Sureshkumar Lavilatkumar Patel v. Gujarat State

(2013) 4 એસસીસી 540;  વીરેન્દ્ર કુમાર ગૌતમ અને અન્યો વિવરુદ્ધ કરુણા વિનધાન ઉપાધ્યાય અને અન્યો, (2016) 14 એસસીસી 18;  અનુપાલસિંસહ અને અન્યો વિવરુદ્ધ ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્ય અને અન્યો, (2020) 2 એસસીસી 173;  અશોક કુમાર ઠાકુર વિવ. ભારત સંઘ અને અન્યો (2008) 6 એસસીસી 1. (૨૦) સામાવાળા નં. ૧ અને ૨ વતી હાજર વિવદ્વાન કાઉન્સેલ સુશ્રી અચ2ના દવે પાઠક અને ખાનગી સામાવાળાઓ વતી હાજર વિવદ્વાન વરિરષ્ઠ વકીલ શ્રી વિવકાસ સિંસહે રજૂઆત કરી કે ફેરફાર કરતાં પહેલાં માત્ર ઉમેદવારોએ મેળવેલ ગુણ પ્રકાવિશત કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ આ પસંદગી કરવામાં આવી હતી. જ્યાં સુધી પસંદગી સતિમતિતની પાસે સત્તા છે અને સતિમતિતનો ઉદ્દેશ વાજબી હોય, ત્યાં સુધી કોઇપણ પ્રકારની દખલગીરી માટે કોઈ કારણ નથી. અરજદારોને પદો પર વિનયુવિક્ત માટે કોઈ વિનરિહત્ અવિધકાર નથી. વિડવિવઝન બેંચે સામાવાળા નંબર ૧ અને ૨ ના વિનણ2યને નીતિતગત વિનણ2ય તરીકે જાળવી રાખવા સમયે કાયદાકીય મુદ્દાઓને યોગ્ય રીતે ધ્યાનમાં લીધા છે. આ વિવશેષ અનામતની પાછળનો હેતુ શું છે તે જોવો જોઇએ. આથી, આ અપીલોમાં કોઇપણ પ્રકારની દખલગીરીની જરૂર નથી. (૨૧) અમારા દ્વારા પૂછવામાં આવેલા એક પ્રશ્ન બાબતે, સામાવાળા નં. ૧ અને ૨ વતી હાજર રહેલ વિવદ્વાન કાઉન્સેલ સુશ્રી અચ2ના દવે પાઠકે, રજૂઆત કરી હતી કે પૂરતી જગ્યાઓ ઉપલબ્ધ છે અને જો કોઈ વિનદ“શ આપવામાં આવશે તો અપીલકતા2ઓ અથવા ખાનગી સામાવાળાઓ સબબ વિવચારણાં કરીને, તેનો અમલ કરવામાં આવશે. એ પણ સ્વીકારવામાં આવ્યું છે કે અનામતની સાથે, તે પછી ઉધ્વ2ગામી હોય કે ક્ષૈતિતજ, પેટાશ્રેણીની દરેક ખાલી જગ્યા ભરવાની રહેશે. બંને પક્ષો વતી હાજર રહેલા વિવદ્વાન વરિરષ્ઠ વકીલે રજૂઆત કરી કે અપીલકતા2ઓ અને ખાનગી સામાવાળાઓ વચ્ચે આંતર-વરિરષ્ઠતાનો મુદ્દો પણ ધ્યાને લેવાશે, કે જેથી પાછળથી થતી કોઈ મૂંઝવણ ટાળી શકાય. ચચા2ઃ (૨૨) અમારી સમક્ષનો કેસ ભરતી પ્રવિmયા બાબતનો છે, જેમાં દરેક અલગ- અલગ કેટેગરીને લગતી જગ્યાઓ માત્ર એક જ પદ્ધતિતથી ભરતી કરવાની છે અને તે છે લેસિખત પરીક્ષા. કટ-ઓફ માક્સ[2] વિવષે ખાસ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવેલ કે, જો ઉમેદવારને ઓછા માક્સ[2] મળે તો કોઈને પણ સવલત કરી આપવાના આશયથી તેની સાથે છેડછાડ કરવામાં આવશે નહીં. અરજી કરવા માટેની લાયકાત અને પસંદગી પ્રવિmયામાં લાયક ઠરવું - તે બે બાબતો વચ્ચે તફાવત છે. અમારા માટે હાલના કેસમાં અરજી કરવા માટેની લાયકાત એ મુદ્દો નથી, પરંતુ પરીક્ષા યોજાયા પછીની પાત્રતા તે મુદ્દો છે. (૨૩) હાલના કેસની અન્ય એક વિવશેષતા એ છે કે પસંદગી સતિમતિતએ ક્ષૈતિતજ અનામતને માગ[2] કરી આપવા તેને ઉધ્વ2ગામી અનામત ગણીને કટ-ઓફ માક્સ2માં ઘટાડો કય છે. સ્વીકારવું રહ્યું કે વિનયમોમાં આ પ્રકારનાં અનામતને ઉધ્વ2ગામી માનવાની જોગવાઈ નથી. એ જ રીતે, વિનયમો કોઈ કટ-ઓફ માક્સ[2] નક્કી કરતા નથી. એક જાહેરનામાને અનુસરીને પ્રકાવિશત કરવામાં આવેલી જાહેરાતથી પક્ષકારો બંધાયેલાં છે. તેમાં કાયદા દ્વારા વિનર્દિદષ્ઠ તમામ બંધનો છે, સિસવાય કે તે વિનયમ કે કાયદાથી વિવપરીત હોય. જો કોઈ પણ ફેરફાર હોય તો તે માત્ર સુધારાના માધ્યમથી જ લાવી શકાય છે અને નરિહ કે બીજા કોઇ માધ્યમ થી. આવા સુધારા, જો કરવા યોગ્ય સત્તા છે તેવું ગણીએ, તો પણ તેની કસોટી ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ-૧૪ ની એરણે કરવી રહી. સુધારો, એના કારણે લાગૂ ન પાડી શકાય કે જ્યારે વિનતીગત વિનણ2ય (જે જાહેરાતના સ્વરૂપે લોક સમક્ષ આવેલ હોય)ના આધારે કોઇ ઉમેદવારના ઊભા થયેલ હક્ક બાદ (ઉપર મુજબના સુધારાથી) કોઇ વ્યવિક્તને વિવશેષ અનામત, તે ક્ષૈતિતજ અનામત શ્રેણીનો કોઇ લાયક ઉમેદવાર ન મળવાથી, આપવા (ઉપયોગ) થાય. (૨૪) એ સાચું છે કે ઉમેદવારને આ પદ પર વિનરિહત અવિધકાર ન હોઈ શકે, જોકે, તેને કાયદા અનુસાર વિવચારણા પામવાના અવિધકાર સાથે ગૂંચવી ન શકાય. તે પણ જ્યારે કે આ અદાલત દ્વારા એન. ટી. દેવિવન કટ્ટી વિવરુદ્ધ કણા2ટક પવિબ્લક સર્વિવસ કતિમશન, (1990) 3 એસ.સી.સી. 157 ના કેસમાં ઠેરવ્યા મુજબ ઉમેદવાર જ્યારે વિનરિહત્ત અવિધકાર ધારણ કરતો હોય, જે કાયદો ઉમેદવારને પદ મેળવવા સક્ષમ બનાવે છે તેને અન્ય જૂથના વ્યવિક્તઓની સુવિવધા માટે બદલી ન શકાય. "(૧૧) આ સવાલનું બીજુ ં એક પાસું પણ છે. જ્યાં કોઈ શ્રેણીની જગ્યાઓ પર સીધી ભરતી માટે અરજીઓ મંગાવવા માટે જાહેરાત બહાર પાડવામાં આવે છે અને તે જાહેરાતમાં સ્પષ્ટતાપૂવ2ક જણાવવામાં આવે કે પસંદગી પ્રવત2માન વિનયમો કે સરકારી આદેશો અનુસાર કરવામાં આવશે, અને વધુમાં જો તે વિવવિવધ શ્રેણીઓમાં અનામતની મયા2દાઓ સૂચવે, તો આવા વિકસ્સામાં ઉમેદવારોની પસંદગી તત્કાલીન પ્રવત2માન વિનયમો અને સરકારી આદેશો અનુસાર થવી જોઈએ. જે ઉમેદવારો અરજી કરે, અને લેસિખત કે મૌસિખક પરીક્ષામાંથી પસાર થાય છે, તેમને જાહેરાતમાં સમાવિવષ્ટ વિનયમો અને શરતો અનુસાર પસંદગી માટે વિવચારણા પામવાનો અવિધકાર મળે છે, સિસવાય કે જાહેરાતમાં જ વિવપરિરત ઇરાદો દશા2વેલ હોય. સામાન્ય રીતે, ઉમેદવારને જાહેરાતમાં દશા2વેલા વિનયમો અને શરતો અનુસાર વિવચારણા પામવાનો અવિધકાર છે, કારણ કે જાહેરાતના પ્રકાશનની તારીખે જ તેનો અવિધકાર સ્પષ્ટ થઇ જાય છે, પરંતુ આ બાબતમાં તેનો અબાવિધત અવિધકાર નથી. જો પસંદગીપ્રવિmયા દરતિમયાન ભરતી વિનયમોમાં પાશ્ચાદવત‰ અસરથી સુધારા કરવામાં આવે, તો તે વિસ્થતિતમાં સુધારાયેલા વિનયમો અનુસાર પસંદગી થવી જોઈએ. વિનયમોની પાશ્ચાદવત‰ અસર છે કે નહીં, તે મુખ્યત્વે વિનયમોની ભાષા અને તેના માળખાં તેમજ પ્રધાવિનક ઉદ્દેશ પર વિનભ2ર કરે છે. કાયદાકીય ઇરાદો સ્પષ્ટ જોગવાઈ દ્વારા અથવા જરૂરી સૂસિચતાથ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે, જો સુધારેલા વિનયમો પાશ્ચાદવત‰ સ્વરૂપ ધરાવતા ન હોય તો જાહેરાતની તારીખે અમલમાં હોય તેવા વિનયમો અને આદેશો અનુસાર પસંદગીનું વિનયમન થવું જોઈએ. આ પ્રશ્નનો વિનણ2ય મોટે ભાગે જાહેરાતમાં દશા2વવામાં આવેલા વિનયમો અને શરતોને ધ્યાનમાં રાખીને દરેક કેસની હકીકતો અને સંબંવિધત વિનયમો અને આદેશો પર વિનભ2ર કરે છે. કોઇપણ પ્રકારની મૂંઝવણ ન થાય તે માટે અમે સ્પષ્ટ કરવા માંગીએ છીએ કે, જાહેરાતને અનુસરીને કોઈ પદ માટે અરજી કરનારને પસંદગીનો કોઈ વિનરિહત અવિધકાર પ્રાપ્ત થતો નથી, પરંતુ જો તે લાયકાત અને સંબંવિધત વિનયમો અને જાહેરાતમાં સામેલ શરતો અનુસાર પાત્રતા ધરાવતો હોય, તો તે જાહેરાતની તારીખે પ્રવત2માન વિનયમો અનુસાર પસંદગી માટે વિવચારણા પામવાનો વિનરિહત્ અવિધકાર પ્રાપ્ત કરે છે. જ્યાં સુધી સુધારાયેલા વિનયમો પાશ્ચાદવત‰ સ્વરૂપ ધરાવતા ન હોય, ત્યાં સુધી તેમને પસંદગી પ્રવિmયા પડતર હોય તે દરતિમયાન વિનયમોમાં સુધારાથી તેનાં આ મયા2રિદત અવિધકારથી વંસિચત રાખી શકાય નહીં." (ભારપૂવ2ક) (૨૫) સ્વીકૃ ત રીતે, હાલના વિકસ્સામાં અરજદારો પ્રકાવિશત કરવામાં આવેલી જાહેરાત અનુસાર સંબંવિધત પદ મેળવવા માટે હકદાર છે. આ જાહેરાતમાં કોઈ સુધારો કરવામાં આવ્યો નથી. સરકારની સલાહ પર તેમાં સુધારો કરવાની તજવીજ કરવામાં આવી હતી, જો કે અગાઉ આ પ્રકારનો વિનણ2ય લેવામાં આવ્યો હતો, પણ તેને સમજદારીથી પાછો ખેંચવામાં આવ્યો હતો. કોઈ ચોક્કસ શ્રણી માટે કટ-ઓફ માક્સ[2] નક્કી કરવા પાછળ કોઇ તક[2] હોવો ઘટે. જ્યારે અન્ય લોકોએ પહેલેથી જ કેટલાક અવિધકારો પ્રાપ્ત કરી લીધા હોય, ત્યારે 'માત્ર એક ચોક્કસ શ્રેણીને રોજગારી પૂરી પાડવાનો હેતુ' - તે ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ-૧૪ નું અપમાન રહેશે. (૨૬) જાહેરાતમાં સમાવિવષ્ટ સુસંગત ક્લોઝીસ, ખાસ કરીને પેટા-ક્લોઝ (૧૫) અને (૧૯) ના વ્યાપ અને દાયરા અંગે અમોએ ચચા2 કરી છે. અમારા વિવચારણાપૂવ2કના દ્રષ્ટીકોણમાં ઉક્ત ક્લોઝ પસંદગી પ્રવિmયામાં સુધારો કરવા અને પરિરણામો જાહેર થયા પછી કટ-ઓફ માક્સ2માં ઘટાડો કરવા માટે રાજ્ય સરકાર અથવા પસંદગી સતિમતિતને અમયા2રિદત સત્તા આપતા નથી. આવું કયા2 બાદ જ પસંદગી કરવામાં આવી હોવાની રજૂઆતમાં વજૂદ નથી. આ ફેરફારો પછી પસંદગી યાદીને પ્રકાવિશત કરવાનું જે પગલું લેવામાં આવ્યું તે દફતરીય કાય[2] સિસવાય બીજુ ં કંઈ નથી. (૨૭) અમે તાતિમલનાડુ કમ્પ્યુટર સાયન્સ બી. એડ. ગ્રેજ્યુએટ ટીચસ[2] વેલફેર સોસાયટી (૧) વિવ. હાયર સેકન્ડરી સ્કૂલ કોમ્પ્યુટર ટીચસ[2] એસોસિસએશન એન્ડ અન્યો (૨૦૦૯) ૧૪ એસસીસી ૫૧૭, ના કેસમાં આ અદાલત દ્વારા અપાયેલ ચુકાદાનો આધાર લેવા ઇચ્છીએ છીએ. (૨૦) આમ, એવું પ્રસ્થાતિપત થાય કે, રાજ્ય સરકારે કમ્પ્યુટર ઇન્સ્ટ્રક્ટરના પદ માટે લઘુતમ લાયકાતના ગુણો ઘટાડીને ૩૫ ટકા કયા2 હતાં, જે અગાઉ 10-10-2006 ના રોજ યોજાયેલી બેઠકમાં લેવાયેલા વિનણ2યથી વિવપરિરત હતું, કે જેમાં કમ્પ્યુટર ઇન્સ્ટ્રક્ટરોની જગ્યાઓ ભરવા માટે લઘુતમ લાયકાતના ગુણો ૫૦ ટકા એટલે કે કુલ ૧૫૦ ગુણમાંથી ૭૫ ગુણ હતા. આમ એવું પૂરવાર થાય કે પસંદગી પ્રવિmયા શરૂ થયા પછી અધવચ્ચે, સરકારે ભરતીના વિનયમો અને વિનમણૂંકની શરતોમાં ફેરફાર કયા2 હતા. આ વિનણ2ય રવિવવારના રોજ એટલે કે તા.12-10-2008 ના દીવસે, ઉમેદવારો પરીક્ષા આપી ચૂક્યા બાદ લેવામાં આવ્યો હતો.

XXX XXX XXX (૨૯) જોકે, સામાવાળાઓ તરફે હાજર કાઉન્સેલ રજૂઆત કરી હતી કે, આ કરાર-આધારિરત કમ2ચારીઓ સરકારી શાળાઓમાં લાંબા સમયથી કામ કરી રહ્યા હોવાથી, સરકારે લઘુત્તમ લાયકાતના ગુણમાં ઘટાડો કરવાનો વિનણ2ય લીધો છે, કે જેથી એવું બને કે તેમાંના કેટલાંક, કે જે ખાસ ભરતી પરીક્ષામાં લાયક ઠરે, તેમને ભરતી કરી શકાય અને સેવામાં સમાવી શકાય કે જેથી તેઓ વિનયતિમત પ્રવિmયા દ્વારા સરકારી નોકરીમાં સમાવી લેવાથી વંસિચત ન રહે. (૩૦) એવી પણ રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે, ૧૭૧૪ ઉમેદવારોમાંથી, કે જેમણે વિવશેષ ભરતી પરીક્ષા લખી છે, માત્ર ૮૯૪ ઉમેદવારો ૫૦ ટકાથી વધુ ગુણ મેળવી શક્યા છે, જ્યારે ૯૦૬ ઉમેદવારો ૫૦ ટકાથી ઓછા ગુણ, કે જે સરકાર દ્વારા અગાઉના નીતિતગત વિનણ2યમાં સૂસિચત લઘુતમ લાયકાતના ગુણ હતા, પરંતુ ૩૫ ટકાથી વધુ ગુણ મેળવ્યા હતા. પરિરણામે, એવી રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે સરકારને લઘુતમ લાયકાતના ગુણ ઘટાડીને ૩૫ ટકા કરવા યોગ્ય લાગ્યું કે જેથી સરકારી શાળાઓમાં હજુપણ કમ્પ્યુટર ઇન્સ્ટ્રક્ટર તરીકે કામ કરી રહ્યાં છે તેમાંના વધુ લોકોને સમાવી શકાય. (૩૧) અમારી સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલા દસ્તાવેજોના પ્રકાશમાં પક્ષકારો વતી હાજર વકીલની ઉપરોક્ત પ્રતિતસ્પધ‰ રજૂઆતો પર અમે વિવચાર કય છે. રેકોડ[2] પરથી સ્પષ્ટપણે પૂરવાર થાય છે કે, એક વખતની તક આપવા અને હાલનાં કમ્પ્યુટર ઇન્સ્ટ્રક્ટરોને સમાવી લેવાં માટે પસંદગી અને ભરતી માટેની એક વિવશેષ ભરતી પરીક્ષાનું આયોજન કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. આ વિનણ2ય સહાનુભૂતિતપૂવ2ક વિવચારણા કરીને અને લાંબા સમયથી સરકારી શાળાઓમાં કામ કરી રહેલા કમ્પ્યુટર પ્રવિશક્ષકોને ન્યાય આપવાના આશયથી લેવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રકારની ભરતી ઝુંબેશ અને પરીક્ષાનું આયોજન ભરતીના વિનયમો વિનધા2રિરત કરીને કરવામાં આવ્યું હતું, કે જેથી તમામ સંબંવિધત લોકોને સમાન તક પૂરી પાડવામાં આવે. (૩૨) આ અગાઉ, ઉક્ત પરીક્ષા લેતાં પહેલાં, ઓછામાં ઓછા 50 ટકા ગુણને લાયકાત પારવાના ગુણ તરીકે નક્કી રાખી, એક નીતિતગત વિનણ2ય દ્વારા ઉક્ત પરીક્ષાની માગ2દર્વિશકા તૈયાર કરવામાં આવી હતી. એક નીતિતગત વિનણ2ય દ્વારા ભરતીની માગ2દર્વિશકાને ઘડવામાં આવી અને તમામ વ્યવહારુ હેતુઓ માટે તેનું અનુપાલન થવું જરૂરી હતું, ભલે આપણે તે સ્વીકારીએ કે સરકાર ઉપરોક્ત પ્રકારની વિવશેષ ભરતી પરીક્ષા એક વખતના અપવાદ તરીકે યોજીને કોમ્પ્યુટર પ્રવિશક્ષકોની ઉક્ત જગાઓ ભરી શકી હોત. (૩૩) જો કે, પરીક્ષા યોજાયા પછી અને જ્યારે પરીક્ષાનું પરિરણામ જાહેર થવાનું હતું ત્યારે લઘુત્તમ લાયકાત ગુણને ૫૦ ટકાથી ઘટાડીને ૩૫ ટકા કરીને લાયકાતના માપદંડોમાં ફેરફાર કરવાનો સરકાર પછીનો વિનણ2ય વ્યાજબી હોવાનું અમે ઠેરવી શકીએ નરિહ, કેમ કે અમે તેને મનમાનીપૂણ[2] અને અન્યાયી માનીએ છીએ. આ અદાલતે હેમાની મƒહોત્રા વિવરુદ્ધ રિદƒહી ઉચ્ચ ન્યાયાલય [(2008) 7 11: (2008) 2 ( & ) 203] SCC SCC L S ના કેસમાં ઠેરવ્યું છે કે ભરતી પ્રવિmયામાં પસંદગી પ્રવિmયા દરતિમયાન અથવા જ્યારે તે પૂરી ગઇ હોય ત્યારે 'રૂƒસ ઓફ ગેમ'માં ફેરફાર કરવાની પરવાનગી નથી." (૨૮) ઉપરોક્ત ચુકાદો ચોક્કસપણે આ મુદ્દાને લાગૂ પડશે. આથી, ઉપરોક્ત વિનણ2ય તે હાલના કેસની હકીકતોને તે લાગુ પડતો નથી, તેવાં કથનવાળો વિડવિવઝન બેંચનો ચુકાદો ટકવાપાત્ર નથી. હકીકતમાં, હાલનો કેસ, ઉપરોક્ત કેસને અસર કરતી હકીકતો કરતાં વધુ સારા આધાર પર છે, જેમાં (કટ-ઓફ) ગુણ ઘટાડવાનો વિનણ2ય લેવામાં આવ્યો ત્યારે પસંદગી પ્રવિmયા પૂણ[2] થઈ નહોતી. વિડવિવઝન બેંચ પ્રજાપતિત ઈશ્વરભાઈ જોઈતારામ વિવ. ગુજરાત રાજ્ય, લેટસ[2] પેટન્ટ અપીલ નં. 1350/2012 માં તા.20.03.2013 ના રોજના કો-ઓર્વિડનેટ બેંચના અગાઉના વિનણ2યોનું અનુસરણ ન કરવામાં પણ ખરી ન ઠરે, કે જે ચુકાદામાં મુદ્દો તે કટ-ઓફ માક[2] ઘટાડા - ક્ષૈતિતજ અનામતને સમાવવા અંગેનો હતો. (૨૯) મંજુશ્રી વિવ. આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્ય અને અન્ય, (2008) 3 એસ.સી.સી. 512 માં આ અદાલતના વિનણ2ય અને બંધારણીય બેન્ચ સમક્ષ પડતર રેફરન્સ તેજ પ્રકાશ પાઠક વિવ. રાજસ્થાન ઉચ્ચ ન્યાયાલય, (2013) 4 એસ.સી.સી. 540 ના આધારે ઘણી દલીલો કરવામાં આવી છે. આ કેસની હકીકતો સબબ, અમને નથી લાગતું કે ઉક્ત મુદ્દાને આ અદાલતે માપદંડોમાં આપખુદ ફેરફાર બાબતની સુનાવણી કરતી વખતે, રામજીત સિંસહ કરદમ વિવ. સંજીવ કુમાર, (2020) 20 એસસીસી 209 ના કેસમાં લીધેલ વિનણ2ય સાથે કાંઇ સંબંધ છે. "શું અધ્યક્ષ "પસંદગીના માપદંડ" કે "પસંદગીની રીત " જેવા નીતિતગત વિનણ2યો લેવા માટે સક્ષમ હતા? (૫૧) ઉપર જણાવેલા જાહેરનામા અનુસાર, "આયોગ" છે કે જેણે પસંદગીની પદ્ધતિત અને પસંદગી માટેના માપદંડો નક્કી કરવાના છે. પસંદગીના હેતુ અને ઉદ્દેશને આગળ વધારવા માટે ઉક્ત સત્તાનો વાજબી અને સમન્યાવિયકતાથી ઉપયોગ કરવો રહ્યો. જો માત્ર દલીલ ખાતર પણ તેમ માની લેવામં આવે કે આયોગ સમયાંતરે પસંદગીના માપદંડોમાં ફેરફાર કરી શકે છે, તો પણ ઉક્ત સત્તાનો ઉપયોગ આપખુદ રીતે ન કરવો રહ્યો. (૫૨) આ સંદભ2માં આપણે ટી. એન. કમ્પ્યુટર સાયન્સ બી. એડ. ગવન2મેન્ટ વેƒફેર સોસાયટી (૧) વિવ. હાયર સેકન્ડરી સ્કૂલ કમ્પ્યુટર ટીચસ[2] એસોસિસએશન [(૨૦૦૯) ૧૪ એસ. સી. સી. ૫૧૭ઃ (૨૦૧૦) ૧ એસ. સી. સી. (એલ એન્ડ એસ) ૩૬૭] માં આ અદાલતના ત્રણ જજોની ખંડપીઠના ચુકાદાને ધ્યાને લઇ શકીએ. ઉપરોક્ત વિકસ્સામાં વિવવિવધ શાળાઓમાં કોન્ટ્રાક્ટના આધારે કમ્પ્યુટર ઇન્સ્ટ્રક્ટરની વિનમણૂક કરવામાં આવી હતી. સરકારે કમ્પ્યુટર ઇન્સ્ટ્રક્ટરની પસંદગી માટે વિશક્ષક ભરતી બોડ[2] દ્વારા વિવશેષ પરીક્ષા લેવાનો વિનણ2ય લીધો હતો. તા.૧૦-૧૦- ૨૦૦૮ના રોજ રાજ્ય સરકારે વિનણ2ય લીધો હતો કે લઘુતમ લાયકાત ગુણ તે ૫૦ ટકાએ રહેશે. તા.૧૨-૧૦-૨૦૦૮ વિવશેષ ભરતી પરીક્ષાના દીવસ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી હતી. તા.૧૨- ૧૦-૨૦૦૮ની રાત્રે ખાસ ભરતી પરીક્ષાના આધારે કોમ્પ્યુટર ઇન્સ્ટ્રક્ટરના પદો પર વિનમણૂંક માટેના ઉમેદવારોની યાદી ઇન્ટરનેટ પર મૂકવામાં આવી હતી. ઉમેદવારોના ઉપરોક્ત ગુણ પ્રકાવિશત કરતી વખતે, એ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે, પરીક્ષામાં ૩૫ ટકા ગુણ મેળવનાર તમામ ઉમેદવારોને પ્રમાણપત્ર ચકાસણી માટે બોલાવવામાં આવશે. રાજ્ય સરકારે લઘુતમ લાયકાત ગુણને ઘટાડીને ૩૫ ટકા કયા2 છે. આ અદાલતે લઘુત્તમ લાયકાત ગુણને ૫૦ ટકાથી ઘટાડીને ૩૫ ટકા કરવાને મંજૂરી આપી નરિહ. પેરા- 33 માં નીચે મુજબ ઠરાવવામાં આવેલ છેઃ (એસસીસી પાના નં. 523) “૩૩. જો કે, અમે એવું ન માની શકીએ કે પરીક્ષા યોજાયા પછી અને જ્યારે પરીક્ષાનું પરિરણામ જાહેર થવાનું હતું ત્યારે લઘુત્તમ લાયકાત ગુણને ૫૦ ટકાથી ઘટાડીને ૩૫ ટકા કરીને લાયકાતના માપદંડોમાં ફેરફાર કરવાનો સરકાર પછીનો વિનણ2ય યોગ્ય હતો કે જ્યારે સમગ્ર રમત તેની પૂણા2હૂતિત (ગેમ વોઝ ટુવાડ2ઝ ઇટ્સ એન્ડ) પર હતી, કારણ કે અમે તેને મનમાનીપૂણ[2] અને અન્યાયી માનીએ છીએ. આ અદાલતે હેમાની મƒહોત્રા વિવરુદ્ધ રિદƒહી ઉચ્ચ ન્યાયાલય [(2008) 7 11: (2008) 2 ( & ) 203] SCC SCC L S માં ઠેરવ્યું છે કે પસંદગી પ્રવિmયા દરતિમયાન અથવા જ્યારે તે પૂણ[2] થઈ જાય ત્યારે રૂƒસ ઓફ ગેમ એટલે કે, ભરતી પ્રવિmયાના વિનયમોમાં ફેરફાર કરવાની છ ૂ ટ નથી.” (૫૩) અપીલકતા2 તરફે વિવદ્વાન કાઉન્સેલે રજૂઆત કરી છે કે પસંદગી માટેના માપદંડો પસંદગી દરતિમયાન બદલી શકાય નહીં તેવા આ અદાલતના ચુકાદાને આ અદાતના જ તેજ પ્રકાશ પાઠક વિવરુદ્ધ રાજસ્થાનની ઉચ્ચ અદાલતના [(2013) 4 540: SCC (2013) 2 ( & ) 353] SCC L S ચુકાદા અન્વયે આ અદાલતની લાજ2ર બેન્ચને રીફર કરવામાં આવ્યો છે અને આથી આ અદાલતનો તે ચુકાદો કે પસંદગી પ્રવિmયા દરમ્યાન માપદંડોમાં ફેરફાર કરી શકાય નરિહ તેને હજુ ચકાસણીમાંથી પસાર થવાનું છે. હાલનાં કેસના હેતુઓ માટે અમે એવી ધારણા પર આગળ વધીએ છીએ કે, જો સમયાંતરે પસંદગી મંડળ માપદંડોમાં ફેરફાર કરી શકે, તો પણ આવાં ફેરફારો આપખુદ રીતે લાગૂ કરી શકાય નહીં. હાલના કેસમાં વિસ્થતિત એવી છે કે જેમાં માપદંડોમાં મનમાનીપૂણ[2] રીતે ફેરફાર કરવામાં આવ્યા અને તેને લાગૂ કરવામાં આવ્યા જે પસંદગીના ધોરણોને સુધારવા માટે નહીં પરંતુ તેને ઘટાડવાના ઉદ્દેશથી કરવામાં આવ્યા છે. ઉચ્ચ અદાલતે પસંદગી પ્રવિmયા શરૂ થયા પછી માપદંડોમાં થયેલા ફેરફારોને યોગ્ય નરિહ ઠેરવવામાં કોઈ ભૂલ કરી નથી, જેની સાથે અમે સંપૂણ2પણે સંમત છીએ. (૩૦) કટ-ઓફ માક્સ2માં ઘટાડો કરવાનો વિનણ2ય વિનષ્પક્ષ માપદંડને આધારે નથી, એટલે કે, આ પદ માટે ઉમેદવારની યોગ્યતાને આધારે નહીં, પરંતુ અપ્રાસંતિગક કારણોસર એટલે કે અન્યથા અયોગ્ય હોય તેવા ઉમેદવારોને સમાવવા માટે છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો અગાઉ કટ-ઓફ માક્સ[2] પદ માટે યોગ્યતા માટે જરૂરી માક્સ2ને ધ્યાનમાં રાખીને નક્કી કરવામાં આવ્યા હતા, જેને ત્યાં સુધી ઘટાડી શકાય નહીં, જ્યાં સુધી તે માટેનું પૂરતું કારણ ન હોય કે ઓછાં ગુણ પણ તે પદ માટે ઉસિચત રહેશે. (૩૧) ગુજરાત હાઇકોટ2ની વિડવિવઝન બેંચનો આદેશ કાયદાની નજરમાં ટકી શકે તેમ નથી તેવું ઠેરવાયું હોવાનું ધ્યાને રાખતાં, અમે ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ-૧૪૨ હેઠળ અમારી સત્તાનો ઉપયોગ કરીને ઇવિક્વટીઝને સંતુવિલત કરવા અને ન્યાય કરવાનો ઝોંક રાખીએ છીએ. અમે વિવદ્વાન વરિરષ્ઠ વકીલ શ્રી વિવકાસ સિંસહની તે રજૂઆત સાથે સહમત છીએ કે આ વિનણ2ય પાછળનો ઉદ્દેશ પ્રશંસનીય છે અને ખાનગી સામાવાળાઓ વિવશેષ શ્રેણીના ઉમેદવારો છે કે જેમાં મરિહલાઓ, ભૂતપૂવ[2] સૈવિનકો અને શારીરિરક રીતે વિવકલાંગોનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ વષ થી આશા સાથે પોતાની વિનમણૂંકની રાહ જોઈ રહ્યા છે. તેમની તરફેણમાં વિડવિવઝન બેંચનો આદેશ છે જેનો તેમને લાભ મળે છે, જે રાજ્ય સરકાર અને પસંદગી સતિમતિતના નીતિતગત વિનણ2યને કારણે ઉદ્ભવ્યો છે. આથી, અમને જણાય છે કે ઉક્ત રજૂઆતમાં અમારા વિનણ2યની અસરનું સમતોલન જાળવવા કારણ જોવા મળ્યું છે, ખાસકરીને, અમારી સામેના ખાનગી સામાવાળાઓ સંબંવિધત પ્રશ્ન સબબ. કેમ કે, ફેન્સ-સિસટસ[2] તરીકે બેઠેલાં અન્ય લોકોને સમાન લાભ આપી શકાતો નથી. કદાચ તેઓ સમયના પ્રવાહમાં આગળ ધપી ગયા હોત કે પછી તેમને બીજી નોકરી મળી ગઇ હોત. (૩૨) આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને, આ કેસની વિવવિશષ્ટ હકીકતોને નજર સમક્ષ રાખતાં, ખાસ કરીને અમારા તે ફાઇન્ડિંન્ડગને ધ્યાનમાં રાખીને કે સામાવાળા નં. ૧ અને ૨ દ્વારા પરિરવિસ્થતિત સામે લાવવામાં આવી છે અને જે પદો હજુ પણ ખાલી છે, અમે તેમને તેમની સંબંવિધત અનામત શ્રેણીમાં ખાનગી સામાવાળાઓને સમાવવા પર વિવચાર કરવા માટે રિદશા-વિનદ“શ આપવા ઇચ્છીએ છીએ, જેમાં તેઓ અપીલકતા2ઓ અને સમાન રીતે મૂકવામાં આવેલા અન્ય લોકોની વિનમણૂકને પ્રભાવિવત કયા2 વગર, અને તેમની પાત્રતાને આવિધન, માન્ય કરવામાં આવેલી અનામતની ટકાવારી કરતા વધારે ન હોય તે પ્રમાણે વિનયુક્ત થાય. આંતર-વરિરષ્ઠતાનાં પ્રશ્ન પર અમારે વધારે ઊંડા ઉતરવાની જરૂર નથી, કારણ કે વિડવિવઝન બેંચનો આદેશ રદ કરવામાં આવ્યો છે અને એટલે ખાનગી સામાવાળાઓ ચોક્કસપણે નવા પ્રવેશકતા2 છે, એટલે તેઓ અગ્રતા માંગી શકતા નથી. અપીલોને મંજૂર કરવામાં આવે છે. ખચ[2] અંગે કોઇ હુકમ નથી. (૩૩) તમામ પડતર અરજીઓનો વિનકાલ કરવામાં આવે છે. …………………, ન્યાયમૂર્તિત (સંજીવ ખન્ના) …………………, ન્યાયમૂર્તિત (એમ. એમ. સુંદરેશ) નવી રિદƒહી, તા.૨૦ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૩ This judgment has been translated using AI Tool – SUVAS. DISCLAIMER: The translated judgements in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.