক বিড়।
১৯. আই এম িচ আইন, ১৯৫৬ আ 'অসম আইন'ৰ তলনামূলক িবে ষণ
িন ধৰেণ কৰা হ’লঃ-
াচলসমূহ ভাৰতীয় িচিকৎসা
পিৰষদ আইন, ১৯৫৬
অসম াম া িনয় ণ কতৃপ
আইন, ২০০৪
আইনৰ উে শ “এই আইনৰ জিৰয়েত
ভাৰতীয় িচিকৎসা
পিৰষদৰ পুনগঠন আ
ভাৰতৰ বােব এখন
িচিকৎসা প ীৰ লগেত
ইয়াৰ স ক য়
িবষয়সমূহৰ ত
ব ৱ া হণ কৰা হ’ব।”
“এই আইনৰ জিৰয়েত অসমত ‘িচিকৎসা
আ াম া সৱা’ৰ
(িডএমআৰএইচিচ) িডে ামাধাৰীসকলৰ
িনয় ণ আ প ীয়ন; এই
িডে ামাধাৰীসকেল ামা লত
আগবেঢ়াৱা সৱাৰ িনয় ণ আ ‘িচিকৎসা
আ াম া সৱা’ৰ
(িডএমআৰএইচিচ) অ গত উ
িডে ামাৰ বােব িশ া আ িশ ণ
দান কিৰবৈল িচিকৎসা িত ান াপনৰ

িবষয়েটা িনয়ি ত কিৰবৈল ব ৱ া লাৱা
হ’ব।”
শীষ কতৃ ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ অসম াম া িনয় ণ কতৃপ
িচিকৎসাৰ সং া ২ (চ) িচিকৎসাৰ অথ
হ’ল আধুিনক
িব ানস ত িচিকৎসা
িযেয় শল িচিকৎসা আ
সূিত িবভাগেক আিদ
কিৰ িচিকৎসাৰ সকেলা
িবভাগেক সামিৰ লয়;
িক প িচিকৎসা আ
প ৰ অে াপচাৰ ইয়াৰ
অ ভ নহয়।
২ (ছ) ঔষধ মােন এেলােপিথক ঔষধ িক
প িচিকৎসা স ক য় ঔষধ ইয়াৰ
অ ভ নহয়।
িচিকৎসা
িত ানৰ সং া
২(ঙ)‘িচিকৎসা
িত ান’ৰ অথ হ’ল
ভাৰতবষৰ বা ভাৰতবষৰ
বািহৰৰ িযেকােনা
িত ান যাৰ জিৰয়েত
িড ী, িডে ামা আ
িচিকৎসা িব ানৰ
অনু াপ দান কৰা
হয়।
২ (ঙ) ‘িচিকৎসা িত ান’ৰ অথ হ’ল এই
আইনৰ অধীনত ািপত এেন িত ান
য’ত ‘িচিকৎসা আ াম া সৱা’ৰ
অ ভ িডে ামা পাঠ মৰ তা ক
আ ব ৱহািৰক িদশৰ িশ া দান কৰা
হয়।
ীক
ৃ িত া
িচিকৎসা অহতাৰ
পিৰসৰ/ সংি
আইনসমূেহ
সামিৰ লাৱা
পাঠ ম (সমূহ)
২ (জ) ‘ ীক
ৃ িত া
িচিকৎসা অহতা’ৰ অথ
হ’ল সূচীসমূহত অ ভ
িযেকােনা িচিকৎসা
অহতা।
২ (ঘ) ‘পাঠ ম’ৰ অথ হ’ল ‘িচিকৎসা
আ াম া সৱা’ িডে ামাৰ বােব
িনধািৰত িশ া আ িশ ণৰ পাঠ ম।
২ (ঙ) ‘িচিকৎসা আ াম া সৱাৰ
িডে ামাৰ’ অথ হ’ল এই আইন ব ৱ াৰ
অধীনত ‘িচিকৎসা আ াম া
সৱা’ৰ িডে ামা পাঠ ম সফলতােৰ

স ূণ কৰাৰ িপছত কতৃপ ই দান কৰা
িডে ামা।
নূ নতম মানদ
িনধাৰণৰ মতা
৩৩- িনয়ম ণয়নৰ
মতা-
ক ীয় চৰকাৰৰ পূবৰ
অনুেমাদন সােপে , পিৰষেদ এই আইনৰ
উে শ সমূহ পালনােথ
সাধাৰণভােৱ িনয়ম
ণয়ন কিৰব পােৰ আ
এই মতাৰ সাধাৰণতাক
িত নকৰাৈক এেন
িনয়মসমূহৰ াৰা তলত
উে িখত িবষয়সমূহৰ
ত ব ৱ া হণ
কিৰব।
(ক) ***
(ঞ) িব িবদ ালয় অথবা
িচিকৎসা িত ানত
ীক
অহতা দানৰ বােব
পাঠ ম, িশ াৰ
সময়সীমা, ব ৱহািৰক
িশ ণৰ সময়সীমা, পৰী াৰ িবষয় আ
পৰী াত আহৰণ
কিৰবলগীয়া দ তাৰ
মানদ ;
(ট) িচিকৎসা িশ াৰ
নূ নতম মানদ - কতৃপ ই পাঠ মৰ
স ভত পাঠ ম, পৰী া আিদ িবষয়ৰ
নূ নতম মানদ িনধাৰণ কিৰব পােৰ।
তদুপিৰ ‘িচিকৎসা আ াম া
সৱা’ৰ িডে ামা পাঠ মৰ িশ া আ
িশ ণ দানৰ বােব িচিকৎসা কতৃপ ই
িযেবাৰ চত আ নীিত-িনয়ম পালন কিৰব
লােগ তথা সুিবধা দান কিৰব লােগ, সইেবাৰ িবিধ অনুসিৰ কতৃপ ই িনধাৰণ
কিৰব পােৰ।

বােব কমচাৰী, সঁজুিল, থকাৰ ব ৱ া, িশ ণ
আ অন ান
সুিবধাসমূহৰ মানদ
(ঠ) বৃি গত অহতা
াি ৰ বােব অনু ত
পৰী াৰ পিৰচালনা, পৰী কৰ অহতা আ
এেন পৰী াত অৱতীণ
হাৱাৰ চত;
(ধ) িচিকৎসক সকেল
পালন কিৰবলগীয়া
পছাদাৰী আচৰণ আ
িশ াচাৰৰ মানদ আ
নিতক িবিধ।
নতন িচিকৎসা
িত ান/
মহািবদ ালয়
াপনৰ অনুমিত
১০ (ক). নতন িচিকৎসা
মহািবদ ালয় াপনৰ
বােব আ নতন
পাঠ মৰ বােব
অনুমিতঃ-
(১) এই আইন বা
আপাততঃ বলৱৎ থকা
আইনত উে িখত কােনা
কথা সে ও
(ক) কােনা ব েয়
িচিকৎসা মহািবদ ালয়
াপন কিৰব নাৱািৰব;
অথবা
(খ)(i) কােনা িচিকৎসা
৮. এখন িচিকৎসা িত ান াপনৰ বােব
অনুমিত-
(১) এই আইন বা আপাততঃ বলৱৎ থকা
আন কােনা আইনত উে িখত কােনা
কথা সে ওঃ-
(ক) কতৃপ ৰ পৰামশ আ (খ) ৰাজ
চৰকাৰৰ পূবৰ আ অনুমিত
অিবহেন অসম চৰকাৰৰ বােদ কােনা
ব বা সং াই িচিকৎসা িত ান াপন
কিৰব নাৱািৰব।

মহািবদ ালেয়- কােনা
নতন বা উ িশ াৰ
পাঠ ম বা িশ ণ)ৰ
সূচনা কিৰব নাৱািৰব
যাৰ জিৰয়েত এেন
পাঠ মৰ িশ া লাভ
কৰা বা এেন
িশ ণ া ছা ই
িযেকােনা ীক
ৃ িত া
িচিকৎসা অহতাৰ বােব
যাগ তা অজন কিৰবৈল
স ম হ’ব।
(ii) এই ধাৰা অনুসিৰ
ক ীয় চৰকাৰৰ পূবৰ
অনুমিতৰ অিবহেন
কােনা িচিকৎসা
মহািবদ ালেয় কােনা
অধ য়ন বা িশ ণৰ
পাঠ মত ( াতেকা ৰ
অধ য়ন বা িশ ণৰ
পাঠ মেক ধিৰ)
নামভিতৰ আসনৰ সংখ া
বৃ কিৰব নাৱািৰব।
সংি প ীত
নামৰ অ ভ
আ নাম
অ ভ ৰ
িপছত িচিকৎসা
দান কৰাৰ
২১- ভাৰতীয় িচিকৎসা
প ী-
(১) পিৰষেদ িনধািৰত
প িতেৰ িচিকৎসক
সকলৰ বােব এক প ীৰ
ব ৱ া কিৰব লািগব িযখন
১৭. াম া সৱা দানকাৰীৰ ৰা জ ক
প ী-
(১) কতৃপ ই িনধািৰত প িতেৰ
‘িচিকৎসা আ াম া সৱা’ৰ
িডে ামাধাৰীসকলৰ বােব এখন প ীৰ
ব ৱ া কিৰব লািগব, িযখন প ীক াম

যাগ তা প ীক ‘ভাৰতীয়
িচিকৎসা প ী’ িহচােপ
জনা যাব। এই প ীখনত
সইসকল ব ৰ নাম
অ ভ হ’ব িযসকলৰ
নাম আপাততঃ কােনা
এক ৰা জ ক িচিকৎসা
প ীত অ ভ আেছ
আ িযসকল ব
কােনা এক ীক
ৃ িত া
িচিকৎসা অহতা স ।
(২) এই আইনৰ ব ৱ া
আ পিৰষেদ িদয়া
িযেকােনা আেদশ
অনুসিৰ ‘ভাৰতীয়
িচিকৎসা প ী’ৰ দািয় ত
পিৰষদৰ প ীয়ক থািকব
আ সমেয় সমেয়
প ীখন সংেশাধন কিৰ
ভাৰতৰ ৰাজপ ত কাশ
কৰা বা িনধািৰত অন
ধৰেণ কাশ কৰা কতব
পিৰষদৰ প ীয়কৰ
ওপৰত ন থািকব।
(৩) এেন প ীক ভাৰতীয়
সা আইন, ১৮৭২
(১৮৭২ চনৰ ১)ৰ গ ীৰ
িভতৰত এক ৰাজ ৱা
নিথ বুিল গণ কৰা হ’ব
া সৱা দানকাৰীৰ ৰা জ ক প ী
িহচােপ জনা যায়।
(২) সিচবৰ দািয় হ’ব এই আইনৰ িবধান
আ ইয়াৰ অধীনত িনধািৰত িনয়ম
অনুসিৰ াম া সৱা দানকাৰীৰ
ৰা জ ক প ীৰ দন ন কায কলাপৰ
ব ৱ া হণ।
(৩) াম া সৱা দানকাৰীৰ ৰা জ ক
প ীখন ভাৰতৰ সা আইন, ১৮৭২ৰ
প ীৰ িভতৰত এক ৰাজ ৱা নিথ বুিল গণ
কৰা হ’ব।
(৪) িতজন ব েয় পাঠ মেটা
সফলতােৰ স ূণ কিৰেল, এেন অহতাৰ
মাণ সিচবক িদয়াৰ িপছত আ িনধািৰত
মাছল পিৰেশাধ কৰাৰ িপছত াম া
সৱা দানকাৰীৰ ৰা জ ক প ীত
নামভিতৰ বােব যাগ তা আহৰণ কিৰব।
(৫) ৰা জ ক াম া সৱা দানকাৰীৰ
প ীত নামভিত কৰা িতজন ব েয়
কতৃ প ৰ পৰা এখন মাণপ লাভ কিৰব
িযখন ৰা পিতৰ ছীলেমাহৰ যু হ’ব আ
লগেত তেন ব েয় এক প ীয়ন ন ৰ
লাভ কিৰব আ তেন ব অসমৰ
ামা লত িচিকৎসা সৱা আগবেঢ়াৱাৰ
বােব যাগ িবেবিচত হ’বঃ-
(৬) যিদেহ কােনা াম া সৱা
দানকাৰীেয় তওঁৰ নামৰ আগত বা
িপছত ‘ড ৰ’ বা ‘ডঃ’ শ ব ৱহাৰ
নকেৰ। অৱেশ তওঁ িনজেক াম া

আ ভাৰতৰ ৰাজপ ত
কািশত িতিলিপৰ াৰা
মািণত হ’ব পােৰ।
২৭. ভাৰতীয় িচিকৎসা
প ীত নামভিত হাৱা
ব ৰ িবেশষািধকাৰ-
েত কজন আপাততঃ
ভাৰতৰ িচিকৎসা প ীত
নাম অ ভ থকা
ব েয়, এই আইনত
কােনা ীক
ৃ িত া
িচিকৎসা অহতা স
ব ৰ ত উে িখত
চত আ িনেষধা াৰ
অধীনত ভাৰতৰ
িযেকােনা অংশত
তওঁেলাকৰ অহতা
অনুসিৰ িচিকৎসক
িহচােপ সৱা
আগবঢ়াবৈল
অিধকাৰ া হ’ব আ
এেন থাৰ ত
আইনৰ িনয়ম অনুসিৰ
িযেকােনা ঔষধ বা
অন ান সঁজুিলৰ খৰচ
আ তওঁৰ াপ
িযেকােনা মাচল আদায়
সৱা দানকাৰী বুিল পিৰচয় িদব পািৰব।
সংি আইনৰ ১৫. নামভিত ২৪. মতা আ কায সমূহ- াম া

অধীনত িনধািৰত
অহতা স
ব ৰ অিধকাৰ, মতা আ
কায
কিৰবলগীয়া সূচীত অহতা
থকা ব ৰ অিধকাৰ-
(১) এই আইনৰ অন ান
িবধানসমূহৰ অধীনত, সূচীসমূহত অ ভ
িচিকৎসা অহতাসমূহ
িযেকােনা ৰা জ ক প ীত
নামভিতৰ বােব পয া
অহতা হ’ব।
(২) ২৫ নং ধাৰাত
িযধৰেণ উে খ কৰা
হেছ, তাৰ বািহেৰ, ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত
নামভিত থকা
িচিকৎসকৰ বািহেৰ
কােনা ব েয়-
(ক) িচিকৎসক বা
অে াপচাৰ িবেশষ
িহচােপ অথবা (িযেকােনা
অন পদবীৰ জিৰয়েত)
ানীয় অথবা অন
কতৃপ ৰ াৰা
পিৰচািলত চৰকাৰী অথবা
অন কােনা অনু ানৰ
কায ালয়ৰ ভাৰ হণ
কিৰব নাৱািৰব।
(খ) িযেকােনা ৰাজ ত
িচিকৎসা চচা কিৰব।
(গ) িচিকৎসা বা শাৰীিৰক
সৱা দানকাৰীেয় তলত উে খ কৰা
চতসমূহৰ অধীনত িচিকৎসা আ াম
া সৱা আগবঢ়াবৈল যাগ িবেবিচত
হ’বঃ-
(ক) তওঁেলােক কৱল সই ৰাগসমূহৰ
িচিকৎসা কিৰব আ সইসমূহ প িত
অৱল ন কিৰব, িযেবাৰ িনয়মাৱলীত
উে িখত হ’ব।
(খ) তওঁেলােক কৱল সই ঔষধেবাৰেহ
চচা কিৰব, িযেবাৰ িনয়মাৱলীত উে িখত
হ’ব।
(গ) তওঁেলােক কােনা ধৰণৰ
অে াপচাৰ, ইনেভচন, অনুস ান বা
িচিকৎসা আ ঔষধ েয়াগৰ াৰা
গভাৱ াৰ অ পলাব নাৱািৰব।
তওঁেলােক িনজেক িনধািৰত ঔষিধ
িচিকৎসাৰ মাজত আব ৰািখ িনধাৰণ
কৰা ধৰেণ স স অে াপচাৰ কিৰব।
(ঘ) আইনত উে খ কৰা ধৰেণ তওঁেলােক
কৱল াম এেলকাত িচিকৎসা চচা
কিৰব।
(ঙ) তওঁেলােক শাৰীিৰক অসু তাৰ
মাণপ আ মৃত ৰ মাণপ দান
(চ) তওঁেলােক িচিকৎসা কৰা সকেলা
ৰাগীৰ নাম, ঠকনা, বয়স, িলংগ, িনদান
আ িচিকৎসাৰ তথ মজুত ৰািখব লািগব।
(ছ) বিহঃিবভাগ, জ ৰীকালীন আ
আ ঃ িবভাগত ৰাগীৰ য ৰ ত

সু তাৰ মাণপ বা
অন কােনা আইন
অনুসিৰ েয়াজন
সােপে অন কােনা
মাণপ ত া ৰ বা
তেন মাণপ
ত ািয়ত কৰাৰ
অিধকাৰ া হ’ব।
(ঘ)িযেকােনা চৰৎহালত
বা সা আইন ১৮৭২
(১৮৭২ৰ ১নং) ৰ ৪৫ নং
ধাৰাৰ অধীনত িযেকােনা
আদালতত অথবা
িচিকৎসা িব ানৰ সেত
জিড়ত িযেকােনা িবষয়ত
সা দান কৰাৰ
অিধকাৰ া হ’ব।
তওঁেলােক সাধাৰণ কতব িচিকৎসক
িহচােপ চহৰ অ লত অৱি ত
িচিকৎসালয়, নািছংেহাম আ া
িত ানত িনযু ৰ বােব যাগ নহ’ব।
এম. িব. িব. এছ. আ িড. এম. আৰ. এইচ. িচ.ৰ মাজত তলনামূলক অধ য়ন তলত
উে িখত ধৰেণ কৰা হেছঃ-
াচলাসমূহ এম. িব. িব. এছ. িড. এম. আৰ. এইচ. িচ.
(১) নামকৰণ িচিকৎসা িব ানৰ াতক
আ অে াপচাৰৰ াতক
িচিকৎসা আ াম া সৱাত
িডে ামা
(২) িত া ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ
আইন, ১৯৫৬ৰ অধীনত
ীক
ৃ িত া িব িবদ ালয়ৰ
লগত সংল
অসম াম া িনয় ণ কতৃপ
আইন, ২০০৪ ৰ অধীনত Srimanta
Sankardeva University of Health
Sciences ৰ লগত সংল
(৩) পাঠ মৰ
ি িত
িচিকৎসা িড ী িচিকৎসা িডে ামা
(৪) পাঠ মৰ চািৰ বছৰ আ ছয় মাহ + িতিন বছৰ আ ছয় মাহ (ছয় মাহ

সময়সীমা এক বছৰ ই ানি প ই ানি প)
(৫) যাগ তাৰ
মানদ
১০+২ িব ানত নূ নতম
৬০ শতাংশ ন ৰ লাভ কিৰব
লািগব
১০+২ িব ানত নূ নতম ৬০ শতাংশ
ন ৰ লাভ কিৰব লািগব
(৬) পাঠ ম এনাটমী (শৰীৰৰ গঠনৰ
অধ য়ন)
শৰীৰত িব ান
জৱ ৰসায়ন
অনুজীৱ িব ান
ৰাগ িব ান
ঔষধ িব ান
সামূহক মিডিচন
িচিকৎসা িব ান
সূিত আ ীেৰাগ িব ান
চ ু িব ান
অি িচিকৎসা িব ান
ই. এন. ট.
িশ িচিকৎসা িব ান
মেনােৰাগ
শল িচিকৎসা
চমেৰাগ আ যৗনেৰাগ
ফেৰনিচক িচিকৎসা আ
িবষ িব ান
এনাে িচয়া িব ান
এনাটমী (শৰীৰৰ গঠনৰ অধ য়ন)
শৰীৰত িব ান
জৱ ৰসায়ন
অনুজীৱ িব ান
ৰাগ িব ান
ঔষধ িব ান
সামূহক মিডিচন
িচিকৎসা িব ান
সূিত আ ীেৰাগ িব ান
চ ু িব ান
অি িচিকৎসা িব ান
ই. এন. ট.
িশ িচিকৎসা িব ান
মেনােৰাগ
শল িচিকৎসা
চমেৰাগ িচিকৎসা িব ানৰ এক শাখা
িহচােপ
ই ানি প ই ানি প
(৭) প ীয়ন পাঠ মেটা সফলতােৰ
স ূণ কৰা িতজন ছা ই
আই. এম. িচ. আইন ১৯৫৬
অনুসিৰ ৰা জ ক িচিকৎসা
পাঠ মেটা সফলতােৰ স ূণ কৰা
িতজন ছা অসম আইন অনুসিৰ
ৰা জ ক াম া সৱকৰ প ীত
নামভিতৰ বােব যাগ হ’ব।

প ীত নামভিত বােব যাগ
হ’ব।
(৮) পদবী প ীয়নৰ িপছত
াতকসকেল া খ ৰ
িবিভ ৰত িনযু লাভ
কিৰব আ তওঁেলােক
‘ মিডেকল অিফচাৰ’
িহচােপ াথিমক া ক
আ সামূিহক া ক ত
পদবী লাভ কিৰব।
প ীয়নৰ িপছত াতকসকেল
ামা লত অৱি ত িযেকােনা উপ-
ক আ াথিমক া ক ত
াম া সৱা দানকাৰী (আৰ.
এইচ. িপ. ) পদবীত িনযু লাভ কিৰব।
(৯) মতা আ
কায
(১) তওঁেলােক িচিকৎসা
আগবেঢ়াৱাৰ লগেত
াথিমক া সৱাও
আগবঢ়াব পািৰব।
(২) তওঁেলােক াথিমক
া ক আ সামূিহক
া ক ত স
অে াপচাৰ কিৰব পািৰব।
(৩) তওঁেলােক াথিমক
া ক , সামূিহক া
ক আ উ পয ায়ৰ
িচিকৎসালয়ত াভািৱক
সৱৰ ব ৱ া কিৰব পািৰব।
(৪) তওঁেলােক শাৰীিৰক
অসু তাৰ মাণপ আ
মৃত ৰ মাণপ দান
(১) তওঁেলােক কৱল অসমৰ
ামা লত িচিকৎসা সৱা আ াম
া সৱা আগবঢ়াব পািৰব।
(২) তওঁেলােক াথিমক া ক
আ উপ- ক ীয় ি িনকত স
অে াপচাৰ কিৰব পািৰব।
(৩) তওঁেলােক উপ- ক আ
াথিমক া ক ত াভািৱক সৱৰ
ব ৱ া কিৰব পািৰব।
(৪) তওঁেলােক শাৰীিৰক অসু তাৰ
মাণপ আ মৃত ৰ মাণপ দান
২০) অসম আইনৰ িবধানসমূহ ক ীয় আইনৰ সংি িবধানসমূহৰ সেত পা ৱত ভােৱ িবেবচনা

কিৰেল িবষয়েটাৰ তলত উে খ কৰা িদশসমূহ উে ািচত হয়। i) ধাৰা ২(এফ) মেত ক ীয় আইনখন আধুিনক ব ািনক িচিকৎসা িব ানৰ ত ইয়াৰ
সকেলা শাখােত েযাজ । ধাৰা ২( জ) মেত অসম আইনখেন ামা লত এেলােপিথক
িচিকৎসাৰ থা িনয় ণ কিৰব িবচািৰেছ। মূলতঃ এেলােপথী আধুিনক ব ািনক িচিকৎসা
িব ানত অ ভ । অথাৎ আধুিনক ব ািনক িচিকৎসা িব ান হেছ জািত আ
এেলােপথী হেছ আধুিনক ব ািনক িচিকৎসাৰ এটা জািত। এই মতামত এই আদালেত
এ. ক. সভাপিত আ ড° মুখিতয়াৰ চা গাছৰত হণ কিৰেছ। গিতেক এেলােপিথক
িচিকৎসােক ধিৰ আধুিনক ব ািনক িচিকৎসা ব ৱ া ক ীয় আইনৰ াৰা পিৰচািলত।
সেয়েহ এেলােপিথক িচিকৎসােক ধিৰ আধুিনক ব ািনক িচিকৎসা ব ৱ াৰ িযেকােনা
শাখাত িচিকৎসক িহচােপ ীক
ৃ িত পাবৈল হ’ ল ক ীয় আইনৰ সূচীত উে খ কৰা
অহতাসমূেহই হ’ল বাধ তামূলকভােৱ লাভ কিৰবলগীয়া অহতা। ii) তদুপিৰ, অসম আইনৰ ধাৰা ১৭ত উে খ আেছ য এই আইনৰ অধীনত িনিদ কৰা
পাঠ মেটা সফলতােৰ সমা কৰাৰ িপছত িচিকৎসা আ াম া েসৱাৰ িড মা থকা
ব সকেল াম া িচিকৎসক িহচােপ প ীয়নভ হ’ব আ অসমৰ ামা লত
‘িচিকৎসা’ আ া েসৱাৰ দানৰ বােব যাগ হ’ব। অসমৰ আইনখেন
িড মাধাৰীসকলক অসমৰ ামা লত ‘িচিকৎসা’ অথাৎ এেলােপিথক িচিকৎসা দান
কৰাৰ অনুমিত দান কিৰেছ। আিম মািন ল’ব নাৱােৰা য ক ীয় আইনৰ াৰা
পিৰচািলত এেলােপিথক িচিকৎসা এেন ব েয় কিৰব পােৰ িযসকলৰ ক ীয় আইনৰ
সূচীত উে খ কৰা অহতা নাই। iii) ক ীয় আইনৰ অধীনত িনধািৰত ধৰেণ শি ক কেঠাৰতা সফলতােৰ অিত ম কৰাৰ
িপছতেহ এেলােপিথক িচিকৎসােক ধিৰ আধুিনক ব ািনক িচিকৎসা দানৰ অনুমিত িদব
লািগব। ক ীয় আইনখনৰ ধাৰা ৩৩ য় পিৰষদক অন ান িবষয়ৰ লগেত পাঠ ম আ
অধ য়নৰ সময়সীমা, হণ কিৰবলগীয়া ব ৱহািৰক িশ ণ, িবষয়, পৰী া আ লাভ
কিৰবলগীয়া দ তাৰ মানদ িনধাৰণ কিৰবৈল কতৃ দান কেৰ। গিতেক ক ীয় আইনৰ
অধীনত িনধাৰণ কৰা ধৰেণ িনখুঁত িশ ণৰ মােজেৰ সফলতােৰ নােযাৱাৈক এজন
ব েয় িচিকৎসা দান কিৰব পােৰ বুিল ধিৰ লাৱােটা সমস াজনক। iv) ক ীয় আইনৰ ধাৰা ১৫ আ অসম আইনৰ ধাৰা ২৪ ভালদেৰ পিঢ়েল আিম দিখবৈল
পাওঁ য অসম আইনৰ অধীনত িড মা থকা াম া কম সকলক িকছমান কাম
কিৰবৈল কতৃ িদয়া হেছ িযেবাৰ ক ীয় আইনৰ অধীনত িনধািৰত অহতা থকা

িচিকৎসকৰ াৰা কৰা কামৰ সেত এেকধৰণৰ। এেন কামৰ িভতৰত সাধাৰণ ৰাগৰ
িচিকৎসা কৰা, িকছমান িবেশষ ণীৰ ঔষধ সৱন কিৰবৈল পৰামশ িদয়া, স সুৰা
অে াপচাৰ কৰা, ৰাগ আ মৃত ৰ মাণ প দান কৰা আিদ অ ভ । আমাৰ দৃ ত
ক ীয় আইনৰ অধীনত িনধািৰত অহতা নথকা ব েয় এেন কাম স কিৰেল
িবপ নক পিৰণিত হ’ব পােৰ।
মন কিৰবলগীয়া য তৃতীয় সূচীৰ িব ২৫ ৰ সং া ত ৰা জ ক িবধানসভাৰ সই িব ৰ
অধীনত িযেকােনা আইন ণয়ন কৰা িবধায়ীিন মতাৰ ওপৰত ত বাধা থািকব: থমেটা হ’ল, যিদ ৰা জ ক িবধানসভাই এেন আইন ণয়ন কিৰব লােগ, তে ই সদায় থম সূচীৰ বা ক ীয়
সূচীৰ িব ৬৩, ৬৪, ৬৫ আ ৬৬ৰ সােপে হ’ব লািগব, যাৰ ত কৱল সংসদৰেহ আইন
ণয়নৰ মতা আেছ। ি তীয় বাধােটা হেছ িব েটাৰ ত সামি ক িবষয়ব । যিদ সংসেদ
থম তািলকাৰ িব ৬৩, ৬৪, ৬৫ আ ৬৬ ৰ পিৰসৰৰ বািহৰত িক তৃতীয় তািলকাৰ িব
২৫ ৰ পিৰসৰৰ িভতৰত কােনা আইন ণয়ন কেৰ, তে এেন ত অনুে দ ২৫৪ আ
িতক
ূ লতা নীিত েযাজ হ’ব যিদেহ ৰা জ ক আইন এেন সংসদীয় আইনৰ সেত সংঘাত কেৰ।
এই গাচৰেটাত ৰা জ ক িবধানসভাই বেনাৱা আইন অথাৎ অসম আইনখনক পূবেত উে খ
কৰা দুটা বাধাৰ িভতৰত থমেটােৱ আঘাত কেৰ; সেয়েহ ই অকাযকৰ কাৰণ অসম িবধানসভাৰ
এেন আইন ণয়ন কিৰবৈল িবধািয়নী মতাৰ অভাৱ আেছ।
ওপৰৰ আেলাচনাৰ পাহৰত আিম এই িবেবিচত মতামত উপিনত হেছা য অসম আইনৰ
অধীনত তািলকাভ কৰা াম া কম সকল, ক ীয় আইন অনুসিৰ প ীয়নভ
িচিকৎসকেল কৰা কামৰ দেৰ কাম কিৰবৈল অেযাগ । এেলােপিথক িচিকৎসােক ধিৰ আধুিনক
ব ািনক িচিকৎসা িব ানৰ িযেকােনা শাখাত িচিকৎসক িহচােপ ীক
ৃ িত পাবৈল হ’ ল ক ীয়
আইনৰ সূচীত উে খ কৰা অহতাসমূেহই হ’ল বাধ তামূলকভােৱ লাভ কিৰবলগীয়া অহতা।
গাচৰৰ াইলজী অথাৎ িতিন গাচৰৰ ন জৰ
২১) ইয়াৰ িপছত আিম আপীলকাৰীসকলৰ বােব িব জ অিধব াই িনভৰ কৰা িতিনটা িস া
িবেবচনা কেৰাঁ।
(ক) ড° মুখিতয়াৰ চা বনাম প াৱ ৰাজ , (১৯৯৮) ৭ এছিচিচ ৫৭৯, ( “ড° মুখিতয়াৰ
চা ” ):
(i) এই গাচৰত িবতকেটা আিছল াগছ আ সাধন সাম ী িনয়ম, ১৯৪৫ (চমুৈক
ক’বৈল গ’ ল ‘ াগছ িনয়ম’ )ৰ িনয়ম ২(ইই)ৰ উপ-িনয়ম(iii)ৰ অধীনত প াৱ

ৰাজ ই জািৰ কৰা ঘাষণা স ভত িযেয় “প ীয়নভ িচিকৎসক” ৰ সং া িদেয়।
প াৱ ৰাজ ই ২৯.১০.১৯৬৭ তািৰেখ এখন অিধসূচনা জািৰ কিৰ পূব প াৱ
আয়ুেবিদক আ ইউনানী িচিকৎসক আইন, ১৯৪৯, িপইিপএছইউ আয়ুেবিদক
আ ইউনানী িচিকৎসক আইন, ২০০৮, আ প াৱ আয়ুেবিদক আ ইউনানী
িচিকৎসক আইন, ১৯৬৩ৰ অধীনত প ীয়ন কৰা সকেলা বদ /হািকমক াগছ
আইনৰ উে েশ আধুিনক িচিকৎসা ব ৱ াৰ িচিকৎসক িহচােপ ঘাষণা কেৰ।
(ii) এই আদালতৰ সন্মুখত যু দেশাৱা হিছল য ভাৰতীয় ঔষধৰ িচিকৎসা সৱা
দানকাৰী সকলৰ আধুিনক ব ািনক িচিকৎসা দান (এেলােপিথক িচিকৎসা)
কৰাৰ অিধকাৰ ভাৰতীয় িচিকৎসা ক ীয় পিৰষদ আইন, ১৯৭০ (চমুৈক
আইএমিচিচ আইন, ১৯৭০)ৰ ধাৰা ১৭(৩)(খ)ৰ অধীনত সুৰি ত।
(iii) আইএমিচ আইন, ১৯৫৬ ত এই আদালেত মত পাষন কিৰিছল য
এেলােপিথক িচিকৎসা দান কিৰবৈল েয়াজনীয় পছাদাৰী মানদ িন ত
কিৰবৈল আইএমিচ আইন, ১৯৫৬ নয়ণ কৰা হিছল আ উ আইনখেন
ভাৰতৰ িচিকৎসা পিৰষদৰ গঠন আ ভাৰতীয় িচিকৎসা প ীৰ ব ৱ াপনাও কেৰ।
আইএমিচ আইন, ১৯৫৬ৰ ধাৰা ২(এফ)ত “ঔষধ” ক সং ািয়ত কৰা হছ আ
সয়া হেছ অে াপচাৰ আ সূিত িচিকৎসােক অ ভ কিৰ িচিকৎসাৰ সকেলা
শাখােত “আধুিনক ব ািনক ঔষধ” িক ইয়াত প িচিকৎসা আ অে াপচাৰ
অ ভ কৰা হাৱা নাই আ “ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা” অিভব েটা উ
আইনখনৰ ধাৰা ২(এইছ)ত সং ািয়ত কৰা হেছ িযেয় আইনখনৰ তফিছলত
অ ভ িযেকােনা িচিকৎসা অহতাক বুজায়। ইয়াৰ উপিৰও আইএমিচ আইন, ১৯৫৬ৰ ধাৰা ১৫ ৰ সংগত মত পাষন কৰা হিছল য সূচীসমূহত অ ভ
অহতাসমূহ িযেকােনা ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত নামভিতৰ বােব পযা অহতা হ’ব
িক কােনা এখন সূচীেত সংহত পাঠ মৰ অহতাৰ উে খ নাই। ফল েপ এই
ধাৰা অনুসিৰ সংহত পাঠ মত িড ীধাৰী ব ক কােনা ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত
প ীয়ন কিৰব নাৱািৰ। সেয়েহ ১৯৬৪ চনৰ ২৪ নং আইন অনুসিৰ আইএমিচ
আইন, ১৯৫৬ ৰ ধাৰ ১৫ত আ দুটা উপ-ধাৰা সংেযাজন কিৰ সংেশাধন কৰা হয়।
ধাৰা ১৫(২)(িব) ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত নামভিত কৰা িচিকৎসকৰ বািহেৰ আন
সকেলা ব ক আধুিনক ব ািনক িচিকৎসাৰ সকেলা শাখােত আধুিনক
ব ািনক িচিকৎসা দান কৰাত িনেষধা া আেৰাপ কিৰেছ। ৰা জ ক িচিকৎসা

প ীৰ ত প ীয়ন দুিবধ: থমেটা ধাৰা ২৫ৰ অধীনত আ ি তীয়েটা উ
আইনৰ ধাৰা ১৫(১)ৰ অধীনত। তৃতীয় ণীৰ প ীয়ন হেছ “ভাৰতীয় িচিকৎসা
প ী”ত যাৰ ব ৱ া ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষেদ উ আইনৰ ২১ নং ধাৰা কেৰ আ
তাৰ বােব ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা এক পূব চত।
(iv) ভাৰতীয় িচিকৎসা প ীত নামভিত কৰা ব সকলৰ িবেশষািধকাৰসমূহ আইএমিচ
আইন, ১৯৫৬ৰ ধাৰা ২৭ত উে খ কৰা হেছ আ ইয়াৰ িভতৰত ভাৰতৰ িযেকােনা
অ লত িচিকৎসাক িহচােপ কাম কৰাৰ অিধকাৰ অ ভ কৰা হেছ। আনহােত, ৰা জ ক িচিকৎসা প ীসমূহ িনজ িনজ ৰাজ ৰ ৰা জ ক িচিকৎসা পিৰষেদ ৰােখ
িযেবাৰ আইএমিচ আইন, ১৯৫৬ৰ অধীনত গঠন কৰা নহয় িক ৰাজ ত
িচিকৎসকৰ প ীয়ন িনয় ণ কৰাৰ সংি সময়ত বলবৎ থকা আইনৰ অধীনত
গঠন কৰা হয়। এইদেৰ স ৱ য িযেকােনা ৰাজ ত আধুিনক ব ািনক িচিকৎসা
িব ানৰ িচিকৎসকৰ প ীয়নৰ সেত জিড়ত আইেন এজন ব ক “ ীক
ৃ িত া
িচিকৎসা অহতা”ৰ বািহেৰও অন অহতাৰ িভি ত নামভিত কিৰবৈল স ম কিৰব
পােৰ িয ( ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা) কৱল ভাৰতীয় িচিকৎসা প ীত নামভিতৰ
বােব পূবচত আ ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত প ীয়নৰ উে েশ নহয়। “ ীক
ৃ িত া
িচিকৎসা অহতা” থকা ব ক কােনা ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত প ীয়ন অ ীকাৰ
কিৰব নাৱািৰ িক ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত প ীয়নভ ব ক “ ীক
ৃ িত া
িচিকৎসা অহতা” নথকাৈলেক ভাৰতীয় িচিকৎসা প ীত নামভিত কিৰব নাৱািৰব।
আইএমিচ আইন, ১৯৫৬ৰ ধাৰা ১৫(১), ২১(১) আ ২৩ৰ সংযু পঠনৰ পৰা এই
কথা কাশ পায়। গিতেক, ৰা জ ক আইনত িনধািৰত এেন অহতাৰ িভি ত আ
ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত প ীয়ন হাৱাৰ িপছত এজন ব েয় আইএমিচ আইন, ১৯৫৬ৰ ধাৰা ১৫(২)(িব)ৰ অধীনত এেলােপিথক িচিকৎসা সৱা দান কৰাৰ
অিধকাৰী হ’ব।
(v) এই সংগত আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ৰ থম আ তৃতীয় সুচী সংগত
ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা িক সই কথা উে খ কৰােটা াসংিগক হ’ব। থম
সূচীত ীক
ৃ িত া িব িবদ ালয়ৰ পৰা লাভ কৰা ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতাৰ
িবষেয় আেলাচনা কৰা হেছ আনহােত তৃতীয় সূচীত ভাৰতত াধীনতাৰ পূবৰ
িচিকৎসা আইন যেন বে িচিকৎসা আইন, ১৯১২, িবহাৰ আ উিৰষ া িচিকৎসা
আইন, ১৯১৬, প াৱ িচিকৎসা প ীয়ন আইন, ১৯১৬ ইত ািদৰ অধীনত লাভ কৰা

িচিকৎসা অহতাৰ িবষেয় আেলাচনা কৰা হেছ।
(vi) উ ৰায়দানত আ দখা যায় য াগছ িনয়মৰ িনয়ম ২(ইই) ১৪.০৫.১৯৬০ৰ পৰা
কাযকৰী হাৱাৈক সি িৱ কৰা হিছল, আনহােত আইএমিচ আইন, ১৯৫৬ৰ ধাৰা
১৫ত, তিতয়াৰ দেৰ, কৱল এইেটােৱই িবধান আিছল য সূচীসমূহত থকা িচিকৎসা
অহতাসমূহ িযেকােনা ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত নামভিতৰ বােব যেথ অহতা হ’ব।
গিতেক ধাৰা আ িনয়ম কাযকৰী কৰাৰ সময়ত কােনা অসাম স নািছল। িক
উ আইনখনত ধাৰা ১৫ৰ উপ-ধাৰা (২) সি িৱ কৰাৰ িপছত “ৰা জ ক িচিকৎসা
প ী”ত নামভিত কৰা এজন িচিকৎসােক িযেকােনা ৰাজ েত আধুিনক ব ািনক
িচিকৎসা দান কিৰব পািৰিছল যিদও উ াগছ িনয়মৰ অধীনত জািৰ কৰা
ঘাষণাৰ িভি ত অনা-এল’ পিথক িচিকৎসকৰ ঔষধৰ পৰামশ িদয়াৰ ( চ
কৰাৰ) অিধকাৰ িনিহতাথৰ াৰা িনঃেশষ হ গ'ল। িক এই আদালেত মত পাষন
কিৰিছল য সাধাৰণ ৰাগৰ বােব কাউ াৰত িব ী হাৱা এেলােপিথক ঔষধৰ
পৰামশ িদয়া বা েয়াগ কৰাত তওঁেলাকক বাধা িদয়া নািছল।
(vii) আইএমিচ আইন, ১৯৫৬ৰ ধাৰা ১৫ আ আইএমিচিচ আইন, ১৯৭০ৰ ধাৰা ১৭
সুসংহতভােৱ পিঢ় এই মতত উপিনত হিছল য ভাৰতীয় িচিকৎসাৰ ৰা জ ক প ী
বা ক ীয় প ীত নামভিত কৰা ব ৰ বােব আধুিনক ব ািনক িচিকৎসাৰ
কােনা শাখােতই আধুিনক ব ািনক িচিকৎসা দান কৰাৰ কােনা পিৰসৰ নাই
যিদেহ সই ব জন আইএমিচ আইন, ১৯৫৬ৰ অথৰ িভতৰত ৰা জ ক িচিকৎসা
প ীত নামভিত কৰা নাই। আধুিনক ব ািনক িচিকৎসা বা ভাৰতীয় িচিকৎসা
প িতৰ িচিকৎসা দান কৰাৰ অিধকাৰ াগছ িনয়ম আ ইয়াৰ অধীনত ৰাজ
চৰকােৰ কৰা ঘাষণাৰ িবধানসমূহৰ ওপৰত িভি কিৰ হ’ব নাৱােৰ। viii) ওপৰৰ সংগত ১৪.০৫.১৯৬০ তািৰখৰ পৰা কাযকৰী হাৱা িনয়ম ২(ই)(iii) বধ
আ িবধািয়নী মতাৰ অভাৱত ভিগব পৰা নািছল আ ইয়াৰ অধীনত ৰাজ
চৰকােৰ জািৰ কৰা অিধসূচনাসমূহ সই িনয়মৰ িব াচৰণ নকেৰ আ সয়া বধ
বুিল মত পাষন কৰা হিছল। আইএমিচ আইন, ১৯৫৬ ৰ ধাৰা ১৫ৰ উপ-ধাৰা (২)-
এ ১৬.০৬.১৯৬৪ তািৰখৰ পৰা ১৯৬৪ চনৰ ক ীয় আইন নং ২৪ অনুসিৰ কাযকৰী
হাৱাৰ িপছত উ িনয়ম আ ইয়াৰ অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাসমূহৰ সুিবধা
কৱল সইেবাৰ ৰাজ তেহ উপল যত আপাতত বলবৎ হ থকা ৰা জ ক আইেন, যাৰ অধীনত ভাৰতীয় িচিকৎসা দানকাৰীসকলক ৰাজ খনত প ীয়ন কৰা হয়,

িচিকৎসা ব ৱ াৰ িযেকােনা প িতৰ িচিকৎসা দন কৰাৰ িবেশষািধকাৰ দান
কেৰ। ভাৰতীয় িচিকৎসা িব ানৰ সংহত পাঠ মত িড ীধাৰীসকলৰ স ভত ি িত
এেক ৰেত যন, িযেহত ৰা জ ক আইেন তওঁেলাকৰ অহতাক ৰা জ ক িচিকৎসা
প ীত প ীয়নৰ বােব যেথ বুিল ীক
ৃ িত িদেছ, আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ৰ ধাৰা
১৫(২)(িব)ত থকা বাধা েযাজ নহ’ব। এইদেৰ আধুিনক িচিকৎসা বা এেলােপিথক
িচিকৎসাৰ ত আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ৰ ধাৰা ১৫ িবধানসমূহ পুনৰ
াসংিগক হ পেৰ কাৰণ আধুিনক ব ািনক িচিকৎসাৰ ত এজন ব ক
িযেকােনা ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত নামভিত কৰাৰ আগেত আইএমিচ আইন, ১৯৫৬ৰ ধাৰা ১৫(১)ৰ িবধান পূৰণ কিৰব লািগব। যিদ এেন ব েয় ধাৰা ১৫ৰ
উপধাৰা (১)ৰ েয়াজনীয়তা পূৰণ নকেৰ, তে তওঁৰ আধুিনক ব ািনক
িচিকৎসা িব ানৰ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা নাই আ তেন ত তওঁক
আইএমিচ আইন, ১৯৫৬ ৰ অধীনত উ িচিকৎসা প ীত প ীয়ন কিৰব নাৱািৰ।
আনিক সংহত পাঠ মত িড ীধাৰী সই িচিকৎসা দানকাৰীসকলৰ ত
ৰাজ ই তওঁেলাকৰ অহতাক ৰা জ ক িচিকৎসা প ীত প ীয়নৰ বােব যেথ বুিল
ীক
ৃ িত িদব লািগব, অন থা আধুিনক ব ািনক িচিকৎসা দানত ধাৰা ১৫(২)(িব)ৰ
অধীনত িনেষধা া েযাজ হ'ব। এেন পিৰি িতত তওঁেলাকক ভাৰতীয় ঔষধ আ
সাধন আইন, ১৯৪০ ( াগছ আইন)ৰ অ ভ এেলােপিথক ঔষধৰ িচিকৎসা
দান কৰাৰ মতা িদয়া নহ’ব আ তওঁেলােক কৱল সাধাৰণ ৰাগৰ বােবেহ
কাউ াৰত িব ী হাৱা এেলােপিথক ঔষধৰ িচিকৎসা দান কিৰব পািৰব।
(খ) ভাশীষ ব ী বনাম ডি উ. িব. মিডেকল কাউ ল, (২০০৩) ৯ এছিচিচ ২৬৯, ( “ ভাশীষ ব ী” ): xiii. এই গাচৰত থকা আপীলকাৰীসকেল, িযসকেল প ম বংগ ৰাজ ৰ যথাযথভােৱ
ীক
ৃ িত া িত ানৰ পৰা সামুিহক িচিকৎসা সৱাৰ িড মা পাঠ ম স ূণ কিৰিছল
আ ৰাজ খনৰ িবিভ ঠাইত িনযু আিছল, তওঁেলােক প ম বংগ চৰকাৰৰ াৰা
১৫.১০.১৯৮০ তািৰেখ জািৰ কৰা অিধসূচনাখনক ত া ান জনাইিছল যাৰ াৰা খ
অংশৰ অধীনত ৬-এফ অনুে দ ৱতন কিৰ ৰা জ ক িচিকৎসা অনুষদৰ িবিধ
সংেশাধন কৰা হয়। ইয়াৰ িপছত এটা সংেশাধনী জািৰ কৰা হয় আ আগেত “িড মা
ইন মিডিচন ফৰ কিমউিন ট িফ জিচয়ান” নােমেৰ জনাজাত িড মা পাঠ মেটাক
“িড মা ইন কিমউিন ট মিডেকল চািভচ” নােমেৰ নামকৰণ কৰা হয়।

সই গাচৰত আপীলকাৰীসকলৰ অিভেযাগ আিছল য যিদও তওঁেলােক
িকছমান সাধাৰণ ৰাগৰ িচিকৎসা কিৰব পােৰ িক অসু তা বা মৃত ৰ মাণ প , ছ পচন আিদ দান কৰাৰ তওঁেলাকৰ কােনা অিধকাৰ নািছল কাৰণ সইিখিন
২১.১১.১৯৯০ তািৰখৰ অিধসূচনাই কািঢ় লিছল। তাৰ িপছত “িচিকৎসাৰ আনুসাংিগক
অিধকাৰ” যেন ছ পচন বা অসু তা বা মৃত ৰ মাণপ আিদ দান কৰাৰ
অিধকাৰক অ ীকাৰ কৰােটাক ত া ান জনাই ি তীয় পযায়ৰ মামলা আৰ হয়।
কিলকতা উ ন ায়ালয়ত এখন লখ আেবদন দািখল কৰা হিছল িযখনত
আপীলকাৰীৰ সপে ৰায়দান িদয়া হিছল এই চতত য তওঁেলাকক ব গত িচিকৎসা
দান কিৰবৈল িদয়া নহ’ব আ এইেটা কৰা হিছল য তওঁেলাকৰ একমা
অিধকাৰ হ’ল ঔষধৰ পৰামশ িদয়া ( চ পচন কৰা) আ মাণপ দান কৰা
আ আেদশৰ এই অংশেটা চূড়া হ পিৰল।
িক বংগ িচিকৎসা পিৰষেদ কিলকতা উ ন ায়ালয়ৰ খ িবচাৰপীঠত এক
আপীল দািখল কেৰ। ড° এ. ক. সভাপিত বনাম কৰালা ৰাজ আ অন ান , এআইআৰ ১৯৯২ এছিচ ১৩১০, ( “ড° এ. ক. সভাৰপিত” )ৰ ওপৰত িনভৰ কিৰ
মত পাষন কৰা হিছল য “এজন ব েয় ৰাজ বা দশত এেলােপিথক িচিকৎসা দান
কিৰব পােৰ যিদেহ তওঁৰ হাতত ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা থােক” আ িযেহত সই
আপীলত থকা আপীলকাৰীসকলৰ েয়াজনীয় অহতা নািছল, সেয়েহ তওঁেলাকৰ নাম
িচিকৎসা প ীত অ ভ কিৰব নাৱািৰ। এই িভি েত আপীলকাৰীসকেল এই
আদালতৰ কাষ চািপেছ।
এই আদালেত িবেবচনা কিৰিছল য ছ পচন দানৰ অিধকাৰক িচিকৎসাৰ
অিধকাৰৰ অংশ িহচােপ গণ কিৰব পািৰ ন নাৱািৰ। এই আদালেত মত পাষন
কিৰিছল য এবাৰ িচিকৎসা দান কৰাৰ অিধকােৰ ীক
ৃ িত লাভ কিৰেল, ঔষধৰ
ছ পচন বা েয়াজনীয় মাণপ দানৰ অিধকাৰ ইয়াৰ পৰাই বািহত হয়, অন থা িচিকৎসা দান কৰাৰ অিধকাৰ স ূণ েপ সুৰি ত কিৰব নাৱািৰ। ইয়াৰ
উপিৰও দখা গ’ল য সই গাচৰৰ আপীলকাৰীসকলৰ ঔষধৰ ছ পচন দান
কৰাৰ অিধকাৰ আিছল। ফল েপ খ িবচাৰপীঠৰ আেদশ বািতল কিৰ িব এজনীয়া
িপচাৰপীঠৰ আেদশ পুনৰাই বাহাল কৰা হ’ল।
ৰা জ ক িচিকৎসা প ী সং াে তাত উে খ কৰা সীিমত উে শ ৰ বােব
সংি সকেলা িড মাধাৰীৰ নাম অ ভ কিৰবৈল িনেদশ জািৰ কৰা হিছল।

(গ) ( “ডাঃ এ. ক.সভাপিথ বনাম কৰালা চৰকাৰ, এ.আই.আৰ. ১৯৯২ এছ.িচ ১৩১০, ( "ডাঃ এ. ক.সভাপিথ" ):
এই গাচৰৰ ত, াভাে াৰ কািচন িচিকৎসক আইন, ১৯৫৩(সংে পত,"ৰা জ ক আইন")ৰ ৩৮ নং ধাৰাৰ থম িবধানৰ বধতা আ ২০.০৯.১৯৭৮
তািৰেখ দান কৰা আেদশ আ কৰালা চৰকােৰ জাৰী কৰা ১৩.০৪.১৯৮১ তািৰখৰ অিধসূচনা
অ াহ কৰা হিছল। এই ন ায়ালেয় আইএমিচ আইন ১৯৫৬ ('’ ক ীয় আইন'’ )ৰ পিৰে ি তত
ওপেৰা ৰা জ ক আইনখন িবেবচনা কিৰিছল আ ল কিৰিছল য ক ীয় আইনৰ ২নং(এফ)
ধাৰাত থকা 'আধুিনক ব ািনক ঔষধ' অিভব েটােৱ এেলােপিথক ঔষধ প িতক বুজায় আ
উ প িত অনুশীলন কৰা িচিকৎসকসকলৰ স ভত ক ীয় আইনৰ িবধান সমূহৰ ব ৱ া কৰা
হেছ। এই দৃ ভংগীেয় এই কথাৰ পৰা সমথন পাইিছল য ক ীয় আইন ণয়নৰ িপছত, সংসেদ
সাধাৰণেত আয়ুেবদ,িস া আ উনানী নােমেৰ জনাজাত ভাৰতীয় ঔষধৰ প িতৰ স ভত
আইএমিচিচ আইন, ১৯৭০আ হািমঅ' পিথক ঔষধ প িতৰ স ভত হািমঅ' পিথ ক ীয়
পিৰষদ আইন, ১৯৭৩ ণয়ন কিৰিছল য'ত ক ীয় আইনত সি িব িবধানসমূহৰ দেৰ উ ঔষধ
প িতৰ স ভেতা তেন ধৰনৰ িবধান অ ভ কৰা হিছল।এই ন ায়ালয়ৰ ধাৰণা আিছল য
পূবেত ল কৰা অনুসিৰ,ৰা জ ক আইনৰ িবধানসমূহৰ পৰা এই কথা আিছল য ৰা জ ক
আইনৰ পিৰচালনাৰ খেন ঔষধৰ সকেলা প িত সামিৰ লিছল, যেন, এেলােপিথক, আয়ুেবিদক, িস া, উনািন আ হািমঅ' পিথক ঔষধ প িত । তদুপিৰ, ৰা জ ক আইেন এজন
ব িচিকৎসক িহচােপ প ীয়নভ হ’বৈল েয়াজনীয় অহতাৰ ীক
ৃ িত, িচিকৎসকৰ প ীয়নৰ
চতাৱলী আ িতেটা প িতৰ ত িচিকৎসকৰ প ী তদাৰক কৰা,আধুিনক ঔষধ, হািমঅ' পিথক ঔষধ আ থলুৱা ঔষধৰ বােব পৃথক পিৰষদ গঠন কৰাৰ দেৰ িবষয়সমূহ সাঙিৰ
লিছল।এইেটা ল কৰা হিছল য ৰা জ ক আইনৰ তলনাত, ক ীয় আইনৰ কাযে সীিমত
আ ই আধুিনক িব ানস ত প িতেৰ তয়াৰী ঔষধ অথাৎ কৱল এেলােপিথক ঔষধ প িতেত
সীমাব , অন হােত ৰা জ ক আইেন িয অহতাই এজন ব ক িচিকৎসক িহচােপ প ীয়ন কৰাৰ
অিধকাৰ িদব পােৰ, তেন িচিকৎসা অহতাৰ ীক
ৃ িত িদয়া, িচিকৎসাৰ অহতাৰ ীক
ৃ িত বা ীক
ৃ িত
ত াহাৰৰ ত ক ীয় চৰকাৰক পৰামশ িদয়া, ভাৰতৰ িব িবদ ালয় বা িচিকৎসা
িত ানসমূহৰ াৰা ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা দান কৰাৰ বােব েয়াজনীয় িচিকৎসা িশ াৰ
িন তম মানদ িনধাৰণ কৰা আ িযেকােনা িচিকৎসা িত ান,মহািবদ ালয় বা িচিকৎসালয়
পিৰদশনৰ বােব পিৰদশক িনেয়াগ কৰাৰ িদশসমূেহা আেলাচনা কেৰ।এই আইেন ভাৰতীয় িচিকৎসা

প ী তদাৰক কৰা আ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা থকা ব এজনৰ উ প ীত নাম ভিত
কৰা আ উ প ীৰ পৰা এজন ব ক অপসাৰণ কৰােৰা ব ৱ া হণ কেৰ। ক ীয় আইেন
ৰাজ ৰ িচিকৎসকলৰ প ীয়নৰ িদশেটা আেলাচনা নকেৰ আ আইনখন এই কথাৰ ওপৰত িভি
কিৰ আগবােঢ় য উ প ীয়ন আ ৰাজ ৰ িচিকৎসা প ীৰ তদাৰকৰ িবষয়েটা ৰাজ ৰ াৰা
ত কৰা আইনৰ াৰা িনয়ি ত হ'ব লািগব। এই ন ায়ালয়ৰ মত অনুসিৰ, ক ীয় আইেন
ৰা জ ক আইেন সাঙিৰ লাৱা িবষয়ব ৰ স ভত এক স ূণ িবিধ িনধাৰণ কেৰ বুিল ক'ব নাৱািৰ।
অৱেশ , এইেটা ক'ব পািৰ য ক ীয় আইন আ ৰা জ ক আইেন সীিমতভােৱ এেকখন ই
দখল কেৰ, যেন িচিকৎসাৰ অহতাৰ ীক
ৃ িত িযেবাৰ এজন ব ক এেলােপিথক ঔষধ প িতত
িচিকৎসক িহচােপ প ীয়ন কৰাৰ বােব েয়াজন। দুেয়াখন আইেন িব িবদ ালয় বা িচিকৎসা
িত ানৰ াৰা দান কৰা এেন অহতাৰ ীক
ৃ িতৰ বােব িবিধ িনধাৰণ কেৰ।
এই স ভত, ক ীয় আইনৰ ১৫নং ধাৰা অথাৎ আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ৰ উপ-ধাৰা(১) আ
লগেত উ আইনৰ ধাৰা ২১ৰ উপ-ধাৰা (১) উে খ কৰা হিছল আ এইেটা দখা গিছল য
ওপেৰা দফাসমূহত আেৰাপ কৰা হিছল য এজন ব েয় ৰাজ বা দশত এেলােপিথক
ঔষধ প িত অনুশীলন কিৰব পােৰ যিদেহ তওঁৰ এক ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা থােক।
এেলােপিথক ঔষধ ণালীত ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা নথকা ব এজনক অনুমিত িদয়ােটা
পানপট য়াভােৱ ক ীয় আইনৰ দফাসমূহৰ পিৰপ ী হ’ব।ৰা জ ক আইনৰ ৩৮ নং ধাৰাৰ থম
িবধান ট আইএমিচ আইন, ১৯৫৬ অথাৎ ক ীয় আইনৰ১১ নং ধাৰা আ ১৪ নং ধাৰাৰ লগেত ১৫
নং ধাৰা আ ২১নং ধাৰাৰ দফাসমূহৰ পিৰপ ী িযেটােৱ ৰাজ চৰকাৰক এজন ব ক
এেলােপিথক ঔষধ প িতৰ ীক
ৃ িত া িচিকৎসা অহতা অিবহেনও এই প িতেৰ অনুশীলন
কিৰবৈল অনুমিত িদয়াৰ মতা দান কেৰ।উ িবধানেটােৱ এেলােপিথক ঔষধ প িত অনুশীলন
কিৰব িবচৰা ব সকলক সামিৰ লাৱাৰ ফল েপ িবেৰাধমূলক হ পিৰিছল আ এেন ধৰণৰ
ভাৱৰ বােব সই িবধানেটা অ েযাজ আিছল। সেয়েহ, এেলােপিথক ঔষধ ণালীৰ
িচিকৎসকসকলক থম িবধানৰ পিৰসৰৰ পৰা বাদ িদব লািগব আ ইয়াৰ েয়াগৰ ত
এেলােপিথক ঔষধ ণালীৰ বািহেৰ আন ঔষধৰ ণালীত সীমাব ৰািখব লািগব।
ফল েপ, এই ন ায়ালেয় আংিশকভােৱ আপীলৰ অনুমিত িদিছল।
ওপৰত আেলাচনা কৰা গাচৰৰ আইনখন সূ ভােৱ িবেবচনা কিৰ চােল এইয়া হয় য
িন িলিখত িব ৃত েবাৰ,১ নং সূচীৰ ৬৬ নং িব ৰ অধীনত িবধািয়নী ৰ "মানদ ৰ
সম য় আ িনধাৰণ"ৰ িভতৰত অ ভ কৰা হ'ব: i) জৰাট িব িবদ ালয়, আহেমদাবাদ বনাম ক
ৃ ৰ নাথ মুেধা াৰ গাচৰৰ

জিৰয়েত িনেদশনাৰ মাধ ম স েক িদয়া পৰামশৱালী, ii) তািমলনাড ৰাজ বনাম আিধয়ামান িশ া আ গেৱষণা িত ান; মডাণ
ডে ল কেলজ আ গেৱষণা ক বনাম মধ েদশ চৰকাৰ; িচ পূিণ িচিকৎসা
মহািবদ ালয় বনাম প াৱ চৰকাৰ গাচৰৰ জিৰয়েত িচিকৎসা িশ াৰ বােব মানদ িনধাৰণ
কিৰ িচিকৎসা িশ া দান কৰা িত ান এটাক ীক
ৃ িত িদয়া/ ীক
ৃ িত বািতল কৰা। iii) ীিত বা ৱ বনাম মধ েদশ চৰকাৰ গাচৰৰ জিৰয়েত িশ ণ কমচাৰীৰ যাগ তা, িশ ণ পাঠ ম, িশ াথ -িশ কৰ অনুপাত, িতজন িশ াথ ৰ বােব উপল িচিকৎসালয়ৰ
িবচনাসমূহ আ িশ াথ ৰ মাজত অনুপাত, পৰী াগাৰৰ সুিবধা, পৰী াৰ মানদ িনধাৰণ কৰা।
৩ নং সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ িভি ত ৰা জ ক িবধানসভাই ণয়ন কৰা অসম আইনখেন কৱল
িচিকৎসা িশ াৰ ত এক নতন পাঠ ম ৱতন কৰাই নহয়, লগেত উ পাঠ ম
সফলতােৰ স ূণ কৰা াথ সকলৰ বৃি ৰ েতা ব ৱ া হণ কিৰব িবচােৰ।অসম আইনখেন
ইয়াৰ অধীনত গঠন কৰা িনয় ণকাৰী কতৃপ ৰ ওপৰত পাঠ মৰ িন তম মানদ িনধাৰণ
কৰাৰ মতা, এেলােপিথক ঔষধৰ পাঠ মৰ ম াদ, পাঠ ম,পৰী া ইত ািদ িনধাৰণ কৰা আিদ
িবষয়ৰ মতা দান কেৰ। ইয়ােৰাপিৰ, এই আইনখেন ৰাজ চৰকাৰক এখন িচিকৎসা িত ান
খালাৰ বােব অনুমিত দান কিৰবৈল কতৃ দান কেৰ।িচিকৎসা িশ াৰ বােব িন তম মানদ ৰ
িনধাৰণ, কােনা এটা িত ানক ীক
ৃ িত িদয়া বা ীক
ৃ িত বািতল কৰাৰ কতৃ ইত ািদ, হেছ এেন
িকছমান যাৰ ওপৰত ১ নং সূচীৰ ৬৬ নং িব ৰ অধীনত সংসদৰ স ূণ িবধািয়নী মতা
থােক।আনহােত,৩নং সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ অধীনত ৰা জ ক িবধানসভাই িন তম মানদ আ
সাম স তা িনধাৰণৰ বািহেৰ িশ াৰ আন সকেলা িদশ স ভত আইন ণয়ন কৰাৰ বােব িবধািয়নী
মতা লাভ কেৰ।এক উ ত মানৰ িচিকৎসা িশ া দান কৰাৰ ত সংসদৰ াৰা এক িনিদ
মানদ িনধাৰণ কৰােটা অিত আৱশ ক, িযেটা সম দশৰ িত ান আ িচিকৎসা
মহািবদ ালয়েবােৰ পালন কিৰব লািগব। এই উে েশ , গেৱষণা, উ িশ া আ কািৰকৰী িশ াৰ
ত িশ াৰ িনিদ মানদ বজাই ৰখাৰ উে েশ ১নং সূচীৰ ৬৬ নং িব ত কৰা হেছ।
সেয়েহ, ৰাজ ৰ িবধানসভাৰ িচিকৎসা িশ াৰ বােব িন তম মানদ ৰ িনধাৰণ, কােনা এটাক
িত ানক ীক
ৃ িত িদয়া বা ীক
ৃ িত বািতল কৰাৰ কতৃ আিদৰ ত িবধািয়নী মতা নাই।
িচিকৎসা িশ াৰ এেন িদশেবাৰ িনয় ণ কিৰব িবচৰা অসম আইনখন সেয়েহ এই িভি ত
একাষৰীয়াৈক ৰািখব লািগব িকয়েনা ৰাজ ৰ িবধানসভাৰ ওপৰত উে খ কৰা িদশেবাৰৰ স ভত
আইন ণয়নৰ মতা নাই।

২২. িবষয়েটাৰ আন এটা িবেবচনা কিৰবলগীয়া িদশ হ'ল অসম সামূিহক পছাদাৰী
(প ীয়ন আ দ তা) আইন, ২০১৫ৰ মতাৰ পিৰসৰ (ইয়াৰ িপছত সুিবধাৰ বােব অসম আইন
২০১৫ িহচােপ অিভিহত কৰা হিছল) িযখন অসম চৰকাৰৰ াৰা িববািদত ৰায়ৰ িভি আঁতৰা
কৰাৰ ল েৰ আ ঔষধৰ িডে ামাধাৰীসকলৰ ান বতাই ৰখা আ তওঁেলাকৰ সৱাৰ
ধাৰাবািহকতা অ ু ৰখাৰ য়ােসেৰ ণয়ন কৰা হিছল। উ আইনখনৰ াসি ক িবধানেটা
িন িলিখত ধৰণৰ:
"এই আইেন িব ান শাখাৰ াতক (সামূিহক া )পাঠ ম উ ীণ হাৱাৰ িপছত, সামূিহক া কম সকলৰ প ীয়নৰ িনয়ম আ যাগ তা িনধাৰণ কেৰ আ এই
পাঠ মৰ সেত যাৰহাটৰ িচিকৎসা িশ া িত ানত িচিকৎসা িশ া আ াম
া সৱা (িডএমআৰএইচিচ) পাঠ মৰ িডে ামা স ূণ কৰা বা হণ কিৰ থকা
িশ াথ সকলক সম মযাদা িদয়াৰ লগেত অসমত পৰােমিডেকল কমচাৰী িহচােপ
সৱা আগবেঢ়াৱাৰ সুিবধা দান কেৰ।
িযেহত িব ান শাখাৰ াতক (সামূিহক া )পাঠ ম উ ীণ হাৱাৰ িপছত, সামূিহক
া কম সকলৰ প ীয়নৰ িনয়ম আ যাগ তা িনধাৰণ কৰা আ িব ান শাখাৰ
াতক (সামূিহক া ) পাঠ মৰ লগেত যাৰহাটৰ িচিকৎসা িশ া িত ানত
মিডিচন আ াম া সৱা (িডএমআৰএইচিচ)পাঠ মত িডে ামা স ূণ কৰা
বা হণ কিৰ থকা িশ াথ সকলক সম মযাদা িদয়া আ অসমত পৰােমিডেকল
কমচাৰী িহচােপ আ ইয়াৰ সেত স িকত বা আনুষি ক িবষয়েবাৰত সৱা
আগবেঢ়াৱাৰ ত সুিবধা দান কৰােটা সমীচীন;
***
২. যিদেহ সংগেটাৰ অন ত েয়াজন নহয়,এই আইনত -
(ক) "আইন"ৰ অথ হেছ অসম সামূিহক া কম (প ীয়ন আ দ তা)আইন, ২০১৫
(খ) " মাণপ "ৰ অথ হেছ এই আইনৰ ৩নং ধাৰাৰ অধীনত অসমৰ িচিকৎসা িশ া, গেৱষণা আ িশ ণ স ালেক জাৰী কৰা প ীয়নৰ মাণপ ;
(গ) "সামূিহক া কম "ৰ জিৰয়েত সইসকল ব ৰ কথা বুেজাৱা হেছ িযসকল
ব ক স ালেক প ীয়নভ কিৰেছ আ এই আইনৰ ৩নং ধাৰাত অ ভ িবধান
অনুসিৰ প ীয়নৰ মাণপ জাৰী কিৰেছ;

(ঘ) "পাঠ ম" ৰ জিৰয়েত ৩১/১২ /২০১৩ তািৰখৰ ভাৰত চৰকাৰৰ প নং. িডঅ'
ন ৰ.িভ ১১০২৫/৪০/২০০৯/এমইিপ-১ৰ জিৰয়েত ক ীয় কিবেনেট অনুেমাদন দান
কৰা িব ান শাখাৰ াতক (সামূিহক া ) বা চমুৈক িব ান শাখাৰ াতক (িচএইচ)ৰ
িনধািৰত পৰােমিডেকল পাঠ মক বুেজাৱা হেছ।
***
৩.(১)অসম চৰকােৰ পাঠ মেটা চলাবৈল অনুমিত দান কৰা িযেকােনা িত ানৰ
পৰা পাঠ ম সফলতােৰ স ূণ কৰা িতজন িশ াথ ক ৱাহাট ৰ িচিকৎসা িশ া
স ালকালয়,অসমৰ স ালেক প ীয়নভ কিৰব আ সামূিহক া কম িহচােপ
প ীয়নৰ মাণপ দান কৰা হ'ব।
(২) িযসকল িশ াথ েয় ইিতমেধ এই আইন আৰ হাৱাৰ তািৰখত যাৰহাটৰ
িচিকৎসা িশ া িত ানত িডে ামা ইন মিডিচন এ াম া সৱা
(িডএমআৰএইচিচ) পাঠ ম স ূণ কিৰেছ বা হণ কিৰ আেছ, তওঁেলাকক এই
আইনৰ উে েশ িব ান শাখাৰ াতক পৰােমিডেকল পাঠ ম (িচএইচ) স ূণ
কৰা বা হণ কিৰ থকা বুিল গণ কৰা হ'ব আ সইসকেলও িব ান শাখাৰ াতক
(সামূিহক া ) িড ীধাৰীসকলৰ দেৰ সম মযাদা লাভ কিৰব আ সই
িড ীধাৰীসকলক স ালেক প ীয়নভ কিৰব লগেত তওঁেলাকক সামূিহক া কম
িহচােপ প ীয়নৰ মাণপ দান কৰা হ'ব:
আ এই উপ-শাখাৰ অধীনত স ালেক যাৰহাটৰ িচিকৎসা িশ া িত ানৰ পৰা
িডে ামা ইন মিডিচন আ াম া সৱা (িডএমআৰএইচিচ) পাঠ ম স ূণ কৰা
িশ াথ সকলক দান কৰা প ীয়নৰ মাণপ খন তওঁেলােক উ িত ানৰ পৰা
সংি িডে ামা লাভ কৰা িদনৰ পৰাই জাৰী কৰা বুিল গণ কৰা হ'ব:
লগেত এই আইনৰ আৰ িণৰ সময়ত যাৰহাটৰ িচিকৎসা িশ া িত ানত িডে ামা ইন
মিডিচন এ াম া সৱা (িডএমআৰএইচিচ)পাঠ ম হণ কিৰ থকা
িশ াথ সকলক এই আইনৰ অধীনত িনধািৰত পাঠ মেটা হণ কিৰ থকা বুিল গণ
কৰা হ'ব আ তওঁেলাকৰ পাঠ ম স ূণ হাৱাৰ িপছত স ালেক তওঁেলাকক এই
আইনৰ অধীনত প ীয়নৰ মাণপ দান কিৰব।”
ই য়ান এলুিমিনয়াম কা ানী কা. বনাম কৰালা চৰকাৰ, এআইআৰ ১৯৯৬
এচ.িছ ১৪৩১শীষক গাচৰত এই ন ায়ালয়ৰ িস া ৰ িবষেয় উে খ কৰােটা উপেযাগী হ'ব, য'ত

পৰৱত আইনৰ াৰা ন ায়ালয়ৰ এটা ৰায় বািতল কৰাৰ লগত স িকত নীিতেবাৰ িন িলিখত ধৰেণ
নাকচ কিৰব পািৰ: ---
“৫৬.ওপেৰা িস া েবাৰৰ সাৰমমৰ পৰা িন িলিখত মুল নীিতসমূহৰ সৃ হ'ব:
(১) প েবাৰৰ অিধকাৰৰ িনণয় হেছ এক অপিৰহায ন ািয়ক কায। িবধানম েল
কাযিবিধ বা নীিত িনয়মৰ মান িনধাৰণ কিৰব লািগব িয প আ লনেদন য়াক
িনয় ণ কিৰব আ আদালেত এইসমূহ কাযকৰী কিৰব লািগব;
(২) সংিবধােন িবধানম ল,কাযপািলকা,আ ন ায়পািলকাৰ াৰা সাবেভৗম মতা
েয়াগৰ ত সূ ভাৰসাম তা বজাই ৰািখেছ;
(৩)আইনৰ নীিতৰ াৰা পিৰচািলত গণত ত, িবধানম েল ২৪৫ আ ২৪৬নং
অনুে দ আ স ম অনুসূচীৰ সংি সূচীৰ িব ৰ সেত আনুষংিগক
অনুে দেবাৰৰ অধীনত আইন ত কিৰবৈল মতা লাভ কেৰ য'ত আইন
সংেশাধনৰ মতাও অ ভ থােক।
(৪) সেয়েহ, ন ায়ালেয় এই কথাসমূহ জািনবৈল আইনখন সূ ভােৱ িনৰী ণ কিৰব
লািগব (ক) ন ায়ালেয় উে খ কৰা ট আ পূবৱত আইনৰ অৈবধতা আইনী আ
সাংিবধািনক েয়াজনীয়তা মািন চিল সংেশাধন কৰা হ’ব ন নহয়, (খ) আইনখন বধ
কৰাৰ বােব আইনসভাৰ দ তা আেছ ন নাই; (গ) এেন বধতাৰ সংিবধানৰ তৃতীয়
খ ত দান কৰা অিধকাৰৰ সেত সাম স তা আেছ ন নাই।
(৫)এখন অৈবধ আইনক বধ ঘাষণা কৰা বা অৈবধভােৱ সং হ কৰা বা ধায কৰা
কৰক বধতা দান কৰা আ অৈবধকৰণৰ িনয়ম বািতল কৰা বা িতকাৰ দান
কৰাৰ মতা ন ায়ালয়ৰ নাই। এইেবাৰ ন ািয়ক কায নহয় িক িবধানম লৰ আছতীয়া
িবষয়। সেয়েহ, সইেবাৰ ন ািয়ক মতাৰ ওপৰত আেৰাপ নহয়।
(৬) আইনী মতা েয়াগ কৰাৰ ত, কৱল মা ঘাষণাৰ াৰা ন ািয়ক িস া ক
পানপট য়াৈক অ াহ বা সংেশাধন কিৰব নাৱােৰ। ই ইয়াৰ আইনী ৰ পিৰসৰৰ
অ ভ িবষয়ৰ মৗিলকভােৱ তথা পূবৱত ভােৱ বিশ সলিন কিৰ বধ আইন
ণয়েনেৰ ন ািয়ক িস া অকাযকৰী কিৰব পােৰ । পিৰৱিতত চতসমূহ এেনধৰণৰ য
যিদ আইনখন অৈবধ বুিল ঘাষণা কৰাৰ সময়ত সই চতসমূহ থািকলেহঁেতন, ন ায়ালেয় পূবৰ িস া েটা দান নকিৰেলেহঁেতন। লগেত ইয়াক এক িনিদ তািৰখৰ
পৰা পূবৱত আইনক কাযকৰী কৰাৰ মতা িদয়া হেছ।
(৭) এই ন ায়ালয়ৰ সকেলা ৰায়ৰ মাজত িনিহত হ থকা ধাৰাবািহকতাৰ সূ েটা হ'ল য

িবধানম েল পানপট য়াৈক কােনা িস া অ ীকাৰ কিৰব নাৱােৰ বা বাধ তামূলক
নহয় বুিল িনেদশ িদব নাৱােৰ িক সাংিবধািনক আইনৰ সেত সাম স ৰািখ িয
িভি ত িস া েটা দান কৰা হিছল সই িভি েটা আঁতৰাই িস া েটা অকাযকৰী
কৰাৰ মতা আেছ আ িবধানম লৰ এেন কাম কৰাৰ যাগ তা থািকব লািগব।"
ওপেৰা গাচৰৰ ত, কৰালা অিতিৰ িবদু ত মাচল(কৰ আেৰাপণ আ সং হ) আইন, ১৯৮৯ খন িবেবচনা কৰা হিছল আ এই মত পাষণ কৰা হিছল য এই আইনখন বধ আইন
আিছল আ ই ন ািয়ক মতাৰ ওপৰত হ ে প নকেৰ িকয়েনা অৈবধ আইনৰ অধীনত
অৈবধভােৱ সং হ কৰা কৰক বধ কৰােটা ১১নং ধাৰাৰ উে শ আিছল।
িহ ু ান গাম এ কিমেকল্ছ িলিমেটড বনাম হািৰয়ানা চৰকাৰ, (১৯৮৫) ৪
এছিচিচ ১২৪ গাচৰত এই ন ায়ালেয় মত পাষণ কিৰিছল য এখন যাগ িবধানম লক
আদালতৰ কােনা িস া ক নাকচ কৰা, এখন উপযু আইন গৃহীত কিৰ কৰ আেৰাপ কৰােটা
বািতল কৰা, পূবৱত ভােৱ সংি আইনৰ াসি ক িবধানসমূহ সংেশাধন কৰাৰ ত অনুমিত
দান কৰা হয় আ এেনদেৰ িবধানম েল িয আধাৰৰ িভি ত আদালেত িস া দান কিৰিছল
সই আধাৰক খািৰজ কিৰব পােৰ আ যথািবিহত িবধান কাযকৰীকৰেণেৰ আদালতৰ িস া
কাযকৰীকৰণৰ পূেব চিলত কৰ আেৰাপ আ সং হ য়াক বধতা দান কিৰব পােৰ। সই
ৰায়ৰ ত, পৃ ী কটন িমল্ছ িলিমেটড বনাম াচ বেৰা িমউিনিচপািল ট, এআইআৰ
১৯৭০ এছিচ ১৯২ৰ ওপৰত আ া ৰখা হিছল িযেটা আিছল এই ন ায়ালয়ৰ সাংিবধািনক
িবচাৰপীঠৰ এক ৰায়, িয ৰায়ত পূবেত আদালেত অৈবধ বুিল ঘাষণা কৰা কৰ আেৰাপ আ
সং হক বধ কৰাৰ ত এখন বধ আইেন পূৰণ কিৰব লগা েয়াজনীয়তােবাৰ িনধাৰণ কিৰেছ
আ উ ৰায়ৰ াসি ক অংশেটা তলত িদয়া ধৰণৰ:---
“ যিতয়া এখন িবধানম েল আদালেত অকাযকৰী বা অৈবধ আইনৰ অধীনত
অৈবধভােৱ সং হ কৰা বুিল ঘাষণা কৰা কৰক বধতা দান কিৰব খােজ, তেন
ত ইয়াক বধ কৰাৰ পূেব অকাযকৰীতা বা অৈবধতাৰ কাৰণসমূহ আঁতৰাব লািগব।
অৱেশ আটাইতৈক পূণ চতেটা হ'ল য িবধানম লৰ কৰ আেৰাপ কৰাৰ মতা
থািকব লািগব, িকয়েনা, যিদ এই মতা নাথােক, এই পদে পেটা সদায় অকাযকৰী
আ অৈবধ হেয়ই থািকব।িবধানম লৰ আইনী মতাক ীকাৰ কিৰেলও কৱল
এইেটা ঘাষণা কৰােটােৱই যেথ নহয় য আদালতৰ ৰায় েযাজ নহয়, িযেটা ন ািয়ক
মতা েয়াগ কিৰ পূ্বৰ ৰায় সলিন কৰাৰ সমাথক আ িবধানম লৰ সই ন ািয়ক

মতা বা অিধকাৰ নাই। আদালতৰ ৰায় সদােয়ই েযাজ হ’ব যিতয়াৈলেক পিৰৱিতত
পিৰি িতত ৰায় দান কিৰব নাৱাৰাৈক ইয়াৰ িভি িহচােপ লাৱা চতসমূহৰ যেথ িখিন
মৗিলক পিৰৱতন হয় । সাধাৰণেত, আদালেত কৰ অৈবধভােৱ আেৰাপ কিৰব লগা হয়
িকয়েনা কৰ আেৰাপ কৰাৰ মতা সীিমত বা আইন, নীিত বা দুেয়াটা অৈবধ বা ই
েয়াজনীয় অিধকাৰে দান নকেৰ। অৈবধ বুিল ঘাষণা কৰা কৰ তিতয়ােহ বধ
বুিল কব পািৰ যিদ অৈবধতা বা এেন িভি েবাৰ আঁতৰ কৰাৰ যাগ হয় বা ক
ৃ তেত
আঁতৰ কৰা হয় আ এেনদেৰ কৰ বধ কৰা হয়। কিতয়াবা এইেটা অিধকাৰে
দান কিৰও কৰা হয় য’ত পূবেত স ূণভােৱ অিধকাৰে দান কৰা হাৱা নািছল।
কিতয়াবা আেকৗ এইেটা পূবৱত ভােৱ এক বধ আইনী কৰ ব ৱ া পুনৰ ণয়ন কিৰ
কৰা হয় আ তাৰ িপছত ইিতমেধ সং হ কৰা কৰ পুনৰ ণয়ন কৰা আইনৰ অধীনত
বুিল ধিৰ লাৱা হয়। কিতয়াবা িবধানম েল িয আইনৰ অধীনত কৰ সং হ কৰা হিছল
সই আইনৰ িনজা অথ আ ব াখ া দান কেৰ আ িবধািয়নী আেদশ দােনেৰ
নতনৈক দান কৰা অথ আদালতৰ বােব বাধ তামূলক কেৰ। িবধানম েল িযেকােনা
এটা বা সই সকেলােবাৰ প িত অনুসৰণ কিৰব পােৰ আ ইয়াৰ জিৰয়েত ই
আদালতৰ পূবৰ ৰায়ৰ ভাৱ িন য় কিৰব পােৰ িয ৰায় আইন পিৰৱতনৰ িপছত
অকাযকৰী হ পেৰ। িয প িতেয়ই হণ কৰা নহওক িকয় ই িবধানম লৰ যাগ তাৰ
িভতৰত হ'ব লািগব আ বধতাৰ উে শ পূৰণ কিৰব পৰাৈক বধ আ উপযু হ'ব
লািগব। যিদ িবধানম লৰ িবষয়ব আ বধ আইন ত কৰাৰ ত মতা আ
যাগ তা থােক, ই িযেকােনা সময়েত এেন বধ আইন ত কিৰব পােৰ আ পূবৰ
লনেদনেকা সামিৰ ৰািখব পৰাৈক ইয়াক পূবৱত ভােৱ ত কিৰব পােৰ। সেয়েহ, বধতা দান কিৰব কিৰব খাজা আইন এখনৰ বধতা িবধানম েল িবষয়ব ৰ ওপৰত
দাবী কৰা যাগ তা লগেত বধকৰণ কৰাত চিলত আইনত আদালতৰ াৰা পাৱা ট
আঁতৰ কৰা আ বধভােৱ কৰ আেৰাপ কৰাৰ বােব বধতা দান কিৰব খাজা
আইনখনত উপযু িবধানসমূহৰ ব ৱ া কৰাৰ ত ইয়াৰ যাগ তা থকা বা নথকাৰ
ওপৰত িনভৰ কেৰ।"
তদুপিৰ, তলৰ ৰায়দানসমূহত এই আদালেত এইেটা ৰায় িদেছ য কােনা আদালতৰ ৰায়ৰ িপছত
সংি আইনসমূহত কৰা সংেশাধনী সমূহ বধ আিছল আ সেয়েহ তাক বাহল ৰখা হিছল:-

ক) উিৰষ া ৰাজ বনাম অিৰেয়ে ল পপাৰ িমলছ িলিমেটড, এআইআৰ ১৯৬১
এছিচ ১৪৩৮ গাচৰত এই আদালেত বে ৰাজ বনাম ইউনাইেটড মটছ ই য়া িলিমেটড, এআইআৰ ১৯৫৩ এছিচ ২৫২ গাচৰত এই আদালতৰ িস া ৰ িপছত সংেশাধন েম উিৰষ া
িব ী কৰ আইনত ধাৰা ১৪(এ) সি িৱ কৰােটা বাহাল ৰািখিছল।
খ) মচাছ িম লাল জন বনাম উিৰষ া ৰাজ , এআইআৰ 1977 এছিচ 1686
গাচৰত এই আদালেত উিৰষ া কৰ (পথ বা অভ ৰীণ জলপথৰ াৰা কিঢ়য়াই িনয়া
সাম ীৰ ওপৰত) আইন, ১৯৬২ক অৈবধ বুিল ঘাষণা কেৰ িযেহত ই উিৰষ া কৰ (পথ বা
অভ ৰীণ জলপথৰ াৰা কিঢ়য়াই িনয়া সাম ীৰ ওপৰত) আইন, ৭, ১৯৫৯ ত থকা
আেসাঁৱাহেটা সামিৰ লাৱা নািছল। লগেত উ ৰাজ ৰ কােনা ধৰণৰ কৰ আদায় কৰাৰ অিধকাৰ
নািছল বুিলও মত পাষণ কৰা হিছল। পৰৱত আইন ৮, ১৯৬৮ খন বাহল ৰখা হিছল কাৰণ
পূবৰ আইনখনত িয আেসাঁৱাহ আিছল তাক আইনী বা সাংিবধািনক য়ােৰ িনৰাময় কৰা
হিছল।
গ) মছাছ িতৰথ ৰাম ৰা জ নাথ, লে ৗ বনাম উ.িপ. ৰাজ , এআইআৰ ১৯৭৩
এছিচ ৪০৫ গাচৰত এই আদালেত মত পাষণ কেৰ য ন ািয়ক মতাত হ ে প কৰা আ
পুববত ভােৱ আইন ধৰিণ কিৰ কােনা ন ািয়ক িস া ক নাকচ কৰাৰ মাজত পাথক আেছ।
আগৰেটা িবষয়েটা িবধািয়নীৰ দ তাৰ বািহৰত িক িপছৰ িবষয়েটা ইয়াৰ অনুেমািদত সীমাৰ
িভতৰত থােক। সই গাচৰত এই আদালেত ইউ. িপ. িব ী কৰ আইন (সংেশাধনী আ
বধকৰণ) আইন, ১৯৭০ খন বাহল ৰােখ।
ঘ) এই আদালেত এ.িপ. চৰকাৰ বনাম িহ ু ান মিচন টলছ িলিমেটড, এ আই
আৰ ১৯৭৫ এছ িচ ২০৩৭, আই.এন. সাকেসনা বনাম এম.িপ. ৰাজ , এআইআৰ ১৯৭৬
এছিচ ২২৫০, চণ্ে ল ক’ল িফ ছ িলিমেটড বনাম ভৱেন ৰ িসং, এআইআৰ ১৯৮৪
এছিচ ১৭৩৩ আ অন ান ৰায়ত কােনা আদালতৰ ৰায়ৰ িপছত কৰা সংি আইনসমূহত কৰা
সংেশাধনীৰ াৰা পুবৰ ৰায়ৰ িয িভি তাক আঁতৰাই পেলাৱা বধ বুিল িস া ত উপনীত হয়।
ঙ) এই আদালেত িহমাচল েদশ ৰাজ বনাম নাৰাইন িসং, (২০০৯) ১৩ এছিচিচ
১৬৫ এইেটা িস া কেৰ য, িহমাচল েদশৰ ভূিম ৰাজহ (সংেশাধনী আ মূল ায়ন)
আইন, ১৯৯৬ এখন সবল আইন িযেহত ইয়াৰ আগৰ আইনখনত থকা আেসাঁৱাহেটা আতঁৰাই
পেলাৱা হেছ। সেয়েহ পূবৰ আইনখনৰ িকছমান িবধান বািতল কৰাৰ বােবই সংেশাধনীেটা অৈবধ
নািছল। ভূিম ৰাজহ, ভূিম বে াব ৰ াথত আ ইয়াক উ ীতকৰণৰ উে েশ এই সংেশাধনী

েয়াজনীয় বুিলও ৰায় িদয়া হিছল।
িবধান পািলকাই ন ািয়ক িস া ক ত ভােৱ বািতল কিৰব নাৱােৰ িক যিতয়া
এখন দ িবধান পািলকাই ন ায়পািলকাৰ কােনা এক িস া ক অসাৰ িতপ কৰাৰ উে েশ
যিদ পুববত ভােৱ বলবৎ হাৱাৈক কােনা এক ৰায়ৰ মূল িভি েটােক অপসাৰণ কেৰ, তেনে ত
সই অপসাৰণৰ কায েটাক এটা বধ িবধায়নী পদে প িহচােপ িবেবিচত হব যিদেহ সই পদে েপ
সাংিবধািনক সীমা অিত ম নকেৰ। পূবৰ আইনত থকা আেসাঁৱাহ ধেৰাৱাৰ বােব কৰা
িবধানসভাৰ তেনক
ু ৱা প াক যিদও অসাংিবধািনক বুিল ঘাষণা কৰা হেছ িক তেন প াক
ন ায়পািলকাৰ ািধকাৰত হ ে প কৰা নুবুজায় বৰ িবেলাপসাধনৰ এক দৃ া বুিল গণ কৰা
হয়। সাবেভৗম িবধান পািলকাৰ িনজৰ ৰ িভতৰত স াৱ আ পূবদৃ ভংগী দুেয়াটা িদশেত
আইন ণয়নৰ মতাক কিৰব নাৱািৰ। সাংিবধািনক আদালেত ইয়াৰ ন ািয়ক পযােলাচনা
মতাৰ জিৰয়েত আঙিলয়াই িদয়া পূবৰ আইনৰ আেসাঁৱাহ িবধানসভাই আতঁৰ কিৰব পােৰ। এই
আেসাঁৱাহ আইনগত য়াৰ াৰা পুবদৃ আ স াৱ দুেয়াটা িদশেত আঁতৰাব পািৰ আ পূবৰ
কায সমূহেকা বধতা দান কিৰব পািৰ। িক আইনগত য়ােৰ আেসাঁৱাহেটা আঁতৰ নকৰাৈক
বধতা ধান কৰা কায ক আদালত অৱমাননা কৰা বুিল গন কৰা হ’ব।
ওপৰত উে খ কৰা আেলাচনাৰ মেম অসম সামূিহক পছাদাৰী (প ীয়ন আ দ তা)
আইন, ২০১৫ৰ মতাৰ পিৰসৰক ত া ান জনাই দািখল কৰা আেবদনসমুহ যেন ২০১৮ চনৰ
ানা িৰত গাচৰ (গ) নং ২৪ আ ২৫ খািৰজ কৰা হ’ল। মিডিচনৰ িড মাধাৰী সকলৰ ান
পুনৰ ঘূৰাই অনাৰ লগেত তওঁেলাকক সৱাৰ ধাৰাবািহকতা ৰখাৰ উে েশ উ আইনখন ণয়ন
কৰা হেছ। উ আইনখন বধ আইন ণয়নৰ াৰা স ম অনুসূচীৰ তৃতীয় সূচীৰ ২৫ নং িব
অনুসিৰ ণয়ন কৰা হেছ আ ই আন কােনা সাংিবধািনক সীমাব তা উলংঘা কৰা নাই আ
উ আইনখন আই. এম. িচ. আইন, ১৯৫৬ আ স ম অনুসূচীৰ থম সূচীৰ ৬৬ নং িব ৰ
অধীনত কৰা িনয়ম-নীিতসমূহৰ পিৰপ ী নহয়।
২৩) এই গাচৰেটা সামৰিণ মৰাৰ আগেত, উ ন ায়ালয়ৰ খ িবচাৰপীেঠ ৩০.১০.২০১৪
তািৰখ িদয়া ৰায়ৰ ১৫ নং অনুে দত িদয়া যু েটা উে খ কৰা েয়াজনীয়। উ ন ায়ালয়ৰ খ
িবচাৰপীেঠ যু িদেছ য ক ীয় আইন অথাৎ আই. এম. িচ. আইন, ১৯৫৬ য় এই খন
স ূণ েপ সামিৰ লেছ আ সেয়েহ অসম ৰাজ ৰ িবধানসভাই এেলােপিথক মিডিচনৰ িড মা
পাঠ মৰ ওপৰত গৃহীত কৰা িববািদত আইনখনক অকাযকৰ। এই পিৰে ি তত সংিবধানৰ
২৫৪ নং অনুে দ াসংিগক আ এই কথা ল কৰা হেছ য, িযেহত অসম আইন খনত

িবেৰািধতা আেছ আ তাত ৰা পিতৰ স িত নাই, সইকাৰেন এই আইনখন অকাযকৰ হ’ব।
২৪) আিম নাভােবাঁ য ভাৰতৰ সংিবধানৰ ২৫৪ নং অনুে দ যত িবেৰাধী মতবাদ(Doctrine of Repugnancy)ৰ িবষেয় উে খ আেছ, এই গাচৰত েযাজ হ’ব। যিদও স ম অনুসূচীৰ সমবত
সূচীৰ ২৫ নং িব ই ক ীয় আ ৰা জ ক িবধানসভাক দুেয়াখনেকই ‘িশ া’ৰ ওপৰত আইন
ণয়ন কৰাৰ মতা দান কিৰেছ, িক এইেটা ল ণীয় য ৰা জ ক িবধানসভাই উ িবষয়ৰ
ওপৰত ণয়ন কৰা িযেকােনা আইন থম অনুসূচী বা ক ীয় সমবত সূচীৰ ৬৬ নং িব ই
সােপে েহ েযাজ হ’ব।গিতেক উ িশ া যেন িচিকৎসা িশ া, এেলােপিথক িচিকৎসা বা
আধুিনক িচিকৎসাৰ সম য় আ মানদ িনধাৰণৰ ত ( থম তািলকাৰ ৬৬ নং িব )
যিতয়া কােনা ৰা জ ক আইন আ ক ীয় আইনৰ মাজত ত িবেৰাধ হয় িযেটা এই গাছৰত
হেছ য'ত ৰা জ ক আইন আ ক ীয় আইনৰ মাজত ত িবেৰাধ হেছ, সই ত
ৰা জ ক আইনৰ কােনা বধতা থািকব নাৱােৰ কাৰণ ৰা জ ক িবধাসভাৰ এইে ত আইন
ণয়নৰ মতা নাই। আনহােত উ আইনৰ অধীনত ণয়ন কৰা অসম আইন আ অধীনত
কৰা িবিধ আ অিধিনয়মৰ িযেহত ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ১৯৫৬ আ তাৰ অধীনত
কৰা িবিধ আ অিধিনয়মৰ সেত সংঘাত হেছ, তেনে ত ভাৰতৰ সংিবধানৰ ২৫৪ নং
অনুে দৰ অথ অনুসােৰ িবেৰাধী মতবাদ (Doctrine of Repugnancy) েযাজ নহ’ব।
অসম আইন, ২০১৫ টা ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ১৯৫৬ ৰ অিবেৰাধী বুিল গণ কিৰ
উ আইনখনৰ বধতাৰ ওপৰত িদয়া িস া েটা সীিমত হ’ব।িক এই আদালেত অসম আইন, ২০১৫ আ ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ২০১৯ ৰ িবধানসমূহৰ কােনা স াব সংঘাতৰ
ওপৰত কােনা িস া লবৈল আগবঢ়া নাই।
আিম ৰাজ ৰ নীিতৰ িনে শক সূ সমুহৰ কথাও উে খ কিৰব িবচােৰা।সংিবধান ণয়কসকেল, ৪৭
নং অনুে দত ক ীয় আ ৰাজ চৰকাৰসমূহক ‘জন া ৰ উ িত’ক াথিমক কতব িহচােপ
গণ কিৰবৈল িনেদশ িদেছ।এই িনেদশনাৰ পৰাই বু জ পাৱা যায় য ৰাজ ই া েসৱা সৱাৰ ন ায
সুিবধা িন ত কৰাৰ বােব সকেলা স ৱপৰ েচ া চলাব লািগব।আ ঃৰা য় স লন আ চ ত
ীক
ৃ ত শাৰীিৰক আ মানিসক া ৰ সেবা লাভেযাগ মানদ উপেভাগ কৰাৰ অিধকাৰ যােত
িতজন ব েয় উপলি কিৰব পােৰ তাৰ বােব এই েচ াসমূহ কৰা উিচত।যথাযথ সামা জক
আ আিথক অৱ াৰ িত ল ৰািখ এখন ৰাজ ৰ জন া আ িচিকৎসা িশ াৰ বােব নীিত
িনধাৰণ কৰাৰ স ূণ অিধকাৰ আেছ িক এই নীিতসমূেহ কােনা এক ণীৰ নাগিৰকৰ বােব
অনুিচত অসুিবধাৰ সৃ কৰা উিচত নহয়। াম অ লত বাস কৰা নাগিৰকসকলৰ স ঠকভােৱ

যাগ কমচাৰীৰ াৰা া েসৱা া কৰাৰ সমান অিধকাৰ আেছ। াম া েসৱাৰ সুিবধা বৃ ৰ
বােব লাৱাক আঁচিন সমূহৰ াৰা াম অ লত বাস কৰা নাগিৰকসকলক ঠিগব নালােগ বা
তওঁেলাকক জ ান বা বাস ানৰ িভি ত কােনা ত বা পেৰা ধৰণৰ অন ায় বষম ৰ বিল
কিৰব নালােগ।
াম অ লত সৱা আগবেঢ়াৱা িচিকৎসা সৱা প্র্দানকৰী আ চহৰ বা মহানগৰত সৱা
আগবেঢ়াৱা িচিকৎসকৰ বােব েয়াজনীয় অহতাৰ মানদ ৰ মাজত িযেকােনা পাথক মৗিলক
সমতা বষম হীনতা আ সাংিবধািনক মূল েবাধৰ াৰা িনধাৰণ কিৰব লােগ।আিম খৰেখদাৈক
যাগ িদব পােৰাঁ য িবিভ ত আ াথিমক, মাধ িমক বা তৃতীয় আিদ িবিভ ৰত িচিকৎসা
সৱা দান কৰা িচিকৎসা সৱা প্র্দানকৰী সকলৰ বােব িনিদ অহতা িনণয় কৰা িবষয়েটা
সংসেদ দািয় দান কৰা িবেশষ আ আইনী কতৃপ ৰ িনে শৰ িভতৰত পেৰ।
ওপেৰা কথািখিন ৰা ৰ সমূহ নাগিৰকৰ কল াণৰ অেথ সাংিবধািনক উে েশ আ দশনৰ
িভি ত িবেবচনা কিৰব লােগ।
উপসংহাৰ:
২৫) সেয়েহ আিম তলত িদয়া িস া েবাৰত উপনীত হওঁ
(i) ভাৰতীয় সংিবধানৰ স ম অনুসূচীৰ তৃতীয় তািলকা বা সমৱত সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ
অ গত ‘িশ া’ িবষয়েটা হ’ল এেন এটা িবষয় যাৰ ওপৰত সংসদ বা ক ীয় িবধানম ল আ
ৰা জ ক িবধানসভা দুেয়ােৰ আইন ণয়নৰ মতা আেছ। িক তৃতীয় তািলকাৰ ২৫ নং িব েটা
থম তািলকাৰ বা ক ীয় তািলকাৰ ৬৬ নং িব ৰ অধীন। থম তািলকাৰ ৬৬ নং িব ত
উ িশ া বা গেৱষণা আ ব ািনক আ কািৰকৰী িত ানৰ বােব িত ানসমূহত সম য়
আ মানদ িনধাৰণৰ িবষেয় আেলাচনা কৰা হেছ। সেয় যিতয়া ৰা জ ক িবধানসভাই তৃ তীয়
তািলকাৰ ২৫ নং িব ৰ অধীনত কােনা আইন ণয়ন কেৰ, সই আইন সদায় থম তািলকাৰ
৬৬ নং েৱশৰ অধীনত থােক। আনহােত যিদ সংসেদ ণয়ন কৰা কােনা আইন তািলকাৰ ৬৬
নং িব ৰ পিৰসৰৰ িভতৰত পেৰ, তিতয়া ৰা জ ক িবধানসভাই সংসেদ ণয়ন কৰা আইনখনৰ
ওচৰত নতিশৰ হ’ব লািগব।
য’ত এটা বি◌ আন এটা বি◌ ৰ অধীন হয়, তাৰ অথ হ’ল পূবৰ বি◌ ৰ পিৰসৰৰ
বািহৰত, পৰৱত বি◌ ৰ াৰা সামিৰ লাৱা আইন ণয়নৰ এটা উপযু িবধানসভাই
িবেশষভােৱ মাকািবলা কিৰবৈল সংৰি ত কৰা হেছ।
(ii) এই গাচৰত এইেটা িবেবচনা কৰা হ’ল য, আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ হেছ সম

দশেত িচিকৎসা িশ াৰ সম য় আ মানদ িনধাৰণৰ উে েশ সংসেদ ণয়ন কৰা এটা িবিধ।
উ আইনখনৰ লগেত ইয়াৰ অধীনত ণয়ন কৰা িবিধ আ অিধিনয়ম সমূহৰ ল হেছ সম
ভাৰতবষেত িচিকৎসা িশ াৰ মানদ িনধাৰণ কৰা। এইদেৰ ভাৰতত িচিকৎসা িশ াৰ মানদ
িনধাৰণ কেৰ আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ অনুসিৰ িযেটা এটা ক ীয় আইন আ ই স ম
অনুসূচীৰ তৃতীয় সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ অধীনত নহয়, থম সূচীৰ ৬৬ নং িব ৰ পিৰসৰৰ
িভতৰত আধুিনক িচিকৎসা বা এেলােপিথক িচিকৎসাৰ সেত জিড়ত। গিতেক এেলােপিথক
িচিকৎসা বা আধুিনক িচিকৎসাৰ স ভত ৰা জ ক িবধানসভাই আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ আ
ইয়াৰ অধীনত ণয়ন কৰা িবিধ আ অিধিনয়ম সমূহৰ সােপে েহ কােনা আইন ণয়ন কিৰব
পািৰব। ইয়াৰ অথ এইেটােৱ য কােনা ৰা জ ক িবধানসভাৰ কােনা আইন ণয়ন কৰাৰ মতা
নাই িযেটা আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ আ ইয়াৰ অধীনত ণয়ন কৰা িবিধ আ অিধিনয়ম
সমূহৰ িবেৰাধী বা ত ভােৱ সংঘাতপূণ হ’ব। অন কথাত ক’বৈল হ’ ল আধুিনক িচিকৎসা বা
এেলােপথী িচিকৎসাৰ ত িচিকৎসা িশ াৰ মানদ আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ আ ইয়াৰ
অধীনত ণয়ন কৰা িবিধ আ অিধিনয়ম সমূহ বা তাৰ পৰৱত িযেকােনা আইন, যেন ভাৰতীয়
িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ২০১৯ মেতেহ হ’ব। আধুিনক িচিকৎসা বা এেলােপিথক িচিকৎসাৰ
মানদ িনধাৰণ ত সংসেদ নয়ণ কৰা কােনা আইন বা অিধিনয়মৰ সংঘাত হাৱাৈক
ৰা জ ক িবধানসভাৰ কােনা আইন ণয়ন কৰাৰ মতা নাই। অন ধৰেণ কবৈল গ’ ল, আধুিনক
িচিকৎসা বা এেলােপিথক িচিকৎসাৰ মানদ িনধাৰণ ত নয়ণ করা কােনা ক ীয় আইনৰ
সংঘাত হাৱাৈক ৰা জ ক িবধানসভাৰ কােনা আইন ণয়ন কৰাৰ মতা নাই।
উপেৰা ম ব ৰ পিৰে ি তত আমাৰ িবচাৰত গৗহাট উ ন ায়ালেয় অসম আইন অকাযকৰ
বুিল িদয়া ৰায়েটা ন ায আ যথাযথ।
িক গৗহাট উ ন ায়ালেয় এই বুিল ৰায় িদেছ য ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ১৯৫৬ আ
ইয়াৰ অধীনত ণয়ন কৰা িবিধ আ অিধিনয়ম সমূেহ িযেহত খন ইিতমেধ ই দখল কিৰ
আেছ সেয় সংিবধানৰ ২৫৪ নং অনুে দৰ অনুসিৰ ৰাজ ৰ িবধানসভাই উ ৰ ওপৰত
কােনা আইন ণয়ন কৰাৰ মতা নাই আ সেয় দখলক
ৃ ত ে র মতবাদ (Doctrine of occupied field)ৰ ওপৰত িভি কিৰ অসম আইন খন বািতল কৰা হিছল িযেহত উ আইনখন
ক ীয় আইনৰ পিৰপ ী আিছল। ওপৰৰ তথ সমূহৰ িত ল ৰািখ আিম মত পাষণ কেৰাঁ য
উ যু েটা ভল। আিম পুনৰ কওঁ য আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ আ ইয়াৰ অধীনত ণয়ন
কৰা িবিধ আ অিধিনয়ম সমূহ হ’ল ক ীয় আইন িযেবাৰ থম সূচীৰ ৬৬ নং িব ওপৰত
ণয়ন কৰা হেছ আ এই আইনেবাৰ সংিবধানৰ তৃতীয় সূচীৰ ২৫ নং িব ৰ ওপৰত ণয়ন

কৰা িযেকােনা ৰা জ ক আইনতৈক ধান লাভ কিৰব।
(iii) গিতেক ভাৰতীয় িচিকৎসা পিৰষদ আইন, ১৯৫৬ আ ইয়াৰ অধীনত ণয়ন কৰা
িবিধ আ অিধিনয়ম সমূহৰ িত ল ৰািখ অসম আইন অথাৎ অসম াম া িনয় ণ
কতৃপ আইন, ২০০৪ খন অকাযকৰ বুিল ঘাষণা কৰা হ’ল িযেহত উ আইনখন ণয়ন
কিৰবৈল অসম িবধানসভাৰ কােনা মতা নাই।
(iv) ফল েপ গৗহাট উ ন ায়ালয়ৰ ৰায় অনুসিৰ ণয়ন কৰা পৰৱত অসম আইন, ২০১৫ অথাৎ অসম সামূিহক পছাদাৰী (প ীয়ন আ অহতা) আইন, ২০১৫ খন এটা বধ
আইন িযেহত এই আইনখেন গৗহাট উ ন ায়ালেয় দান কৰা ৰায়ৰ িভি েটা
আঁতৰাই পলাইেছ। ২০১৫ চনৰ আইনখনৰ লগত আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ৰ কােনা সংঘাত
নাই, কাৰণ অসম আইনৰ িয িবিধ অনুসিৰ সামূিহক া পছাদাৰীসকেল অসমৰ ামা লত
এেলােপিথক িচিকৎসা দানকাৰী িহচােপ কাম কিৰবৈল অনুমিত া হেছ সই িবষয়েটা
ক ীয় আইন অথাৎ আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ৰ পিৰসৰৰ িভতৰত নপেৰ । গিতেক এক
সুকীয়া আইন অনুসিৰ সামূিহক া পছাদাৰীসকলক এেন পছাদাৰী িহচােপ কাম কিৰবৈল
অনুমিত িদয়া হেছ। ২০১৫ চনৰ উ আইনখন আই.এম.িচ. আইন, ১৯৫৬ আ ইয়াৰ
অধীনত ণয়ন কৰা অিধিনয়ম সমূহৰ সেত সংঘাতপূণ নহয়। গিতেক সংিবধানৰ থম সূচীৰ
৬৬ নং িব েয় ২০১৫ চনৰ আইনখনক কােনা িত নকেৰ আ সংিবধানৰ স ম অনুসূচীৰ
অধীনত ৰা জ ক িবধানসভাৰ এই আইনখন ণয়ন কৰাৰ মতা আেছ।
২৬) ফলত ২০১৫ চনৰ এছ.এল.িপ(িচ)নং ৩২৫৯২-৩২৫৯৩ৰ লগেত ২০১৮ চনৰ ট.িচ.
(িচ)২৪ আ ট.িচ.(িচ)নং ২৫ৰ পৰা উ ৱ হাৱা আপীলসমুহ খািৰজ কৰা হ'ল ।অন িকবা
দরখা িবেবচনাধীন হ থািকেল সয়া িন ি হাৱা বুিল গন কৰা হ'ল।
২৭) গাচৰৰ প গেণ িনজৰ িনজৰ খৰচ িনেজ বহন কিৰব।
………………………………… জ.
(িব.আৰ. গাভাই)
………………………………… জ.
(িব.িভ. নাগাৰ )
নতন িদ ী;
২৪ জানুৱাৰী, ২০২৩

DISCLAIMER
"The translated