Juharu v. Karim & Ors.

DISCLAIMER: The translated judgement in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.
અહેવાલયોગ્ય
ભારતની સવ ચ્ચ કોર્ટમાં
ફોજદારી અપીલીય હકૂમત
ફોજદારી અપીલ ક્ર.૫૪૯/૨૦૨૩
[સ્પેશ્યલ લીવ પિપર્ટીશન (ફોજદારી) નં.૧૬૫૮/૨૦૨૦માંથી ઉદ્ભવેલ]
જુહરૂ અને અન્ય ... અપીલકતા(ઓ)
વિવરુદ્ધ
કરીમ અને અન્ય ... સામાવાળા(ઓ)
ચુકાદો
ન્યાયમૂર્તિત સૂય કાંત
મંજૂરી આપવામાં આવી.
૨. હાલની ફોજદારી અપીલ તા.૨૭.૦૧.૨૦૨૦ના રોજના ચુકાદામાંથી
ઉદ્ભવેલ છે, જેમાં ચંદીગઢ વિસ્થત પંજાબ અને હરિરયાણા હાઇકોર્ટI (ર્ટૂંકમાં
‘હાઇકોર્ટ’) નૂહના એવિMશનલ સેશન્સ જજે પસાર કરેલ
તા.૧૨.૦૭.૨૦૧૮ના રોજના હુકમને રદ કરી, ફોજદારી કાયરીપિત
સંરિહતા, ૧૯૭૩(હવે પછી ‘સીઆરપીસી’)ની કલમ-૩૧૯ હેઠળ
અપીલકતાઓને વધારાના આરોપી તરીકે હાજર થવા હુકમ કરેલ.

2023 INSC 148

ક. હકીકતો
૩. ર્ટૂંકમાં હકીકતો એ રીતે છે કે, સામાવાળા નં.૧ - કરીમના વિનવેદનના
આધારે નૂહ વિજલ્લાના તાઉરુ પોલીસ સ્ર્ટેશનમાં ભારતીય દંM સંરિહતા, ૧૮૬૦(હવે પછી ‘આઈપીસી’)ની કલમ-૩૦૪બી, ૪૯૮એ, ૪૦૬, ૩૨૩ અને ૩૪ હેઠળ તા.૦૯.૦૭.૨૦૧૭ના રોજની એફઆઈઆર
નં.૨૭૦ નોંધવામાં આવેલ, જેમાં જણાવવામાં આવેલ કે, તેની મૃતક
બહેન(રુક્સીના)ના લગ્ન તા.૦૪.૧૨.૨૦૧૬ના રોજ આપિમર સાથે
કરવામાં આવ્યા હતા. લગ્નના સમયે આપિમર અને તેના પરિરવારને એક
ઓલ્ર્ટો કાર, ૩ લાખ રૂપિપયા રોકM, ૩ વિકલો ચાંદી, ૩૦ ગ્રામ સોનું, ફર્નિનચર અને અન્ય ઘરેલું સામાન દહેજ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો.
આપિમરના પરિરવારમાં અખવિલમા(માતા), જુહરૂ(પિપતા)-અપીલકતા
નંબર ૧, સોનમ(બહેન)-અપીલકતા નંબર ૨ અને રિરજવાન(બનેવી)-
અપીલકતા નંબર ૩ હતા. ફરિરયાદીએ વધુમાં આરોપ લગાવ્યો હતો કે
આપિમરનું પરિરવાર દહેજથી નાખુશ હતું અને મૃતકને સતત ત્રાસ આપતા
હતા અને હેરાન કરતા હતા. સામાવાળા નં.૧ અને તેના પરિરવારે આપિમર
અને તેના પરિરવાર સાથે મામલાનું સમાધાન લાવવાની કોવિશશ કરી હતી, પરંતુ તેમના તમામ પ્રયત્નો વિનષ્ફળ સાબિબત થયેલ. સામાવાળા નં.૧ને
તા.૦૯.૦૭.૨૦૧૭ના રોજ ફોન પર જાણકારી આપવામાં આવી હતી કે, મૃતકે ફાંસો ખાઇને આત્મહત્યા કરી લીધી છે.

૪. તપાસ દરપિમયાન તપાસ એજન્સીને અપીલકતાઓ સામે કોઈ ગુનારિહત
સામગ્રી મળી ન હતી અને માત્ર પપિત અને મૃતકના સાસુ સામે ચલાન
દાખલ કરવામાં આવેલ, જેઓની સામે અત્યારે કેસ ચાલી રહ્યો છે.
૫. કેસની કાયવાહી દરપિમયાન, સામાવાળા નં.૧ તા.૦૧.૦૩.૨૦૧૮ના રોજ
ફરિરયાદપક્ષના સાક્ષી નં.૧ તરીકે સાક્ષીના પાંજરામાં ઉપવિસ્થત થઈ
અપીલકતાઓ સરિહત તમામ આરોપીઓ સામે લગાવવામાં આવેલા
આક્ષેપો ફરી વાર જણાવ્યા હતા. ત્યારબાદ તરત જ સામાવાળા નં.૧એ
ર્ટ્રાયલ કોર્ટ સમક્ષ અપીલકતાઓને વધારાના આરોપી તરીકે હાજર કરવા
સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળ અરજી દાખલ કરી હતી.
૬. ર્ટ્રાયલ કોર્ટI આ અરજીને ફગાવી દીધી હતી અને નોંધ્યું હતું કે, સીઆરપીસી ની કલમ-૩૧૯ હેઠળ મળેલ વિવષેશ સત્તાનો ઉપયોગ ત્યારે
જ કરી શકાય જ્યારે રેકોM પર રજૂ કરવામાં આવેલા પુરાવાઓ, જે
વ્યવિક્ત(ઓ) પર કેસ ચલાવવાનો હોય તેઓની સંભવિવત સંMોવણી
મજબૂત રીતે દશાવતા હોય. ર્ટ્રાયલ કોર્ટI વધુમાં અબિભપ્રાય આપ્યો હતો કે, સામાવાળા નં.૧ની જુબાની પરથી કે રેકોM પરની અન્ય સામગ્રી પરથી
એવું જણાયું નથી કે, જે વ્યવિક્તઓને હાજર કરવા માર્ટે અરજ કરવામાં

આવેલ તે વ્યવિક્તઓએ એવો કોઈ ગુનો કય હોય કે જેના માર્ટે તેમના પર
આરોપી આપિમર અને અખવિલમાની સાથે કેસ ચલાવી શકાય.
૭. સામાવાળા નં.૧ વ્યથિથત થઈ સીઆરપીસીની કલમ-૪૮૨ હેઠળ
હાઇકોર્ટમાં ગયેલ અને તા.૨૭.૦૧.૨૦૨૦ના રોજના વાદગ્રસ્ત હુકમથી
તેમની અરજીને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી અને અપીલકતાઓને ર્ટ્રાયલ
માર્ટે હાજર થવા ફરમાવવામાં આવેલ. હાઇકોર્ટI નોંધ્યું હતું કે, એફઆઇઆર તેમજ સુનાવણી દરપિમયાન સામાવાળા નં.૧ની જુબાની
પરથી જાણવા મળેલ કે, અપીલકતાઓ સામે કરવામાં આવેલ આક્ષેપો
અને અગાઉથી કેસનો સામનો કરી રહેલા આરોપીઓ પર લગાવવામાં
આવેલ આક્ષેપો બિબલકુલ સમાન હતા. આથી, કોઇપણ તફાવત ધરાવતી
વિવશેષતાઓના અભાવે, આપિમર અને અખવિલમાની સાથે સાથે
અપીલકતાઓ સામે પણ કેસ ચલાવવો યોગ્ય હતો. હાઇકોર્ટI વધુમાં
નોંધ્યું હતું કે, અપીલકતાઓને વધારાના આરોપી તરીકે હાજર થવા
ફરમાન કરવા માર્ટે પૂરતા આધાર હતા.
૮. હાઇકોર્ટ દ્વારા હાજર થવા અંગે કરવામાં આવેલ ફરમાનથી અસંતુષ્ટ થઈ, અપીલકતાઓ અમારી સમક્ષ આવેલ છે.

ખ. દલીલો
૯. અપીલકતાઓ તરફે ઉપવિસ્થત વિવદ્વાન વકીલ શ્રી એસ. કે. વમાએ
ભારપૂવક દલીલ કરી હતી કે, હાઇકોર્ટI એ બાબતને ધ્યાન પર ન લઈ
ગંભીર ભૂલ કરેલ છે કે, સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળની સત્તાઓનો
ઉપયોગ મયારિદત રીતે અને ત્યારે જ કરવો જોઈએ, જ્યારે જે
વ્યવિક્ત(ઓ)ની સામે કાયવાહી કરવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવેલ હોય, તેવી વ્યવિક્ત(ઓ)ની સંMોવણી સ્પષ્ટ રીતે સૂચિચત કરતો પુરાવો રજૂ
કરવામાં આવેલ હોય. અપીલકતાઓ સામે એવો લેશમાત્ર પણ પુરાવો
નથી કે જેના આધાર પર તેમની સંMોવણીના વિનષ્કષ પર પહોંચી શકાય.
વધુમાં, બેવMી તપાસ દરપિમયાન અપીલકતાઓ વિનદ ષ જણાયા હોવાની
હકીકત પર હાઇકોર્ટI પૂરતા પ્રમાણમાં વિવચાર કય નથી. અપીલકતાઓ
મૃતકના મૃત્યુના થોMા સમય પહેલાં મૃતક પ્રત્યે ક્રૂર હતા તેવો પરોક્ષ રીતે
પણ કોઈ પુરાવો નથી. આ આક્ષેપો સામાન્ય અને અસ્પષ્ટ સ્વરૂપના છે, જે અપીલકતાઓની કોઈ ચોક્કસ ભૂપિમકા બતાવતાં નથી.
૧૦. બીજી તરફ, પ્રથમ સામાવાળાના વકીલ શ્રી દીપકરન દલાલે હાઇકોર્ટના
અબિભગમને મજબૂત રીતે બચાવ કય હતો અને રજૂઆત કરી હતી કે, એફઆઇઆરમાં કરાયેલા આક્ષેપો અને સામાવાળા નં.૧ની જુબાની
જોતાં, અપીલકતાઓ પૂરતા પ્રમાણમાં દહેજ ન લાવવા માર્ટે મૃતકને હેરાન

કરવામાં સવિક્રય રીતે સામેલ હતા અને જેના કારણે, આખરે તેના લગ્નના ૭
મરિહનામાં જ રુક્સીનાનું કમનસીબે મૃત્યુ થયેલ અને તેથી
અપીલકતાઓને સમન્સ ઇશ્યુ કરવાનો હુકમ કરવામાં હાઇકોર્ટ યોગ્ય
હતી.
ગ. વિવશ્લેષણ
૧૧. એ વાતનો ઇન્કાર ન કરી શકાય કે, સદર અપરાધ ગંભીર અને જઘન્ય
સ્વરૂપનો છે. કાયદાના લાંબા હાથોએ એ શોધી નાખવું જોઈએ કે, શું કોઈ
વ્યવિક્ત એક યુવાન છોકરી કે જે તેના લગ્ન પછી તરત જ આવી દુઃખદ
વિસ્થપિતમાં મુકાઈ ગઈ હતી, તેની કિંકમતી કિંજદગીને છીનવી લેવાનો કે
ઉશ્કેરવાનો દોષી છે કે કેમ. જોકે, અમારે જે મુદ્દા પર વિવચાર કરવાનો છે તે
એ છે કે, શું અપીલકતાઓને વધારાના આરોપી તરીકે હાજર થવા
ફરમાવવા માર્ટે તેઓ વિવરુદ્ધ પૂરતો પુરાવો છે કે કેમ?
૧૨. સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ દશાવે છે કે:
". . . જ્યારે કોઈ ગુનાની તપાસ કે તેની સુનાવણી દરપિમયાન, પુરાવા પરથી એવું જણાય કે, આરોપી ન હોય તેવી કોઈ વ્યવિક્તએ
એવો કોઈ ગુનો કય છે કે જેના માર્ટે તે વ્યવિક્તની સુનાવણી
આરોપીની સાથે સાથે થઈ શકે એમ છે, તો તે વ્યવિક્તએ જે ગુનો

કય હોવાનું જણાય છે તેના માર્ટે કોર્ટ તેની સામે કાયવાહી કરી શકે
છે. . . .”
૧૩. સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ના વ્યાપ પર પ્રકાશ પાMતા, આ કોર્ટની
બંધારણીય ખંMપીઠે હરદીપ સિંસહ વિવ. પંજાબ રાજ્ય [(૨૦૧૪) ૩
એસસીસી ૯૨]ના કેસમાં ઠરાવ્યું હતું કેઃ
"૫૭. આમ, તપાસનાં તબક્કે સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ની
જોગવાઈઓને લાગુ પાMવાની બાબતને તેના સાચા પરિરપ્રેક્ષ્યમાં સમજવી
જોઈએ. સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળની સત્તાનો ઉપયોગ ર્ટ્રાયલ
દરપિમયાન કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલા પુરાવાના આધારે જ કરી
શકાય. જ્યાં સુધી તપાસ દરપિમયાન તેને લાગુ પાMવાની વાત છે, તે ઉપર
ઉલ્લેખ કયા અનુસાર, જે વ્યવિક્તનું નામ ચાજશીર્ટની કોલમ-૨માં
જણાવવામાં આવ્યું છે તે અથવા કોઈ અન્ય વ્યવિક્ત કે જે સહ-અપરાધી
હોઈ શકે છે, તે વ્યવિક્તને આરોપી તરીકે ઉમેરવા પૂરતું મયારિદત રહે છે.” x-x-x-x-x-
"૧૦૫. સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળની સત્તા એક વિવવેકાધીન અને
અસાધારણ સત્તા છે. તેનો ઉપયોગ સંયમપૂવક કરવો જોઈએ અને માત્ર
એવા વિકસ્સાઓમાં જ કરવો જોઈએ કે જ્યાં કેસના સંજોગોમાં તે જરૂરી
હોય. તેનો ઉપયોગ એ કારણોસર ન કરવો જોઈએ કે, મેવિજસ્ર્ટ્રેર્ટ અથવા
સેશન્સ જજનું મંતવ્ય છે કે કોઈ અન્ય વ્યવિક્ત પણ તે ગુનો આચરવા માર્ટે

દોષી હોઈ શકે છે. આવી સત્તાનો ઉપયોગ આકવિસ્મક રીતે અને બહાદુરી
બતાવવા નહીં, પરંતુ ત્યારે જ થવો જોઈએ કે જ્યારે કોઈ વ્યવિક્ત વિવરુદ્ધ
મજબૂત અને ઠોસ પુરાવો કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવે.
૧૦૬. આમ, અમે એવું ઠરાવીએ છીએ કે, કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરાયેલા એવા
પુરાવા પરથી માત્ર પ્રથમદશની કેસ જ સ્થાપિપત કરવાનો હોવા છતાં અને
સદરહુ પુરાવા ઊલર્ટ-તપાસની એરણ પર ચકાસવામાં આવ્યા હોય તેવું
જરૂરી ન હોવા છતાં, માત્ર આરોપીની સંMોવણીની સંભાવના કરતાં, વધુ
મજબૂત પુરાવાની જરૂર રહે છે. જે પરીક્ષણ લાગુ કરવું પMે તે એ છે કે જે
તહોમત ઘMવાના સમયે ઉપયોગમાં લેવાતાં પ્રથમદશનીય કેસ કરતા વધુ
હોય, પરંતુ જો પુરાવાનું ખંMન કરવામાં ન આવે તો તક્સીરવાર ઠરાવવા
તરફ દોરી જાય તે હદ સુધીના સંતોષથી ઓછ
ુ ં હોય. આ પ્રકારના
સંતોષની ગેરહાજરીમાં, કોર્ટI સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળની
સત્તાનો ઉપયોગ કરવાથી બચવું જોઈએ. સીઆરપીસીની કલમ-
૩૧૯માં, "પુરાવા પરથી એવું જણાય કે, આરોપી ન હોય તેવી કોઈ
વ્યવિક્તએ એવો કોઈ ગુનો કય છે” તેવી જોગવાઇ કરવાનો હેતુ એ શબ્દો
પરથી સ્પષ્ટ છે કે, “કે જેના માર્ટે તે વ્યવિક્તની સુનાવણી આરોપીની સાથે
સાથે થઈ શકે એમ છે”. જે શબ્દપ્રયોગ કરવામાં આવ્યો છે તે એવા શબ્દો
નથી - "કે જેના માર્ટે તે વ્યવિક્તને તક્સીરવાર ઠરાવી શકાય”. આથી,

સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળ કોર્ટને આરોપીના ગુના અંગે કોઈ
અબિભપ્રાય બનાવવાનો કોઈ અવકાશ નથી.”
૧૪. તાજેતરમાં સુખપાલ સિંસહ ખૈરા વિવ. પંજાબ રાજ્ય [(૨૦૨૩) ૧
એસસીસી ૨૮૯]ના કેસમાં આ કોર્ટI સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળ
કોર્ટને અપાયેલી સત્તાઓને ર્ટૂંકમાં સમજાવી હતી અને ઠરાવ્યું હતું કે:
"૧૫. શરૂઆતમાં, આ જોગવાઈની નોંધ લીધા બાદ એ સ્પષ્ટ છે કે, કોર્ટને આપવામાં આવેલી સત્તા એ બાબતની છે કે, કોર્ટ સમક્ષ રજૂ
કરવામાં આવેલા પુરાવાના આધારે કોઈ ગુનાની તપાસ કે સુનાવણી
દરપિમયાન, જો કોર્ટને એવું જણાય કે, આ પ્રકારનો પુરાવો, જેની કોર્ટ
સમક્ષ સુનાવણી ચાલી રહી હોય તેવા આરોપી ચિસવાયની કોઈ વ્યવિક્ત
દ્વારા કોઈ ગુનાના આચરણ તરફ સંકેત કરતો હોય અને આ પ્રકારનાં
આરોપીને ચાજશીર્ટમાં અથવા તે સમય સુધીની ર્ટ્રાયલની કાયવાહીમાંથી
બાકાત રાખવામાં આવ્યો હોય, તેને તે સમયે પણ હાજર થવા ફરમાવી
શકાય અને વધારાનાં આરોપી તરીકે હાજર થવા ફરમાવવામાં આવેલ હોય
તેવી વ્યવિક્ત દ્વારા આચરવામાં આવેલ જણાતો હોય તેવા ગુના માર્ટે
આરોપીની સાથે જ તેની સામે સુનાવણી કરી શકાય.”

૧૫. હરદીપ સિંસહ (સુપ્રા)ના કેસમાં, સ્પષ્ટ રીતે ઠરાવવામાં આવ્યું છે કે
સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯માં “પુરાવા” શબ્દને વ્યાપક રીતે સમજવો
પMે અને આ રીતે તપાસ દરપિમયાન કોર્ટ સમક્ષ આવેલી સામગ્રીનો
ઉપયોગ નીચેની બાબતો માર્ટે કરી શકાય :-
(૧) ર્ટ્રાયલ શરૂ થયા પછી કોર્ટ દ્વારા નોંધાયેલા પુરાવાની પુષ્ટિષ્ટ માર્ટે;
(૨) સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળની સત્તાનો ઉપયોગ કરવા
માર્ટે; અને
(૩) જેનું નામ ચાજશીર્ટની કોલમ નં.૨માં દશાવવામાં આવેલ છે, તે
આરોપીને જોMવા માર્ટે પણ.
વધુમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે, સરતપાસણી દરપિમયાન આપવામાં
આવેલું વિનવેદન પણ ‘પુરાવા’નું વિનમાણ કરે છે અને ર્ટ્રાયલ શરૂ થયા
બાદ સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળની સત્તાનો ઉપયોગ કરતી વખતે
કોર્ટI, જે વ્યવિક્તને સમન્સ કરવાનો પ્રસ્તાવ હોય તેની સામે, ઊલર્ટ-
તપાસ દ્વારા ચકાસવાના થતા પૂરાવા માર્ટે રાહ જોવાની જરૂર રહેતી નથી.
૧૬. સુખપાલ સિંસહ ખૈરા (સુપ્રા)ના કેસમાં, બંધારણીય ખંMપીઠે
સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળની સત્તાનો ઉપયોગ કરતી વખતે
સક્ષમ કોર્ટI આવશ્યક રીતે અનુસરવાની થતી માગદશક સૂચનાઓમાં નવો
સુધારો કય હતો. એવું ઠરાવવામાં આવ્યું હતું કે:-

(૧) જો દોષમુક્ત જાહેર કરવા વિવશે અથવા તક્સીરવાર ઠેરવવા વિવશે
હુકમ આપતા પહેલા ર્ટ્રાયલના કોઈ પણ તબક્કે નોંધવામાં આવેલા
પુરાવાના આધારે કોઈ અન્ય વ્યવિક્તની સંMોવણી વિવશે સક્ષમ
કોર્ટને પુરાવો મળે અથવા સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળ
અરજી દાખલ કરવામાં આવે, તો કોર્ટ તે તબક્કે ર્ટ્રાયલને સ્થપિગત
કરશે અને સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળની અરજીનો વિનણય
લેવા કાયવાહી કરશે.
(૨) જો કોર્ટ સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળ આરોપીને સમન્સ
ઇશ્યુ કરવાનો વિનણય કરે, તો આવો હાજર થવાનો હુકમ, મુખ્ય
કેસમાં સુનાવણીની વધુ કાયવાહી કરતા પહેલા પસાર કરવામાં
આવશે અને જે તબક્કે હુકમ પસાર કરવામાં આવ્યો હોય, તેના
આધારે ર્ટ્રાયલ કોર્ટ એ બાબત પર વિવચાર કરશે કે હાજર થવા
ફરમાવવામાં આવેલ આરોપીની ર્ટ્રાયલ અન્ય આરોપીની સાથે
ચલાવવી કે અલગથી ચલવવી; અને
(૩) જો મુખ્ય સુનાવણીમાં તેના પરિરણામ પહેલાં સીઆરપીસીની
કલમ-૩૧૯ હેઠળની સત્તાને લાગુ કરવામાં કે તેનો ઉપયોગ
કરવામાં આવેલ ન હોય અને જો સ્પ્લીર્ટ-અપ કેસ હોય, તો આવી
સત્તાને ત્યારે જ લાગુ કે તેનો ઉપયોગ કરી શકાય કે જ્યારે તે
સંબંધમાં, સ્પ્લીર્ટ-અપ (બાયફકIર્ટેM ર્ટ્રાયલ)માં હાજર થવા

ફરમાવવામાં આવેલ વધારાના આરોપીની સંMોવણી તરફ સંકેત
કરતો કોઈ પુરાવો હોય.
૧૭. આમ, સંદર્ભિભત વિનણયોના સંયુક્ત વાંચનથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે, સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળ હાજર થવા ફરમાવવાની સત્તાનો
ઉપયોગ વિનયપિમત રીતે કરવો જોઈએ નહીં અને વધારાના આરોપીને હાજર
થવા ફરમાવવા માર્ટે પ્રથમદશનીય કેસથી વિવશેષ કેસનું અવિસ્તત્વ
આવશ્યક છે. અમે જલ્દીથી એ ઉમેરવા માંગીએ છીએ કે, સીઆરપીસીની
કલમ-૩૧૯ હેઠળ વધારાના આરોપીને હાજર થવા ફરમાવવા માર્ટેની
સત્તાનો થતો વારંવાર દુરુપયોગ અર્ટકાવવા માર્ટે અને ઉપર ઉલ્લેચિખત
બંધનકતા ન્યાવિયક હુકમોને અનુરૂપ, પ્રવિક્રયાગત રક્ષણ એ હોઈ શકે છે કે, સામાન્ય રીતે ર્ટ્રાયલની શરૂઆતમાં જ વ્યવિક્તને હાજર થવા ફરમાવવાનું
ર્ટાળવું જોઈએ અને ર્ટ્રાયલ કોર્ટI જે વ્યવિક્તઓને હાજર કરવા અરજ હોય
તેમની વિવરુદ્ધ પુરાવાઓનું મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ અને પછી વિનણય
આપવો જોઈએ કે, તે સામગ્રી વત્તા-ઓછાં પ્રમાણમાં, પહેલાથી જ
ર્ટ્રાયલનો સામનો કરી રહેલા લોકોની સામે રજૂ કરવામાં આવેલ સામગ્રીને
સમકક્ષ મહત્ત્વ ધરાવે છે કે કેમ. કોઈ પણ વિવશ્વસનીય પુરાવાના અભાવે
સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળની સત્તાનો ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ.

૧૮. હાલના કેસને ધ્યાનમાં લેતાં, અપીલકતાઓ સામે એ આરોપ છે કે, તેમણે પણ આક્ષેપિપત ગુનો કરવામાં સવિક્રય ભૂપિમકા ભજવી હતી.
૧૯. રેકોM દશાવે છે કે, ર્ટ્રાયલ કોર્ટI સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળની
અરજી નામંજૂર કયા પછી, તા.૦૬.૧૨.૨૦૧૮ના રોજ સામાવાળા નં.૧ને
ફરિરયાદપક્ષના સાક્ષી નં.૧ તરીકે વધુ સરતપાસણી માર્ટે બોલાવવામાં
આવ્યા હતા. તેમની જુબાનીથી સ્પષ્ટ થાય છે કે, લગ્નના સમયે, અપીલકતા નં.૧-જુહરુ (સસરા) એ સામાવાળા નં.૧ ને આપિમર અને
મૃતક વ્યવિક્તના લગ્ન પર રૂ.૨૦ લાખ ખચ કરવા કહ્યું હતું, જેના માર્ટે
સામાવાળા નં.૧ સંમત થયા હતા. અપીલકતા નં.૧ અને તેની પત્ની
અખવિલમા (સાસુ) તેમના દીકરા આપિમર (પપિત) સાથે એક જ ઘરમાં
રહેતા હતા અને વધુ દહેજની માંગણી કરવા, ત્રાસ આપવા કે હેરાન
કરવાની તમામ આક્ષેપિપત ઘર્ટનાઓમાં તેઓ સહભાગી રહ્યાં હશે. આ
દ્રષ્ટિષ્ટકોણથી જોઈએ તો એવું જણાય છે કે અપીલકતા નં.૧એ પોતાના
પુત્ર અને પત્નીનો સાથ આપવો પડ્યો હશે અથવા તે કાંઈ કરી શક્યા
નહીં હોય. તેથી, જ્યાં સુધી અપીલકતા નં.૧ને હાજર થવા ફરમાવવાની
વાત છે ત્યાં સુધી, હાઇકોર્ટનો હુકમ સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ના
તત્ત્વોને પરિરપૂણ કરે છે અને તેમાં આ કોર્ટ દ્વારા કોઈ હસ્તક્ષેપની જરૂર
નથી.

૨૦. જ્યાં સુધી અપીલકતા નં.૨ અને ૩ એર્ટલે કે, સોનમ (નણંદ) અને
રિરજવાન (નંદોઇ)ની વાત છે ત્યાં સુધી, અમને એવું જણાય છે કે
એફઆઈઆર અને સામાવાળા નં.૧ની સર-તપાસણીમાં તે બંનેના નામ
આપવામાં આવેલ હોવા છતાં, તેમને રુક્સીનાના અકુદરતી મૃત્યુ સાથે
જોMવા માર્ટે કોઈ વિવશ્વસનીય પુરાવા નથી. અપીલકતા નં.૩ સાથે લગ્ન
કયા પછી પણ, અપીલકતા નં.૨ તેણીના માતાપિપતાના ઘરમાં જ રહેતી
હતી અથવા તેઓ મૃતક અને આપિમરના રોકિંજદા વૈવારિહક જીવનમાં
દખલગીરી કરતા હતા, તેવી કોઈ ઠોસ પુરાવો રજૂ થયેલ નથી. તેઓને, રિરપોર્ટ કરાયેલા ગુનાના ઘેરાવમાં લાવવા કોઈ પ્રમાણભૂત પુરાવો ન
હોવાના કારણે, આ કેસમાં વધારાના આરોપી તરીકે અપીલકતા નં.૨
અને ૩ને ર્ટ્રાયલનો સામનો કરવા બોલાવવા એ અન્યાયપૂણ રહેશે.
ઘ. વિનષ્કષ:
૨૧. ઉપરોક્ત ચચાને ધ્યાનમાં રાખીને, અમારુ
ં માનવું છે કે, અપીલકતા
નં.૧ને હાજર થવા ફરમાવતો હુકમ ર્ટકી શકે તેમ છે, પરંતુ અપીલકતા
નં.૨ અને ૩ને હાજર થવા ફરમાવવું તે અપિતશયોવિક્તપૂણ ગણાશે અને
માત્ર મજબૂત શંકાના આધારે તેમની સામે ર્ટ્રાયલ ચલાવી શકાય નહીં. તે

મુજબ, અપીલકતા નં.૨ અને ૩ સંબંધે પMકારવામાં આવેલ હાઇકોર્ટના
હુકમને રદ કરવામાં આવે છે.
૨૨. એવું ઠરાવ્યા બાદ કે, અપીલકતા નં.૧ને હાજર થવા ફરમાવવું યોગ્ય છે
અને તેઓની સામે, તેમના પુત્ર અને પત્નીની સાથોસાથ ર્ટ્રાયલ હાથ
ધરવી યોગ્ય છે, તે પછીનો પ્રશ્ન જે વિવચારણા માંગે છે તે, સુનાવણી હાથ
ધરવાની રીત છે.
૨૩. રેકોM પર ઉપલબ્ધ મારિહતી સૂચવે છે કે, ર્ટ્રાયલ બચાવપક્ષના પુરાવાના
તબક્કા પર છે. અપીલકતા નં.૧ સામે ર્ટ્રાયલ શરૂ કરતી વખતે ર્ટ્રાયલ કોર્ટI
જે રિદશાવિનદIશોનું પાલન કરવું જોઈએ, તે બંધારણીય ખંMપીઠે સુખપાલ
સિંસહ ખૈરા (સુપ્રા)ના કેસમાં નીચેની મુજબ વિવસ્તૃત રીતે જણાવેલ છેઃ
"૪૧(૩) સક્ષમ કોર્ટI સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળની સત્તાનો
ઉપયોગ કરતી વખતે કયા રિદશાવિનદIશોનું પાલન કરવું જોઈએ?
૪૧.૧ દોષમુવિક્ત અથવા સજા પર હુકમ આપતા પહેલાં ર્ટ્રાયલ
દરપિમયાન કોઈ પણ તબક્કે, જો સક્ષમ કોર્ટને પુરાવો મળે
અથવા જો નોંધવામાં આવેલા પુરાવાના આધારે કોઈ અન્ય

વ્યવિક્તની ગુનામાં સામેલગીરી હોવા અંગે સીઆરપીસીની
કલમ-૩૧૯ હેઠળ અરજી દાખલ કરવામાં આવે, તો કોર્ટ તે
તબક્કે ર્ટ્રાયલને અર્ટકાવી દેશે.
૪૧.૨ ત્યારબાદ, સૌ પ્રથમ કોર્ટ વધારાના આરોપીને હાજર થવા
ફરમાવવાની જરૂરિરયાત કે અન્યથા નક્કી કરશે અને તેના પર
હુકમ પસાર કરશે.
૪૧.૩ જો કોર્ટનો વિનણય સીઆરપીસીની કલમ-૩૧૯ હેઠળની
સત્તાનો ઉપયોગ કરવાનો અને આરોપીને હાજર થવા
ફરમાવવાનો બને, તો મુખ્ય કેસની સુનાવણી આગળ વધારતા
પહેલા આ પ્રકારનો હાજર રહેવાનો હુકમ પસાર કરવામાં
આવશે.
૪૧.૪ જો વધારાના આરોપીને હાજર રહેવાનો હુકમ પસાર કરવામાં
આવે, તો તે જે તબક્કે પસાર કરવામાં આવ્યો છે તેના આધારે, કોર્ટ પણ તે હકીકતને ધ્યાનમાં લેશે કે, શું હાજર રહેવા
ફરમાવવામાં આવેલ તે આરોપીની સામે અન્ય આરોપીની
સાથોસાથ કેસ ચલાવવો કે અલગથી કેસ ચલાવવો.

૪૧.૫ જો વિનણય સંયુક્ત ર્ટ્રાયલનો હોય, તો હાજર રહેવા ફરમાવવામાં
આવેલા આરોપીની હાજરી સુવિનવિ‹ત કયા બાદ જ નવી ર્ટ્રાયલ
શરૂ કરવામાં આવશે.
૪૬.૬ જો એવો વિનણય લેવામાં આવે કે, હાજર રહેવા ફરમાવવામાં
આવેલા આરોપી સામે અલગથી ર્ટ્રાયલ ચલાવી શકાય છે, તો
આવો હુકમ પસાર કયા બાદ, જે આરોપી સામે ર્ટ્રાયલ ચાલી
રહી હોય તેમની સામે ર્ટ્રાયલ ચાલુ રાખવા અને પૂણ કરવા માર્ટે
કોર્ટને કોઈ બાધ રહેશે નહીં."
૨૪. આમ, ર્ટ્રાયલ કોર્ટ ઉલ્લેચિખત વિવધાનનું પાલન કરશે અને અપીલકતા નં.૧
સામે કાયદા અનુસાર કાયવાહી કરશે.
૨૫. ઉપર જણાવેલા કારણોસર, પરંતુ ગુણદોષ પર કોઈ પણ અબિભપ્રાય
વ્યક્ત કયા વિવના, અમે આ અપીલને આંવિશક મંજૂરી આપીએ છીએ અને
ઉપરોક્ત મુજબ હાઇકોર્ટના તા.૨૭.૦૧.૨૦૨૦ના રોજના વાદગ્રસ્ત
હુકમમાં ફેરફાર કરીએ છીએ.

૨૬. બાકી રહેલી અરજીઓ, જો કોઈ હોય તો, તેનો વિનકાલ કરવામાં આવે છે. .................... ન્યાયમૂર્તિત
(સૂય કાંત) .................... ન્યાયમૂર્તિત
(જે. કે. મહેશ્વરી)
નવી રિદલ્હી, તા.૨૧.૦૨. ૨૦૨૩
This