Full Text
Translation output
DISCLAIMER: The translated judgements in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.
[અહેવાલપાત્ર]
ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતમાં
દીવાની અપીલીય ન્યાયક્ષેત્ર
દીવાની અપીલ નં. ૧૭૨/૨૦૨૩
સ્પેશ્યલ લીવ પિટિશન (દીવાની) નં. ૮૦૮૩/૨૦૨૨ માંથી ઉદ્ભવતી
ભારત સરકાર અને અન્ય ..............અપીલકર્તા
વિરુદ્ધ
રજીબ ખાન અને અન્ય ..........સામાવાળા
ચુકાદો
ન્યાયમૂર્તિ એમ. આર. શાહ
[અહેવાલપાત્ર]
ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતમાં
દીવાની અપીલીય ન્યાયક્ષેત્ર
દીવાની અપીલ નં. ૧૭૨/૨૦૨૩
સ્પેશ્યલ લીવ પિટિશન (દીવાની) નં. ૮૦૮૩/૨૦૨૨ માંથી ઉદ્ભવતી
ભારત સરકાર અને અન્ય ..............અપીલકર્તા
વિરુદ્ધ
રજીબ ખાન અને અન્ય ..........સામાવાળા
ચુકાદો
ન્યાયમૂર્તિ એમ. આર. શાહ
૧. ગૌહાટી ઉચ્ચ અદાલતે તા. ૦૨.૧૧.૨૦૨૧ ના રોજ ડબ્લ્યુ.એ. નં. ૩૦૫
ઓફ ૨૦૨૧ માં આપેલા વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને આદેશ કે જેમા ઉચ્ચ અદાલતે
વિદ્વાન સિંગલ જજ દ્વારા રીટ અરજી ને મંજૂર કરી અને પ્રતિપાદિત કર્યું કે મૂળ
રીટ અરજીકર્તાઓ નર્સિંગ ભથ્થુ મેળવવા હકદાર છે તે ચુકાદા માં કોઈ હસ્તક્ષેપ
નહી કરી, સદર ઉચ્ચ અદાલતે આ અપીલકર્તાઓ-ભારત સરકાર અને અન્ય
દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલ ફગાવી દીધી, જેનાથી વ્યથિત અને
અસંતુષ્ટ થઈને ભારત સરકાર અને અન્યોએ આ અપીલ દાખલ કરી છે.
૨. હાલના સામાવાળાઓ સીમા સુરક્ષા દળ ના મહેકમ હેઠળ વિવિધ
હોસ્પિટલોમાં નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ તરીકે કામ કરી રહ્યા છે. આ તમામને
‘હોસ્પિટલ પેશન્ટ કેર ભથ્થું ’ ચુકવવામાં આવી રહ્યું હતું. મૂળ રિટ અરજદારો
ના કહેવા પ્રમાણે તેઓ, સ્ટાફ નર્સને આપવામાં આવતા નર્સિંગ ભથ્થા પ્રમાણે
જ ભથ્થા મેળવવા માટે હકદાર હતા. જેથી હાઇકોર્ટમાં રીટ પિટિશન દાખલ
કરવામાં આવી હતી.નર્સિંગ સ્ટાફની સમકક્ષ નર્સિંગ ભથ્થા મેળવવાં માટે નો
દાવો કરનારા મૂળ અરજદારોના દાવાનો અપીલકર્તાઓએ વિરોધ કર્યો હતો કે
તેમને ‘હોસ્પિટલ પેશન્ટ કેર ભથ્થા’ તરીકે ઓળખાતું વિશેષ ભથ્થું આપવામાં
આવે છે અને તેઓ સ્ટાફ નર્સ તરીકે લાયકાત ધરાવતા ન હોવાથી તેમને સ્ટાફ
નર્સ સમાન "નર્સિંગ ભથ્થું" મળવાપાત્ર નથી. જોકે, વિદ્વાન સિંગલ જજે
અપીલકર્તાઓ-બીએસએફના વાંધાને નકારી કાઢતા કહ્યું હતું કે, રિટ અરજદારો
ઓફ ૨૦૨૧ માં આપેલા વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને આદેશ કે જેમા ઉચ્ચ અદાલતે
વિદ્વાન સિંગલ જજ દ્વારા રીટ અરજી ને મંજૂર કરી અને પ્રતિપાદિત કર્યું કે મૂળ
રીટ અરજીકર્તાઓ નર્સિંગ ભથ્થુ મેળવવા હકદાર છે તે ચુકાદા માં કોઈ હસ્તક્ષેપ
નહી કરી, સદર ઉચ્ચ અદાલતે આ અપીલકર્તાઓ-ભારત સરકાર અને અન્ય
દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલ ફગાવી દીધી, જેનાથી વ્યથિત અને
અસંતુષ્ટ થઈને ભારત સરકાર અને અન્યોએ આ અપીલ દાખલ કરી છે.
૨. હાલના સામાવાળાઓ સીમા સુરક્ષા દળ ના મહેકમ હેઠળ વિવિધ
હોસ્પિટલોમાં નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ તરીકે કામ કરી રહ્યા છે. આ તમામને
‘હોસ્પિટલ પેશન્ટ કેર ભથ્થું ’ ચુકવવામાં આવી રહ્યું હતું. મૂળ રિટ અરજદારો
ના કહેવા પ્રમાણે તેઓ, સ્ટાફ નર્સને આપવામાં આવતા નર્સિંગ ભથ્થા પ્રમાણે
જ ભથ્થા મેળવવા માટે હકદાર હતા. જેથી હાઇકોર્ટમાં રીટ પિટિશન દાખલ
કરવામાં આવી હતી.નર્સિંગ સ્ટાફની સમકક્ષ નર્સિંગ ભથ્થા મેળવવાં માટે નો
દાવો કરનારા મૂળ અરજદારોના દાવાનો અપીલકર્તાઓએ વિરોધ કર્યો હતો કે
તેમને ‘હોસ્પિટલ પેશન્ટ કેર ભથ્થા’ તરીકે ઓળખાતું વિશેષ ભથ્થું આપવામાં
આવે છે અને તેઓ સ્ટાફ નર્સ તરીકે લાયકાત ધરાવતા ન હોવાથી તેમને સ્ટાફ
નર્સ સમાન "નર્સિંગ ભથ્થું" મળવાપાત્ર નથી. જોકે, વિદ્વાન સિંગલ જજે
અપીલકર્તાઓ-બીએસએફના વાંધાને નકારી કાઢતા કહ્યું હતું કે, રિટ અરજદારો
દ્વારા બજાવવામાં આવતી ફરજો અને સ્ટાફ નર્સો દ્વારા બજાવવામાં આવતી
ફરજો બંને સમાન છે. સિંગલ જજે નોંધ્યું હતું કે, શૈક્ષણિક લાયકાત નર્સિંગ
ભથ્થાનો ઇનકાર કરવા માટેનો આધાર ન હોઈ શકે. પરિણામે, વિદ્વાન સિંગલ
જજે રિટ પિટિશન મંજૂર કરી હતી. અપીલકર્તાઓએ હાઇકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચ
સમક્ષ કરેલી અપીલ વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને હુકમ દ્વારા ફગાવી દેવામાં આવી છે.
આથી આ અપીલ રજુ કરવામાં આવે છે.
૨.૧. સુશ્રી માધવી દિવાન, વિદ્વાન એએસજીએ ભારપૂર્વક દલીલ કરતા કહ્યું છે
કે આ કેસની હકીકતો અને સંજોગો જોતા, ઉચ્ચ અદાલતે એવું પ્રતિપાદિત
કરવામાં ગંભીર ભૂલ કરી છે કે રિટ અરજદારો- નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ્સને સ્ટાફ
નર્સોને સમકક્ષ નર્સિંગ ભથ્થું મળવાપાત્ર છે.
૨.૨. એવી રજૂઆત કરવામાં આવે છે કે, જ્યાં સુધી સ્ટાફ નર્સોની લાયકાતની
વાત છે, તો તે ચાર વર્ષનો કોર્સ છે અને જ્યાં સુધી નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટની વાત
છે, તેમણે નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટની પોસ્ટ માટે જરૂરી એક વર્ષનો કોર્સ પૂરો કર્યો
છે.આથી, એવી રજૂઆત કરવામાં આવે છે કે, જ્યારે મૂળ રીટ અરજદારો -
નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટસ કે જેઓ સ્ટાફ નર્સો તરીકે નિમણૂક માટે પાત્ર નથી અને
શૈક્ષણિક લાયકાત પણ જુદી હોય, ત્યારે તેઓ સ્ટાફ નર્સોની સમકક્ષ નર્સિંગ
ભથ્થાનો દાવો કરવા માટે હકદાર નથી.
ફરજો બંને સમાન છે. સિંગલ જજે નોંધ્યું હતું કે, શૈક્ષણિક લાયકાત નર્સિંગ
ભથ્થાનો ઇનકાર કરવા માટેનો આધાર ન હોઈ શકે. પરિણામે, વિદ્વાન સિંગલ
જજે રિટ પિટિશન મંજૂર કરી હતી. અપીલકર્તાઓએ હાઇકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચ
સમક્ષ કરેલી અપીલ વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને હુકમ દ્વારા ફગાવી દેવામાં આવી છે.
આથી આ અપીલ રજુ કરવામાં આવે છે.
૨.૧. સુશ્રી માધવી દિવાન, વિદ્વાન એએસજીએ ભારપૂર્વક દલીલ કરતા કહ્યું છે
કે આ કેસની હકીકતો અને સંજોગો જોતા, ઉચ્ચ અદાલતે એવું પ્રતિપાદિત
કરવામાં ગંભીર ભૂલ કરી છે કે રિટ અરજદારો- નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ્સને સ્ટાફ
નર્સોને સમકક્ષ નર્સિંગ ભથ્થું મળવાપાત્ર છે.
૨.૨. એવી રજૂઆત કરવામાં આવે છે કે, જ્યાં સુધી સ્ટાફ નર્સોની લાયકાતની
વાત છે, તો તે ચાર વર્ષનો કોર્સ છે અને જ્યાં સુધી નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટની વાત
છે, તેમણે નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટની પોસ્ટ માટે જરૂરી એક વર્ષનો કોર્સ પૂરો કર્યો
છે.આથી, એવી રજૂઆત કરવામાં આવે છે કે, જ્યારે મૂળ રીટ અરજદારો -
નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટસ કે જેઓ સ્ટાફ નર્સો તરીકે નિમણૂક માટે પાત્ર નથી અને
શૈક્ષણિક લાયકાત પણ જુદી હોય, ત્યારે તેઓ સ્ટાફ નર્સોની સમકક્ષ નર્સિંગ
ભથ્થાનો દાવો કરવા માટે હકદાર નથી.
૨.૩. વધુમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે બીએસએફમાં નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ પાસે
સંબંધિત અનુભવ નથી અને તેઓ નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ કેડરના માત્ર ૬ મહિનાના
સમયગાળાની લાયકાત ધરાવે છે અને બાદમાં બીએસએફમાં પેરા મેડિકલ
સેટઅપમાં સમાવી લેવામાં આવે છે તે હકીકતનુ ઉચ્ચ અદાલતે યોગ્ય રીતે
મુલયાંકન કરેલ નથી. એવી પણ રજૂઆત કરવામાં આવે છે કે, નર્સિંગ
આસિસ્ટન્ટ પાસે સ્ટેટ નર્સિંગ કાઉન્સિલ અને ઇન્ડિયન નર્સિંગ કાઉન્સિલ દ્વારા
ઇશ્યૂ કરવામાં આવેલું કોઈ પણ રજિસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટ નથી અને એટલે તેમની
પાસે સ્ટાફ નર્સોની જેમ જ નર્સિંગ ભથ્થું મેળવવા માટે જરૂરી લાયકાત અને
અનુભવ નથી.
૨.૪ વધુમાં, સુશ્રી માધવી દીવાન, વીદ્વાન એ.એસ.જી. દ્વારા રજૂઆત
કરવામાં આવી છે કે, નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ માટે નર્સિંગ ભથ્થાનો ઇનકાર કરવા
માટે શૈક્ષણિક લાયકાત આધાર ન હોવાની બાબત માન્ય રાખીને ઉચ્ચ અદાલતે
નોંધપાત્ર ભૂલ કરેલ છે. એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, આ અદાલતે
અગણિત નિર્ણયોમાં અવલોકન કરી અને ઠરાવેલ છે કે, શૈક્ષણિક લાયકાત, અનુભવ અને ફરજોના સ્વરૂપને આધારે વિવિધ પગારધોરણોનું વર્ગીકરણ માન્ય
છે. પંજાબ સ્ટેટ કો-ઓપરેટિવ મિલ્ક પ્રોડ્યુસર્સ ફેડરેશન લિમિટેડ અને અન્ય
વિરુદ્ધ બલબીર કુ માર વાલિયા અને અન્ય, (૨૦૨૧) ૮ એસસીસી ૭૮૪, ઓરિસ્સાના ડિરેક્ટર ઓફ એલિમેન્ટરી એજ્યુકેશન અને અન્ય વિરુદ્ધ પ્રમોદ
કુમાર સાહૂ, (૨૦૧૯) ૧૦ એસસીસી ૬૭૪ અને સેક્રેટરી ઓફ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ
સંબંધિત અનુભવ નથી અને તેઓ નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ કેડરના માત્ર ૬ મહિનાના
સમયગાળાની લાયકાત ધરાવે છે અને બાદમાં બીએસએફમાં પેરા મેડિકલ
સેટઅપમાં સમાવી લેવામાં આવે છે તે હકીકતનુ ઉચ્ચ અદાલતે યોગ્ય રીતે
મુલયાંકન કરેલ નથી. એવી પણ રજૂઆત કરવામાં આવે છે કે, નર્સિંગ
આસિસ્ટન્ટ પાસે સ્ટેટ નર્સિંગ કાઉન્સિલ અને ઇન્ડિયન નર્સિંગ કાઉન્સિલ દ્વારા
ઇશ્યૂ કરવામાં આવેલું કોઈ પણ રજિસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટ નથી અને એટલે તેમની
પાસે સ્ટાફ નર્સોની જેમ જ નર્સિંગ ભથ્થું મેળવવા માટે જરૂરી લાયકાત અને
અનુભવ નથી.
૨.૪ વધુમાં, સુશ્રી માધવી દીવાન, વીદ્વાન એ.એસ.જી. દ્વારા રજૂઆત
કરવામાં આવી છે કે, નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ માટે નર્સિંગ ભથ્થાનો ઇનકાર કરવા
માટે શૈક્ષણિક લાયકાત આધાર ન હોવાની બાબત માન્ય રાખીને ઉચ્ચ અદાલતે
નોંધપાત્ર ભૂલ કરેલ છે. એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, આ અદાલતે
અગણિત નિર્ણયોમાં અવલોકન કરી અને ઠરાવેલ છે કે, શૈક્ષણિક લાયકાત, અનુભવ અને ફરજોના સ્વરૂપને આધારે વિવિધ પગારધોરણોનું વર્ગીકરણ માન્ય
છે. પંજાબ સ્ટેટ કો-ઓપરેટિવ મિલ્ક પ્રોડ્યુસર્સ ફેડરેશન લિમિટેડ અને અન્ય
વિરુદ્ધ બલબીર કુ માર વાલિયા અને અન્ય, (૨૦૨૧) ૮ એસસીસી ૭૮૪, ઓરિસ્સાના ડિરેક્ટર ઓફ એલિમેન્ટરી એજ્યુકેશન અને અન્ય વિરુદ્ધ પ્રમોદ
કુમાર સાહૂ, (૨૦૧૯) ૧૦ એસસીસી ૬૭૪ અને સેક્રેટરી ઓફ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ
પર્સોનલ પબ્લિક ગ્રીવન્સ એન્ડ પેન્શન અને અન્ય વિરુદ્ધ ટી. વી. એલ. એન.
મલ્લિકાર્જુન રાવ, (૨૦૧૫) ૩ એસસીસી ૬૫૩ ના કેસોમાં અપાયેલા આ કોર્ટના
નિર્ણયો પર આધાર રાખવામાં આવ્યો છે.
૨.૫ ઉપરોક્ત રજુઆતો કરીને અને ઉપરોક્ત નિર્ણયો પર આધાર રાખતા, હાલની અપીલ મંજૂર કરવા માટે અરજ કરવામાં આવેલ છે.
૩. હાલની અપીલનો વિરોધ કરતાં સામાવાળાઓ - મૂળ રિટ અરજદારો તરફે
હાજર વિદ્વાન વકીલે ભારપુર્વક રજુઆત કરતા જણાવ્યું હતું કે, તે આદેશ
આપતી વખતે વિદ્વાન સિંગલ જજે, શૈક્ષણિક લાયકાત નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટને
નર્સિંગ ભથ્થાથી વંચિત રાખવા માટેનો આધાર ન હોઈ શકે એવા મંત્વ્ય સાથે, ઉચ્ચ અદાલતની ખંડપીઠ ના નિર્ણયો પર અત્યંત મદાર રાખ્યો હતો.
૩.૧ એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ નર્સિંગ સેવાનો
અભિન્ન હિસ્સો છે અને તેથી સિંગલ જજ, એવું અવલોકન કરવામાં અને મંત્વ્ય
ધરાવવામાં સાચા હતા કે, સામાન્ય રીતે નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ તેમજ સ્ટાફ નર્સ
બંને નર્સિંગ સેવાનો અભિન્ન હિસ્સો છે અને તેથી સ્ટાફ નર્સની જેમ નર્સિંગ
આસિસ્ટન્ટ પણ નર્સિંગ ભથ્થું મેળવવા માટે હકદાર છે. એવી રજૂઆત કરવામાં
આવી છે કે, આથી જ્યારે બંને નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ તેમજ સ્ટાફ નર્સો નર્સિંગ
સેવાન અભિન્ન અંગ છે અને સમાન ફરજો બજાવી રહ્યા છે, ત્યારે ઉચ્ચ અદાલતે
મલ્લિકાર્જુન રાવ, (૨૦૧૫) ૩ એસસીસી ૬૫૩ ના કેસોમાં અપાયેલા આ કોર્ટના
નિર્ણયો પર આધાર રાખવામાં આવ્યો છે.
૨.૫ ઉપરોક્ત રજુઆતો કરીને અને ઉપરોક્ત નિર્ણયો પર આધાર રાખતા, હાલની અપીલ મંજૂર કરવા માટે અરજ કરવામાં આવેલ છે.
૩. હાલની અપીલનો વિરોધ કરતાં સામાવાળાઓ - મૂળ રિટ અરજદારો તરફે
હાજર વિદ્વાન વકીલે ભારપુર્વક રજુઆત કરતા જણાવ્યું હતું કે, તે આદેશ
આપતી વખતે વિદ્વાન સિંગલ જજે, શૈક્ષણિક લાયકાત નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટને
નર્સિંગ ભથ્થાથી વંચિત રાખવા માટેનો આધાર ન હોઈ શકે એવા મંત્વ્ય સાથે, ઉચ્ચ અદાલતની ખંડપીઠ ના નિર્ણયો પર અત્યંત મદાર રાખ્યો હતો.
૩.૧ એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ નર્સિંગ સેવાનો
અભિન્ન હિસ્સો છે અને તેથી સિંગલ જજ, એવું અવલોકન કરવામાં અને મંત્વ્ય
ધરાવવામાં સાચા હતા કે, સામાન્ય રીતે નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ તેમજ સ્ટાફ નર્સ
બંને નર્સિંગ સેવાનો અભિન્ન હિસ્સો છે અને તેથી સ્ટાફ નર્સની જેમ નર્સિંગ
આસિસ્ટન્ટ પણ નર્સિંગ ભથ્થું મેળવવા માટે હકદાર છે. એવી રજૂઆત કરવામાં
આવી છે કે, આથી જ્યારે બંને નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ તેમજ સ્ટાફ નર્સો નર્સિંગ
સેવાન અભિન્ન અંગ છે અને સમાન ફરજો બજાવી રહ્યા છે, ત્યારે ઉચ્ચ અદાલતે
સ્ટાફ નર્સની જેમ નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટને પણ નર્સિંગ ભથ્થાની ચૂકવણી કરવાના
નિર્દેશ આપવામાં કોઈ ભૂલ કરી નથી. આથી આ અરજીને ફગાવી દેવાની દાદ
માગવામાં આવી છે.
૪. સંબંધિત પક્ષોના વિદ્વાન વકીલોને સાંભળ્યા પછી, આ કોર્ટ સમક્ષ વિચારણા
માટે એક નાનો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે, શું નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ અને સ્ટાફ નર્સની
જગ્યા માટે શૈક્ષણિક લાયકાત જુદી હોય તો પણ નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ સ્ટાફ
નર્સોની જેમ નર્સિંગ ભથ્થા માટે હકદાર થશે?
૪.૧ ઉચ્ચ અદાલતે એવું મંતવ્ય વ્યક્ત કર્યું છે કે, શૈક્ષણિક લાયકાત, એ સ્ટાફ
નર્સ સમકક્ષ નર્સિંગ ભથ્થાનો ઇનકાર કરવાનો આધાર ન હોઈ શકે, જ્યારે સ્ટાફ
નર્સ પણ સામાન્ય રીતે નર્સિંગ સેવાનો અભિન્ન ભાગ કહી શકાય. ઉચ્ચ અદાલતે
અપનાવેલ દૃષ્ટિકોણ, પંજાબ સ્ટેટ કો-ઓપરેટિવ મિલ્ક પ્રોડ્યુસર્સ ફેડરેશન
લિમિટેડ (સુપ્રા), પ્રમોદ કુમાર સાહૂ (સુપ્રા) અને ટી. વી. એલ. એન.
મલ્લિકાર્જુન રાવ (સુપ્રા) ના કેસમાં આ અદાલતે આપેલા નિર્ણયોની તદ્દન
વિરુદ્ધમાં છે.
૪.૨ ટી. વી. એલ. એન. મલ્લિકાર્જુન રાવ (સુપ્રા) ના કેસમાં આ અદાલતે નોંધ્યું
છે કે, પોસ્ટ્સનું વર્ગીકરણ અને પગાર માળખું નક્કી કરવાનું કામ ફક્ત
એક્ઝેક્યુટીવના કાર્યક્ષેત્રની અંદર આવે છે અને કોઈ ચોક્કસ સેવામાં ચોક્કસ
નિર્દેશ આપવામાં કોઈ ભૂલ કરી નથી. આથી આ અરજીને ફગાવી દેવાની દાદ
માગવામાં આવી છે.
૪. સંબંધિત પક્ષોના વિદ્વાન વકીલોને સાંભળ્યા પછી, આ કોર્ટ સમક્ષ વિચારણા
માટે એક નાનો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે, શું નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ અને સ્ટાફ નર્સની
જગ્યા માટે શૈક્ષણિક લાયકાત જુદી હોય તો પણ નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ સ્ટાફ
નર્સોની જેમ નર્સિંગ ભથ્થા માટે હકદાર થશે?
૪.૧ ઉચ્ચ અદાલતે એવું મંતવ્ય વ્યક્ત કર્યું છે કે, શૈક્ષણિક લાયકાત, એ સ્ટાફ
નર્સ સમકક્ષ નર્સિંગ ભથ્થાનો ઇનકાર કરવાનો આધાર ન હોઈ શકે, જ્યારે સ્ટાફ
નર્સ પણ સામાન્ય રીતે નર્સિંગ સેવાનો અભિન્ન ભાગ કહી શકાય. ઉચ્ચ અદાલતે
અપનાવેલ દૃષ્ટિકોણ, પંજાબ સ્ટેટ કો-ઓપરેટિવ મિલ્ક પ્રોડ્યુસર્સ ફેડરેશન
લિમિટેડ (સુપ્રા), પ્રમોદ કુમાર સાહૂ (સુપ્રા) અને ટી. વી. એલ. એન.
મલ્લિકાર્જુન રાવ (સુપ્રા) ના કેસમાં આ અદાલતે આપેલા નિર્ણયોની તદ્દન
વિરુદ્ધમાં છે.
૪.૨ ટી. વી. એલ. એન. મલ્લિકાર્જુન રાવ (સુપ્રા) ના કેસમાં આ અદાલતે નોંધ્યું
છે કે, પોસ્ટ્સનું વર્ગીકરણ અને પગાર માળખું નક્કી કરવાનું કામ ફક્ત
એક્ઝેક્યુટીવના કાર્યક્ષેત્રની અંદર આવે છે અને કોઈ ચોક્કસ સેવામાં ચોક્કસ
પગાર માળખું અને ગ્રેડ નક્કી કરવામાં એક્ઝેક્યુટીવના વિવેક સામે ટ્રિબ્યુનલ
અપીલમાં બેસી શકે નહીં. આ અદાલત સમક્ષ થયેલા કેસમાં, આ અદાલતે
વિવિધ શૈક્ષણિક લાયકાતના આધારે જુદા જુદા પગાર ધોરણો/પગાર માળખાને
માન્ય રાખ્યું હતું. એવું અવલોકવામાં અને ઠરાવવામાં આવ્યું છે કે, ડેટા એન્ટ્રી
ઓપરેટર્સ, ગ્રેડ ‘બી’ના પદો પર નિયુક્તિ માટે સૂચિત શૈક્ષણિક લાયકાત અને
ફરજો સુપરત કરવાનો આદેશ ધ્યાનમાં રાખીને ડેટા એન્ટ્રી ઓપરેટર્સનું વિવિધ
ગ્રેડ્સમાં થયેલ વર્ગીકરણ, બંધારણની કલમ ૧૪ અને ૧૬ દ્વારા બાંયધરી
આપવામાં આવેલા સમાનતાનાં અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરતું નથી કે શત્રુતાપૂર્ણ
અથવા મનસ્વી ભેદભાવ સામેના બંધારણીય સંરક્ષણનું ઉલ્લંઘન કરતું નથી.
૪.૩ પંજાબ સ્ટેટ કો-ઓપરેટિવ મિલ્ક પ્રોડ્યુસર્સ ફેડરેશન લિમિટેડ (સુપ્રા) ના
કેસમાં, આ અદાલતે નોંધ્યું છે કે નિમણૂક માટે સૂચિત વિવિધ શૈક્ષણિક
લાયકાત અને અનુભવ અલગ પગાર ધોરણ/પગાર માળખા માટેનો આધાર
બની શકે છે.
૪. ૪ પ્રમોદ કુમાર સાહુ (સુપ્રા) ના કેસમાં એવું નોંધવામાં આવ્યું છે કે કામની
પ્રકૃ તિ લગભગ સમાન હોઈ શકે છે પરંતુ શૈક્ષણિક લાયકાત અથવા અનુભવના
આધારે પગાર ધોરણ બદલાઈ શકે છે જે વર્ગીકરણને યોગ્ય ઠેરવે છે.વધુમાં એવું
પણ નોંધવામાં આવ્યું છે કે વિવિધ જૂથોમાં પુરૂષોની અસમાનતા ને લીધે તેમને
'સમાન કામ માટે સમાન પગાર'નો સિદ્ધાંત લાગુ પડતો નથી. આ અદાલત
અપીલમાં બેસી શકે નહીં. આ અદાલત સમક્ષ થયેલા કેસમાં, આ અદાલતે
વિવિધ શૈક્ષણિક લાયકાતના આધારે જુદા જુદા પગાર ધોરણો/પગાર માળખાને
માન્ય રાખ્યું હતું. એવું અવલોકવામાં અને ઠરાવવામાં આવ્યું છે કે, ડેટા એન્ટ્રી
ઓપરેટર્સ, ગ્રેડ ‘બી’ના પદો પર નિયુક્તિ માટે સૂચિત શૈક્ષણિક લાયકાત અને
ફરજો સુપરત કરવાનો આદેશ ધ્યાનમાં રાખીને ડેટા એન્ટ્રી ઓપરેટર્સનું વિવિધ
ગ્રેડ્સમાં થયેલ વર્ગીકરણ, બંધારણની કલમ ૧૪ અને ૧૬ દ્વારા બાંયધરી
આપવામાં આવેલા સમાનતાનાં અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરતું નથી કે શત્રુતાપૂર્ણ
અથવા મનસ્વી ભેદભાવ સામેના બંધારણીય સંરક્ષણનું ઉલ્લંઘન કરતું નથી.
૪.૩ પંજાબ સ્ટેટ કો-ઓપરેટિવ મિલ્ક પ્રોડ્યુસર્સ ફેડરેશન લિમિટેડ (સુપ્રા) ના
કેસમાં, આ અદાલતે નોંધ્યું છે કે નિમણૂક માટે સૂચિત વિવિધ શૈક્ષણિક
લાયકાત અને અનુભવ અલગ પગાર ધોરણ/પગાર માળખા માટેનો આધાર
બની શકે છે.
૪. ૪ પ્રમોદ કુમાર સાહુ (સુપ્રા) ના કેસમાં એવું નોંધવામાં આવ્યું છે કે કામની
પ્રકૃ તિ લગભગ સમાન હોઈ શકે છે પરંતુ શૈક્ષણિક લાયકાત અથવા અનુભવના
આધારે પગાર ધોરણ બદલાઈ શકે છે જે વર્ગીકરણને યોગ્ય ઠેરવે છે.વધુમાં એવું
પણ નોંધવામાં આવ્યું છે કે વિવિધ જૂથોમાં પુરૂષોની અસમાનતા ને લીધે તેમને
'સમાન કામ માટે સમાન પગાર'નો સિદ્ધાંત લાગુ પડતો નથી. આ અદાલત
સમક્ષના કેસમાં, અદાલતે તાલીમબદ્ધ વ્યક્તિ અથવા ઉચ્ચ લાયકાત ધરાવતી
વ્યક્તિને ઉચ્ચ પગાર ધોરણ મંજૂર કરવા માટે ઉચ્ચ શૈક્ષણિક લાયકાતના
આધારે કરવામાં આવેલ વર્ગીકરણને યોગ્ય ઠરાવેલ હતુ.
૫. ઉપરોક્ત ચુકાદાઓમાં આ અદાલતે પ્રસ્થાપિત કરેલા કાયદાનો હાલના
કેસની હકીકતો પર અમલ કરતા, ઉચ્ચ અદાલતનું એવુ અવલોકન ટકી શકે
નહિ કે શૈક્ષણિક લાયકાત એ નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટને નર્સિંગ ભથ્થાનો ઇનકાર
કરવા માટેનું આધાર ન હોઈ શકે.હાલના કેસમાં સંબંધિત નર્સિંગ સહાયકોને
‘હોસ્પિટલ પેશન્ટ કેર અલાઉન્સ’ ચુકવવામાં આવે છે. બીએસએફમાં નર્સિંગ
આસિસ્ટન્ટ પાસે ન તો સ્ટાફ નર્સ તરીકે નિમણૂક પામવા માટે નો સંબંધિત
અનુભવ છે કે ન તો તેમની પાસે સ્ટાફ નર્સ તરીકે નિમણૂક માટે ની કોઈ
શૈક્ષણિક લાયકાત છે.આથી, નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટની તુલના સ્ટાફ નર્સ ની સાથે
કરી શકાય નહીં કારણ કે બંને અલગ અલગ શૈક્ષણિક લાયકાત ધરાવે છે.આ
સંજોગોમાં ઉચ્ચ અદાલતે આસામ રાઇફલ્સ/બીએસએફમાં સેવારત નર્સિંગ
આસિસ્ટન્ટને સ્ટાફ નર્સને સમકક્ષ નર્સિંગ ભથ્થાની હકદાર ગણાવીને ગંભીર
ભૂલ કરી છે.
૬. ઉપરોક્ત બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને અને ઉપર જણાવેલ કારણોસર હાલની
અપીલ મંજુર કરવામાં આવે છે.ઉચ્ચ અદાલત ના વિદ્વાન સિંગલ જજ અને
ડિવિઝન બેંચે આપેલા વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને આદેશ કે જેમાં આદેશ આપવામાં
વ્યક્તિને ઉચ્ચ પગાર ધોરણ મંજૂર કરવા માટે ઉચ્ચ શૈક્ષણિક લાયકાતના
આધારે કરવામાં આવેલ વર્ગીકરણને યોગ્ય ઠરાવેલ હતુ.
૫. ઉપરોક્ત ચુકાદાઓમાં આ અદાલતે પ્રસ્થાપિત કરેલા કાયદાનો હાલના
કેસની હકીકતો પર અમલ કરતા, ઉચ્ચ અદાલતનું એવુ અવલોકન ટકી શકે
નહિ કે શૈક્ષણિક લાયકાત એ નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટને નર્સિંગ ભથ્થાનો ઇનકાર
કરવા માટેનું આધાર ન હોઈ શકે.હાલના કેસમાં સંબંધિત નર્સિંગ સહાયકોને
‘હોસ્પિટલ પેશન્ટ કેર અલાઉન્સ’ ચુકવવામાં આવે છે. બીએસએફમાં નર્સિંગ
આસિસ્ટન્ટ પાસે ન તો સ્ટાફ નર્સ તરીકે નિમણૂક પામવા માટે નો સંબંધિત
અનુભવ છે કે ન તો તેમની પાસે સ્ટાફ નર્સ તરીકે નિમણૂક માટે ની કોઈ
શૈક્ષણિક લાયકાત છે.આથી, નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટની તુલના સ્ટાફ નર્સ ની સાથે
કરી શકાય નહીં કારણ કે બંને અલગ અલગ શૈક્ષણિક લાયકાત ધરાવે છે.આ
સંજોગોમાં ઉચ્ચ અદાલતે આસામ રાઇફલ્સ/બીએસએફમાં સેવારત નર્સિંગ
આસિસ્ટન્ટને સ્ટાફ નર્સને સમકક્ષ નર્સિંગ ભથ્થાની હકદાર ગણાવીને ગંભીર
ભૂલ કરી છે.
૬. ઉપરોક્ત બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને અને ઉપર જણાવેલ કારણોસર હાલની
અપીલ મંજુર કરવામાં આવે છે.ઉચ્ચ અદાલત ના વિદ્વાન સિંગલ જજ અને
ડિવિઝન બેંચે આપેલા વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને આદેશ કે જેમાં આદેશ આપવામાં
આવ્યો હતો કે મૂળ રિટ અરજદારો- નર્સિંગ આસિસ્ટન્ટ, સ્ટાફ નર્સની સમકક્ષ
નર્સિંગ ભથ્થાના હકદાર રહેશે, રદ કરવામાં આવે છે.
પરિણામે, સ્ટાફ નર્સની સમકક્ષ નર્સિંગ ભથ્થાનો દાવો કરતી, વિદ્વાન
સિંગલ જજ સમક્ષ દાખલ કરેલી મૂળ રિટ અરજી રદ કરવામાં આવે છે.તે મુજબ
હાલની અપીલ મંજૂર કરવામાં આવે છે. ખર્ચ બાબતે કોઇ હુકમ નથી.
………………ન્યાયમૂર્તિ
[એમ. આર. શાહ]
………………ન્યાયમૂર્તિ
[સી. ટી. રવીકુમાર]
નવી દિલ્હી;
૧૬ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૩.
This
નર્સિંગ ભથ્થાના હકદાર રહેશે, રદ કરવામાં આવે છે.
પરિણામે, સ્ટાફ નર્સની સમકક્ષ નર્સિંગ ભથ્થાનો દાવો કરતી, વિદ્વાન
સિંગલ જજ સમક્ષ દાખલ કરેલી મૂળ રિટ અરજી રદ કરવામાં આવે છે.તે મુજબ
હાલની અપીલ મંજૂર કરવામાં આવે છે. ખર્ચ બાબતે કોઇ હુકમ નથી.
………………ન્યાયમૂર્તિ
[એમ. આર. શાહ]
………………ન્યાયમૂર્તિ
[સી. ટી. રવીકુમાર]
નવી દિલ્હી;
૧૬ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૩.
This
JUDGMENT
has been translated using AI Tool – SUVAS.
DISCLAIMER: The translated judgements in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.
DISCLAIMER: The translated judgements in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.