Full Text
ਿਰਪੋਰਟ ਕਰਨ ਯੋਗ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਿਵੱ ਚ
ਦੀਵਾਨੀ ਮੂਲ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ
ਿਰੱ ਟ ਪਟੀ ਨ (ਿਸਵਲ) ਨ
ੰ ਬਰ 302-2023
ਪੰ ਜਾਬ ਰਾਜ ਪਟੀ ਨਰ
ਬਨਾਮ
ਪੰ ਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਿਪੰ ਸੀਪਲ ਸਕੱ ਤਰ ਅਤੇ ਇ
ੱ ਕ ਹੋਰ ਜਵਾਬਦੇਹ
ਿਨਰਣ
Dr Dhananjaya Y Chandrachud, CJI
1 22 ਫਰਵਰੀ 2023 ਨੂ
ੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੰ ਤਰੀ ਮੰ ਡਲ ਨ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 174(1) ਦੇ
ਤਿਹਤ 3 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂ
ੰ 16ਵ ਪੰਜਾਬ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਬਜਟ ਸੈ ਨ ਸੱਦਣ ਦੀ ਿਸਫ਼ਾਰ
ਕੀਤੀ।
2 23 ਫਰਵਰੀ 2023 ਨੂ
ੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰ ਤਰੀ ਨੂ
ੰ ਸੰ ਚਾਰ ਸੰਬੋਿਧਤ ਕੀਤਾ।
ਿਚੱਠੀ ਦਾ ਿਵ ਾ ਸੀਃ
“ਰਾਜ ਦੀ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਦਨ ਨੂ
ੰ 3 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂ
ੰ ਸੱਦਣ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ
ਫੈਸਲਾ।”
3 ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਪੱਤਰ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਿਵਚਕਾਰ ਪੱਤਰ-ਿਵਹਾਰ ਦੇ ਪੂਰਵ ਵਟ ਦਰੇ ਦਾ
ਹਵਾਲਾ ਿਦੰਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਪਾਲ ਨ 13 ਫਰਵਰੀ 2023 ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਚਾਰ ਨੂ
ੰ ਸੰ ਬੋਿਧਤ ਕੀਤਾ ਸੀ
ਿਜਸ ਦਾ ਮੁੱ ਖ ਮੰ ਤਰੀ ਨ 14 ਫਰਵਰੀ 2023 ਨੂ
ੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਉਸੇ ਿਮਤੀ ਦੇ ਇੱਕ 'ਟਵੀਟ'ਰਾਹ
ਜਵਾਬ ਿਦੱਤਾ ਸੀ।
4 ਮੁੱ ਖ ਮੰ ਤਰੀ ਨੂ
ੰ 13 ਫਰਵਰੀ 2023 ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੱਤਰ ਿਵੱਚ ਰਾਜਪਾਲ ਨ ਕੁੱਝ ਿਵ ੇ ਮੁੱਿਦਆਂ ਤੇ
ਆਪਣੀ ਿਚੰਤਾ ਨੂ
ੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ, ਅਰਥਾਤਃ
(i) ਿਜਸ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਿਪੰਸੀਪਲ ਨੂ
ੰ ਿਸਖਲਾਈ ਲਈ ਿਸੰਗਾਪੁਰ ਭੇਜਣ ਲਈ ਚੁਿਣਆ ਿਗਆ ਸੀ; ਅਤੇ
(ii) ਪੰਜਾਬ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕਾਰਪੋਰੇ ਨ ਿਲਿਮਟੇਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੀ ਿਨਯੁਕਤੀ।
ਡਬਲਯੂ ਪੀ (ਸੀ) 302/2023 2
5 ਰਾਜਪਾਲ ਨ ਨਟ ਕੀਤਾ ਿਕ ਜਦ ਿਕ ਮੁੱ ਖ ਮੰ ਤਰੀ ਨ ਆਪਣੇ ਿਪਛਲੇ ਪੱਤਰ-ਿਵਹਾਰ ਿਵੱਚ ਉਸ
ਆਦੇ ਨੂ
ੰ ਰੇਖ ਿਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਿਜਸ ਨਾਲ ਉਸਨ ਮੁੱਖ ਮੰ ਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਿਲਆ ਹੈ, ਸੰਿਵਧਾਨ
ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 167 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁੱ ਖ ਮੰ ਤਰੀ ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਮੰ ਗੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ
ਵੇਰਵੇ ਦੇਣ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹੈ।
6 ਉਪਰੋਕਤ ਦੋ ਮੁੱਿਦਆਂ ਤ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਜਪਾਲ ਨ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਮਾਮਿਲਆਂ 'ਤੇ ਸਪੱ ਟੀਕਰਨ ਮੰਿਗਆਃ
“(ਏ) ਲਗਭਗ ਦੋ ਲ
ੱ ਖ ਅਨੁਸੂਿਚਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਿਵਿਦਆਰਥੀਆਂ ਨੂ
ੰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ
ਵਜ਼ੀਫੇ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਪੜਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ
ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। (ਪੱਤਰ ਨ
ੰ ਬਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸੈਕਟਰੀ ਗਵਰਨਮਟ 2022/95 ਿਮਤੀ
21-07-2022)।
(ਬੀ) ਪੀ. ਏ. ਯੂ. ਦੇ ਪੱਤਰ ਨ
ੰ ਬਰ 5/1/2021-ਪੀਆਰਬੀ-ਪੀਏ ਯੂ-2ਜੀ/6904
ਿਮਤੀ 23-11-22 ਰਾਹ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂ
ੰ ਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਿਨਯੁਕਤ ਉਪ ਕੁਲਪਤੀ ਨੂ
ੰ
ਹਟਾਉਣਾ।
(ਸੀ) 14-12-2022 ਦੀ ਮੇਰੀ ਿਵਸਿਤਤ ਿਚੱਠੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੁਸ ੀ ਕੁਲਦੀਪ ਿਸੰਘ
ਚਾਹਲ, ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ.ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਨੂ
ੰ ਨਜ਼ਰਅੰ ਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਚੁਿਣਆ। ਤੁਸ
ਉਨ ਨੂ
ੰ ਨਾ ਿਸਰਫ਼ ਤਰੱ ਕੀ ਿਦੱਤੀ ਹੈ, ਸਗ ਉਨ ਨੂ
ੰ ਜਲ
ੰ ਧਰ ਦਾ ਕਿਮ ਨਰ ਵੀ
ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ 26 ਜਨਵਰੀ ਤ ਠੀਕ ਪਿਹਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ
ਹੁਕਮ ਰਾਹ , ਇਹ ਭਲੀ ਭ ਤ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਿਕ ਰਾਜਪਾਲ ਜਲ
ੰ ਧਰ ਿਵਖੇ ਰਾ ਟਰੀ
ਝੰਡਾ ਲਿਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।ਮੈਨੂ
ੰ ਡੀ. ਜੀ. ਪੀ. ਨੂ
ੰ ਿਨਰਦੇ ਦੇਣਾ ਿਪਆ ਿਕ
ਸਬੰਧਤ ਅਿਧਕਾਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ।ਇਸ ਮੁੱ ਦੇ 'ਤੇ ਇੰਝ
ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਿਕ ਇਹ ਅਿਧਕਾਰੀ ਤੁਹਾਡਾ ਚਹੇਤਾ ਸੀ (blue eyed boy)ਅਤੇ ਤੁਸ
ਉਨ ਤੱਥ ਨੂ
ੰ ਨਜ਼ਰਅੰ ਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਚੁਿਣਆ ਜੋ ਇਸ ਦਫ਼ਤਰ ਦੁਆਰਾ ਤੁਹਾਡੇ
ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਿਲਆਂਦੇ ਗਏ ਸਨ।
(ਡੀ) ਿਮਤੀ 4-1-2023 ਦੇ ਪੱਤਰ ਰਾਹ ਮ ਸ਼ੀ ਨਵਲ ਅਗਰਵਾਲ ਦੀ ਅਫਸਰਾਨ ਬਾਲਾ
ਦੀਆਂ ਮੀਿਟੰਗ ਿਵੱਚ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਾਰੇ ਿਲਿਖਆ ਿਜੱਥੇ ਦੇ ਦੀ ਸੁਰੱਿਖਆ ਦੇ
ਸੰਵੇਦਨ ੀਲ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਮਾਮਿਲਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜ ਦੀ ਹੈ।ਅੱਜ ਤੱ ਕ ਮੈਨੂ
ੰ
ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹ ਿਮਿਲਆ
(ਈ) ਇ ਿਤਹਾਰ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਮੰ ਗਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਪੱਤਰ ਿਜੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵੇ ਮੰ ਗੇ
ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਾਇਦ ਠ
ੰ ਢੇ ਬਸਤੇ ਿਵੱਚ ਪਏ ਹਨ। "
ਡਬਲਯੂ ਪੀ (ਸੀ) 302/2023 3
7 ਉਪਰੋਕਤ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਜਵਾਬ ਿਵੱਚ, ਮੁੱ ਖ ਮੰਤਰੀ (@ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ) ਨ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਬਦ ਿਵੱਚ
ਇੱਕ ਟਵੀਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾਃ
“ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਜਪਾਲ ਸਾਿਹਬ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੱਤਰ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹ ਪਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ... ਪੱਤਰ
ਿਵੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਸਾਰੇ ਿਵ ੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਦੇ ਿਵ ੇ ਹਨ....ਮ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸਰਕਾਰ ਸੰਿਵਧਾਨ
ਅਨੁਸਾਰ 3 ਕਰੋੜ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਪਤੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹ ਨਾ ਿਕ ਕਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਿਨਯੁਕਤ
ਕੀਤੇ ਗਏ ਿਕਸੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ
ੰ । ਇਸ ਨੂ
ੰ ਮੇਰਾ ਜਵਾਬ ਸਮਝੋ। "
8 ਇਸ ਤ ਬਾਅਦ 14 ਫਰਵਰੀ 2023 ਨੂ
ੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱ ਤਰ ਆਇਆ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਉਨ
ਨ ਇਸ ਤਰ ਿਕਹਾਃ
"ਡੀਓ ਨ
ੰ ਬਰ ਸੀਐਮਓ/ਕੌਨਫੀ-2023/132
ਿਮਤੀਃ 14.02.2023
(DO No.CMO/CONFI-2023/132)
Dated:14.02.2023
ਮਾਣਯੋਗ ਗਵਰਨਰ ਸਾਿਹਬ ਜੀ, ਮੈਨੂ
ੰ ਤੁਹਾਡਾ ਪੱ ਤਰ ਨ
ੰ ਬਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸੈਕਟਰੀ ਗਵਰਨਮਟ/2023/34 ਿਮਤੀ 13
ਫਰਵਰੀ, 2023 ਪਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤੁਹਾਡੇ ਪੱਤਰ ਿਵੱਚ ਿਜ਼ਕਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਿਵ ੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਿਵ ੇ ਹਨ।ਇਸ ਸਬੰਧੀ
ਮ ਸਪ ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹ ਗਾ ਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਿਵਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸਰਕਾਰ 3
ਕਰੋੜ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਪਤੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੈ।
ਤੁਸ ਮੈਨੂ
ੰ ਪੁੱ ਿਛਆ ਹੈ ਿਕ ਿਸੰਗਾਪੁਰ ਿਵੱਚ ਿਸਖਲਾਈ ਲਈ ਿਪੰਸੀਪਲ ਦੀ ਚੋਣ ਿਕਸ ਆਧਾਰ
'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜ ਦੀ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਪੁੱ ਛਣਾ ਚਾਹੁੰ ਦੇ ਹਨ ਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਿਵਧਾਨ ਿਵੱਚ ਿਕਸੇ
ਿਵ ੇ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਅਣਹਦ ਿਵੱਚ ਕਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਦੇ
ਰਾਜਪਾਲ ਿਕਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹਨ?
ਿਕਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੱਸ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਿਗਆਨ ਵਧਾਓ।”
9 ਮੁੱ ਖ ਮੰ ਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਉਪਰੋਕਤ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਉਨ ਦੇ ਟਵੀਟ ਦੇ ਿਪਛੋਕੜ ਿਵੱਚ, ਰਾਜਪਾਲ ਨ 3
ਮਾਰਚ 2023 ਤ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਬਜਟ ਸੈ ਨ ਬੁਲਾਉਣ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਦਾ
ਜਵਾਬ ਿਦੰਦੇ ਹੋਏ ਿਕਹਾ ਿਕ:
“ਤੁਹਾਡੇ ਟਵੀਟ ਅਤੇ ਪੱਤਰ ਤ, ਦੋਵ ਨਾ ਿਸਰਫ ਸਪੱ ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਹਨ, ਬਲਿਕ ਬਹੁਤ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਵੀ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ, ਮ ਇਸ ਮੁੱ ਦੇ 'ਤੇ ਕਾਨੂ
ੰ ਨੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ
ਡਬਲਯੂ ਪੀ (ਸੀ) 302/2023 4
ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹ ।ਕਾਨੂ
ੰ ਨੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਤ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮ ਤੁਹਾਡੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਫੈਸਲਾ
ਲਵ ਗਾ।"
10 ਬਜਟ ਸੈ ਨ ਲਈ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂ
ੰ ਬੁਲਾਉਣ ਿਵੱਚ ਰਾਜਪਾਲ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ
ਦੁਆਰਾ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 32 ਅਧੀਨ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ
ਹੈ।
11 ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨ (ਏ) ਇਹ ਘੋ ਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਪੰਜਾਬ
ਰਾਜ ਦੀ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂ
ੰ ਬੁਲਾਉਣ ਜ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ
ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹੈ; (ਬੀ) ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ 23 ਫਰਵਰੀ 2023 ਦੇ
ਸੰਚਾਰ ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਿਕਹਾ ਿਗਆ ਸੀ ਿਕ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਿਸਫਾਰ 'ਤੇ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂ
ੰ ਬਜਟ
ਸੈ ਨ ਲਈ ਬੁਲਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਾਨੂ
ੰ ਨੀ ਸਲਾਹ ਪਾਪਤ ਕਰਨ ਤ ਬਾਅਦ ਹੀ ਿਲਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਨੂ
ੰ
ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਮਾਣ ਪੱਤਰ ਦੀ ਪਿਕਤੀ ਿਵਚ ਇੱਕ
ਿਰੱਟ ਅਤੇ (ਸੀ) ਪੰ ਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਪਮੁੱਖ ਸਕੱ ਤਰ ਨੂ
ੰ 3 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂ
ੰ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ
ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਬਜਟ ਸੈ ਨ ਨੂ
ੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਉਿਚਤ ਆਦੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ
ਿਨਰਦੇ ।
12 ਿਕ ਿਕ ਬਜਟ ਸੈ ਨ ਸੱਦਣ ਦੀ ਿਮਤੀ ਿਸਰਫ਼ ਿਤੰਨ ਿਦਨ ਦੂਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਟੀ ਨ ਦਾ ਿਜ਼ਕਰ
ਤੁਰੰਤ ਆਦੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਿਜਸ ਤੇ ਇਸ ਨੂ
ੰ ਅੱ ਜ ਬਾਅਦ ਦੁਪਿਹਰ 3.50 ਵਜੇ
ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਨ ਦੇ ਿਨਰਦੇ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।
13 ਪਟੀ ਨਰ ਵੱਲ ਸੀਨੀਅਰ ਵਕੀਲ ਡਾ. ਅਿਭ ੇਕ ਮਨੂ
ੰ ਿਸੰ ਘਵੀ ਪੇ ਹੋਏ।ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਿਲਸਟਰ
ਜਨਰਲ ੀ ਤੁ ਾਰ ਮਿਹਤਾ ਪਿਹਲੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਦੀ ਤਰਫ ਪੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਦੂਜੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਵੱਲ ਸ਼ੀ
ਅਜੈ ਪਾਲ, ਵਕੀਲ ਪੇ ਹੋਏ।
14 ੁਰੂਆਤ ਿਵੱਚ, ਸਾਿਲਸਟਰ ਜਨਰਲ ਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ 28 ਫਰਵਰੀ 2023 ਦਾ ਆਦੇ
ਿਰਕਾਰਡ ਿਵੱਚ ਰੱਿਖਆ ਹੈ।ਸੰਦਰਭ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ, ਆਰਡਰ ਹੇਠ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਹੈਃ
"ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰ ਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 174 ਦੇ ਕਲਾਜ਼ (1)) ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਮੈਨੂ
ੰ ਿਦੱ ਤੀਆਂ ਗਈਆਂ
ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤ ਕਰਿਦਆਂ, ਮ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ, ਬਨਵਾਰੀਲਾਲ ਪੁਰੋਿਹਤ, ਪੰਜਾਬ
ਰਾਜ ਦੀ ਸੋਲਵ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂ
ੰ ੁੱਕਰਵਾਰ, 3 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂ
ੰ ਪੰਜਾਬ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਹਾਲ, ਿਵਧਾਨ ਭਵਨ, ਚੰਡੀਗ ਿਵੱਚ ਆਪਣੇ ਚੌਥੇ (ਬਜਟ) ਸੈ ਨ ਲਈ ਮੀਿਟੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਤਲਬ
ਕਰਦਾ ਹ । ”
ਡਬਲਯੂ ਪੀ (ਸੀ) 302/2023 5
15 ਉਪਰੋਕਤ ਆਦੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਸੋਲਵ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ
ਨੂ
ੰ ਆਪਣੇ ਚੌਥੇ (ਬਜਟ) ਸੈ ਨ ਲਈ 3 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂ
ੰ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ ਮੀਿਟੰਗ ਕਰਨ ਲਈ
ਸੱਿਦਆ ਹੈ।
16 ਰਾਜਪਾਲ ਵੱਲ ਉਪਰੋਕਤ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਟੀ ਨ ਿਵੱਚ ਜੋ ਰਾਹਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ
ਸੀ, ਉਨ ਨੂ
ੰ ਕਾਫੀ ਹੱ ਦ ਤੱ ਕ ਪੂਰਾ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਹਾਲ ਿਕ, ਪਟੀ ਨ ਦਾ ਿਨਪਟਾਰਾ ਕਰਨ
ਤ ਪਿਹਲ , ਕੁਝ ਪਿਹਲੂ ਹਨ ਿਜਨ ਨੂ
ੰ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਫਰਜ਼ ਦੀ ਵਰਤ
ਕਰਿਦਆਂ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
17 ਇਨ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਖੁਲਾਸੇ ਲਈ ਰਾਜਪਾਲ
ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਚਾਰ ਿਵੱਚ ਹੈ। ਸੰਿਵਧਾਨ ਦਾ ਅਨੁਛੇਦ 167 ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਕਰਤੱ ਵ ਨੂ
ੰ
ਦਰਸਾ ਦਾ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ
ੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਦਾਨ ਕਰੇ। ਇਹ ਿਵਵਸਥਾ ਹੇਠ ਿਲਖੀਆਂ ਰਤ
ਿਵੱਚ ਹੈਃ
“167. ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ
ੰ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਦੇ ਸਬੰ ਧ ਿਵੱ ਚ ਮੁੱ ਖ ਮੰ ਤਰੀ ਦੇ ਕਰਤੱ ਵ, ਆਿਦ - ਇਹ
ਹਰੇਕ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰ ਤਰੀ ਦਾ ਕਰਤੱਵ ਹੋਵੇਗਾ-
(ਏ) ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ
ੰ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਦੇ ਪ ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੰਤਰੀ ਪੀ ਦ ਦੇ
ਸਾਰੇ ਫੈਸਿਲਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂ
ੰ ਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਪਸਤਾਵ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ;
(ਬੀ) ਰਾਜ ਦੇ ਪ ਾਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਮੰਗੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂ
ੰ ਨ ਦੇ ਪਸਤਾਵ ਨਾਲ
ਸਬੰਧਤ ਅਿਜਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਦਾਨ ਕਰਨਾ; ਅਤੇ
(ਸੀ) ਜੇਕਰ ਰਾਜਪਾਲ ਇਸ ਤਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤ ਕੋਈ ਵੀ ਅਿਜਹਾ ਮਾਮਲਾ ਮੰਤਰੀ
ਮੰਡਲ ਦੇ ਿਵਚਾਰ ਲਈ ਪੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਿਜਸ 'ਤੇ ਿਕਸੇ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਫੈਸਲਾ ਿਲਆ ਿਗਆ
ਹੋਵੇ ਪਰ ਕਸਲ ਦੁਆਰਾ ਿਵਚਾਿਰਆ ਨਾ ਿਗਆ ਹੈ। "
18 ਮੁੱ ਖ ਮੰ ਤਰੀ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਦੇ ਪ ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੰਤਰੀ ਪੀ ਦ
ਦੇ ਸਾਰੇ ਫੈਸਿਲਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂ
ੰ ਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਪਸਤਾਵ ਬਾਰੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ
ੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਵੇ।ਸੰਚਾਰ
ਕਰਨ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਤ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਮੁੱ ਖ ਮੰ ਤਰੀ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਿਲਆਂ
ਦੇ ਪ ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਿਜਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ
ੰ ਕਾਨੂ
ੰ ਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਸਤਾਵ
ਪੇ ਕਰਨ।ਇਸ ਤ ਇਲਾਵਾ, ਜੇਕਰ ਰਾਜਪਾਲ ਅਿਜਹਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤ ਮੁੱਖ ਮੰ ਤਰੀ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼
ਬਣਦਾ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਿਕਸੇ ਵੀ ਅਿਜਹੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂ
ੰ ਮੰਤਰੀ ਪੀ ਦ ਕੋਲ ਿਵਚਾਰ ਲਈ ਪੇ ਕਰੇ ਿਜਸ 'ਤੇ
ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਫੈਸਲਾ ਿਲਆ ਿਗਆ ਹੋਵੇ, ਿਜਸ 'ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨ ਿਵਚਾਰ ਨਹ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਡਬਲਯੂ ਪੀ (ਸੀ) 302/2023 6
19 ਅਨੁਛੇਦ 167 ਦੇ ਤਿਹਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਦੀ ਰਾਜਪਾਲ ਦੀ ਕਤੀ ਨੂ
ੰ ਸੰ ਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ
ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਮੁਖੀ ਵਜ ਉਨ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਪਿੜਆ ਜਾਣਾ
ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਅਨੁਛੇਦ 167 ਦੇ ਤਿਹਤ ਰਾਜਪਾਲ ਜੋ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ ਨੂ
ੰ ਆਪਣੇ
ਫਰਜ਼ ਨੂ
ੰ ਪਭਾਵ ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਿਨਭਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾ ਦਾ ਹੈ।ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਰਾਜਪਾਲ ਕੋਲ
ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਿਵੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਿਬੱਲ 'ਤੇ ਮੁੜ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਹੈ।ਰਾਜਪਾਲ ਲਈ
ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਲਈ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਸਾਰੀ ਸੰਬੰਿਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ
ਜਾਵੇ ਜੋ ਉਹਨ ਨੂ
ੰ ਉਕਤ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਿਵੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗੀ।ਇਸੇ ਤਰ , ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ
ੰ ਇਹ
ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰੀ ਸੰਬੰਿਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰ ਦੀ ਹੈ ਿਕ ਕੀ ਕਸਲ ਦੇ ਿਵਚਾਰ ਤ ਿਬਨ
ਿਕਸੇ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਿਵਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਿਲਆ ਿਗਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੁੱ ਖ ਮੰਤਰੀ
ਅਨੁਛੇਦ 167(ਏ) ਅਤੇ ਅਨੁਛੇਦ 167 (ਬੀ) ਅਧੀਨ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ
ੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਬੰਧਤ
ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਦਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਿਡਊਟੀ ਨਹ ਿਨਭਾ ਦਾ ਤ ਰਾਜਪਾਲ ਧਾਰਾ 167(ਸੀ) ਤਿਹਤ
ਆਪਣੀ ਿਡਊਟੀ ਿਨਭਾਉਣ ਿਵੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ , ਮੁੱਖ ਮੰ ਤਰੀ ਨੂ
ੰ ਅਨੁਛੇਦ
167 ਅਧੀਨ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਿਨਭਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰ ਦੀ ਹੈ ਤ ਜੋ ਰਾਜਪਾਲ ਸੰਿਵਧਾਨ ਿਵੱਚ
ਿਨਰਧਾਰਤ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਨੂ
ੰ ਪਭਾਵ ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਿਨਭਾ ਸਕੇ।ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਿਨਰਮਾਤਾ ਉਪਰੋਕਤ
ਪਬੰਧ ਨੂ
ੰ ਾਮਲ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਿਦੜ ਸਨ।ਉਹ ਇਹ ਸੁਿਨ ਿਚਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਿਕ ਿਜੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ
ਰਾਜ ਦਾ ਪ ਾਸਨ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੁੱ ਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂ
ੰ ਸਿਪਆ ਜ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੰਤਰੀ
ਪੀ ਦ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੁੰ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲੇ ਿਵੱਚ, ਰਾ ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ
ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਿਨਯੁਕਤ ਰਾਜ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ, ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ
ੰ ਸਮੂਿਹਕ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀ ਿਦੰ ਦਾ ਹੈ, ਨੂ
ੰ ਇੱ ਕ
ਿਨਰਪੱਖ, ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਪ ਾਸਨ ਨੂ
ੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਫਰਜ਼ ਸਿਪਆ ਜ ਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਸੰਿਵਧਾਨ ਸਭਾ 1
ਿਵੱਚ ਅਨੁਛੇਦ 167 (ਅਨੁਛੇਦ 147 ਦੇ ਖਰੜੇ ) ਬਾਰੇ ਡਾ.
ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਭਾ ਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ:
"ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਵੱਲ ਿਨਭਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਰਤੱਵ ਿਵੱਚ ਫਰਕ ਕੀਤਾ
ਿਗਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਭਾਵ ਰਾਜਪਾਲ ਕੋਲ ਅਜੇ ਵੀ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹ ਹੈ, ਇੱਥ ਤੱਕ
ਿਕ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਰਾਜਪਾਲ, ਜੋ ਉਹ ਹੈ, ਦੇ ਕੁਝ ਫਰਜ਼ ਿਨਭਾਉਣੇ ਹਨ।ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੇ
ਕਰਤੱਵ ਨੂ
ੰ ਦੋ ਿਹੱਿਸਆਂ ਿਵੱਚ ਵੰਿਡਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਉਸ ਨੂ
ੰ ਮੰ ਤਰੀ ਮੰਡਲ
ਨੂ
ੰ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਿਕ ਿਕ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨ ਆਪਣੀ ਖੁ ੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ
ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂ
ੰ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਿਕ ਉਸ ਨੂ
ੰ ਮੰ ਤਰੀ ਮੰ ਡਲ ਦੇ
ਿਵਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਖੁ ੀ ਦੀ ਵਰਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜ ਨਹ ।ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕਰਤੱਵ ਅਤੇ
ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂ
ੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣਾ, ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂ
ੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣਾ, ਮੰ ਤਰਾਲੇ
ਨੂ
ੰ ਇੱਕ ਿਵਕਲਪ ਸੁਝਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਣਾ ਹੈ। ਮੈਨੂ
ੰ ਨਹ ਲਗਦਾ ਿਕ
ਇਸ ਸਦਨ ਿਵਚ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਤੱਥ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏਗਾ ਿਕ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ
ੰ ਇਹ ਫਰਜ਼
ਡਬਲਯੂ ਪੀ (ਸੀ) 302/2023 7
ਿਨਭਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਹ ਤ , ਉਹ ਿਬਲਕੁਲ ਬੇਲੋੜਾ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹੋਵੇਗਾ: ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ
ਨਹ । ਉਹ ਿਕਸੇ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਨਹ , ਪੂਰੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਲੋਕ ਦਾ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ
ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਪ ਾਸਨ ਚਲਾ ਦੇ ਹਨ।ਉਸ ਨੂ
ੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਿਕ ਪ ਾਸਨ ਨੂ
ੰ ਇੱਕ
ਅਿਜਹੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਿਜਸ ਨੂ
ੰ ਚੰਗਾ, ਕੁ ਲ, ਇਮਾਨਦਾਰ ਪ ਾਸਨ ਮੰਿਨਆ ਜਾ
ਸਕੇ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਇਨ ਦੋ ਫਰਜ਼ ਨੂ
ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਅਰਥਾਤ, ਇਹ
ਦੇਖਣਾ ਿਕ ਪ ਾਸਨ ਨੂ
ੰ ੁੱਧ, ਿਭ ਟਾਚਾਰ ਰਿਹਤ, ਿਨਰਪੱਖ ਰੱਿਖਆ ਿਗਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਿਕ
ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਪੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ ਲੋਕ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵ ਦੇ ਉਲਟ ਨਹ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦੇਣਾ। ਉਨ ਨੂ
ੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਉਨ ਨੂ
ੰ ਪੁਨਰ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨ
ਲਈ ਕਿਹਣਾ -ਮ ਸਦਨ ਨੂ
ੰ ਪੁੱ ਛਦਾ ਹ ਿਕ ਰਾਜਪਾਲ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਿਨਭਾਉਣ ਦੀ ਸਿਥਤੀ
ਿਵੱਚ ਿਕਵ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਿਕ ਉਸ ਕੋਲ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹ ਹੈ?ਮ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹ ਿਕ ਉਹ
ਿਕਸੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਕਾਰਜ ਨੂ
ੰ ਨਹ ਿਨਭਾ ਸਕਦਾ ਿਜਸਦਾ ਮ ਹੁਣੇ ਿਜ਼ਕਰ ਕੀਤਾ
ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਥਤੀ ਿਵੱਚ ਨਹ ਹੁੰਦਾ। "
20 ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂ
ੰ ਤਲਬ ਕਰਨ, ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਕਤੀ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ
174 ਿਵੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਜੋ ਹੇਠ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:
"174. ਰਾਜ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸੈ ਨ, ਮੁਅੱ ਤਲ ਅਤੇ ਭੰ ਗ-
JUDGMENT
1) ਰਾਜਪਾਲ ਸਮ-ਸਮ 'ਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਿਵਧਾਨ ਮੰਡਲ ਦੇ ਸਦਨ ਜ ਸਭਾ ਦੇ ਹਰੇਕ ਸਦਨ ਨੂ ੰ ਅਿਜਹੇ ਸਮ ਅਤੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮੀਿਟੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਤਲਬ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਉਹ ਉਿਚਤ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਸੈ ਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਬੈਠਕ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸੈ ਨ ਲਈ ਿਨਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਿਮਤੀ ਦੀ ਪਿਹਲੀ ਬੈਠਕ ਦੇ ਿਵਚਕਾਰ ਛੇ ਮਹੀਨ ਦਾ ਅੰਤਰ ਨਹ ਹੋਵੇਗਾ। (2) ਰਾਜਪਾਲ ਸਮ-ਸਮ ਤੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ - (ਏ) ਸਦਨ ਜ ਿਕਸੇ ਵੀ ਸਦਨ ਨੂ ੰ ਮੁਅੱ ਤਲ; (ਅ) ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂ ੰ ਭੰਗ।" 21 ਮ ੇਰ ਿਸੰ ਘ ਬਨਾਮ ਪੰ ਜਾਬ ਰਾਜ 2 ਿਵੱਚ ਸੱਤ ਜੱਜ ਦੇ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਬਚ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਿਵੱਚ ਇਹ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਰਾਜਪਾਲ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਜ ਰਸਮੀ ਮੁਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਸਲ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੈਸਲੇ ਤ ਸੰਬੰਿਧਤ ਅੰ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀ ਸਿਥਤੀ ਨੂ ੰ ਸਪੱ ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ: "28. ਸਾਡੇ ਸੰਿਵਧਾਨ ਿਵੱਚ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕੈਬਿਨਟ ਪਣਾਲੀ ਦੇ ਤਿਹਤ ਰਾਜਪਾਲ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਜ ਰਸਮੀ ਮੁਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੁਆਰਾ ਜ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨ ਖੇਤਰ ਨੂ ੰ ਛੱਡ ਕੇ (1974) 2 ਐਸ ਸੀ ਸੀ 831 ਡਬਲਯੂ ਪੀ (ਸੀ) 302/2023 8 ਿਜੱਥੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ ੰ ਸੰ ਿਵਧਾਨ ਦੁਆਰਾ ਜ ਇਸਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੇ ਿਵਵੇਕ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਵਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰ ਦੀ ਹੈ।
32. ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਇੱ ਕ ਬੁਿਨਆਦੀ ਿਸਧ ਤ ਹੈ ਿਕ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂ ੰ ਹਰ ਕਾਰਜ਼ਕਾਰੀ ਕੰਮ ਦੀ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੰਗਲਡ ਿਵੱਚ ਪਭੂਸੱਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀ ਤੇ ਕੰਮ ਨਹ ਕਰਦੀ। ਪਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਕਤੀ ਿਵਹਾਰਕ ਿਨਯਮ ਦੁਆਰਾ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜ ਦੀ ਹੈ ਿਕ ਕਾਊਨ ਨੂ ੰ ਆਪਣੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਲ ੱ ਭਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।ਉਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨੂ ੰ ਹਾਊਸ ਆਫ ਕਾਮਨਜ਼ ਕੋਲ ਭਰੋਸਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਇਹ ਿਨਯਮ ਸਾਡੇ ਸੰਿਵਧਾਨ ਿਵੱਚ ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੰ ਿਵਧਾਨ ਿਵੱ ਚ ਕਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਿਵੱ ਚ ਸੰ ਸਦੀ ਅਤੇ ਿਜ਼ੰ ਮੇਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਨਾ ਿਕ ਰਾ ਟਰਪਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ।ਸੰ ਿਵਧਾਨਕ ਮੁਖੀ ਵਜ ਰਾਜਪਾਲ ਦੀਆ ਕਤੀਆਂ ਵੱ ਖਰੀਆਂ ਨਹ ਹਨ।
142. ਅਿਧਆਧੇਸ਼ਾ (ordinances) ਦੁਆਰਾ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਅਸਾਧਾਰਣ ਕਤੀਆਂ, ਬਰਖਾਸਤਗੀ ਤ ਪਿਹਲ ਜਨਤਕ ਸੇਵਕ ਿਵਰੁੱਧ ਪੁੱ ਛਿਗੱਛ, ਸੰ ਕਟਕਾਲੀਨ ਦੀ ਘੋ ਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਤੇ ਰਾ ਟਰਪਤੀ ਿਨਯਮ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ, ਡੂੰਘੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀਆਂ ਿਵ ਾਲ ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਨੂ ੰ ਬੁਲਾਉਣ ਅਤੇ ਮੁਅੱ ਤਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭੰ ਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰ ਸਦ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਿਬੱ ਲ ਨੂ ੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕਤੀ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲ ਹੈ।ਜੇਕਰ ਅਸ ਸਰਦਾਰੀ ਲਾਲ ਅਤੇ ਜਯੰ ਤੀਲਾਲ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂ ੰ ਹਰ ਉਸ ਸਮਾਗਮ ਿਵਚ ਵਧਾ ਦੇਈਏ ਜੋ ਸੰ ਿਵਧਾਨ ਦੀਆਂ ਵੱ ਖ-ਵੱ ਖ ਧਾਰਾਵ ਰਾ ਟਰਪਤੀ ਜ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ ੰ ਪਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤ ਸੰ ਸਦੀ ਲੋਕਤੰ ਤਰ ਇ ੱ ਕ ਡੋਪ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਰਾ ਟਰੀ ਚੋਣ ਮਿਹੰ ਗਾ ਿਵਅਰਥਕ ਸੰ ਿਖਆਤਮਕ ਅਿਭਆਸ ਬਣ ਜਾਣਗੀਆਂ।ਅਸ ਇਹ ਮੰ ਨਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋਵ ਗੇ ਿਕ ਦੇ ਦੇ ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਸਮਾਨ ਤਰ ਅਿਧਕਾਰੀ ਹਨ, ਿਜਵ ਿਕ ਰਾਜਤੰ ਤਰ ਦੇ ਿਦਨ ਿਵੱ ਚ, ਿਸਵਾਏ ਇਸ ਦੇ ਿਕ ਵਾਈਟਹਾਲ ਦੀ ਥ ਰਾ ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਭਵਨ ਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਿਤਕ ਅਤੇ ਪ ਾਸਕੀ ਅਿਧਕਾਰ ਿਵੱਚ ਕਦਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੈਬਿਨਟ ਸੰਕੁਿਚਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮਹਾਮਿਹਮ (Her Majesty's)ਦੇ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਇੱਥ ਤੱਕ ਿਕ ਿਬਿਟ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਦਖਲ ਨਹ ਿਦੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ-ਸੱ ਤਾ ਿਵੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾ ਟਰਪਤੀ ਨਾਲ ਕਤੀ ਿਵੱਚ ਥੋੜਾ ਿਜਹਾ ਚਾ। ਅਿਜਹੀ ਿਵਗਾੜ, ਿਵਆਿਖਆ ਦੁਆਰਾ, ਸਾਨੂ ੰ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਸਲ ਿਵੱਚ ਸਾਡੇ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਕਤੀ ਨੂ ੰ ਿਵਗਾੜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਦ ਅਸ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹ ਿਕ ਰਾਜਪਾਲ ਿਨਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾ ਟਰਪਤੀ ਖੁਦ ਇੱਕ ਸੀਮਤ ਅਿਸੱਧੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਚੁਿਣਆ ਜ ਦਾ ਹੈ। ਿਜਵ ਿਕ ਅਸ ਪਿਹਲ ਹੀ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਿਧਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਿਗਣਤੀ ਨ ਦਹਾਿਕਆਂ ਤ ਇਹ ਸਥਾਿਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਿਕ ਭਾਰਤ ਿਵੱਚ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਡਬਲਯੂ ਪੀ (ਸੀ) 302/2023 9 ਪਣਾਲੀ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਰੂਪ ਅਪਣਾਇਆ ਿਗਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਧਾਰਨਾ ਨੂ ੰ ਸਾਡੀ ਰਾਜਨੀਿਤਕ ਪਿਤਭਾ, ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਮੱਤ ਅਤੇ ਸੱਿਭਆਚਾਰ ਤ ਅਿਵ ਵਾ ਯੋਗ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲਰਜੀ ਵਜ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" (ਜ਼ੋਰ ਿਦੱ ਤਾ ਿਗਆ) 22 ਇਸ ਸਿਥਤੀ ਨੂ ੰ ਇੱਕ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਬਚ ਨ ਨਬਾਮ ਰੇਬੀਆ ਬਨਾਮ ਿਡਪਟੀ ਸਪੀਕਰ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਪਦੇ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ 3 ਿਵੱਚ ਦੁਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਪਬੰਧ ਅਤੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਿਲਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਇਸ ਗੱਲ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ੱਕ ਨਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਿਕ ਰਾਜ ਦੇ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਦਨ ਜ ਹਰੇਕ ਸਦਨ ਨੂ ੰ ਤਲਬ ਕਰਨਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ ੰ ਸਪੇ ਗਏ ਅਿਧਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤ ਮੰਤਰੀ ਪਿਰ ਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਖੇਤਰ ਨਹ ਹੈ ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਰਾਜਪਾਲ ਆਪਣੇ ਿਵਵੇਕ ਨਾਲ ਕੰ ਮ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ, ਰਾਜਪਾਲ ਆਮ ਚੋਣ ਤ ਬਾਅਦ ਪਿਹਲੀ ਵਾਰ ਸਦਨ ਨਹ ਬੁਲਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਮੰਤਰੀ ਪੀ ਦ ਦੁਆਰਾ ਬਜਟ ਸੈ ਨ ਬੁਲਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਿਜਹੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇ ਾਰੇ 'ਤੇ ਜੋ ਆਮ ਚੋਣ ਿਵੱਚ ਿਵਧੀਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਪੱ ਟ ਤੌਰ ਤੇ, ਰਾਜਪਾਲ ਅਿਜਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਸੀ। 23 ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵੱਲ ਸਦਨ ਬੁਲਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਿਦੰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜਪਾਲ ਵੱਲ 23 ਫਰਵਰੀ 2023 ਨੂ ੰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਪੱਤਰ ਿਵੱਚ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਫੈਸਲਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਹੈ।ਹਾਲ ਿਕ, ਰਾਜਪਾਲ ਨ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਟਵੀਟ ਅਤੇ ਉਨ ਦੇ 14 ਫਰਵਰੀ 2023 ਦੇ ਪੱਤਰ ਦਾ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ ਅਤੇ ਿਫਰ ਇਹ ਕਿਹਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਿਧਆ ਿਕ ਿਕ ਿਕ ਟਵੀਟ ਅਤੇ ਪੱਤਰ ਦੋਵ "ਸਪੱ ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਸੰਿਵਧਾਨਕ"ਅਤੇ "ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ"ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂ ੰ ਇਸ ਮੁੱ ਦੇ 'ਤੇ"ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਿਕ ਉਹ ਉਸ ਤ ਬਾਅਦ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰੇਗਾ। ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਬਜਟ ਸੈ ਨ ਸੱਿਦਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜ ਨਹ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹ ਸੀ। ਰਾਜਪਾਲ ਸਪੱ ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰ ਡਲ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂ ੰ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਬੰਨ ਹੋਏ ਸਨ। 24 ਇਹ ਕਿਹਣ ਤ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਵੀ ਰੇਖ ਿਕਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ ਿਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੋਵ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹਨ ਿਜਨ ਨ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੁਆਰਾ ਿਨਰਧਾਰਤ ਭੂਿਮਕਾਵ ਅਤੇ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂ ੰ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ ੰ ਅਨੁਛੇਦ 167 (ਬੀ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਦੇ ਪ ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਪਸਤਾਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਿਲਆਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਹੈ।ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਿਜਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗੀ ਜਾਣ ਤ ਬਾਅਦ ਮੁੱਖ ਮੰ ਤਰੀ ਇਸ ਨੂ ੰ ਦੇਣ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ ।ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਟਵੀਟ ਅਤੇ ਿਚੱਠੀ ਦਾ ਲਿਹਜ਼ਾ ਅਤੇ ਲਿਹਜ਼ਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਿਦੰਦਾ ਹੈ।ਰਾਜਪਾਲ ਵੱਲ ਮੰਗੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂ ੰ ਨਾ ਦੇਣਾ ਸਪੱ ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਫਰਜ਼ ਦੀ ਉਲ ੰ ਘਣਾ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਧਾਰਾ 167 (ਬੀ) ਦੇ ਤਿਹਤ ਮੁੱ ਖ (2016) 8 ਐਸ ਸੀ ਸੀ 1 ਡਬਲਯੂ ਪੀ (ਸੀ) 302/2023 10 ਮੰਤਰੀ 'ਨੂ ੰ ਿਦੱ ਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਿਫਰ ਵੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੁੱਖ ਮੰ ਤਰੀ ਵੱਲ ਅਿਜਹਾ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਰਾਜਪਾਲ ਲਈ ਉਸ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਆਪਣੇ ਬਜਟ ਸੈ ਨ ਲਈ ਸਦਨ ਨੂ ੰ ਤਲਬ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਜਬ ਸਬੂਤ ਪੇ ਨਹ ਕਰੇਗੀ, ਜੋ ਿਕ ਕਸਲ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਨੁਛੇਦ 32 ਦੇ ਤਿਹਤ ਪਟੀ ਨ ਦਾਇਰ ਕਰਨ ਤ ਬਾਅਦ ਹੀ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂ ੰ ਬੁਲਾਇਆ ਿਗਆ ਸੀ। 25 ਿਵਵਾਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਲਈ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦਖਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈਃਸਭ ਤ ਪਿਹਲ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਿਕ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂ ੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਮੰ ਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਫਰਜ਼ ਿਬਨ ਦੇਰੀ ਜ ਿਝਜਕ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੁੰ ਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੂਜਾ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਿਕ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 167 (ਬੀ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ ੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁੱ ਖ ਮੰ ਤਰੀ ਦੀ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੰਸਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਦੋ ਬਰਾਬਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿਹਲੂ ਹਨ। ਪਿਹਲਾ, ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਉਪਬੰਧ ਦੇ ਤਿਹਤ ਆਪਣੀ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂ ੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਇੱ ਕ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਿਕਸੇ ਹੋਰ ਨੂ ੰ ਆਪਣੀ ਸੰ ਿਵਧਾਨਕ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂ ੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰਕ ਨਹ ਿਦੰਦੀ। ਦੂਜਾ, ਜਦ ਿਕ ਇਹ ਅਦਾਲਤ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾ ਣ ਅਤੇ ਪਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਅਨੁਛੇਦ 19(1)(ਏ) ਦੇ ਮੂਲ ਮੁੱ ਲ ਤ ਜਾਣੂ ਹੈ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜ ਦਾ ਹੈ ਿਕ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਭਾ ਣ ਨੂ ੰ ਮਿਰਆਦਾ ਅਤੇ ਪਿਰਪੱਕ ਰਾਜਨੀਿਤਕਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੰ ਚਾਿਲਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 26 ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਿਵੱਚ ਰਾਜਨੀਿਤਕ ਮਤਭੇਦ ਤੇ ਸੰਜੀਦਗੀ ਅਤੇ ਪਿਰਪੱਕਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੁੰ ਦਾ ਹੈ। ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਕਾਰਜਕਰਤਾਵ ਿਵਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਦੀ ਦੌੜ ਿਵੱਚ ਨਹ ਬਦਲ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਨ ਿਸਧ ਤ ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਨਹ ਰੱਿਖਆ ਜ ਦਾ, ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਮੁੱਲ ਦੀ ਪਾਪਤੀ ਖ਼ਤਰੇ ਿਵੱਚ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਿਜਹੀ ਸਿਥਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ, ਿਜਸ ਕਾਰਨ ਸੰਸਥਾ ਨ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 32 ਦੇ ਤਿਹਤ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂ ੰ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂ ੰ ਤਲਬ ਕਰਨ ਦੇ ਿਨਰਦੇ ਦੇਣ ਲਈ ਪਟੀ ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ।ਇਹ ਸਮਝ ਤ ਬਾਹਰ ਹੈ ਿਕ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਬਜਟ ਸੈ ਨ ਨਹ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।ਅਸ ਿਸਰਫ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹ ਿਕ ਪਿਰਪੱਕ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਰਾਜਨੀਿਤਕਤਾ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏਗੀ ਿਕ ਭਿਵੱਖ ਿਵੱਚ ਅਿਜਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵ ਨਾ ਵਾਪਰਨ ਿਜੰਨਾ ਅਸ ਸਾਡੀ ਉਮੀਦ ਨੂ ੰ ਦੁਹਰਾ ਦੇ ਹ ਿਕ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਕਾਰਜਕਰਤਾਵ ਨੂ ੰ ਆਪਣੇ ਅਹੁਿਦਆਂ ਿਵੱਚ ਜਨਤਕ ਦੇ ਭਰੋਸਾ ਤ ਜਾਣੂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਿਜਨ ਤੇ ਉਹ ਬੈਠ ਹਨ। ਜਨਤਕ ਟਰੱਸਟ ਜੋ ਉਹਨ ਨੂ ੰ ਸਿਪਆ ਿਗਆ ਹੈ, ਦਾ ਉਦੇ ਸਾਡੇ ਨਾਗਿਰਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਿਕ ਰਾ ਟਰ ਦੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਨੂ ੰ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤ ਜੋ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੀ ਪਸਤਾਵਨਾ ਦੇ ਉਦੇ ਨੂ ੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਡਬਲਯੂ ਪੀ (ਸੀ) 302/2023 11 27 ਇਨ ਿਟੱਪਣੀਆਂ ਨਾਲ ਪਟੀ ਨ ਦਾ ਿਨਪਟਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸਮਿਝਆ ਜਾਵੇਗਾ। 28 ਲ ੰ ਿਬਤ ਅਰਜ਼ੀਆਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਹਨ, ਦਾ ਿਨਪਟਾਰਾ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਜ ਦਾ ਹੈ। …......…..........…......………... CJI. [Dr Dhananjaya Y Chandrachud] ….........…......……….…......……J. [Pamidighantam Sri Narasimha] ਨਵ ਿਦੱਲੀ; 28 ਫਰਵਰੀ, 2023 ਸੀਕੇਬੀ ਿਡਸਕਲੇਮਰ:- ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਿਵੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਿਨਆਂ ਿਨਰਣ ਕੇਵਲ ਮੁਕੱ ਦਮੇਬਾਜ਼ਾ ਲਈ ਉਹਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਿਵੱਚ ਸਮਝਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਿਕਸੇ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਹ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਾਰੇ ਿਵਹਾਰਕ ਅਤੇ ਅਿਧਕਾਰਤ ਮੰਤਵ ਲਈ, ਿਨਆਂ ਿਨਰਣੇ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਪਮਾਿਣਕ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਮਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਨੂ ੰ ਤਰਜੀਹ ਿਦੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।