Bharatiben Chandrakantbhai Thakor v. Gujarat State and Others

:
DISCLAIMER The translated judgements in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to
/ understand it in his her language and may not be used for
. , any other purpose For all practical and official purposes the
English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and
. implementation
અહેવાલપાત્ર
ભારતની સવ ચ્ચ અદાલતમાં
દીવાની અપીલીય ન્યાયક્ષેત્ર
દીવાની અપીલ નંબર ૨૪ ઓફ ૨૦૧૩
ભારતીબેન ચંદ્રકાન્તભાઇ ઠાકોર ...................................અપીલકતા*
વિવરુદ્ધ
ગુજરાત રાજ્ય અને અન્ય .................................સામાવાળાઓ
ચુકાદો
ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિત ડો. ધનંજય વાય. ચંદ્રચુડ
(૧) અપીલકતા*ની વિનમણૂક ૧૫ જાન્યુઆરી, ૧૯૮૦ના રોજ વલસાડ વિજલ્લા
પંચાયત દ્વારા સહાયક નસ* મિમડવાઈફ તરીકે કરવામાં આવી હતી. તેણીએ ૧૮
એમિEલ, ૧૯૯૩ના રોજ પોતાનું રાજીનામું સુપરત કયુG હતું, પરંતુ ૨૩ નવેમ્બર, ૧૯૯૩ના રોજ તેણીએ રાજીનામું પાછ
ુ ં ખેંચી લીધું હતું. ૨૦ વિડસેમ્બર, ૧૯૯૩ના
રોજ તેણીને નોકરી ઉપર ફરીથી બોલાવવામાં આવી હતી. જોકે, ૧૬ એમિEલ,

2023 INSC 171

૧૯૯૪ સુધી તેણીને નોકરીમાં જોડાવાની મંજૂરી આપવામાં આવી નહોતી. ૩૧
માચ* ૧૯૯૩ના રોજથી તેણીનું રાજીનામું સ્વીકારતો એક આદેશ તા.૨૩/૨૬
વિડસેમ્બર ૧૯૯૪ના રોજ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. જેથી અપીલકતા* દ્વારા
બંધારણની કલમ ૨૨૬ હેઠળની અરજી (એસ.સી.એ.૧૦૪૧૮ ઓફ ૧૯૯૫)
દાખલ કરવામાં આવી હતી.
(૨) ૧૨ ઓક્ટોબર, ૨૦૦૦ના રોજ ગુજરાત હાઇકોટ*ના સિંસગલ જજે ૨૩/૨૬
વિડસેમ્બર, ૧૯૯૪ના રોજના આદેશને રદ કય હતો અને વિનદVશ આપ્યો હતો કે
અપીલકતા* તમામ આનુષાંમિગક લાભો મેળવવા માટે હકદાર છે.
(૩) ગુજરાત રાજ્ય દ્વારા દાખલ કરાયેલ લેટસ* પેટેન્ટ અપીલ (એલ.પી.એ.
નંબર ૯૭ ઓફ ૨૦૦૧)માં, હાઈકોટ*ની ખંડપીઠેને એવું જણાયું હતું કે
અપીલકતા*ને તેણી કોઇ પણ ભુલ ન હોવાં છતાં ફરજ પર પરત ફરવાની મંજૂરી
આપવામાં આવી નથી. જોકે, ખંડપીઠે વિનદVશ આપ્યો હતો કે, જે સમયગાળા
માટે રાજીનામું અમલમાં હોય, તે સમયગાળા માટે અપીલકતા* કોઇપણ લાભ
માટે હકદાર રહેશે નહીં.
(૪) ઉપરોક્ત વણ*ન સૂચવે છે કે, ખંડપીઠના તારીખ ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૧ના
ચુકાદા દ્વારા અપીલકતા*ના રાજીનામાને લગતા મુદ્દાનો આખરી વિનણ*ય આવી
ગયેલ. સ્પષ્ટપણે, અપીલકતા*એ તેણીનું રાજીનામું સ્વીકારય તે પહેલાં જ

પોતાનું રાજીનામું પાછ
ુ ં ખેંચી લીધું હતું. ૩૧ માચ*, ૧૯૯૩થી તેણીનું રાજીનામું
સ્વીકારતો સરકારનો ત્યારબાદનો વિડસેમ્બર ૧૯૯૪નો હુકમ, કાયદા સાથે
આનુશંગીકતા ધરાવતો નથી. હાઇકોટ*ના વિનણ*યનું પરિરણામ એ આવ્યું કે, ૨૩
નવેમ્બર, ૧૯૯૩ના રોજ અપીલકતા*એ પાછ
ુ ં ખેંચેલ રાજીનામાની કોઈ
કાયદાકીય અસર ન રહેલ. ખંડપીઠના ચુકાદાનું એકમાત્ર પરિરણામ એ હતું કે, જ્યારે, સિંસગલ જજે એવો વિનદVશ આપ્યો હતો કે, અપીલકતા* તમામ આનુષંમિગક
લાભોની હકદાર રહેશે, ખંડપીઠે ઠરાવેલ કે, રાજીનામું અમલમાં હોય તે
સમયગાળા માટે તેણી લાભો માટે હકદાર રહેશે નરિહ. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો
આ ગાળો ૧૮ એમિEલ ૧૯૯૩ થી ૨૩ નવેમ્બર ૧૯૯૩ સુધીનો રહે.
(૫) ઉપરોક્ત કાયદાકીય વિસ્થમિત હોવા છતાં, ૮ એમિEલ, ૨૦૦૨ના રોજ
સામાવાળા દ્વારા શરૂઆતમાં આદેશ આપી ઠરાવવામાં આવ્યુ હતું કે (૧) ૨૪
નવેમ્બર, ૧૯૯૩ થી ૩૦ માચ*, ૨૦૦૧ સુધીનો ગાળો અનવિધકૃ ત રજા તરીકે
ગણવાનો રહેશે અને (૨) ઉપરોક્ત બિબનપગારી ગાળો સેવામાં, પગાર વગર, તૂટ
તરીકે ગણવામાં આવશે.ત્યારબાદ ૧૭ જુલાઈ, ૨૦૦૨ના રોજ રાજીનામાના
સમયગાળાને ગેરકાયદેસર રજા ગણીને આવો જ સમાન આદેશ પસાર કરવામાં
આવ્યો હતો.
(૬) ૮ એમિEલ, ૨૦૦૨ અને ૧૭ જુલાઈ, ૨૦૦૨ના બે આદેશોના પરિરણામે, બંધારણના આર્ટિટકલ ૨૨૬ હેઠળ નવી કાય*વાહી ઇન્સ્ટીટ્યુટ થઇ. ૯ ઓગસ્ટ, ૨૦૦૪ના રોજ ચુકાદા દ્વારા હાઈકોટ*ના સિંસગલ જજે ઉપરોક્ત ૮ એમિEલ, ૨૦૦૨

અને ૧૭ જુલાઈ, ૨૦૦૨ના, એમ બંને આદેશોને રદ કયા*. સામાવાળાઓને ૨૪
નવેમ્બર ૧૯૯૩ થી ૩૦ માચ* ૨૦૦૧ સુધીના સમયગાળા માટેના તમામ લાભો
૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૧ થી ૯ ટકા વ્યાજ સાથે ચૂકવવા વિનદVશ આપવામાં આવ્યો
હતો. આ રકમ ૨૦૦૪માં ચુકવવામાં આવી હતી અને વ્યાજની રકમ ૨૦૧૨માં
ચુકવવામાં આવી હતી. અહીં નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે, ૯ ઓગસ્ટ, ૨૦૦૪ના
રોજ ઉચ્ચ અદાલતનો ચુકાદો પડકારવામાં ન આવતા, ફાઇનલ બનેલ.
(૭) ૧૬ જુલાઈ, ૨૦૦૫ના રોજ સામાવાળાઓ દ્વારા ત્રીજો આદેશ પસાર
કરવામાં આવ્યો હતો જેના અન્વયે વિનમ્નવિલખિખત સમયગાળો ગેરકાયદેસર રજા
અને સેવામાં તૂટ તરીકે ગણવા ઠરાવેલ કે( ) i ૨૧ જૂન, ૧૯૮૮ થી ૩૧ થી
જુલાઈ, ૧૯૮૮ ના ૪૧ રિદવસ ( ) ii ૧૮ એમિEલ, ૧૯૯૩ થી ૨૩ નવેમ્બર, ૧૯૯૩ ના ૨૨૦ રિદવસ અને ( )
III ૬ નવેમ્બર, ૧૯૯૧ થી ૭ એમિEલ, ૧૯૯૩
ના ૫૨૧ રિદવસ.
(૮) ઉપરોક્ત હુકમથી અપીલકતા*ના તરફથી આર્ટિટકલ ૨૨૬ હેઠળ એક અન્ય, ત્રીજી અરજી (ખાસ રિદવાની અરજી નં. ૧૪૬૩૬/૦૬) થવા પામેલ. ૨૫
જુલાઈ, ૨૦૦૬ના રોજ આપેલા વાદગ્રસ્ત ચુકાદા દ્વારા ઉચ્ચ અદાલતે ઠરાવ્યું
કે, ઉપર જણાવ્યા અનુસાર ૭૮૨ રિદવસના સમયગાળા દરમિમયાન તેમની
ગેરહાજરીને કારણે તેમની સેવાને સળંગ ગણી શકાય નરિહ.સિંસગલ જજના ૨૫
જુલાઈ, ૨૦૦૬ના વિનણ*યની ૧૭ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૦૯ના રોજ ખંડપીઠ દ્વારા
કરવામાં આવેલી અપીલમાં પુષ્ટિષ્ટ કરવામાં આવી છે.આથી આ મામલો આ કોટ*

સમક્ષ ઉપવિસ્થત થયેલ છે.
(૯) અમે અપીલકતા* તરફથી હાજર થયેલા વકીલ શ્રી નખિચકેતા જોશી અને
ગુજરાત સરકારની વકીલ સુશ્રી સ્વામિત મિkવિlડયાલને સાંભળ્યા.
(૧૦) અપીલકતા*એ ૧૮ એમિEલ, ૧૯૯૩ના રોજ પોતાનું રાજીનામું સુપરત કયુG
હતું, પરંતુ ૨૩ નવેમ્બર, ૧૯૯૩ના રોજ રાજીનામું પાછ
ુ ં ખેંચી લીધું
હતું.ત્યારબાદ ૨૩/૨૬ વિડસેમ્બર ૧૯૯૪ના રોજ રાજીનામું સ્વીકારવાનો આદેશ
આપવામાં આવ્યો હતો.આ આદેશને હાઇકોટV રદ કય હતો. જોકે, સિંસગલ જજે
તમામ આનુષંમિગક લાભોની મંજૂરી આપવાનો વિનદVશ આપ્યો હતો, પરંતુ ખંડપીઠ
લેટસ* પેટેન્ટ અપીલમાં ચુકાદામાં એટલી હદ સુધી સદર હુકમમાં સુધારો કય
હતો કે જે સમયગાળા માટે રાજીનામું અમલમાં હતું તે સમયગાળા માટે
અપીલકતા* કોઈપણ લાભ માટે હકદાર રહેતા નથી.આથી, લેટસ* પેટેન્ટ
અપીલમાં ખંડપીઠ આપેલા ચુકાદા અનુસાર, અપીલકતા* ૧૮ એમિEલ, ૧૯૯૩
અને ૨૦ વિડસેમ્બર, ૧૯૯૩ વચ્ચે કોઇપણ આનુષંમિગક લાભોના હકદાર ન હતા.
(૧૧) “જે સમયગાળા માટે રાજીનામું અમલમાં હતું તે સમયગાળા માટે ” આ
શબ્દસમુહને ૨૩ નવેમ્બર, ૧૯૯૩ ના રોજ રાજીનામું પાછ
ુ ં ખેંચવામાં આવ્યું હતું
તે તારીખ પછીની કોઇ તારીખ સુધી લંબાવી શકાતું નથી.
(૧૨) ઉપરોક્ત વિસ્થમિત હોવા છતાં, ત્યારબાદ ૮ એમિEલ, ૨૦૦૨ અને

૧૭ જુલાઈ, ૨૦૦૨ ના રોજ બે આદેશો પસાર કરવામાં આવ્યા હતા. ઉચ્ચ
અદાલતે બંને આદેશો ૯ ઓગસ્ટ,૨૦૦૪ ના રોજ રદ કરી દીધા હતા અને
સામાવાળાઓને નવેમ્બર, ૧૯૯૩ થી માચ*, ૨૦૦૧ વચ્ચે વ્યાજ સાથે
આનુષંમિગક લાભો ચૂકવવાનો વિનદVશ આપ્યો હતો.
(૧૩ ) અપીલકતા* બીજી રિરટ મિપરિટશનમાં સફળ થયા પછી પણ, ૧૬
જુલાઈ, ૨૦૦૫ ના રોજ અન્ય એક ઓડ*ર પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. તા.૧૬
જુલાઇ ૨૦૦૫ના રોજના ત્રીજા હુકમમાં ઉલ્લેખિખત ત્રણ સમયગાળા પૈકી, તે
સ્પષ્ટ છે કે ૪૧ દીવસનો Eથમ સમયગાળો જૂન-૧૯૮૮ અને જુલાઇ-૧૯૮૮
વચ્ચેનો ગાળો હતો, કે જે સેવામાંથી રાજીનામું આપ્યા તારીખથી પહેલાંનો ગાળો
હતો. એમિEલ અને નવેમ્બર ૧૯૯૩ વચ્ચેનો બીજો ગાળો ૨૨૦ રિદવસનો છે, જે
રાજીનામું સુપરત કયા* પછી અને પાછ
ુ ખેંચવા સુધીનો છે, જે ૨૨ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૦૧ ના રોજ વિડવિવઝન બેન્ચ દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલા આદેશમાં Eથમથી
જ વિવષય-વસ્તુ રહેલ. જોકે ૫૨૧ રિદવસનો અંમિતમ ગાળો, ૬ નવેમ્બર ૧૯૯૧
અને ૭ એમિEલ ૧૯૯૩ વચ્ચેનો સમયગાળો છે. આ સમયગાળો ૧૬ જુલાઈ, ૨૦૦૫ ના રોજ પસાર થયેલા આદેશમાં વિનધા*રિરત કરવામાં આવ્યો છે. ખરેખર
તો, એકવાર જ્યારે રાજીનામું આપ્યાના સમયગાળા બાબતનો અને રાજીનામાને
ધ્યાને લેવાની પદ્ધમિત બાબતનો વિવવાદ આખર-ફેંસલ થઇ ગયો, ત્યારબાદ આ
Eકારના ઉત્તરોત્તર હુકમો પસાર કરવાનો અવકાશ રાજ્ય માટે ખુલ્લો નહોતો.
અપીલકતા* માત્ર ૧૮ એમિEલ, ૧૯૯૩ થી ૨૩ નવેમ્બર, ૧૯૯૩ સુધીના

સમયગાળા માટે જ કોઇપણ આનુષંમિગક લાભની હકદાર ન હતી.
(૧૪) અપીલકતા*ને ૩૦ નવેમ્બર, ૨૦૧૧ ના રોજ સેવામાંથી સ્વૈવિચ્છક વિનવૃવિત્ત
આપવામાં આવી છે. છેલ્લાં ૧૧ વષ*થી અપીલકતા*ને માત્ર કામચલાઉ પેન્શન જ
આપવામાં આવ્યું છે. જે આદેશ દ્વારા અપીલકતા*ને સ્વૈવિચ્છક રીતે વિનવૃત્ત થવાની
મંજૂરી આપવામાં આવી છે તે સૂચવે છે કે અપીલકતા*એ ૬ વષ*, ૧૦ મરિહના અને
૫ રિદવસની કપાત કયા* પછી ૩૧ વષ*, ૮ મરિહના અને ૧૫ રિદવસની કુલ
સેવામાંથી ૨૪ વષ*, ૧૦ મરિહના અને ૫ રિદવસની પેન્શનપાત્ર સેવા પૂરી કરી છે.
(૧૫) આ ચુકાદાના લખાણમાં સૂચવ્યા છે તે કારણો ના આધારે, અમે એ
વિનષ્કષ* પર આવ્યા છીએ કે, અપીલકતા*એ ૨૫ વષ*ની લkુતમ પેન્શનપાત્ર સેવા
પૂણ* કરી હોવાનું માનવું જોઈએ. અપીલકતા*ને ચૂકવવાપાત્ર પેન્શનની બાકી
નીકળતી રકમની ગણતરી, તે ઉપર જણાવ્યા Eમાણે રાજ્ય સરકાર દ્વારા પસાર
કરવામાં આવેલા કોઈ પણ આદેશને ધ્યાનમાં લીધા વગર કરવામાં આવશે.
અપીલકતા* કે જેણે ૨૫ વષ* પૂણ* કયા* છે અને તેના આધારે તે જે પેન્શન
ચૂકવણીની હકદાર છે, તેની ગણતરી આ આદેશની તારીખથી બે મરિહનાના
સમયગાળામાં કરવાની રહેશે. અપીલકતા*ને પેન્શનનુ એરીઅસ* જે તારીખે તેમની
સ્વૈવિચ્છક સેવાવિનવૃવિત્ત મંજૂર કરવામાં આવી હતી તે તારીખથી લાગુ થશે અને
તેની ઉપર Eમાણેની ગણતરીના એક મરિહનાની અંદર ૬ ટકાના વાર્તિષક દરે
વ્યાજની સાથે તેને ચુકવવામાં આવશે.

(૧૬) ઉપર મુજબ અપીલ મંજૂર કરવામાં આવે છે અને ૧૭ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૦૯
ના હાઈકોટ*ના વાદગ્રસ્ત ચુકાદાને રદ કરવામાં આવે છે.
(૧૭) બાકી અરજીઓ, જો કોઈ હોય તો, તેનો આથી વિનકાલ કરવામાં આવેછે. ............ ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિત
[ડૉ. ધનંજય વાય ચંદ્રચુડ] ............................ ન્યાયમૂર્તિત
[પામીરિદkંટમ શ્રી નરખિસમ્હા] .............................ન્યાયમૂર્તિત
[જે. બી. પારડીવાલા]
નવી રિદlહી
૨૭/૦૨/૨૦૨૩.
This