Full Text
ভাৰতৰউઔতমনায়ালয়
ৠফৗজদাৰীআপীলঅিধকাৰে
ৠফৗজদাৰীআপীল ৠগাচৰনং৮৮৯/ ২০০৭
অৰূপভ
ূ ঞা
-আপীলকাৰী
বনাম
অসম ৰাজ আৰুঅনান
-উ ৰদাতাসকল
লগেত
ৠফৗজদাৰী আপীল ৠগাচৰনং১৩৮৩/২০০৭ ত
পুনৰীণআেবদন (ৠফৗজদাৰী) নং৪১৭/২০১১
লগেত
ৠফৗজদাৰী আপীল ৠগাচৰনং৮৮৯/২০০৭ ত
পুনৰীণআেবদন (ৠফৗজদাৰী) নং৪২৬/২০১১
লগেত
লগেত
িবেশষঅনুমিতআেবদন (ৠফৗজদাৰী) নং৫৯৬৪/২০১৯
লগেত
ৠফৗজদাৰীআপীল ৠগাচৰনং১৩৮৩/২০০৭
লগেত
িবেশষঅনুমিতআেবদন (ৠফৗজদাৰী)নং১৬৬৩৭/২০১৪
লগেত
িবেশষঅনুমিতআেবদন (ৠফৗজদাৰী) নং৫৬৪৩/২০১৯
লগেত
িবেশষঅনুমিতআেবদন (ৠফৗজদাৰী)নং৬২৭০/২০১৯
ৰায়
এমআৰ াহ, নায়াধীশ
১.এইআদালতৰ২৬.০৮.২০১৪তািৰখৰআেদশৰিপছত(২০১৫)
১২এছ.িচ.িচ.৭০২ਜ਼কািশত অৰূপভূ ঞাবনামইউিনয়ন, (২০১১)
৩এছ.িচ.িচ.৩৭৭,ৠকৰালাৰাজবনামৰানীফ, (২০১১) ১এছ.িচ.িচ.৭৮৪, ৠগাচৰৰৰায়দানৰিবৰুে ਜ਼সংগেটাএইবৃহৎিবচাৰপীঠতিদয়াৈহেছ।
ਜ਼সংগৰপটভূ িম
২.ৠযএইআদালতৰখ িবচাৰপীেঠৰানীফ
(উপেৰাੵ)ৠগাচৰতবাক াধীনতাআৰুসংগঠনৰসদসপদৰস ভਐ তঅসংখআেমিৰকান
ৰায়িবেবচনাকিৰ"সংগঠনৰ াৰাঅপৰাধ"মতবাদনাকচকিৰমতেপাষণ
কিৰিছলেযেকৱলিনিষ সংগঠনৰসদসপেদেকােনাবিੵকেদাষীসাব নকেৰযিদেহেতওঁ
িহংসাৰআয়নলয়বামানুহকিহংসাৰਜ਼িতউচটিনিনিদেয়আৰুএেন কাযਐনকেৰিযেয়
ৰাজ ৱাশাি ৰিবশৃংখলতাবািবਫ਼াি সৃি কিৰবপােৰ।১০ৰপৰা১৪নংঅনুেગদতএইআদাল
ৠতৰানীফৰ (উপেৰাੵ)ৠগাচৰতপযਐেবণকিৰেছআৰুতলতিদয়াধৰেণৈকেছ:
“১০.) এই অিভেযাগৰস ভਐ তেযউ ৰদাতািপ.এফ.আই.ৰঅ গਐত, এইেটাসত ৠযেৰদাউল েছইনখানবনামৰা ীয়তদ সং া২০১০ (১)
এছ.িচ.িচ৫২১ত ৠকাৱা ৡহেছ ৠযএটাসংগঠনক‘অৈবধসংগঠন'
িহচােপেঘাষণাকৰােহাৱা নাই বােবই এইেটা
হ'বেনাৱােৰেযউੵসংগঠনেটােৱস াসবাদীকাযਐকলাপতিল েহাৱা
নািছল।অৱেশআমাৰমতামততউੵিস া েটাপৃথকবুিল ধিৰবপৰাযায়
কাৰণ ৠসইেগাচৰেটাতঅিভযুੵইঅ আৰু ৠগালা-বাৰুদ য়ৰ বােব
উপ ী সংগঠনেটাৈল ধনপ੭য়াইিছল। বতਐ মানৰ ৠগাচৰেটাৰ
অিভেযাগেসইেটা নহয়।
মহাৰা ৰাজ বনামধেন ৰামভু ৰেল২০০৯(১১)
এছ.িচ.িচ.৫৪১ৠগাচৰেটা পৃথককিৰবপৰাযায়কাৰণউੵ ৠগাচৰেটাত
উઔ নায়ালেয় উ ৰদাতাক জািমন ਜ਼দান কৰাৰ বােব ভালকাৰণ
দশਐাইেছ। উੵ ৠগাচৰেটাত িপ.এফ.আই. এটা স াসবাদী সংগঠন
বুিল ਜ਼মাণ কিৰবৈল ৠকােনা তথ ৠনােপাৱাত উ ৰদাতা ৠকৱল
িপ.এফ.আই.ৰ অ গਐত ৠহাৱাৰ বােব শাি িদব পৰা নাযায়।
তদুপিৰ যিদও িপ.এফ.আই. এটা অৈবধ সংগঠন বুিল িবেবচনা
কৰা যায়,আিমএিতয়াওিবেবচনাকিৰবৈলবাকীআেছেযএই সংগঠনৰ
সকেলা সদস য়ংিয়ভােৱ ৠদাষী হয় ৠন নহয়।“
১১)
ৠ লছবনামআেমিৰকাযুੵৰা ৩৬৭ইউ.এছ.২০৩আেমিৰকাৰউઔতমনা
য়ালয়ৰনায়াধীশ যুত
হাৰলােনসদসপদৰদফােটাৰৈসেতেমাকািবলাকৰােমকেকৰনআইন, ১৯৫০ `জািন ৠলাৱা' সদসপদ, সিয় সদস পদ, িনি য় আৰু
এটা িব ংসী সংগঠনৰ নামমা সদস ৠহাৱাৰ মাজতপাথਐকদশਐায়
আৰু পযਐেবণ কিৰেছঃ
"এইদফােটােৱেসই সকেলােকঅপৰাধীবুিল গণ কৰা নাই িযসকেল
এেন এটা সংগঠনৰ ৡসেত সংেযাগ াপন কিৰেছ িযেটা সংগঠনৰ
অৈবধ কাযਐকলাপত িল ৠহাৱাৰ উদাহৰণ আেছ। এজনবিੵমূখਐ, ৠমাহ বাহয়েতােকৱলআশাবাদীহওক,িক এইিবিধঅনুসিৰেতওঁকঅপৰা
ধীবুিল ক’ব ৠনাৱািৰ। ਜ਼মাণথািকবলািগবেযউ ৰদাতাই
সংগঠনেটাৰ লসমূহ স কিৰবৈল িবেশষভােৱ ইગা ৰািখ
িহংসাৰ আয় ৡলেছ।"
১২) এলফে বনামৰােছল৩৮৪ইউ.এছ.১৭-১৯
(১৯৬৬)তআেমিৰকাৰউઔতমনায়ালয়ৰনায়াধীশডগলাছপযਐেবণক
িৰসংখাগিৰ কৰৈহৈকেছঃ
"িযসকেলএটাসংগঠনতেযাগদানকেৰ িক ইয়াৰ ৠব-আইনী উে শত
ভাগ-বতৰানকেৰ, ইয়াৰেবআইনীকাযਐকলাপেবাৰতেকােনাধৰেণ
অংশহণ নকেৰ, ৠতওঁেলােক িনি তভােৱ নাগিৰক বা
ৰাজ ৱাকমਐচাৰী িহচােপ ৠকােনা ভাবুিকৰ সৃি নকেৰ। এেন আইন, িয ਜ਼েযায হয় এেন সদসপদৰ ওপৰত, য’ত সংগঠনেটাৰ
অৈবধলেবাৰআগবঢ়াই িনবৈল 'িনিদਐ অিভਜ਼ায়' নাথােক, তাত এই
আইেন সুৰিত থকা াধীনতাক অਜ਼েয়াজনীয়ভােৱ উলংঘন কেৰ।
ই 'সংগঠনৰ াৰা অপৰাধ' মতবাদৰওপৰতিনভਐ ৰকেৰ যাৰ ইয়াত
ৠকােনা ান নাই।"
১৩) জই এি েফিচ িৰিফউিজ
কিম੫বনামেমকেথ৩৪১ইউ.এছ.১২৩এট১৭৪ (১৯৫১)
আেমিৰকাৰউઔতমনায়ালয়ৰ মাননীয়
নায়াধীশডগলােছউে খকিৰিছল-
"অিতউে জনাৰিদনতেযিতয়াঅনুভৱেবাৰঅিধক হয়, ৠতিতয়া
আমাৰ িবেৰাধীৰ পৰা সবਐা কবাদী ৠকৗশল ধাৰ ৡল এটা
‘ ট
ਐ কাট
ਐ ’ ৠলাৱাৰ ৠলাভ জে ;িক েযিতয়াআিমেতেন কেৰা, ৠতিতয়াআিমএটা ংসা ক গিত াপন কেৰা যাৰ ਜ਼ভােৱ আমাক
িভতৰৰ পৰা ংস কেৰ।"
১৪) আিম
আেমিৰকাৰউઔতমনায়ালয়ৰওপৰৰিস া সমূহৰৈসেতস ানসহকােৰএ
কমত ৡহেছা আৰু মতেপাষণ কেৰা ৠয
আমাৰেদশেতােসইেবাৰਜ਼েযাজ।আিমগণতাি ক ৠদশত
জীয়াইআেছাআৰুওপৰৰপযਐেবণসমূহ সকেলা গণতাি ক
ৠদশতਜ਼েযাজ হয়।”
২.১ৠযতাৰিপছতএইআদালতৰখ িবচাৰপীেঠঅৰূপভূ ঞাৰ
(ওপেৰাੵ)ৠতআনএটািস া িদওঁেত ৰানীফ
(উপেৰাੵ)ৰওপৰতিনভਐ ৰকিৰআৰুপূেবਐৰানীফ (ওপেৰাੵ) ৠগাচৰত িবেবচনা কৰা
এেকই ৠবাৰ আেমিৰকান মতবাদৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰ
১২নংঅনুেગদততলতিদয়াধৰেণপযਐেবণকিৰেছ।
"ওপেৰাੵিস া সমূহৰ লগতআিমস ানসহকােৰএকমত আৰু আমাৰ মতামতত
এই িস া সমূহ ভাৰতবষਐেতাਜ਼েযাজহয় কাৰণ িযদেৰ আমাৰ ৠমৗিলক অিধকাৰ
আেছ, আেমিৰকাৰ সংিবধানেতা অিধকাৰ িবেধয়ক (Bill of Rights) আেছ।
আমাৰমেতধাৰা৩(৫)ক আিৰক অথਐত পিঢ়ব নালােগ, অনথা সংিবধানৰ১৯
আৰু২১নংঅনুেગদ উলংঘা কৰা হ’ব।ইয়াকপিঢ়বলািগবওপৰতকৰাআমাৰপযਐেবণৰ
ওপৰত িভি কিৰ।ৠসেয়েহ,ৠকৱলিনিষ সংগঠনৰসদসপেদই এজন ৠলাকক
অপৰাধী সজাব ৠনাৱােৰ, ৠযিতয়াৈল ৠতওঁ ৠকােনা িহংসা ক কাযਐ সংঘ੫ত
নকেৰ বা মানুহক িহংসাৰ বােব উচটিন িনিদেয় বা িহংসা বা উচটিন িদ
ৰাজ ৱা িবশৃংখলতাৰ সৃি নকেৰ।
ৠসেয়েহআপীলকাৰীকটাডাৰধাৰা৩(৫)ৰঅধীনত ৠদাষী সাব কৰােটা
বহনমনহয়।"
২.২এইপযਐায়তমনকিৰবলগীয়াকথােটা ৡহেছ ৠযিযসময়তৰানীফ
(ওপেৰাੵ)আৰুঅৰূপভূ ঞা (ওপেৰাੵ)ৰিস া েলাৱাৈহিছল ৠতিতয়া
অৈবধকাযਐকলাপ (ਜ਼িতেৰাধ)আইন, ১৯৬৭ (ইয়াৰিপছত ‘ইউ.এ.িপ.এ.আইন, ১৯৬৭’ বুিলেকাৱাহ’ব) আইনৰ ধাৰা১০(i)ক ਜ਼তা ান জেনাৱা
বাউੵিবধানেটাৰ
সাংিবধািনকতাকৈলਜ਼তা ানৰস ুখীনেহাৱানািছলআনিকভাৰতচৰকাৰেকা ইয়াত
পভু ੵ কৰা ৠহাৱা নািছল আৰু খ িবচাৰপীেঠ ওপৰত উে খ কৰা দুটা
িস া ইউ.এ.িপ.এআইন, ১৯৬৭ৰধাৰা১০(ক)(i)ৰওপৰত পযਐেবণ কেৰােত
ভাৰত চৰকাৰক সুেযাগ িদয়া ৠহাৱা নািছল। ৠসেয়েহ ভাৰত চৰকােৰ
পুনৰীণআেবদন দািখলকৰাৰবােব অনুমিতিবচািৰআেবদনদািখলকিৰিছল। এই
িভি তআেবদনদািখলকেৰেযপূবਐেতউে খকৰাদুটািস া তআদালেতযিদেহ ৠতওঁেলাকৰ
পেটা নু েন ৠতে ৠতওঁেলাকৰ াথਐৰ পে িতকাৰকহ’ব আৰু ৠসেয়েহ
ভাৰত চৰকাৰৰ িনজৰ পেটা পুনৰ েনাৱাৰ অিধকাৰ আেছ। অসম ৰাজেয়া
পুনৰীণ আেবদন দািখল কৰাত অািধকাৰ িদিছল।
২.৩িবઝ ছিলিচটৰেজেনেৰলৰ াৰাউ ািপত ৰু পূণਐিবষয়েটাৰਜ਼িতলৰািখআৰুঅসম
ৰাজৰেজ অিধবੵাৰ,(২০১৫) ১২ এছ.িচ.িচ.৭০২ত ਜ਼কাশ
ৠপাৱা২৬.০৮.২০১৪তািৰখৰআেদশঅনুসিৰিবষয়েটাবৃহৎিবচাৰপীঠৈলেਜ਼ৰণকৰাহয়।বৃহ
ৎিবচাৰপীঠৈলিবষয়েটা ৠਜ਼ৰণকেৰােত এই আদালেত
িবઝচিলিচটৰেজেনেৰেলদািখলকৰাযুিੵসমূহ৪ৰপৰা৭আৰু১০ৰপৰা১১নংঅনুেગদসমূহত
তলত িদয়া ধৰেণ উে খ কেৰঃ
“৪.িম. ৰিડত মাৰ, ভাৰতীয়চৰকাৰৰৈহহািজৰেহাৱািবઝছিলিচটৰেজেনেৰেলদািখলকিৰিছল
ৠযঅৰূপভূ ঞাবনামঅসমৰাজ, ২০১১ (৩) এছ.িচ.িচ.৩৭৭, এইআদালেতিবধানেটােযিতয়া সীিমত ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত বাখা
কিৰিছল (read down) ৠতিতয়াভাৰতচৰকাৰইয়াৰপভু ੵেহাৱা
নািছল আৰু এইেটা ভাৰত চৰকাৰৰ াথਐৰ বােব িতকাৰক হয়।
ৠতওঁআমাৰদৃি আকষਐণ কিৰেছ ই দাসবনামঅসমৰাজৰ২০১১
(৩) এছ.িচ.িচ.৩৮০ ৰায়ৰ ওপৰত। অৰূপভূ ঞা আৰু ই
দাসৰ ৠগাচৰত দুজনীয়ানায়াধীশৰিবচাৰপীেঠ আেমিৰকাৰ
উઔতমনায়ালয়ৰব কতৃਐ পৰিবষেয় উে খ কিৰেছ আৰু ইয়াৰ
িপছত ৠকডাৰনাথ বনাম িবহাৰ ৰাজ এ.আই.আৰ.
১৯৬২চনৰএছ.িচ.৯৫৫আৰুেকেৰলাৰাজ বনামৰানীফ (২০১১)
১এছ.িচ.িচ.৭৮৪ৰ ওপৰত িভি কিৰ ৠশষতমতামতআগবঢ়ায়
এইধৰেণঃ
“২৭. ওপৰত উে খ কৰা ৠগাচৰসমূহৰ স ভਐ ত িਜ਼ভী কাউি লৰ
নািয়ক সিমিতেয় দািঙ ধৰা বাখাৰ দেৰই মূল ১২৪এ ধাৰাক
আিৰক অথਐত বাখা কিৰব পািৰ বুিল ধিৰ ৡল আিম আইনী
ি িত িবেবচনা কিৰব পােৰা। ৠসই ধাৰণাৰ ওপৰত িভি কিৰ
আদালেত আইনৰ এই ধাৰােটাক এেনধৰেণ বাখা কিৰব ৠনাৱােৰ
ৠয ধাৰােটাৰ ਜ਼েয়াগক ৠফডােৰল আদালেত িযদেৰ ਜ਼েয়াগ কৰাৰ
উে শ আিছল, ৠসইদেৰ সীিমত কিৰ অিভেযাগ কৰা
অসংিবধািনকতাক এৰাই চিলব পািৰ। আমাৰ মতামতত, এই
নায়ালয়ৰ িকছুমান িস া আেছ িযেবােৰ আইনী ি িতৰ ਜ਼িত
আমাৰ ৠসই দৃি ভংগী হণ কৰােটা যেথ নাযতা ਜ਼দান কেৰ।
এই আদালেত চমৰবাগৱালা বনাম ভাৰত চৰকাৰ (১) ৠগাচৰত
এই আদালতৰ লগেত আেমিৰকাৰ আদালত আৰু অে িলয়াৰ
আদালতৰ ৠকইবাটাও িস া িবতংভােৱ পৰীা কিৰেছ। ৠসই
িস া েবাৰ পৰীা কৰাৰ িপছত এই আদালেত এইেটা িস া ত
উপনীত ৡহেছ ৠয যিদ িববািদত আইন এখনৰ িবধানসমূহত শ
এটা অন এক দৃি ভংগীৈল আইনসভাৰ সাংিবধািনক মতাৰ
িভতৰত আেহ, ৠতিতয়া উੵ আইন বা ধাৰােটাক অসাংিবধািনক
বুিল ৠদখুওৱা দৃি ভংগীৰ তু লনাত ਜ਼থমৰ দৃি ভংগীত বৱহাৰ
ৠহাৱা শ (ৠবাৰক) অািধকাৰ িদয়া হ’ব আৰু এই শ েবাৰৰ
বাখা ৠতেনধৰেণই সীমাব কিৰব লািগব।
ৠতেন পিৰেਜ਼িতত পুৰ াৰযুੵ ਜ਼িতেযািগতা (Prize
Competition)
অিভবিੵেটাপািৰভািষকসংઝাৰপৰাআদালেতএইকথাচয়নবািনধਐাৰণক
িৰবলািগবেযেকানেবাৰਜ਼িতেযািগতাৰ ਜ਼কৃ িত জুৱা ৠখলৰ সমেগাীয়
হয় আৰু ৠকানেবাৰ নহয়। আদালেত আগৰেটা বাখা বাছিন
কিৰিছল িযেয় “পুৰ াৰযুੵ ਜ਼িতেযািগতা আইন ১৯৫৫ (Prize
Competions Act, XLII of 1955)”ৰ বাকীেবাৰ িবধান
িবেশষৈক ধাৰা ৪ আৰু ৫ৰ অধীনত ਜ਼ ত কৰা ১১ আৰু ১২
নং িনয়মক ৡবধ কেৰ। আদালেত ৰায় িদিছল ৠয ৠকৱল
ৠসইেবাৰ ਜ਼িতেযািগতাত ৠহ শাি সংল ৡহ আেছ িযেবাৰ
ਜ਼িতেযািগতাত জুৱাৰ উপাদান আেছ আৰু ৠসই ਜ਼িতেযািগতাসমূহ
য’ত সফলতা যেথ পিৰমােণ িনভਐ ৰ কিৰিছল দতাৰ ওপৰত, ৠসইেবাৰ এই আইনৰ আওঁতাৰ বািহৰত বুিল ধৰা ৡহিছল।
আমাৰমতামতত, ৠসইেতিস া ৰ যুিੵযুੵতা, হাততথকােগাচৰেটাৰেতিযমানদূৰৈলেকਜ਼েযাজআিমইয়াৰকাযਐকলাপ
ৠকৱলএেনধৰণৰ কাযਐৰমাজেতসীমাব কৰাৰਜ਼ াৱিদেছা, িযেটা
ৠফডােৰলআদালতৰপযਐেবণৰ পিৰসৰৰ িভৰতৰ
আেহ,অথਐাৎিহংসাৰਜ਼িতউচটিনিদয়াকাযਐকলাপবাৰাজ ৱািবশৃংখলতাসৃি
কৰাৰউে শবাਜ਼ৱণতাবা ৰাজ ৱা শাি ৰিবিঘিনঘেটাৱা।”
৫.ৰিડত মাৰডাঙৰীয়াইদািখলকিৰেছেয ভাৰত চৰকাৰক পভু ੵ
নকৰাৈক ৠকােনািবধানৰএেনসীিমত ਜ਼ােয়ািগক বাখা (reading down)ৠহাৱাউিচতনহয় আৰু তদুপিৰ আইনৰ সাংিবধািনক
ৡবধতাক ৡল িযেহতু ৠকােনা ਜ਼ উ ািপতেহাৱানাই।ৠতওঁেবআইনী
কাযਐকলাপ (ਜ਼িতেৰাধ) আইন ১৯৬৭ৰ
ধাৰা১০ৰਜ਼িতআমাৰমেনােযাগ আকষਐণ কিৰেছ। ধাৰােটা তলত িদয়া
এেনধৰণৰঃ-
“[১০. ৠবআইনী সংগঠনৰ এজন সদস ৠহাৱাৰ বােব দ
ইতািদ- য’ত এখন জাননীৰ াৰা এটা সংগঠনক ধাৰা ৩ৰ
াৰা ৠবআইনী ৠঘাষণা কৰা ৡহেছ আৰু উপ-ধাৰা (৩)ৰ
অধীনত কাযਐকৰী ৡহেছঃ-
(ক) এজনবিੵ, িয
(i) ৠতেন সংগঠনৰ সদস হয় আৰু বতਐ মােনও সদস ৡহেয়ই
আেছ, অথবা
(ii) ৠতেন সংগঠনৰ সভাত অংশহণ কেৰ, অথবা
(iii) ৠতেন সংগঠনৰ
িযেকােনাএটাতঅিৰহণােযাগায়বাহণকেৰবাএেন সংগঠনৰ উে েশ
অিৰহণা িবচােৰ, অথবা
(iv) ৠতেন সংগঠনক
িযেকােনাধৰেণএেনেবাৰকাযਐকলাপতসহায়কেৰ, ৠতওঁেলাক শাি েযাগ
হ’ব আৰু দুবছৰ পযਐ কাৰাবাস হ’ব পােৰ লগেত জিৰমণাও
ভিৰব লািগব পােৰ; আৰু
(খ) এজনবিੵ, িযএেনসংগঠনৰসদস হয়, বাে ગাই এেন কাযਐ
কেৰ যাৰ াৰা এই সংগঠনৰ িবষয়ব ਜ਼চাৰ কৰা কাযਐত
সহায়ক হয়, যিদ ৠকােনা অনুઝাপিবহীনআেয়া , ৠগালাবাৰুদ, িবে াৰকবাঅনানয বা অ বা পদাথਐ ৰােখ িযেয় বাপক
ংসৰ সৃি কিৰব পােৰ বা িযেকােনা
এেনকাযਐসংঘ੫তকেৰযাৰফলতমানুহৰমৃতু হয়, ৰুতৰভােৱ
আঘাতਜ਼া হয় বা িযেকােনা স ি ৰ যেথ িত হয়, (i)
আৰুযিদেতেন ৱাকাযਐৰ ফলত ৠকােনা বিੵৰ মৃতু হয়, ৠতেনেত ৠতওঁক মৃতু দ বাআজীৱনকাৰাদ ৰ শাি িদব
পােৰ,আৰুজিৰমনাওভিৰবলগীয়া হ’ব পােৰ।
(ii) আনিযেকােনােত, শাি েযাগহ’বকাৰাদ ৰ,যাৰ মাদ ৫
বছৰতৈক কম নহ’ব আৰু এই শাি বৃি ৡহ আজীৱন কাৰাদ
হ’ব পােৰ লগেত জিৰমণাও ভিৰবলগা হ’ব পােৰ।
৬) ওপৰত
উে খকৰাবৱ ােটা২১/০৯/২০০৪ৰপৰাকাযਐকৰীেহাৱাৈকসংেশাধনীৰ
জিৰয়েত সি িৱ কৰা ৡহিছল। উੵিবধানৰওপৰতিনভਐ ৰকিৰেতওঁ
যুিੵ িদিছল ৠয যিদঅৰূপভূ ঞা
(ওপেৰাੵ)আৰু ই দাস(ওপেৰাੵ)ত ਜ਼কাশ কৰা মতামতক
বলৱৎ থািকব িদয়া হয়, ৠতিতয়া অনান িবিভ আইন-
ਜ਼ণয়নসমূহ ਜ਼ভািৱত হ’ব।ৠতওঁআৰুআ ানজনাইেছ ৠয ৰানীফৰ
ৠগাচৰত আদালেত ইয়াৰ পূবਐৰ ৰায়দান এটা ভু লৈক উে খ
কিৰেছ য’ত মূল সতেটা ৠবেলগ আিছল ৠযেন- ছিচেয়ল
ৠডেমাে੫ক পাট অৱ ইি য়া (এছ.িড.এফ.আই.) িনিষ
সংগঠন নািছল।
িবઝচিলিচটৰেজেনেৰেলআমাক এইদেৰ ਜ਼ভািৱত কিৰব িবচািৰেছ
ৠয এবাৰ সংগঠন িনিষ বুিল ৠঘািষত কিৰেল, ১৯৬৭চনৰআইনখনৰ১০নংধাৰাবলৱৎ হ’ব।িবઝছিলিচটৰেজেনেৰেল
ৰানীফ ৠগাচৰৰ িকছুমান
অনুেગদৈলআমাৰদৃি আকষਐণকিৰিছলয'তমতামতিদয়াৈহেছ ৠয যিদও
িপ.এফ.আই.এটাঅৈবধসংগঠন বুিলধিৰেলাৱা হয়,তথািপওএইেটা
িবেবচনা কিৰবলগীয়াআেছেযইয়াৰ সকেলাসদসেক ভােৱ ৠদাষী
বুিল ধিৰব পােৰেনিক। ৠতওঁ আৰু ৡকেছ ৠয
উੵৰায়দােনঅনানিবধানসমূহকਜ਼ভািৱতকৰানািছল িযেহতু
িপ.এফ.আই.িনিষ সংগঠন নািছল,িক অৰূপভূ ঞা (ওপেৰাੵ)
আৰু ই দাস (ওপেৰাੵ)ত িদয়া িস া সমূহৰ িপছত িবচাৰ
আদালত আৰু উઔ নায়ালেয় উੵিস া সমূহৰওপৰতিনভਐ ৰ কিৰ
অপৰাধমূলক মানিসকতাৰ িদশেটাৰ (facet of mens rea)
ওপৰত ৰু আেৰাপ কিৰেছ। আগবেঢ়াৱা যুিੵেটাৰ সাৰাংশ ৡহেছ
ৠয যিদেহ ভাৰত চৰকাৰক পভু ੵ কিৰ ৠতওঁেলােক আদালতত
িনজৰ ি িত আগবঢ়াব পািৰেলেহঁেতন ৠতিতয়া স ৱতঃ িবধানেটাৰ
সীিমত ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত বাখা কিৰব ਜ਼েয়াজন নহ’লেহঁেতন।
৭) অসম ৰাজৰ ৡহ হািজৰ ৠহাৱা িবઝ ৠজ অিধবੵা
জয়দীপ াইভাৰত চৰকােৰ আগবেঢ়াৱা যুিੵৰ সমথਐনজনাই কয়
ৠয যিদ এইধৰণৰ বাখােটা বাহাল থািকব িদয়া হয় ৠতিতয়া
স াসবাদিবয়িপপিৰবআৰুৰাজৰফালৰপৰাস াসবাদ িনয় ণ কৰােটা
ব ত ক੭নহ’ব। ৠতওঁ আৰু ৡকেছ ৠয আইনৰ ਜ਼িয়া অপবৱহােৰ
সাংিবধািনকৈবধতাৰ ওপৰত ਜ਼ভাৱ ৠপলাব ৠনাৱােৰ িবেশষৈক
ৠতিতয়া, ৠযিতয়া ইয়াক ਜ਼তা ান জেনাৱা নহয়।
১০. ভাৰত চৰকাৰৰ ৡহ িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰল ৰিડত মাৰ ডাঙৰীয়াই
যুিੵ আগবঢ়ায় ৠয সংসদীয় আইন এখনৰ ৠকােনা বৱ া ভাৰত চৰকাৰৰ
পৰ অনুপি িতত সীিমতপিৰসৰত বাখা কিৰেল ৰা ৰ াথਐৰ যেথ িত
হ’ব পােৰ, কাৰণ ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তা ৰাৰ বােব আইনখনত
িকছুমান িবধান সি িব কৰা ৡহেছ।
১১. িবઝছিলিচটৰ ৠজেনেৰেল যুিੵ আগবঢ়ায় ৠয দুজনীয়া নায়াধীশৰ
িবচাৰপীেঠ দুেয়াটা ৰায়েত আ া ਜ਼কাশ কৰা কতৃਐ পসমূহ অিধকাৰ িবেধয়কৰ
(Bill of rights) ওপৰত িভি কিৰ গঢ় ৡল উ੭েছ, িযেটা ভাৰতীয়
সংিবধানৰ ১৯ নং অনুেગদৰ পৰা পৃথক।
অনুেગদ ১৯(১)(িচ) এেনধৰণৰ-
"সং া বা সংগঠন গঠন কিৰবৰ বােব ১৯(১)(িচ);"
উੵ অনুেગদেটা ১৯ (৪) নং অনুেગেদ িন িলিখত ধৰেণ
সীমাব কিৰেছ:
১৯(৪)- এই অনুেગদেটাৰ উপ-অনুেગদ (িচ)-ত সি িব ৠকােনা কথাই
িযেকােনা িবদমান আইনৰ কাযਐকলাপক ਜ਼ভািৱত কিৰব ৠনাৱােৰ, ৠযিতয়াৈলেক
ই ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তা বা ৰাজ ৱা শৃংখলা বা ৡনিতকতাৰ
াথਐতউੵ উপ-ধাৰাৰ াৰা ਜ਼দান কৰা অিধকাৰ ਜ਼েয়াগৰ ওপৰত যুিੵসએত
বাধা আেৰাপ কৰাৰ ৠত ৰাজখনক ৠকােনা আইন আেৰাপ কৰাত বাধা
িদব ৠনাৱােৰ।
িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰেল এই কথাত ৰু আেৰাপ কেৰ ৠয
আদালেত এটা ৰু পূণਐ কথা উেপা কিৰেলেয ভাৰতীয় সংিবধানৰ
ৡসেত সংগিত ৰািখ ਜ਼ণয়ন কৰা িবধানসমূহৰ বাখা ক ਜ਼িয়াৰ ৡসেত
িমল ৠনােহাৱা িবেদশী কতৃਐ পৰ ওপৰত আদালেত ব পিৰমােণ িনভਐ ৰ
কিৰিছল।
িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰল আৰু অসম ৰাজৰ ৠজ অিধবੵা
জয়দীপ াই উ াপন কৰা ৰু পূণਐ িবষয়েটা িবেবচনা কিৰ আিম
ভােবা ৠয িবষয়েটা বৃহৎ িবচাৰপীেঠ পৰীা কিৰব লােগ। উপযুੵ
আেদশৰ বােব পડীয়েক ৠগাচৰ স ক য় কাগজ-পসমূহ ভাৰতৰ
মাননীয় মুখ নায়াধীশৰ আগত ৰােখ ৠযন ।“
ৠসই অনুসিৰ িবষয়েটা িতিনজনীয়া নায়াধীশৰ এই িবচাৰপীঠৰ স ুখত
তািলকাভু ੵ কৰা ৡহেছ।
২.৪ িবচাৰপীঠত উ ািপত সংি িবষয়েটা হ’ল ৰাণীফ (উপেৰাੵ) আৰু
অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰাੵ)-ৠগাচৰৰ ৠত িদয়া ৰায়দানসমূহত স੭কভােৱ
িস া ৠলাৱা ৡহেছ ৠন নাই আৰু ইউ.এ.িপ.এ., ১৯৬৭-ৰ অধীনত িনিষ
ৠঘািষত সংগঠনৰ সদসপদৰ উপিৰও“সিয় সদসপদ”ক ਜ਼মাণ কৰাৰ
ਜ਼েয়াজনীয়তা আেছ ৠনিক? এই িবচাৰপীেঠ িবেবচনা কিৰবলগীয়া আন এটা
িবষয় হ'ল ৠয ৰাণীফৰ ৠগাচৰত উে খ কৰা আৰু এই আদালেত স িত িদয়া
বাক াধীনতা স ক য় আেমিৰকাৰ িস া সমূহক ভাৰতৰ সংিবধানৰ অধীনত
উপল বাক াধীনতাৰ অিধকাৰৰ ৠত, িবেশষৈক ভাৰতৰ সংিবধানৰ
১৯(১)(িচ) আৰু ১৯ (৪) নং অনুেગদ িবেবচনা কৰাৰ সময়ত,আ া
ਜ਼কাশ কিৰব পৰা গ’লেহঁেতন ৠনিক ? আন এটা িবেবচনােযাগ ਜ਼ হ’ল-
ভাৰত চৰকাৰক এটা প িহচােপ ਜ਼েয়াগ নকৰাৈক আৰু িবেশষৈক ৠযিতয়া
পূবਐেত উে খ কৰা আইনৰ সাংিবধািনক ৡবধতাক ৡল ਜ਼ উ াপন কৰা ৠহাৱা
নািছল, ৠতেন ৠত ইউ.এিপ.এ. আইন, ১৯৬৭-ৰ ধাৰা ১০(i) সীিমত
ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত বাখা কৰােটা এই আদালতৰ বােব নায়সએত আিছল ৠন?
২.৫ পূবਐেত উে খ কৰা িবষয়সমূহৰ ওপৰত সংি পৰ ৡহ দািখল কৰা
তথসমূহ িবেবচনা কেৰাঁেত ইউ.এ.িপ.এ., ১৯৬৭-ৰ ਜ਼াসিએক বৱ ােবাৰৰ
িবষেয় উে খ কিৰব লািগব, িযেবাৰ িন িলিখত ধৰণৰ:
“ধাৰা ২ – সংઝাসমূহ:
(১)আইনখনত িদয়া সংઝাসমূহ ਜ਼েযাজ হ’ব যিদেহ ৠসইেবাৰ বৱহাৰ
কৰা ਜ਼সংগৰ ওপৰত িভি কিৰ ৠবেলগ ধৰেণ বাখা কৰাৰ ইংিগত বা
ਜ਼েয়াজনীয়তা নাথােক,---
(ক)"সংগঠন" শ েটােৱ বিੵসকল একিত ৡহ গ੭ত ৠহাৱা ৠগাট বা
সং াক বুজায়।
(ট) স াসবাদী কাযਐৰ অথਐ ১৫ নং ধাৰাত িনধਐািৰত ৡহেছআৰু ৠসই
অনুসিৰ স াসবাদ আৰু স াসবাদী অিভধা দুটা বাখা কৰা হ’ব;
(ঠ) স াসবাদী দলৰ অথਐ ৡহেছ স াসবাদী সংগঠনৰ বািহেৰও সংগ੭ত
হওক বা নহওক, স াসবাদী কাযਐ সংঘ੫ত কৰাৰ ৡসেত স িকਐ ত আন
িযেকােনা সংগঠন, (ড) স াসবাদী সংগঠনৰ অথਐ ৡহেছ ৯
[ਜ਼থম অনুসূচী]ত তািলকাভু ੵ
সংগঠন বা তািলকাভু ੵ সংগঠনৰ ৡসেত এেক নােমেৰ কাম কৰা
সংগঠন;
(ঢ) ৠকােনা বিੵ বা সংগঠনৰ ৠত ৠবআইনী কাযਐকলাপৰ অথਐ
হ'ল ৠতেন বিੵ বা সংগঠেন হণ কৰা িযেকােনা কাযਐ (ৠসইয়া ৠকােনা
কাযਐ সংঘ੫ত কিৰেয় হওক বা কিথত বা িলিখত শ ৰ াৰাই হওকবা
ৠকােনা সংেকত বা দৃশমান উপ াপনৰ াৰা বা অন ৠকােনা ধৰেণ
সংঘ੫ত কিৰেয়ই হওক),- -
(i) িযেয় িযেকােনা িভি ত ভাৰতৰ ভূ খ ৰ ৠকােনা অংশৰ
িবলুি বা ভাৰতৰ ভূ খ ৰ ৠকােনা অংশ সংগঠনৰ পৰা িবিગ কৰাৰ
উে শ বা িযেকােনা দাবীক সমথਐন কেৰ, বা িযেয় িযেকােনা বিੵ বা
বিੵৰ ৠগাটক এেন ধৰণৰ িবলুি বা িবিગ তা আিনবৈল উদগিন
িদেয়; অথবা
(ii) িযেয় ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু ভূ খ ৰ অখ তাক অ ীকাৰ
কেৰ, অখ তাৰ ওপৰত ਜ਼ কেৰ, িবিઇত কেৰ বা ভূ খ ৰ অখ তা
িবিઇত কৰােটা যাৰ উে শ; অথবা
(iii) িযেয় ভাৰতৰ িবৰুে অস ি সৃি কেৰ বা ভাৰতৰ
িবৰুে অস ি সৃি কৰােটা যাৰ উে শ;
(ণ) ৠবআইনী সং াৰ অথਐ ৡহেছ িযেকােনা সং া,--
(i) যাৰ উে শ ৡহেছ িযেকােনা ধৰণৰ ৠবআইনী কাযਐকলাপ
কৰা, বা িয বিੵসকলক িযেকােনা ৠবআইনী কাযਐকলাপ কিৰবৈল
উৎসািহত কেৰ বা সহায় কেৰ, বা যাৰ সদসসকেল এেন কাযਐকলাপ
কেৰ; বা
(ii) যাৰ উে শ ৡহেছ এেন ৠকােনা কাযਐকলাপ কৰা, িয
ভাৰতীয় দ িবিধৰ ১৫৩ এ (১৮৬০ চনৰ ৪৫) বা ১৫৩ িব নং
ধাৰাৰ অধীনত দ নীয়, বা িয বিੵসকলক এেনধৰণৰ িযেকােনা
কাযਐকলাপ কিৰবৈল উৎসািহত বা সহায় কেৰ, বা যাৰ সদসসকেল
এেনধৰণৰ কাযਐকলাপ কেৰ:
ধাৰা ৩ – ৠকােনা সং াক অৈবধ বা ৠবাইনী বুিল ৠঘাষণা কৰা
(১) যিদ ৠক ীয় চৰকােৰ ৠকােনা এটা সং াক ৠবআইনী সং া, বা
সং ােটা ৠবআইনী ৡহ পিৰেছ বুিল মত ৠপাষণ কেৰ, ৠতেনহ’ৠল চৰকাৰী
ৰাজপত অিধসূচনাৰ জিৰয়েত এেন সং াক অৈবধ বুিল ৠঘাষণা কিৰব পােৰ।
(২) এেন ਜ਼িতখন অিধসূচনাত িকহৰ িভি ত ইয়াক জািৰ কৰা ৡহেছ
ৠসই িবষেয় আৰু ৠক ীয় চৰকােৰ ਜ਼েয়াজনীয় বুিল িবেবচনা কৰা অনান
িবৱৰণসমূহ উে খ কিৰব লািগব:
এই চতਐ ত ৠয এই উপ-ধাৰাত ৠক ীয় চৰকােৰ ৠকােনা তথ ਜ਼কাশ
কিৰব ৠনাৱািৰব, িযসমূহ তথ ਜ਼কাশ কৰােটা জন াথਐৰ িবৰুে বুিল িবেবচনা
কৰা হয়।
(৩)নায়ািধকৰেণ ধাৰা ৪-ৰ অধীনত এক আেদশৰ জিৰয়েত
ৠঘাষণােটা িনি ত নকৰা পযਐ আৰু এই িনি তকৰণ চৰকাৰী ৠগেজটত ਜ਼কাশ
নকৰা পযਐ সংগঠন এটাক ৠবআইনী ৠঘাষণা কৰা িযেকােনা অিধসূচনা
কাযਐকৰী নহ'ব:
যিদ ৠক ীয় চৰকােৰ মত ৠপাষণ কেৰ ৠয এেন ৠকতেবাৰ পিৰি িত আেছ, িযেবাৰৰ বােব ৠসই চৰকােৰ ৠকােনা সং াক তাৎিণকভােৱ কাযਐকৰী ৠহাৱাৈক
অৈবধ বুিল ৠঘাষণা কৰােটা ਜ਼েয়াজনীয় ৡহ পেৰ, ৠতে িলিখতভােৱ উে খ
কিৰবলগীয়া কাৰণেবাৰৰ বােব িনেদਐশ িদব পােৰ ৠয ৪ নং ধাৰাৰ অধীনত
িদয়া িযেকােনা আেদশ সােপে অিধসূচনাখন চৰকাৰী ৰাজপত ਜ਼কাশ ৠপাৱাৰ
তািৰখৰ পৰা কাযਐকৰী হ'ব।
(৪) এেন ਜ਼িতখন অিধসূচনা চৰকাৰী ৰাজপত ਜ਼কাশ ৠহাৱাৰ উপিৰও
ਜ਼ভািৱত সং ােটাৰ ਜ਼ধান কাযਐালয়(যিদ আেছ) থকা ৰাজখনৰ অ তঃ এখন
ৡদিনক বাতিৰ কাকতত ਜ਼কাশ কৰা হ’ব আৰু ৠক ীয় চৰকােৰ উপযুੵ বুিল
ভবা ধৰেণ এেন সং াত ৠসৱা আগবঢ়াব লািগব আৰু এেন ৠসৱা কাযਐকৰী
কৰাৰ ৠত িন িলিখত সকেলা বা িযেকােনা প িত অনুসৰণ কৰা হ'ব :—
(ক) অিধসূচনাৰ এটা ਜ਼িতিলিপ সং াৰ কাযਐালয়ৰ ৠকােনা এটা িবেশষ
িবভাগৰ (যিদ থােক) ৡসেত সংল কিৰ; বা
(খ) স ৱ হ’ৠল সং াৰ ਜ਼ধান িবষয়ববীয়াসকলক (যিদ
আেছ)অিধসূচনাৰ ਜ਼িতিলিপ ਜ਼দান কিৰ; অথবা
(গ) িযেটা অટলত সাধাৰণেত সং াৰ কাযਐকলাপ চিল থােক, ৠসই
অટলত ৠঢালত চাপৰ মািৰ বা লাউড ীকাৰৰ সহায়ত অিধসূচনাৰ িবষয়ব
ৠঘাষণা কিৰ; অথবা
(ঘ) এেনধৰণৰ অন িনধਐািৰত ধৰেণেৰ।
ধাৰা ৪ – নায়ািধকৰণৰ ਜ਼সংগ -
(১) িয ৠত ৩নং ধাৰাৰ উপ-ধাৰা (১)ৰ অধীনত জািৰ কৰা
অিধসূচনাৰ াৰা ৠকােনা সং াক অৈবধ বুিল ৠঘাষণা কৰা ৡহেছ, ৠতেন ৠত
ৠক ীয় চৰকােৰ উੵ উপ-ধাৰাৰ অধীনত অিধসূচনা ਜ਼কাশৰ তািৰখৰ পৰা
িশ িদনৰ িভতৰত, সং ােটাক ৠবআইনী ৠঘাষণা কৰাৰ পযਐা কাৰণ আেছ
ৠন নাই ৠসই কথা িনণਐয় কৰাৰ উে েশ নায়ািধকৰণৈল জাননীখন ৠਜ਼ৰণ
কিৰব।
(২) উপ-ধাৰা (১)-ৰ অধীনত এটা ਜ਼সংগ ਜ਼া কৰাৰ িপছত, নায়ািধকৰেণ জাননীখনৰ াৰা ਜ਼ভািৱত সং ােটাক এেন জাননী ਜ਼দানৰ
তািৰখৰ পৰা িশ িদনৰ িভতৰত সং ােটাক িকয় অৈবধ ৠঘাষণা কৰা উিচত
নহয় তাৰ কাৰণ দশਐাবৈল িলিখতভােৱ আ ান জনাব লািগব ।
(৩) সং া বা কাযਐালয়ৰ িবষয়া বা সদসসকেল দেশਐাৱা কাৰণেটা
িবেবচনা কৰাৰ িপছত নায়ািধকৰেণ ৯ নং ধাৰাত উে খ কৰা ধৰেণ আৰু
ਜ਼েয়াজনীয় বুিল িবেবচনা কৰা অিধক তথৰ বােব আ ান জেনাৱাৰ
িপছত,ধাৰা ৩-ৰ উপ-ধাৰা (১)ৰ অধীনত অিধসূচনাৰ তািৰখৰ পৰা ছয়
মাহৰ িভতৰত, নায়ািধকৰেণ িস া ল'ব ৠয সংগঠনেটা ৠবআইনী ৠঘাষণা
কৰাৰ ৡবধ কাৰণ আেছ ৠন নাই। তাৰ িপছত নায়ািধকৰেণ িযমান স ৱ
ৠসানকােল এই িস া ৠলাৱাৰ ਜ਼িত লਛਸয় ৰািখ এক উপযুੵ আেদশ জাৰী
কিৰহয় ৠঘাষণােটা িনি ত কিৰব বা ইয়াক বািতল কিৰব, িযেটােৱই ই
উপযুੵ বুিল িবেবচনা কেৰ।
(৪) উপধাৰা (৩)-ৰ অধীনত িদয়া নায়ািধকৰণৰ আেদশ চৰকাৰী
ৰাজপত ਜ਼কাশ কৰা হ’ব।
ধাৰা ৫ – নায়ািধকৰণ –
(১)ਜ਼েয়াজন সােপে "অৈবধ কাযਐকলাপ (ਜ਼িতেৰাধ) নায়ািধকৰণ"
নামৰ নায়ািধকৰণ গঠন কৰাৰ কতৃਐ ৠক ীয় চৰকাৰৰ আৰু এই
নায়ািধকৰণৰ সদস িহচােপ ৠক ীয় চৰকােৰ িনযুিੵ িদয়া এজন বিੵ
থািকব।
অৱেশ, এই বিੵজন উઔ নায়ালয়ৰ নায়াধীশ হ’ব লািগব।
(২) যিদ অ ায়ী অনুপি িতৰ বািহেৰ আন ৠকােনা কাৰণত
নায়ািধকৰণৰ িਜ਼জাইিডং িবষয়াৰ পদ খালী হয়, ৠক ীয় চৰকােৰ এই ধাৰাৰ
িনয়ম অনুসিৰ ৠসই খালী পদ পূৰণৰ বােব এজন নতু ন বিੵ িনেয়াগ কিৰব
আৰু নায়ািধকৰণৰ স ুখত চিল থকা ਜ਼িয়ােবাৰ ৠসই ানৰ পৰা অবাহত
থািকব পােৰ, য'ত খালী পদেটা নতু ন িনযুিੵৰ ৡসেত পূৰণ কৰা হয়।
(৩) ৠক ীয় চৰকােৰ এই আইনৰ অধীনত িনজৰ কাম-কাজ
িন াদনৰ বােব ਜ਼েয়াজন হ’ব পৰা কমਐচাৰীসকলক নায়ািধকৰণক উপল
কেৰাৱাব।
(৪) নায়ািধকৰণৰ ৡসেত জিড়ত সকেলা খৰচ ভাৰতৰ সিટত িনিধৰ
পৰা পিৰেশাধ কৰা হ’ব।
(৫) ৯ নং ধাৰাৰ িবধান সােপে, নায়ািধকৰেণ িনজৰ ৡবঠক
অনুি ত কিৰবলগীয়া ৠকােনা এটা ান বা ানসমূহেক ধিৰ িনজৰ কাম-
কাজেবাৰ স াদন কৰাৰ ফলত উ ৱ ৠহাৱা সকেলা িবষয়েত িনজৰ প িত
িনয় ণ কৰাৰ মতা থািকব।
(৬) এই আইনৰ অধীনত তদ কৰাৰ উে েশ নায়ািধকৰেণ িনে াੵ
িবষয়সমূহৰ স ভਐ ত ৠগাচৰৰ িবচাৰ চলাওঁেত, ৠদৱানী ਜ਼িয়া সংিহতা, ১৯০৮
(১৯০৮ চনৰ ৫ নং)- ৰ অধীনত ৠদৱানী আদালতত ন কৰাৰ সমান
মতা লাভ কিৰব –
(ক) িযেকােনা সাীক মািত অনা আৰু ৠতওঁৰ উপি িত বলবৎ কৰা
আৰু শপতনামাৰ িভি ত ৠতওঁক পৰীা কৰা;
(খ) ਜ਼মাণ িহচােপ ਜ਼ ত কিৰব পৰা িযেকােনা নিথপ বা অনান
সামীৰ উ াৰ কৰা আৰু ਜ਼ ত কৰা;
(গ) শপতনামাৰ িভি ত ਜ਼মাণ হণ কৰা;
(ঘ) িযেকােনা আদালত বা কাযਐালয়ৰ পৰা িযেকােনা ৰাজ ৱা ৠৰকড
ਐ
িবচৰা;
(ঙ) সাীৰ পৰীাৰ বােব িযেকােনা আেয়াগ জািৰ কৰা।
(৭) নায়ািধকৰণত উ ািপত িযেকােনা কাযਐিবিধেকই ভাৰতীয় দ িবিধৰ
(১৮৬০ চনৰ ৪৫) ১৯৩ নং আৰু ২২৮ নং ধাৰাৰ অথਐৰ িভতৰত নািয়ক
কাযਐিবিধ বুিল গণ কৰা হ’ব আৰু ১৯৫ নং ধাৰা আৰু ২
(সংিহতা)-ৰ ১
[অধায় XXVI]-ৰ উে েশ নায়ািধকৰণক ৠদৱানী আদালত বুিল গণ কৰা
হ'ব।
ধাৰা ৬ – পিৰচালনাৰ সময়সীমা আৰু অিধসূচনা বািতল কৰা -
(১) উপ-ধাৰা (২)ৰ িবধান সােপে ধাৰা ৩ৰ অধীনত জািৰ কৰা
অিধসূচনা এখনক যিদ ধাৰা ৪ৰ অধীনত িদয়া আেদশৰ াৰা
নায়ািধকৰেণ িনি ত কেৰ, ৠতে ধাৰা ৩ৰ অধীনত জািৰ কৰা
অিধসূচনাখন কাযਐকৰী ৠহাৱাৰ তািৰখৰ পৰা ১
[পাঁচ বছৰ] সময়ৰ
বােব বলবৎ থািকব।
(২)উপ-ধাৰা (১)ত িযেয়ই উে খ কৰা নহওক িকয়, ধাৰা ৩-ৰ
অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাক িযেকােনা সময়েত বািতল কৰাৰ কতৃਐ
ৠক ীয় চৰকাৰৰ আেছ। এই বািতল হয় িনজা উেদাগত হ’ব পােৰ
নহয় অিধসূচনাৰ াৰা ਜ਼ভািৱত ৠকােনাবাই চৰকাৰৰ ওচৰত আেবদন
দািখল কিৰেল হ’ব পােৰ। ৠসই অিধসূচনাত কৰা ৠঘাষণা নায়ািধকৰেণ
িনি ত কিৰিছল ৠন নাই ৠসয়া ৠকােনা িবচাযਐৰ িবষয় নহয়।
৩) িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰল তু ষাৰ ৠমহতাই আমাক ইউ.এ.িপ.এ. আৰু
ভাৰতৰ সংিবধানৰ অনুেગদ ১৯ (১) আৰু ১৯ (৪) ਜ਼ণয়নৰ পটভূ িমৈল ৡল
ৡগেছ । ৰা ীয় একীকৰণ পিৰষেদ ৰা ীয় একীকৰণ আৰু আટিলককৰণ
স ক য় এখন সিমিত িনযুੵ কৰাৰ িপছত অনুেગদ ১৯ (১) -ৰ অধীনত
সং া গঠন কৰাৰ াধীনতাৰ বিতমক অনুেગদ ১৯ (৪)-ত ভাৰতৰ
সাবਐেভৗম আৰু অখ তাৰ ৰূপত অ ভুਐ ੵ কৰা ৡহিছল বুিল ৠকাৱা ৡহেছ।উੵ
সিমিতখেন ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তাৰ াথਐত যুিੵসংগত বাধা আেৰাপ
কৰাৰ িদশেটা ৠচাৱা-িচতা কিৰব লগীয়া ৡহিছল। ৠকাৱা ৡহেছ ৠয সিমিতৰ পৰা
হণ কৰা পৰামশਐ অনুসিৰ ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তাৰ াথਐত আইন
অনুসিৰ যুিੵসংগত বাধা আেৰাপ কিৰবৈল সংিবধান (ৠষাড়শ সংেশাধনী)
আইন, ১৯৬৩ ਜ਼ণয়ন কৰা ৡহিছল। ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯(১)(িচ) আৰু
১৯(৪) অনুেગদ এেনধৰণৰ :
"সং া বা সংগঠন গঠন কিৰবৰ বােব ১৯(১)(িচ);"
উੵ অনুেગদেটা ১৯ (৪) নং অনুেગেদ িন িলিখত ধৰেণ
সীমাব কিৰেছ:
১৯(৪)- এই অনুেગদেটাৰ উপ-অনুেગদ (িচ)-ত সি িব
ৠকােনা কথাই িযেকােনা িবদমান আইনৰ কাযਐকলাপক ਜ਼ভািৱত কিৰব
ৠনাৱােৰ, ৠযিতয়াৈলেক ই ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তা বা ৰাজ ৱা
শৃংখলা বা ৡনিতকতাৰ াথਐতউੵ উপ-ধাৰাৰ াৰা ਜ਼দান কৰা
অিধকাৰ ਜ਼েয়াগৰ ওপৰত যুিੵসએত বাধা আেৰাপ কৰাৰ ৠত
ৰাজখনক ৠকােনা আইন আেৰাপ কৰাত বাধা িদব ৠনাৱােৰ।"
িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰেল এই কথাত ৰু আেৰাপ কেৰ ৠয
আদালেত এটা ৰু পূণਐ কথা উেপা কিৰেলেয ভাৰতীয় সংিবধানৰ
ৡসেত সংগিত ৰািখ ਜ਼ণয়ন কৰা িবধানসমূহৰ বাখা ক ਜ਼িয়াৰ ৡসেত
িমল ৠনােহাৱা িবেদশী কতৃਐ পৰ ওপৰত আদালেত ব পিৰমােণ িনভਐ ৰ
কিৰিছল।"
ৠকাৱা ৡহেছ ৠয ১৯৬৩ চনৰ আইনৰ বৱ া কাযਐকৰী কৰাৰ
বােবসংসদত ৠবআইনী কাযਐকলাপ (ਜ਼িতেৰাধ) িবেধয়ক উ াপন কৰা
ৡহিছল। ভাৰতৰ অখ তা আৰু সাবਐেভৗম ৰ িবৰুে িনেদਐিশত
কাযਐকলাপৰ ৡসেত ৠমাকািবলা কৰাৰ বােব মতা উপল কৰােটােৱই
ৡহেছ ইউ.এ.িপ.এ.-ৰ মূল উে শ। ৠতওঁ আমাক ਜ਼ াৱনা আৰু
ইউ.এ.িপ.এ. ਜ਼ণয়নৰ উে শ আৰু কাৰণসমূহৈল ৡল ৡগেছ।যুিੵ দেশਐাৱা
ৡহেছ ৠয িযেটা ল আৰু উে শৰ বােব ইউ.এ.িপ.এ. ਜ਼ণয়ন কৰা
ৡহেছ, ৠসই ল আৰু উে শত উপনীত হ’বৈল ধাৰা ১০(এ)(i)-ত
ৠকাৱা ৡহেছ ৠয যিদ ৠকােনাবাই ধাৰা ৩ৰ অধীনত জািৰ কৰা
অিধসূচনাখনৰ াৰা (িযখন অিধসূচনা ৠসই ধাৰাৰ উপ-ধাৰা
(৩)-ৰ অধীনত কাযਐকৰী ৡহেছ) অৈবধ ৠঘাষণা কৰা সং াৰ সদস
ৡহ থােক, ৠতে ৠতেন বিੵক দুবছৰৈলেক কাৰাদ ৰ শাি িদয়া হ’ব, আৰু জিৰমনাও িবহা হ’ব। যুিੵ দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয ৠসেয়েহ ৠযিতয়াৈলেক
ধাৰা ১০(এ)(i) ਜ਼েযাজ ৡহ থািকব, ৠতিতয়াৈলেক এেন সং াৰ সদস
ৡহ থকা বিੵক শাি ਜ਼দান কৰা হ’ব।যুিੵ দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয ধাৰা
১০(এ)(i) –এ আৰু ৠকােনা অপৰাধী মেনাবৃি িনিবচােৰ । ৠকাৱা ৡহেছ
ৠয ধাৰা ৩-ৰ অধীনত অৈবধ ৠঘািষত সং াৰ সদসপদেহ িবচাৰ কৰা
আৰু ৠদাষী সাব কৰাৰ বােব পযਐা ।
এইেটা ৠকাৱা ৡহেছ ৠয ইউ.এ.িপ.এ., ১৯৬৭-ৰ িবধান
অনুসিৰেকােনা সং া/সংঘক ইউ.এ.িপ.এ.-ৰ ধাৰা ৩-ৰ অধীনত অৈবধ
বুিল ৠঘাষণা কৰাৰ পূেবਐ ইউ.এ.িপ.এ.-ৰ অধীনত ਜ਼েয়াজনীয় প িত
অথਐাৎ ইউ.এ.িপ.এ.-ৰ ধাৰা ৩ মািন চলােটা ਜ਼েয়াজনীয়। যুিੵ দেশਐাৱা
ৡহেছ ৠয ইয়াৰ িপছত যিদ ৠকােনা সং া বা সংগঠন ইউ.এ.িপ.এ.-ৰ
ধাৰা ৩ৰ অধীনত ৠবআইনী ৠঘাষণা কৰা হয়, আৰু ৠসই সংঘক
অিধসূচনা ਜ਼কাশৰ তািৰখৰ পৰা ৩০ িদনৰ িভতৰত জািৰ কৰা
অিধসূচনাৰ াৰা ৠবআইনী ৠঘাষণা কৰা হয়, ৠতে ৠক ীয় চৰকােৰ
িবষয়েটা নায়ািধকৰণৈল ৠਜ਼ৰণ কিৰব লািগব, এইদেৰ ৠਜ਼ৰণ কৰাৰ
উে শ ৡহেছ সং ােটাক ৠবআইনী ৠঘাষণা কৰাৰ যেথ কাৰণ আেছ ৠন
নাই ৠসইেটা িনণਐয় কৰা। ধাৰা ৪(২) অনুসিৰ ৪ ৰ উপধাৰা (১)ৰ
অধীনত এটা ਜ਼সংগ ਜ਼া কৰাৰ িপছত নায়ািধকৰেণ জাননীৰ াৰা
ਜ਼ভািৱত সং ােটাক এেন জাননী ਜ਼দান কিৰেল সং ােটাক িকয় অৈবধ
বুিল ৠঘাষণা কৰা নহ’ব িলিখতভােৱ তাৰ কাৰণ ৠদখুৱাবৈল আ ান
জনাব লািগব। ইয়াৰ িপছত সং া, িবষয়ববীয়া বা সদসই দািখল কৰা
িযেকােনা কাৰণ নায়ািধকৰেণ িবেবচনা কিৰবআৰু ই ধাৰা ৯-ত উে খ
কৰা ধৰেণ অনুস ান চলাব আৰু ਜ਼েয়াজন হ’ৠল ৠক ীয় চৰকাৰ বা
ভাৰত চৰকাৰৰ িবষয়ববীয়া বা সদসৰ পৰা অিতিৰੵ তথ িবচািৰব;
তাৰ িপছত নায়ািধকৰেণ িস া ল’ব ৠয সং ােটাক ৠবআইনী ৠঘাষণা
কৰাৰ যেথ কাৰণ আেছ ৠন নাই। িনজৰ তথৰ িভি ত নায়ািধকৰেণ
হয় অিধসূচনাত কৰা ৠঘাষণা িনি ত কিৰব পােৰ, নহয় বািতল কিৰব
পােৰ, িযেটা উপযুੵ বুিল িবেবচনা কেৰ।এইেটা ৠকাৱা ৡহেছ ৠয উপ-
ধাৰা (৩)-ৰ অধীনত নায়ািধকৰণৰ আেদশ চৰকাৰী ৰাজপত ਜ਼কাশ
কিৰব লািগব।
িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰেল যুিੵ আগবঢ়াইিছল ৠয ইউ.এ.িপ.এ.-
ৰ ধাৰা ৩ ৰ পৰা ৬ অনুসিৰ, সং া এটাক "ৠবআইনী" বুিল ৠঘাষণা
কৰােটা ৠকৱল কাযਐবাহী কতৃਐ পৰ াৰা ৠলাৱা িস া ৰ ওপৰত
আধািৰত নহয়।এইেটা ৠকাৱা ৡহেছ ৠয ৠকােনা সং াক "অৈবধ" বুিল
িচি ত কৰােটা এেন এক শিੵশালী আইনী ਜ਼িয়াৰ ফল, য'ত এটা
সাংিবধািনক বৱ াৰ িভতৰত সং ােটােৱ িনজৰ ৠগাচৰ দািখল কৰাৰ
যেথ সুেযাগ পায় আৰু নািয়ক কতৃਐ পক পিতয়ন িনয়াব পােৰ ৠয
ইয়াৰ ল, উে শ আৰু কাযਐকলাপসমূহ আইনী আৰু সংিবধানৰ ৡসেত
িমল আেছ। এইেটা ৠকাৱা ৡহেছ ৠয “ৠকৱল সদসপদ”ক অপৰাধমূলক
কৰাৰ িযেকােনা ਜ਼ ৰ িস া ৠলাৱাৰ সময়ত এেকই ਜ਼ভাৱ ৠপলাব
লািগব।
৪. ৰাণীফ (উপেৰাੵ) আৰু অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰাੵ)ৰ ৠগাচৰত এই
আদালেত কৰা পযਐেবণৰ তাক ধাৰা ১০(এ)(i)ৰ অধীনত
অপৰাধসমূহ ਜ਼মাণ কিৰবৈল িবচাৰ িবভােগ অিভযুੵ বিੵজন ৠয
িনিষ ৠঘািষত সংগঠনৰ “সিয় সদস” িহচােপ অংশহণ কিৰিছল
ৠসই কথাৰ াৰা ৠদখুৱাব লািগব। ৠকাৱা ৡহেছ ৠয অৰূপ ভূ ঞাৰ ৠগাচৰত
আদালেত ৰাণীফ ৠগাচৰৰ পূবਐৰ িস া সমূহ অনুসৰণ কিৰিছল, য’ত
ৠতওঁেলােক বাক াধীনতাৰ ৠত আেমিৰকাৰ মতবাদ িবেবচনা কিৰ
আেমিৰকাত ਜ਼েযাজ বাক াধীনতাৰ ওপৰত উে খ কৰা আেমিৰকাৰ
িস া সমূহ হণ কিৰিছল আৰু অনুসৰণ কিৰিছল। এই আদালেত
ভাৰতৰ ৠত সাংিবধািনক িবধানসমূহ িবেবচনা নকৰাৈক বাক
াধীনতাৰ ৠত আেমিৰকাৰ মতবাদসমূহক, িবেশষৈক সংিবধানৰ
১৯(১)(িচ) আৰু ১৯(৪) অনুেગদক, ৠপানপ য়াৈক অনুসৰণ কৰা
উিচত নািছল আৰু/বা হণ কৰা উিচত নািছল। এই আদালেত বাবুলাল
পাৰােট বনাম মহাৰা ৰাজ [(১৯৬১) ৩ এছ.িচ.আৰ. ৪২৩-ত
ਜ਼কািশত] ৠগাচৰত বাক াধীনতাৰ ৠত আেমিৰকাৰ মতবাদৰ
আমদািন িবেশষভােৱ নাকচ কিৰেছ আৰু দুখন সংিবধান িবচাৰপীঠৰ
ৰায়দানৰ জিৰয়েত িবেশষভােৱ ‘অপৰাধ িনধਐাৰণ’ৰ স ভਐ ত উੵ
আমদািন নাকচ কিৰেছ, িযেবাৰ ৰাণীফ (উপেৰাੵ) আৰু অৰূপ ভূ ঞা
(উপেৰাੵ) ৠগাচৰৰ নািন হণ কৰা িবઝ িবচাৰপীেঠ িবেবচনা কৰা
নাই । িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰেল বাবুলালৰ ৠগাচৰৰ িস া ৰ ২৩ৰ পৰা
২৮ নং দফা আৰু মধু িলমােয় বনাম মহ মািধপিত [ (১৯৭০) ৩
এছ.িচ.িচ. ৭৪৬-ত ਜ਼কািশত] ৠগাচৰৰ িস া ৰ ১৬ আৰু ১৭ নং
দফাৰ ওপৰত ব পিৰমােণ আ া ਜ਼কাশ কিৰেছ।
িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰেল ৠক ীয় কাৰাগাৰৰ অধীক বনাম ড০
ৰাম মেনাহৰ ৠলািহয়া [ (১৯৬০) ২ এছ.িচ.আৰ. ৪২১-ত ਜ਼কািশত
(দফা ৯ ৰ পৰা ১১) ] আৰু পুনৰ, (২০১২) ৫ এছ.িচ.িচ. ১-ত
ਜ਼কািশত ৰামলীলা ময়দান ঘটনাৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰ ৰাজ ৱা আেদশ
আৰু বাক াধীনতাৰ পিৰেਜ਼িতত আেমিৰকাৰ সাংিবধািনক ি িতৰ
ওপৰত আ া ਜ਼কাশ কিৰেছ। এইেটা ৠকাৱা ৡহেছ ৠয পূবਐেত উে খ কৰা
িবষয়েটাত িবেশষভােৱ ল কৰা ৡহেছ ৠয ৠ ংকৰ ৠত উে খ কৰা
আেমিৰকান মতবাদেটা আমদািন বা ਜ਼েয়াগ কিৰব ৠনাৱািৰ। লণীয়
ৠয আমাৰ সংিবধানৰ অধীনত এই অিধকাৰ - বাক াধীনতা িনৰেপ
অিধকাৰ নহয়, বৰટ িনেষধাઝাৰ অধীন। ৠকাৱা আৰু ল কৰা ৡহেছ
ৠয এেনদেৰ আমাৰ সংিবধানৰ অধীনত ি িত পৃথক। এই আদালেত
পূবਐেত উে খ কৰা িস া সমূহত ৠদখা যায় ৠয সংিবধানত সি িব
ৠমৗিলক অিধকাৰক যুিੵসએত সীমাব তাৰ অধীনত িনণਐয় কৰা ৡহেছ, বাক াধীনতা আৰু মত ਜ਼কাশৰ অিধকাৰৰ ওপৰত িকছুমান
ਜ਼িতব কতা িনিদਐ কিৰবৈল ਜ਼ণয়ন কৰা আইনেবাৰ অথਐপূণਐভােৱ আৰু
সাংিবধািনক উে শৰ কথা মনত ৰািখ বাখা কিৰব লািগব।এইেটা
ৠকাৱা ৡহেছ আৰু লগেত ল কৰা ৡহেছ ৠয এেনদেৰ ভাৰতীয় আৰু
আেমিৰকা যুੵৰা ৰ আইনৰ অধীনত আইনৰ ভাষা, ইয়াৰ সা াব
বাখা আৰু ਜ਼েয়াগৰ ৠত এক পাথਐক আেছ।
িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰেল এই কথাও উে খ কিৰেছ ৠয ব বাৰ
এই আদালেত এেন িবষয়ৰ আেমিৰকাৰ মতবাদ আমদািন কিৰবৈল
অ ীকাৰ কিৰিছল। ৠজােচফ ৰুিভলা ৠভলু েনল বনাম ভাৰতীয় িৰজাভਐ
ৠবংক [১৯৬২ Supp (৩) এছ.িচ.আৰ. ৬৩২ (দফা ৫০ আৰু ৭৫)];
এম.িচ. ৠমহতা বনাম ইউিনয়ন অব ইি য়া ( ৰাম – অিলয়াম ৠগছ)
[(১৯৮৭) ১ এছ.িচ.িচ. ৩৯৫ দফা ২৯)]; অেশাক মাৰ ঠা ৰ
বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া [(২০০৮) ৬ এছিচিচ ১ দফা ১৮৮ ৰ
পৰা ১৯০)] আৰু পাথু া বনাম ৠকৰালা ৰাজ [(১৯৭৮) ২ এছিচিচ
১ (দফা ২৩)] -ৠগাচৰত এই আদালতৰ িস া ৰ ওপৰত আ া ਜ਼কাশ
কৰা ৡহেছ।
উপেৰাੵ যুিੵসমূহ উ াপন কিৰ আৰু ওপৰৰ িস া সমূহৰ
ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰ, িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰল ৠমহতাই যুিੵ দশਐাইেছ
ৠয ৠসেয়েহ “ আৰু বতਐ মান িবপদ”[ৠ ংক বনাম আেমিৰকা
যুੵৰা , ২৪৯ ইউ.এচ. ৪৭ (১৯১৯)]আৰু "আস আইনিবহীন কাযਐ"
[ৠে নবাগਐ বনাম ওহাইও, ৩৯৫ ইউ.এচ. ৪৪৪ (১৯৬৯)] –ৰ
আেমিৰকাৰ মতবাদ ভাৰতীয় সাংিবধািনক আইনৰ বােব অিচনাকী।
৪.৫ উি িখত দািখলসমূহ উপ াপন কিৰ ৠকাৱা ৡহেছ ৠয এই
আদালেত বাক াধীনতাৰ ওপৰত আেমিৰকাৰ মতবাদ অনুসৰণ আৰু/বা
িনভਐ ৰ কিৰ ৰাণীফ (উপেৰাੵ) আৰু অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰাੵ) ৠগাচৰত
কৰা পযਐেবণসমূহ বািতল কিৰব পািৰ আৰু আইনী ি িত পুনৰ
সুিনি ত কিৰব পািৰ।
৫. ১৯৬৭ চনৰ ইউ.এ.িপ.এ. আইনখনৰ ধাৰা ১০(এ)(i)ৰ ৡসেত িমল
থকা স াসবাদী আৰু িবিઇতকাৰী কাযਐকলাপ (ਜ਼িতেৰাধ) আইন, ১৯৮৭ৰ ধাৰা ৩(৫)-ৰ সীিমত ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত বাখা কিৰআৰু এই
িবধানৰ এেনদেৰ বাখা কৰা স ভਐ ত এইেটা ল কিৰ ৠয িনিষ
ৠঘািষত সং াৰ ৠকৱল সদসপদ হেণ ৠকােনা বিੵক ৠদাষী সাব
নকেৰ, যিদেহ ৠতওঁ িহংসাৰ আয় নলয় বা মানুহক িহংসা কিৰবৈল
উচটিন িনিদেয় বা িহংসা কিৰবৰ বােব উচটিন িদ ৰাজ ৱা
িবশৃংখলতাৰ সৃি নকেৰ আৰু িনিষ ৠঘািষত সংগঠনৰ সদসপেদ
সংি ৠকােনা বিੵেক অপৰাধী নসজায়, উੵ িবধান বাখা কিৰ
িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰল তু ষাৰ ৠমহতাই দৃঢ়ভােৱ যুিੵ আগবঢ়ায়
ৠয ਜ਼াসিએক বৱ ােবাৰৰ ਜ਼িত ਜ਼তা ানৰ অভাৱত, িবেশষৈক
ইউ.এ.িপ.এ., ১৯৬৭-ৰ ধাৰা ১০(এ)(i) –ৰ ৠত, এেনধৰণৰ
সীিমত ਜ਼ােয়ািগক ৰূপৰ বাখা কৰাৰ অনুমিত িদয়া ৠহাৱা নাই। আমাৰ
স ুখত এইেটা উপ াপন কৰা ৡহেছ ৠয ৰাণীফ (উপেৰাੵ) ৠগাচৰত [
িযেটা ৠগাচৰৰ ৰায় পৰৱত সময়ত অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰাੵ) আৰু ই
দাস বনাম অসম ৰাজ, (২০১১) ৩ এছ.িচ.িচ. ৩৮০ -ত ਜ਼কািশত, অনুসৰণ কৰা ৡহেছ ] এই আদালেত জািমন আেবদন িবেবচনা কিৰ
আিছল আৰু ইউ.এ.িপ.এ. আইনৰ ধাৰা ১০(এ)(i)ৰ সাংিবধািনক
ৡবধতাক ਜ਼তা ান জেনাৱা ৠহাৱা নািছল।
৫.১ িবઝ চিলিচটৰ ৠজেনেৰেল সুমিণয়াম ামী আৰু অনান বনাম
ৰাজু (জুেভনাইল জাি চ ব'ড
ਐ ৰ সদস আৰু আন এজনৰ জিৰয়েত)-
ৠগাচৰত, [(২০১৪) ৮ এছ.িচ.িচ. ৩৯০-ত ਜ਼কািশত] ৠকিতয়া
ৠকােনািবধানৰ সীিমত ਜ਼ােয়ািগক ৰূপৰ বাখা কৰাৰ মতা বৱহাৰ
কিৰব পািৰ ৠসই িবষেয় বাখা কৰা ৡহেছ।উੵ ৰায়দানৰ ৫৯-ৰ পৰা
৬২ নং দফাৰ ওপৰত আ া ਜ਼কাশ কৰা ৡহেছ।যুিੵ দেশਐাৱাৈহেছ ৠয
ৠযিতয়া ইউ.এ.িপ.এ. আইনৰ ধাৰা ১০(এ)(i)ৰ ভাষা আৰু
ৠপানপ য়া হয়, আৰু ইউ.এ.িপ.এ. আইনখন ਜ਼ণয়ন কৰা উে শৰ
লগেত িবিধৰ আৰু আিৰক অথਐ িবেবচনা কৰা হয়, আৰু ৠকােনা
সাংিবধািনক ਜ਼তা ানৰ অভাৱত, এই আদালতৰ উੵ আইনখনক
সীিমত পিৰসৰৰ ਜ਼েয়ািগক ৠ স েকਐ বাখা আগবঢ়াব ৠনাৱােৰ।
যুিੵ দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয সাংিবধািনক ਜ਼তা ানৰ অভাৱত ইউ.এ.িপ.এ.
আইনৰ ১০ নং ধাৰাক সীিমত ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত বাখা কৰাৰকৰাৰ
ৠকােনা সুেযাগ নািছল।
৬. িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰল তু ষাৰ ৠমহতাই উ াপন কৰা যুিੵসমূহক
অসম ৰাজক ਜ਼িতিনিধ কৰা ৠজ অিধবੵা িবনয় নভােৰই সমথਐন
কৰাৰ উপিৰও নভােৰই এইেটাও আঙুিলয়াই িদেয় ৠয ইউ.এ.িপ.এ.ৰ
িবিধৰ অধীনত ৠকােনা সং াৰ সকেলা সদসেক এই সং াক অৈবধ
বুিল ৠঘাষণা কৰাৰ িবষেয় অৱগত কৰােটা িনি ত কৰাৰ বােব সকেলা
ਜ਼েচ া চেলাৱা হয়।
ইয়াৰ উপিৰও ৠকাৱা ৡহেছ ৠয ১০ নং ধাৰাত বৱ ত ভাষােটা
বতਐ মানৰ ৠਜ਼াপটত অিত উে খেযাগ। ইয়াত উে খ কৰা ৡহেছ ৠয
“যিদ ৠকােনা সং াক ধাৰা ৩-ৰ অধীনত অিধসূচনাৰ জিৰয়েত অৈবধ
ৠঘাষণা কৰা হয়, ৠসই অিধসূচনা ৠসই ধাৰােটাৰ উপ-ধাৰা (৩)ৰ
অধীনত কাযਐকৰী ৡহেছ“। যুিੵ দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয উপধাৰা (৩)
অনুসিৰ ধাৰা ৩ৰ অধীনত অিধসূচনা কাযਐকৰী ৠহাৱাৰ িপছতেহ ধাৰা
৩ৰ ি তীয় অংশ ਜ਼েযাজহয়।যুিੵ দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয যিদ ৠকােনা বিੵ
সং াৰ সদস আিছল, ৠঘাষণাৰ িপছত আৰু ৠতওঁ সদস ৡহ নাথািকব, ৠতে ৠসই পিৰি িত ১০ নং ধাৰাত নপেৰ। এই ধাৰােটাৰ উে শ হ'ল
ৠকােনা বিੵেয় ৠকৱল অৈবধ বুিল ৠঘাষণা কৰাৰ িদনাই সংঘৰ সদস
হ'ব নালােগ, ৠঘাষণা কৰাৰ িপছেতা সদস ৡহ থািকব লািগব।যুিੵ
দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয, গিতেক, িযেকােনা সদসই বা সং াৰ সদস হ’ব
িবচৰাসকলৰ বােব এইেটা ઝাত ৠয সং ােটাক ৠবআইনী বুিল ৠঘাষণা
কৰা ৡহেছ। যিদ তথািপও ৠতওঁেলােক ইয়াৰ সদস ৠহাৱাৰ ইગা ਜ਼কাশ
কেৰ, ৠতে ই এক আৰু ইગাকৃ ত অিভਜ਼ায় ਜ਼দশਐন কেৰ আৰু
ইউ.এ.িপ.এ. আইনৰ ধাৰা ১০ অনুসিৰ, এেন ৠবআইনী সং াৰ সদস
ৠহাৱােটা শাি েযাগ।
এই যুিੵও দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয ইউ.এ.িপ.এ. আইন, ১৯৬৭ৰ ৩৮
নং ধাৰা অনুসিৰ যিদ ৠকােনা বিੵেয় স াসবাদী সংগঠনৰ কাযਐকলাপ
আ ৱাই িনয়াৰ উে েশেৰ ৠকােনা স াসবাদী সংগঠনৰ ৡসেত জিড়ত ৡহ
থােক বা ইয়াৰ ৡসেত জিড়ত বুিল দাবী কেৰ, ৠতে ৠতওঁেলােক
স াসবাদী সংগঠনৰ সদসপদ স ক য় অপৰাধ কেৰ। যুিੵ দেশਐাৱা
ৡহেছ ৠয এটা স াসবাদী সংগঠনৰ বােব ৠকৱল সদস ৠহাৱােটােৱই
যেথ নহয়; ইয়াৰ কাযਐকলাপক আ ৱাই িনয়াৰ উে েশেৰও কাম কিৰব
লােগ, িক ১০ নং ধাৰাৰ অধীনত ৠবআইনী সংগঠনৰ ৠত এেন
নহয়।
যুিੵ দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয ১০ নং ধাৰাৰ অধীনত থকা িবধানসমূহ-
িযেবােৰ ৠকৱল ৠবআইনী সংগঠনৰ সদসপদক শাি ਜ਼দান কেৰ আৰু
৩৮ নং ধাৰাৰ অধীনত থকা িবধানসমূহৰ, িযেবােৰ স াসবাদী
সংগঠনৰ ৡসেত থকা িনি য় সদসপদৰ শাি ਜ਼দান নকেৰ, -মাজত
ਜ਼েভদ আেছ। এইেটা উে খ কৰা ৡহেছ ৠয ইয়াৰ কাৰণেটা হ’ল
ইিতমেধ ৩ নং ধাৰাত উে খ কৰা কেঠাৰতা ১০ নং ধাৰাত সি িব
কৰা ৡহ ৡগেছ, আনহােত ৩ নং ধাৰাত উে খ কৰা কেঠাৰতািখিন ৩৮
নং ধাৰাত সি িব কৰা ৠহাৱা নাই। ৩৮ নং ধাৰােটা এক আেৰািপত
আইনৰ ਜ਼িয়া, য’ত এটা সং াৰ নাম অনুসূচীত অ ভুਐ ੵ কৰােটা যুੵ
ৡহ আেছ।যুিੵ দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয আপুিন স াসবাদী সংগঠন এটাৰ সদস
হ'ৠলও, যিদেহ আপুিন সদস ৠহাৱাৰ সময়ত স াসবাদী সংগঠনেটা
স াসবাদী সংগঠন ৠঘািষত ৠহাৱা নািছল আৰু আপুিন ইয়াৰ কাম-
কাজত অংশহণ কৰা নািছল, ৠতেন ৠত ধাৰা ৩৮-এ আেপানাক
সুেযাগ ਜ਼দান কেৰ ।
ৠকাৱা ৡহেছ ৠয সংযুੵ মুিੵ বািহনী অসম (ULFA)-ক সমেয়
সমেয় ৠবআইনী সংগঠন িহচােপ ৠঘাষণা কৰা ৡহেছ।
িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰল তু ষাৰ ৠমহতা আৰু অসম ৰাজক
ਜ਼িতিনিধ কৰা িবઝ ৠজ অিধবੵা িবনয় নাভােৰ ৰাণীফ, অৰূপ
ভূ ঞা, ই দাসৰ ৠগাচৰত পূবਐৰ িস া পুনৰ িবেবচনা কিৰবৈল
আদালতক অনুেৰাধ জনাইেছ। পূবਐৰ এই িস া সমূেহ ৰায় িদিছল ৠয
িনিষ ৠঘািষত সংগঠনৰ সদসপদ থকােটােৱ ৠকােনা বিੵক ৠদাষী
সাব নকেৰ, যিদেহ ৠতওঁ িহংসাত িল নহয়, িহংসাৰ বােব উচটিন
িনিদেয় বা িহংসাৰ জিৰয়েত জনশাি িবিઇত কৰাৰ কাম নকেৰ।
অিধবੵাসকেল যুিੵ আগবঢ়ায় ৠয এেন পূবਐৰ িস া সমূহক ভাল আইন
বুিল গণ কৰা উিচত নহয় কাৰণ ৠতওঁেলাকৰ মেত ইউ.এ.িপ.এ. আইন, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০(এ)(i)ত এটা িনিদਐ বৱ া আেছ, িযেটাৰ
সাংিবধািনকতাৰ বােব ਜ਼তা ান জেনাৱা ৠহাৱা নাই। ৠতওঁেলােক এইেটাও
দৃঢ়তােৰ কয় ৠয, এই িবধান িযেয়ই নহওক িকয়, আদালেত
ইউ.এ.িপ.এ. আইন, ১৯৬৭ ਜ਼ণয়নৰ আঁৰৰ সামিক ল আৰু
উে শৰ ওপৰত িভি কিৰ ৠগাচৰেটাৰ পুনৰ মূলায়ন কিৰব লােগ।
৭) আেবদনকাৰী- িপপলছ ইউিনয়ন ফৰ ৠডম’ৠ੫ক ৰাইটছৰ ৡহ
হািজৰ ৠহাৱা িবઝ ৠজ অিধবੵা সડয় পািৰেখ ই দাস
(উপেৰাੵ)- ৠগাচৰত এই আদালতৰ পৰৱত িস া ৰ ওপৰত ব
পিৰমােণ আ া ਜ਼কাশ কিৰেছ । যুিੵ দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয উੵ িস া ত
ৰাণীফ (উপেৰাੵ) আৰু অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰাੵ)ৰ ৠগাচৰত এই
আদালতৰ িস া সমূহ মািন চলাৰ িপছত এই আদালেত টাডা আইন, ১৯৮৭ৰ ধাৰা ৩(৫) আৰু ইউএিপএ আইন, ১৯৬৭-ৰ ধাৰা
১০(এ)(i) -ৰ, িযেকইটা ধাৰা সংিবধানৰ ১৪, ১৯ আৰু ২১
অনুেગদৰ ৡসেত সামડসপূণਐ, স੭ক বাখা কিৰেছ । যুিੵ দেশਐাৱা ৡহেছ
ৠয ই দাসৰ ৠগাচৰত (উপেৰাੵ) এই আদালেত িনে াੵ ধৰেণ
পযਐেবণ কিৰেছ আৰু ৰায় িদেছ:
(ক) িবিধগত িবধানসমূহ পৃথকৈক বাখা কিৰব ৠনাৱািৰ, এই
িবধানসমূহক আমাৰ সংিবধােন িনি ত কৰা ৠমৗিলক অিধকাৰেবাৰৰ
ৡসেত সংগিত ৰািখেহ বাখা কিৰব লািগব।
(খ) সংিবধানখেনই ৠদশৰ সেবਐাઔ আইন আৰু ৠকােনা িবিধেয়ই ইয়াক
উলংঘা কিৰব ৠনাৱােৰ। যিদ এেন ৠকােনা িবিধ আেছ, িয িবিধেয়
ইয়াক উলংঘা কৰা ৠযন ৠবাধ হয়, আিম হয় ইয়াক অসাংিবধািনক
বুিল ৠঘাষণা কিৰব পােৰা, নহয় আিম ইয়াক সাংিবধািনক কিৰ তু িলবৈল
সীিমত ਜ਼ােযািগক ৰূপত বাখা কিৰব পােৰা।
(গ) যিদ ৠমৗিলক অিধকাৰ থকা ৠকােনা সংিবধান নাথািকলেহঁেতন, ৠতে অৱেশই টাডাৰ ধাৰা ৩(৫) বা ৠবআইনী কাযਐকলাপ
(ਜ਼িতেৰাধ) আইনৰ ধাৰা ১০-ক এটা সাধাৰণ আৰু আিৰক অথਐ
িদব পৰা গ’লেহেতন। িক িযেহতু আমাৰ ৠদশত গণত আৰু ৠমৗিলক
অিধকাৰৰ বৱ া কৰা সংিবধান আেছ, গিতেক আিম এই িবিধগত
িবধানসমূহক এেন অথਐ িদব ৠনাৱােৰা, িযেয় এই িবধানসমূহক
অসাংিবধািনক কিৰ তু িলব।
৭.১ দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয ই দাসৰ ৠগাচৰত (উপেৰাੵ) এই আদালেত
সংিবধানৰ ৡসেত সংগিত ৰািখবৈল টাডা আৰু ইউএিপএৰ ਜ਼াসংিগক
িবধানসমূহ বাখা কিৰেছ।
৭.২ আৰু দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয সংিবধানৰ ৡসেত সামડসপূণਐ কিৰ তু িলবৈল এই
আদালেত ৠকইবাবােৰা িবধানসমূহ বাখা কিৰেছ আৰু আনিক
িবধানসমূহ অসাংিবধািনকতাৰ পৰা ৰা কিৰবৈল সীিমত ਜ਼ােয়ািগক
ৰূপত বাখা কিৰেছ।দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয িপপলছ ইউিনয়ন ফৰ িচিভল
িলবা੫
ਐ জ বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া, (২০০৪) ৯ এছিচিচ ৫৮০ (দফা
৪৮ আৰু ৪৯)ৰ ৠগাচৰত এই আদালেত িবিধখনক অসাংিবধািনকতাৰ
পৰা ৰা কিৰবৈল “অপৰাধ ਜ਼ৱনতা” বাখা কিৰেছ।
৭.৩ দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয জৰাট ৰাজ বনাম শামলাল ৠমাহনলাল ৠচাি, ১৯৬৫ (২)এছিচআৰ ৪৫৭ ৠগাচৰত এই আদালেত ৠফৗ.কা.আ.ৰধাৰা ৯৪
বাখা কিৰিছল অিভযুੵ বিੵসকলক ইয়াৰ পিৰসৰৰ পৰা আতৰত
ৰািখবৈল।দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয শামলাল ৠমাহনলাল ৠচাি (উপেৰাੵ) উઔ
নায়ালয়ৰ িস া ৰ িবৰূে এ੫িবেশষ অনুমিত আেবদন আিছল আৰু
ভাৰতযুੵৰাজ ৠসই ৠগাচৰত প নািছল।
৭.৪ সડয় পািৰখ, িবઝ ৠজ অিধবੵাই (১৯৮৩) ১এছিছিছ ১৪৭
(দফা ২৫)ত ਜ਼কািশতসડীৱ কক ৠমনুেফকচািৰং ৠকা ানী বনাম
ৠমছাছ
ਐ ভাৰত িকং ৠকাল িলিমেটডৠগাচৰতএই আদালতৰ িস া ৰ
ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰ ভাৰত যুੵৰাজৰ ৡহ দশਐাইেছ ৠয ভাৰত যুੵৰাজৰ
নািন ৠনােলাৱাৈক এই আদালেত ইউএিপএ আইন, ১৯৬৭ৰ ধাৰা
১০(ক)(i) অথবা੫এিডএআইন, ১৯৮৭ৰ ধাৰা ৩(৫)কসীিমত
ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত বাখা কিৰব নালািগিছলআৰু/বা কিৰব পৰা
নািছল।দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয উੵ িস া ত এই আদালেত মত ৠপাষন কেৰ
ৠয “ৠকােনােৱ সংসদৰ ৡহ মাত মািতব ৠনাৱােৰ আৰু সংসদ ৠকিতয়াও
আদালতৰ ওপৰত নহয়।” ইয়াৰ উপিৰও মত ৠপাষণ কেৰ “সংসেদ িয
ক’ব িবচািৰেছ ৠসয়া ৠকাৱাৰ িপছত সংসেদ িয ক’ব িবচািৰিছল ৠসয়া
ৠকৱল আদালেতেহ ক’ব পােৰ, আন ৠকােনােৱই ৠনাৱােৰ।” ইয়াৰ
উপিৰও মত ৠপাষন কৰা হয় “এবাৰ ৠকােনা িবিধ সংসদ ভৱনৰ পৰা
ওলাই গ’ৠল আদালত ৡহেছ একমা স੭ক ক িয সংসদক বাখা
কিৰব পােৰ আৰু আদালেত িবিধৰ ভাষা আৰু অনান ਜ਼েয়াজনীয়িদশ
সমূহৰ সং ত এেন কাম কিৰব।” দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয ইউএিপএ আইনৰ
ধাৰা ১০(ক)(i)আৰু ੫এিডএ আইনৰ ধাৰা ৩(৫) সীিমত ਜ਼ােয়ািগক
ৰূপত বাখা কেৰােত এই আদালেত সংিবধানৰ ১৪, ১৯ আৰু ২১ নং
অনুেગদৰ আেলাকত িবিধগত িবধানসমূহৰ বাখা কিৰেছ।দেশਐাৱা ৡহেছ
ৠয ਜ਼াসংিগকৰায়ত স੭কভােব মত ৠপাষন কৰা ৡহেছ ৠয “িনিষ
সংগঠনৰ ৠকৱল সদসপেদ ৠকােনা বিੵক অপৰাধী কিৰ তু িলব
ৠনাৱািৰব যিদেহ ৠতওঁ িহংসাৰ আয় ৠলাৱা নাই বা মানুহক িহংসাৰ
ਜ਼িত উচটিন িনিদেয় বা িহংসাৰ বােব উচটিন িদ ৰাজ ৱা িবশৃংখলতাৰ
সৃি নকেৰ।”
৭.৫ এিতয়া িযমানদূৰৈলেক তু ষাৰ ৠমহতা, িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰেল
দশਐাইেছ ৠয ৰানীফ (উপেৰাੵ) আৰু অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰাੵ)ৰ িস া
লওঁেত এই আদালেত আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ ৰায়দানৰ ওপৰত
িনভਐ ৰ কৰা উিচত নািছল, সડয় পািৰখ, িবઝ ৠজ অিধবੵাই
দশਐাইেছ ৠয ৠয়া িসংঘল বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া, (২০১৫) ৫
এছিচিচ ১ ৠগাচৰত এই আদালেত ৰায় িদেছ ৠয ভাৰতত আইনী ি িত
ৠবেলগ নহয়।েতওঁ ৠয়া িসংঘল (উপেৰাੵ)ৠগাচৰত ৪১ নং দফাত
কৰা পযਐেবণৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰেছ।
৭.৬ দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয অনুেગদ ১৯(২)ৰ অধীনত থকা িনেষধাઝাসমূহ
স ূণਐ বুিল একমত ৡহ ৠশহতীয়াৈক ৠকৗশল িকেশাৰ বনাম উ ৰ ਜ਼েদশ
ৰাজআৰু অনান, ২০২৩ এছিচিচ অনলাইন এছিচ ৬ৠগাচৰত ৠয়া
িসংঘাল (উপেৰাੵ) ৠগাচৰত এই আদালতৰ িস া কসংিবধান
িবচাৰপীঠৰ এজন মাননীয় নায়াধীেশ িবেবচনা কিৰছ আৰু তাৰ ওপৰত
িনভਐ ৰ কিৰেছ।
৭.৭ আেবদনকাৰীৰ ৡহ হািজৰ ৠহাৱা িবઝ ৠজ অিধবੵা সડয় পািৰেখ
আৰু দশਐাইেছ ৠয ৠয়া িসংঘল (উপেৰাੵ) ৡহেছ ভাৰতীয় নিজৰৰ এক
অখ ৠৰখাৰ িশখৰ যত উে খ কৰা ৡহেছ ৠয ভাষণ বা সংঘক বাধা
বা শাি ਜ਼দান কিৰব পািৰ যিদেহ, ভাষণ বা সংঘই ‘ৰাজ ৱা শাি শৃংখলা’, ‘ভাৰতৰ সাবਐেভৗম
আৰু অখ তা’, ‘ৰা ৰ িনৰাপ া’, বা ১৯ নং অনুেગদৰ অধীনত
িনেষধাઝাৰ আন ৠকােনা এটা িভি ত িবিઇত কৰাৰ ‘উে শ’ বা
‘ਜ਼ৱণতা’ আেছ; আৰু
ভাষণ বা সংঘ আৰু ‘ৰাজ ৱা শাি শৃংখলা’, ‘ভাৰতৰ
সাবਐেভৗম আৰু অখ তা’ বা ‘ৰা ৰ িনৰাপ া’ৰ ওপৰত
‘উে শপূণਐ’ বা স াৱ ਜ਼ভাৱৰ মাজত স কਐ ওচৰা-ওচৰীআৰু
ইয়াৰ স কਐ ৰ শৃংখলত সংেযাগ “দূৰগামী, কা িনক বা
সমসাজনক বা অিত দূৈৰৰ নহয়।”
৭.৮ পািৰখ, িবઝ ৠজ অিধবੵাই িনহােৰ ু দ মজুমদাৰ বনাম দা
িকং এে ৰৰ ১৯৪২ এফ.িচ.আৰ. ৩৮ৠগাচৰত ৠফডােৰল আদালেত কৰা
মতামতৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰেছ ৠয “অিভেযাগ কৰা কাযਐ বা
কথােবােৰ হয় িবশৃংখলতাৰ বােব উচটিন িদব লািগব নহয় এেনধৰণৰ
হ’ব লািগব যােত যুিੵবাদী মানুহক স কিৰব পােৰ ৠয ৠতওঁেলাকৰ
উে শ বা ਜ਼ৱণতা ৠসইেটােৱই।” দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয উੵ িস া েটা
ৠকদাৰ নাথ বনাম িবহাৰ ৰাজ, এআইআৰ ১৯৬২ এছিচ ৯৫৫
ৠগাচৰত এই আদালেত হণ কিৰেছ।েতওঁ ৠকদাৰ নাথৰ
(উপেৰাੵ)ৠগাচৰৰ ৰায়ৰ ২৬ নং দফাত কৰা পযਐেবণৰ ওপৰত
িনভਐ ৰ কিৰেছ।
৭.৯ ইয়াৰ উপিৰও দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয িবহাৰ ৰাজ বনাম ৡশলাবালা ৠদৱী, এ
আই আৰ ১৯৫২ এছ িচ ৩২৯ ৠগাচৰত এই আদালেত দৃঢ়তােৰ ৡকেছ ৠয
আইনসমূহ অনুেગদ ১৯(২)ৰ অধীনতথকাবাক াধীনতাক বাধা িদয়া
িশতানসমূহ অধীনত থকােটা যেথ নহয়, িক ইয়াৰ ৡসেত ঘিন
সংেযােগা থািকব লািগব। পাটনা উઔ নায়ালেয় ল কিৰিছল ৠয
িযখন পাে টৰ ৠক ীয় িবষয়ব আিছল “ৰੵাੵ িব ৱ অনা আৰু
বতਐ মানৰ বৱ া স ূণਐৰূেপ সলিন কৰা”, “শ বা িচন বা দৃশমান
উপ াপন িযেয় উচটিন িদেয়বা উৎসািহত কেৰবাহতা বািহংসাৰ ৡসেত
জিড়ত িযেকােনা িচনাੵকৰণেযাগ অপৰাধ সংঘ੫ত কিৰবৈল উচটিন
িদেয় বা উৎসািহত কৰাৰ ਜ਼ৱণতা থােক” লৰ লগত সংঘাত
কেৰ।দেশਐাৱা ৡহেছ এই আদালেত অৱেশ এই মত ৠপাষন কিৰেছ ৠয
পাে টত বৱ ত ধৰণৰ অলংকািৰকতাক নাযভােৱ িনিষ কিৰবৈল
হ’ৠল ৰা ই/চৰকােৰ ਜ਼িত া কিৰব লািগব ৠয ইয়াক উে িজত ৠগাট বা
এেন অনান বিতমী পিৰি িতৰ ਜ਼িত উে শ কৰা ৡহেছ।
৭.১০ সડয় পািৰখ, িবઝ ৠজ অিধবੵাইএছ ৰঙাৰাজন বনাম িপ
জগজীৱন ৰাম আৰু অনান (১৯৮৯) ২ এছিচিচ ৫৭৪,ৠগাচৰৰৰায়ৰ
৪৫ নং অনুেગদত কৰা পযਐেবণৰ ওপৰত দৃঢ়তােৰ িনভਐ ৰ কিৰেছ, যাক তলত উে খ কৰা ৡহেছঃ
“৪৫. .... বাক াধীনতাৰ াথਐ আৰু িবেশষ াথਐৰ মাজত
সঁচাৈকেয় সংগিত থািকব লািগব। িক আিম ৠকৱল াথਐ দুটাৰ
ভাৰসাম ৰা কিৰব ৠনাৱােৰা ৠযন ইহঁতৰ ৰু সমান।আমাৰ
বাক াধীনতাৰ দায়ব তাই িবচােৰ ৠয াধীনতাক অনুমিত িদ
সৃি ৠহাৱা পিৰি িতসমূহ ৠহঁচা ਜ਼েয়াগ নকৰাৈলেক আৰু স দায়ৰ
াথਐ িবপ ৠনােহাৱাৈলেক ইয়াক দমন কিৰব ৠনাৱািৰ। সা াৱ
িবপদ অনুমািনক বা দূৈৰৰ হ’ব নালােগ। ইয়াৰ অিভবিੵেটাৰ
ৡসেত ঘিন আৰু ਜ਼ত স কਐ থািকব লািগব। মত ਜ਼কাশ
জন াথਐৰ বােব অ িনਐিহতভােৱ িবপদজনক হ’ব লািগব। অথਐাৎ
অিভবিੵেটা িবচৰািয়ােটাৰ ৡসেত “বাৰুদৰ নলতিফিৰએ੫”ৰ
সমতু লৰ অিবেગদভােৱ থািকব লািগব।
৭.১১ আৰু দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয অ.ৠক. ৠঘাষ বনাম ই.এ. ৠজােচফ, এআইআৰ ১৯৬৩ ৮১২, ৠগাছৰত এই আদালেত ১৯ নং
অনুেગদৰ দফা (৪)ত ‘ৰাজ ৱা বৱ া’ শ েটাৰ পিৰসৰ
িবেবচনা কিৰিছল, িযেয় সংগঠনৰ াধীনতাৰ অিধকাৰৰ ওপৰত
যুিੵসংগত বাধা আেৰাপ কৰাৰ অনুমিত িদেয়। দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয
এই আদালেত মত ৠপাষণকিৰিছল ৠয “‘ৰাজ ৱা শৃংখলা’ শ েটা
আনিক দফা (২)ৠতা ৠদখা যায়, িযেয় অনান িবষয়ৰ লগেত
ৰা আৰু ৰাজ ৱা শৃংখলাৰ িনৰাপ াক বুজায়। (২) আৰু (৪)
দুেয়াটা দফােত উੵ শ েবাৰৰ অথਐ এেক হ’ব লািগব।”ইয়াৰ
উপিৰও মত ৠপাষণ কৰা ৡহিছল ৠয “.......এটা িনেষধাઝাক
ৰাজ ৱা বৱ াৰ াথਐত বুিল ক’ব পািৰ যিদেহ িনেষধাઝা আৰু
ৰাজ ৱা বৱ াৰ মাজৰ সংেযাগ ঘিন আৰু ਜ਼ত হয়।
িনেষধাઝা আৰু ৰাজ ৱা শৃংখলাৰ মাজত পেৰা বা দূৈৰৰ বা
অবা ৱ সংেযাগ “ৰাজ ৱা শৃংখলাৰ াথਐত” এই অিভবিੵৰ
পিৰসৰৰ িভতৰত নপিৰব।
৭.১২ ইয়াৰ উপিৰও দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয বলৱ িসং বনাম পડাৱ ৰাজ, (১৯৯৫) ৩ এছিচিচ ২১৪ ৠগাচৰত এই আদালেত িথৰাংকেৰ ৠয ৠকৱল
য’ত িলিখত বা কিথত শ ই ৰাজ ৱা িবশৃংখলতাৰ সৃি কৰাৰ ਜ਼ৱণতা
বা উে শ থােক বা আইন-শৃংখলাৰ িবিঘিন বা জনসাধাৰণৰ শাি
ਜ਼ভািৱত কেৰ, এেন কাযਐকলাপ ৠৰাধ কিৰবৈল আইেন হ েপ কৰােটা
ਜ਼েয়াজন।দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয ইয়াৰ উপিৰওমত ৠপাষণ কৰা ৡহেছ ৠয
িবশৃংখলতা সৃি কৰা বা মানুহক িহংসাৰ বােব উচটিন িদয়াৰ
উে শেটােৱই ৡহেছ ভাঃদঃিবঃ ৰ ধাৰা ১৫৩-এ অপিৰহাযਐ উপাদান আৰু
ইয়াত সফল হবৈল হেল অিভেযাগকাৰী পই অপৰাধ কৰাৰ
মানিসকতাৰ অি ਜ਼মান কিৰব লািগব।
৭.১৩ ইয়াৰ উপিৰও দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয কত
ਐ াৰ িসং বনাম পડাৱ ৰাজ, (১৯৯৪) ৩ এছিচিচ ৫৬৯ ৠগাচৰত এই আদালেত তলত িদয়া ধৰেণ মত
ৠপাষণ কিৰিছলঃ i) অপৰাধ কৰাৰ মানিসকতা অপৰাধৰ এক অপিৰহাযਐ উপাদান; ii) অ িবধােন িনৰীহ বিੵক অিভযুੵ কিৰব পােৰ; আৰু iii) অপৰাধ কৰাৰ মানিসকতা ੫এিডএৰ ধাৰা ২(i)(এ) ত পিঢ়ব
লািগব।
দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয কত
ਐ াৰ িসং (উপেৰাੵ)ৰ যুিੵ ইউএিপএ
আইন,১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ ৠেতা ਜ਼েযাজ হ’ব।
ইয়াতদেশਐাৱা ৡহেছ ৠয ਜ਼কৃ তেত সংিবধান সভাৰ িবতকਐ েতা ড°
িব.আৰ. আে দকােৰ ৠসই কথা তলত িদয়া ধৰেণ কিৰ িদেছঃ
“...আেমিৰকাত ৠমৗিলক অিধকাৰ চৰম বুিল ৠকাৱােটা ভু ল।
আেমিৰকাৰ সংিবধান আৰু খচৰা সংিবধানৰ অধীনত থকা
ি িতৰ মাজৰ পাথਐক ৡহেছ আকাৰৰ,িবষয়ব ৰ নহয়।
আেমিৰকাত ৠমৗিলক অিধকাৰ ৠয চৰম অিধকাৰ নহয় ৠসয়া
িবতকਐ ৰ বািহৰত। খচৰা সংিবধানত উে খ কৰা ৠমৗিলক
অিধকাৰৰ ਜ਼িতেটা বিতমৰ সমথਐনত আেমিৰকাৰ উઔতম
নায়ালয়ৰ অ তঃ এটা ৰায়ৰ উে খ কিৰব পািৰ।
খচৰা সংিবধােন িয কিৰেছ ৠসয়া হ’ল ৠয ৠমৗিলক অিধকাৰসমূহ
চৰম ধৰেণ ਜ਼ণয়ন কৰাৰ পিৰৱেতਐ আৰু আমাৰ উઔতম
নায়ালেয় আৰী মতাৰ মতবাদ উ াৱন কিৰ সংসদক উ াৰ
কিৰবৈল অহাৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কৰাৰ পিৰৱেতਐ , ই ৰা ক ৠমৗিলক
অিধকাৰসমূহৰ ওপৰত সীমাব তা আেৰাপ কিৰবৈল ৠপানপ য়াৈক
অনুমিত িদেয়। সঁচাৈকেয় ফলাফলৰ ৠকােনা পাথਐক নাই। এজেন
ਜ਼তভােৱ িয কেৰ আনজেন পেৰাভােৱ ৠসয়াই কেৰ। দুেয়াটা
ৠেত ৠমৗিলক অিধকাৰ চৰম নহয়।”
৭.১৪ দেশਐাৱা ৡহেছেয ভাৰতযুੵৰাজৰ ৡহ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰেল আগবেঢ়াৱা
যুিੵসমূহৰ ৠবিছভােগই আেমিৰকাৰ ৠগাচৰৰ অਜ਼েযাজতাৰ ওপৰত আৰু
ইয়াত আেমিৰকাৰ ৠগাচৰত িবকিশত ৠহাৱা নীিতৰ ਜ਼েযাজতা আৰু
ভাৰতৰ উઔতম আদালেত ইয়াক হণ কৰাৰ িবষয়েটাক িন াদন
নকেৰ।
৮) ইয়াৰ উপিৰও দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয অনথা ইউএিপএ আইনৰ ধাৰা
১০(ক)(i) আৰু ੫এিডএ আইনৰ ধাৰা ৩(৫)ৰ িবধানসমূহ অ
আৰু অিত বহল আৰু ইয়াৰ ਜ਼ভাৱ ৠনিতবাচক আৰু ৠসেয়েহ এই
আদালেত পূবਐেত উে খ কৰা িতিনটা িস া ত ভাৰতৰ সংিবধানৰ ১৪, ১৯ আৰু ২১ নং অনুেગদৰ ৡসেত িমল ৰািখবৈল উੵ িবধানসমূহ অৈবধ
বুিল মত ৠপাষণ কিৰিছল।
৮.১ িবઝ ৠজ অিধবੵা সડয় পািৰেখ আৰু দশਐাইেছ ৠয তাৱাহা ফছল
বনাম ভাৰত যুੵৰাজ, ২০২১ এছিচিচ অনলাইন এছিচ ১০০০
ৠগাচৰত এই আদালেত ৠশহতীয়াৈক িদয়া িস া ত এই আদালেত ৰায়দান
কিৰেছ ৠয “ৠকৱল স াসবাদী সংগঠন ৡসেত সংেযােগ ধাৰা ৩৮ ਜ਼েয়াগ
কিৰবৈল যেথ নহয় আৰু এটা স াসবাদী সংগঠনক িদয়া সমথਐেন ধাৰা
৩৯ ਜ਼েয়াগ কিৰবৈল যেথ নহয়।” আৰু দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয ইয়াৰ
উপিৰও ৰায়দান কিৰিছল ৠয “সংগঠন আৰু সমথਐন এটা স াসবাদী
সংগঠনৰ কাযਐকলাপক আ ৱাই িনয়াৰ উে েশেৰ হ’ব লািগব।”
৮.২ ইয়াৰ উপিৰও দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয অনুেગদ ১৯(২)ৰ অধীনত বাধা
থািকব পােৰ যিদও ৠসই ৠেতা িনেষধাઝাসমূহ যুিੵসংগত হ’ব লােগ
আৰু যুিੵসংগততা বা সমানুপািতকতাৰ পৰীাত উি ণਐ হব লািগব।
ওপৰৰ যু্িੵসমূহ দশਐাই আৰু পূবਐেত উে খ কৰা িস া সমূহৰ
ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰ, ৠসই অনুসিৰ ਜ਼সংগ সমূহৰ উ ৰ িদবৈল আৰু
ৰানীফ(উপেৰাੵ),অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰাੵ) আৰু ই দাস
(উপেৰাੵ)ৠগাচৰত এই আদালেত ৠলাৱা মতামতক িবিઇত নকিৰবৈল
ਜ਼াথਐনা কৰা ৡহেছ।
৯) আেবদনকাৰী/হ েপকাৰীৰ ৡহ হািজৰ ৠহাৱা িবઝ ৠজ অিধবੵা
তু ষাৰ ৠমহতাইদেশਐাৱা যুিੵ সমূহৰ ਜ਼িত সঁহািৰ জনাই িবઝ ছিলিচটৰ
ৠজেনেৰল সડয় পািৰেখদশਐাইেছ ৠয যুিੵযুੵতা আৰু সমানুপািতকতাৰ
ওপৰত িযমানদূৰৈলেক িবઝ ৠজ অিধবੵা সડয় পািৰেখ যুিੵ
দশਐাইেছ,সংগঠনক িনিষ সং া িহচােপ ৠঘাষণা কৰাৰ পূেবਐ িবশদ
িবেৰাধী নািয়ক ਜ਼িয়া ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ৩ আৰু ৪ৰ অধীনত
হণ কৰােটা ਜ਼েয়াজনীয়।দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয িবেৰাধী নািয়ক ਜ਼িয়া
িবধানসমূহ নায়সংগত, নায আৰু যুিੵসংগত ৠহাৱােটা িনি ত কেৰ।
৯.১ অপৰাধ কৰাৰ ইગাৰ উপাদানৰ ওপৰত িবઝ ৠজ অিধবੵা
পািৰেখিযমানদূৰৈলেক যুিੵ দশਐাইেছ আৰু ৠফৗজদাৰী আইনত অপৰাধ
কৰাৰ ইગাক অপৰাধৰ এক অপিৰহাযਐ উপাদান িহচােপ ধৰা ৰায়দানৰ
ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰেছ, এিতয়ািবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰেল
ৠমহতাইদশਐাইেছ ৠয অপৰাধ কৰাৰ ਜ਼ েটা ਜ਼িতেটা ৠগাচৰৰ তথ আৰু
পিৰি িতৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰব পােৰ আৰু িবচাৰৰ সময়ত িবেবচনা
কিৰব লািগব। দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয ৰানীফ(উপেৰাੵ),অৰূপ ভূ ঞা
(উপেৰাੵ) আৰু ই দাস (উপেৰাੵ) ৠগাচৰৰ ৰায়দানসমূহ
আৰুআেমিৰকাৰ িযেবাৰ ৰায়দানৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কৰা ৡহেছ ৠসইেবাৰ
অপৰাধ কৰাৰ ইગা ধাৰণােটাৰ সমাধান িনিদেয়।
৯.২ এিতয়া িযমানদূৰৈলেক ৠকদাৰ নাথ িসং (উপেৰাੵ),বলৱ িসং
(উপেৰাੵ) আৰু িবদাল (উপেৰাੵ)ৰ ৠগাচৰত ভাঃদঃিবঃ স ক য়
িস া আৰু িবেশষভােৱ এই আদালতৰ িস া ৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কৰা
ৡহেছ, দািখল কৰা ৡহেছ ভাঃদঃিবঃঅধীনত অপৰাধসমূহ ত অপৰাধ
আৰু ইউএিপএ আৰু ੫এিডএৰ অধীনত িনিষ সং াৰ সদসপদৰ
অপৰাধতৈক ব বহল পিৰসৰৰ অপৰাধত ਜ਼েযাজ।দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয
ইউএিপএৰ অধীনত ৠকােনা সং াক িনিষ কৰােটা িবশদ িবেৰাধী
নািয়ক ਜ਼িয়াৰ িপছত হয় যাক বহল ਜ਼চাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত
এেন িনিষ সং াৰ সহজাতভােৱ আইনী ਜ਼কৃ িতৰ স ভਐ ত যুিੵযুੵতা, সীিমত ਜ਼েয়াগ আৰু তথৰ উপল তা িনি ত কৰা হয়। দেশਐাৱা ৡহেছ
ৠয ভাঃদঃিবঃৰ অপৰাধতেসয়া নাথােকআৰু ৠতেন িযেকােনা অপৰাধৰ
তদ কৰা িযেকােনা আৰী িবষয়াই ਜ਼েয়াগ কিৰব পােৰ আৰু তাত
ৠকােনা িনিষ সং াৰ উপি িত বা এেন সংগঠন িনিষ কৰাৰ পূবਐৰ
প িত নাথােক।দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয ৠসেয়েহ ইউএিপএ আৰু ভাঃদঃিবঃৰ
অপৰাধৰ মাজত যেথ পাথਐক আেছ। দেশਐাৱা এই সং ত সংসেদ
িনজৰ বুি ম ােৰ আৰু ভাৰতৰ সাবਐেভৗম ৰ ਜ਼িত ল ৰািখ ইউএিপএ
ਜ਼ণয়ন কৰােটা উপযুੵ বুিল িবেবচনা কিৰেছ আৰু ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ
অধীনত িবধান আিনেছ ৠয এটা িনিষ সংগঠন ৠকৱল সদস
ৠহাৱােটাৱই এটা অপৰাধ।
৯.৩ এিতয়া িযমানদূৰৈলেক ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ অ তা আৰু অপবৱহাৰৰ
স াৱনাৰ ওপৰত িবઝ ৠজ অিধবੵা পািৰখযুিੵ দািঙ ধিৰেছ, দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয এই আদালেত ৠকবাটাও িস া ত মত ৠপাষণ কিৰেছ
অ তা আৰু অপবৱহাৰৰ স াৱনাই অসাংিবধািনকতাৰ সীিমত
ਜ਼েয়ািগক বাখাৰিভি হ’ব ৠনাৱােৰ। দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয ৠকােনা িবধানৰ
সাংিবধািনকতা িবেবচনা কৰাৰ সময়ত আইনৰ অপবৱহাৰৰ স াৱনা
ਜ਼াসংিগক িবেবচনা নহ’ব।
ৠকদাৰ নাথ িসং বনাম িবহাৰ ৰাজ, এআইআৰ১৯৬২
এছিচ৯৫৫,ৠকসভান ভাৰতী বনাম ৠকৰালা ৰাজ, (১৯৭৩) ৪
এছিচিচ ২২৫; ੫.এন. িশা িবভাগৰ ম ালিয়ক আৰু সাধাৰণ
অধীন ৠসৱা সং া বনাম তািমলনাডু ৰাজ, (১৯৮০)৩ এছিচিচ ৯৭
আৰু মাফতলাল ই াি েয়ল িলিমেটড বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া, (১৯৯৭) ৫ এছিচিচ ৫৩৬, ৠগাচৰত এই আদালতৰ িস া ৰ ওপৰত
িনভਐ ৰ কৰা ৡহেছ।উੵ িস া সমূহত এইেটা িথৰাং কৰা ৡহেছ ৠয ৠকৱল
মতাৰ অপবৱহাৰ ৠকিতয়াবা হ'ব পােৰ বুিলেয়ই ই মতাৰ অি
অ ীকাৰ কৰাৰ ৠকােনা িভি নহয়।
৯.৪ এিতয়া িযমানদূৰৈলেক তাৱাহা ফছল বনাম ভাৰত যুੵৰাজ, (২০২১)
এছিচিচ অনলাইন এছিচ ১০০০ৰ িস া ৰ ওপৰত িবઝ ৠজ
অিধবੵা পৰীখ িনভਐ ৰ কিৰেছ,িবઝ চিলিচটৰ ৠজেনেৰল
ৠমহতাইতীভােৱ দশਐাইেছইউএিপএ, ১৯৬৭আইনৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ
অধীনত অপৰাধ িবেবচনা কৰাৰ সময়ত উੵ িস া েটা ਜ਼েযাজ নহ'ব।
দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয ৠসই ৰায়দানত এই আদালেত ইউএিপএ, ১৯৬৭ ধাৰা
৩৮ৰ অধীনত অপৰাধসমূহিবেবচনা কিৰিছল আৰু সদসপদ স ক য়
িবধানসমূহিবেবচনা কৰা নািছল। িনিষ সং াৰ সদসপদক
অপৰাধমূলককৰণ স ক য় িবধানসমূহৰ তু লনাত ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ
ধাৰা৩৮ আৰু ৩৯ৰপিৰসৰ স ূণਐ ৠবেলগ।দেশਐাৱা ৡহেছ ৠয ৠসেয়েহ
িবিভ িবধান/অপৰাধ িবেবচনা কৰাৰ সময়ত কৰা িযেকােনা পযਐেবণ
ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০(ক)(i) িবেবচনা কৰাৰ সময়ত
কেঠাৰভােৱ ਜ਼েযাজ নহ’বও পােৰ।
ওপৰৰ যুিੵসমূহদশਐাই ৠঘাষণা কিৰবৈল ਜ਼াথਐনা কিৰেছ ৠয এই
আদালেত ৰানীফ (উপেৰাੵ), অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰাੵ) আৰু ই দাস
(উপেৰাੵ) ৠগাছৰত কৰা পযਐেবণসমূহ ৠকৱল িনিষ সংগঠনৰ
সদসপদ বুিলেয় সংগঠেন ৠকােনা বিੵক ৠদাষী সাব নকেৰ যিদেহ
ৠতওঁ িহংসাৰ আয় নলয় বা মানুহক িহংসাৰ বােব উচটিন িনিদেয় বা
িহংসাৰ বােব উচটিন িদ ৰাজ ৱা িবশৃংখলতাৰ সৃি নকেৰবুিল কৰা
মতামত ভাল আইন নহয়।
১০) ভাৰতযুੵৰাজৰ ৡহ হািজৰ ৠহাৱা িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰল তু ষাৰ
ৠমহতা, অসম ৰাজৰ ৡহ হািজৰ ৠহাৱা িবઝ ৠজ অিধবੵা িবনয়
নভােৰ আৰু আপীলকাৰী/হ েপকাৰীৰ ৡহ হািজৰ ৠহাৱা িবઝ ৠজ
অিধবੵা সડয় পািৰখক না হ’ল।
১০.১ আৰ িণেত মন কিৰবলগীয়া ৠয অৰূপ ভূ ঞা বনাম অসম ৰাজ, (২০১৫) ১২ এছিচিচ ৭০২ ৠগাচৰত এই আদালেত ਜ਼দান কৰা ৰায়
অনুসিৰ ਜ਼সংগ বৃহ ৰ িবচাৰপীঠৰ স ুখত ৠলাৱা ৡহেছ। বৃহ ৰ
িবচাৰপীঠৰ এই ਜ਼সংগ ভাৰত যুੵৰাজ আৰু অসম ৰাজৰ ৡহ এই
আদালেত ৰানীফ (উপেৰাੵ) আৰু অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰাੵ) ৠগাচৰত
ৠলাৱা িস া েয িনিষ সং াৰ সদসপেদ ৠকােনা বিੵক অপৰাধী/ৠদাষী
কিৰ তু িলব ৠনাৱােৰ যিদেহ ৠতওঁ িহংসাৰ আয় নলয় বা মানুহক
িহংসাৰ বােব উচটিন িনিদেয় বা িহংসাৰ বােব উচটিন িদ ৰাজ ৱা
িবশৃংখলতাৰ সৃি নকেৰআৰু ৠসইবােবধাৰা ১০(ক)(i)ক সীিমত
ਜ਼ােয়ািগক পিৰসৰত বাখা কিৰ ৠলাৱা িস া ৰ তাৰ ওপৰত সে হ
কিৰ কৰা অনুেৰাধৰ ওপৰত িভি কিৰ এই ਜ਼সংগ ৠলাৱা ৡহেছ।
১০.২ গিতেক বতਐ মানৰ ਜ਼সংগতএই আদালেত ৰানীফ (উপেৰাੵ), অৰূপ ভূ ঞা
(উপেৰাੵ) আৰু ই দাস িসং (উপেৰাੵ)ৠগাছৰত এই আদালতৰ
িস া সমূহৰ তা ওপৰৰ দেৰ িবেবচনা কিৰব লািগব।
১০.৩ ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০ত তলত িদয়া িবধান আেছ:
“ৠবআইনী কাযਐকলাপ (ਜ਼িতেৰাধ) আইন, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০
১[১০. অৈবধ সংঘৰ সদস ৠহাৱাৰ শাি ইতািদ —য'ত ৠকােনা সং াক
ধাৰা ৩ৰ অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাৰ াৰা অৈবধ ৠঘাষণা কৰা
হয় িযেটা ৠসই ধাৰােটাৰ উপ-ধাৰা (৩)ৰ অধীনত কাযਐকৰী ৡহেছ,—
(ক) এজন বিੵ, িয—
(i) এেন সংঘৰ সদস হয় বা সদস ৡহ আেছ; অথবা
(ii) এেন সংঘৰ সভাত অংশহণ কেৰ; অথবা
(iii) এেন সংঘৰ উে েশ ৠকােনা অৱদান আগবঢ়ায়, বা হণ কেৰ বা
িবচােৰ; অথবা
(iv) িযেকােনা ধৰেণ এেন সংঘৰ কাযਐকলাপত সহায় কেৰ, দুবছৰৈলেক
কাৰাদ িবহা হ’ব, আৰু জিৰমনােৰওদি ত কৰা হ’ব; আৰু
(খ) এজন বিੵ, িয এেন সংঘৰ সদস হয় বা সদস ৡহ আেছ, বা ৠ ગাই
এেন সংঘৰ উে শমূহক ৠকােনা ধৰেণ সহায় কৰা বা ਜ਼চাৰ কৰা কাম
কেৰ আৰু িযেকােনা ৠেত ৠতওঁৰ হাতত ৠকােনা অনুઝাপিবহীন
আেয়া , ৠগালাবাৰুদ, িবে াৰক বা অনান গণ ংস কিৰব পৰা য
বা পদাথਐ থােক আৰু এেন ৠকানা কাযਐ সংঘ੫ত কেৰ যাৰ ফলত
মানুেহ জীৱন ৠহৰুৱায় বা ৰুতৰভােৱ আঘাতਜ਼া হয় বা ৠকােনা
স ি ৰ যেথ িতসাধন হয়,—
(i) আৰু যিদ এেন কাযਐৰ ফলত ৠকােনা বিੵৰ মৃতু হয়, ৠতে
মৃতু দ বা আজীৱন কাৰাদ ৰ দি ত কৰা হ’ব, আৰু
জিৰমনােৰও দি ত কৰাহ’ব;
(ii) আন িযেকােনা ৠত, পাঁচ বছৰৰ কম নহয় িক আজীৱনৈলেক
কাৰাদ হ’ব পােৰ, আৰু জিৰমনাও হ’ব।]”
১০.৪ ৰানীফ(উপেৰাੵ) ৠগাচৰত এই আদালতৰ িস া পিঢ় ৠদখা যায় আৰু
িবতকਐ কিৰব ৠনাৱািৰ ৠয উੵ ৠগাছৰেটাত এই আদালেত জািমন
আেবদন িবেবচনা কিৰিছল। ধাৰা ১০ৰ সাংিবধািনক ৡবধতাক অিধক
িবেশষৈক ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ক এই আদালতৰ
স ুখত ਜ਼তা ান জেনাৱা ৠহাৱা নািছল। এইেটাও মন কিৰবলগীয়া ৠয
ভাৰত যুੵৰাজও ৠকােনা প নািছল আৰু/বা ৰানীফ(উপেৰাੵ)
ৠগাচৰত িস া ৠলাৱাৰ সময়ত ভাৰত যুੵৰাজৰ নািনও ৠলাৱা ৠহাৱা
নািছল।তথািপও এই আদালেত জািমন আেবদনত িস া ৠলাৱাৰ সময়ত
িকছুমান পযਐেবণ কিৰেছ ৠয ৠকৱল িনিষ সং াৰ সদসপেদ ৠকােনা
বিੵক অপৰাধী কিৰ তু িলব ৠনাৱােৰ আৰু/বা িনিষ সং াৰ ৠকৱল
সদসপেদঅপৰাধ হ’ব ৠনাৱােৰ। ৰানীফ(উপেৰাੵ)ৰেত এই আদালেত
আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ িস া সমূহৰ ওপৰত ব পিৰমােণ িনভਐ ৰ
কিৰেছ আৰু অনুসৰণ কিৰেছ িযেবােৰ আেমিৰকাৰ আইন আৰু/বা
আেমিৰকাত ਜ਼চিলত আইনসমূহৰ ਜ਼াসংিগক িবধানসমূহৰ ৡসেত জিড়ত
আিছল।যিদ ৰানীফ (উপেৰাੵ)ৠগাচৰৰ সম ৰায়েটা ৠদখা যায়, ৠতে
ৠ লছ বনাম আেমিৰকা[৬এলআডী২ডী ৭৮২];এলফে বনাম
ৰােছল [১৬এলআডী২ডী৩২১] আৰু যু য়া ৠফিচ িবেৰাধী শৰণাথ
সিমিত বনাম ৠমকাথ, [৯৫এলঅডী৮১৭], ৠগাচৰত আেমিৰকাৰ
উઔতম নায়ালয়ৰ িস া অনুসৰণ কৰাৰ বািহেৰইউএিপএৰ ধাৰা
১০(ক)(i)ৰ সাংিবধািনক ৡবধতাৰ ওপৰত আৰু ৠকােনা আেলাচনা নাই
য'ত (উੵ ধাৰাত) িবেশষভােৱ উে খ আেছ ৠয যিদ ৠকােনা বিੵ
িনিষ সং াৰ সদস আিছল আৰু ৡহ আেছ, ৠতে ৠতওঁক অপৰাধ কৰা
বুিল ক'ব পািৰ আৰু ৠতওঁক শাি িবিহব পািৰ।গিতেক, ৠসইবােবই এই
আদালেত ৰানীফ (উপেৰাੵ)ৰ ৠগাচৰত কৰা পযਐেবণসমূহ ৠকৱল
জািমন িবষয়ত সীমাব বুিল গণ কৰা হ’ব। এই পযਐায়ত মন
কিৰবলগীয়া ৠয ৠসইবােবই ৰানীফৰ ৠগাচৰৰ ৰায়ৰদফা ৮ত এই
আদালেত িবেশষভােৱ ল কিৰেছ “আিম এিতয়া ৠকৱল জািমন
িবষয়েটােহ িবেবচনা কিৰ আেছা আৰু ਜ਼িতবাদীজন ৠদাষী ৠন নহয় ৠসই
সংা ত িস া নলম”।
১০.৫ িযমানদূৰ এই আদালেত অৰূপ ভ
ূ ঞা বনাম অসম ৰাজ, (২০১১) ৩
এছিচিচ ৩৭৭ ৠগাছৰত এই মতামত হণ কিৰেছ ৠয িনিষ সংগঠনৰ
ৠকৱল সদসপেদ ৠকােনা বিੵক ৠদাষী সাব নকেৰ যিদেহ ৠতওঁ
িহংসাৰ আয় নলয় বা মানুহক িহংসাৰ আয় লবৈল উচটিন িনিদেয়
আৰু জনশাি ৰ িবশৃংখলতা বা িবিঘিন সৃি কৰাৰ উে েশেৰ িহংসাৰ
আয় ৡল কাযਐ নকেৰ ..........., মন কিৰবলগীয়া ৠয উੵ িস া ত
এই আদালেত মা ৰানীফৰ (উপেৰাੵ) ৠগাচৰৰ িস া অনুসৰণ
কিৰেছ। উੵ িস া ত এই আদালেত আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ আন
িকছুমান ৰায়ও িবেবচনা কিৰেছ (দফা ১০ আৰু ১১)।
১০.৬ অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰাੵ) ৠগাচৰত এই আদালেত িদয়া ৰায় আৰু আেদশৰ
পৰা ৠদখা যায় ৠয ইয়াৰ িপছত দফা ১০ আৰু ১১ত আেমিৰকাৰ
উઔতম নায়ালয়ৰ িস া ৰ ਜ਼সংগ উে খ কৰাৰ িপছত এই আদালেত
੫এিডএৰ ধাৰা৩(৫)সীিমত ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত বাখা কিৰেছআৰু মত
ৠপাষণ কিৰেছ ৠয িনিষ সংগঠনৰ ৠকৱল সদসপেদই ৠকােনা বিੵক
ৠদাষী সাব নকেৰ যিদেহ ৠতওঁ িহংসাৰ আয় নলয় বা মানুহক
িহংসাৰ বােব উচটিন িনিদেয় আৰু িহংসাৰ আয় ৡল জনশাি ৰ
িবশৃংখলতা বা িবিঘিন সৃি কৰাৰ উে েশেৰ ৠকােনা কাম নকেৰ।
১০.৭ মন কিৰবলগীয়া ৠয অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰাੵ)ৰ িস া ৠলাৱাৰ সময়েতা
੫এিডএৰ ধাৰা ৩(৫)ৰসাংিবধািনক ৡবধতাও িবেবচনা কৰা নািছল
আৰুভাৰত যুੵৰাজৰ নািনও ৠলাৱা নািছল। আনিক পূবਐেত উে খ কৰা
দুেয়াটা িস া েত এই আদালেত ভাৰতৰ সংিবধানৰ অনুেગদ
১৯(১)(গ) আৰু ১৯(৪) িবেবচনা কৰা নািছল।
১০.৮ ই দাসৰ (উপেৰাੵ) ৠগাচৰত এই আদালেত মা পূবਐৰৰানীফ
(উপেৰাੵ) আৰু অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰাੵ) ৠগাচৰৰ িস া অনুসৰণ
কিৰেছ।
১১ পূবਐেত উে খ কৰা বা িৱক িদশসমূহৰ আলমত এিতয়া ৰানীফ
(উপেৰাੵ), অৰূপ ভ
ূ ঞা (উপেৰাੵ) আৰু ই দাসৰ (উপেৰাੵ) ৠগাচৰত
এই আদালতৰ িস া ৰ তা িবেবচনা কৰা যাওক।
১১.১ এিতয়া িযমানদূৰৈলেক অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰাੵ)ৰ ৠগাচৰত এই আদালেত
ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ক সীিমত ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত বাখা
কিৰেছ, আৰ িণেত মন কিৰবলগীয়া ৠয ভাৰত যুੵৰাজৰ নািন
ৠনােলাৱাৈক আৰু/বা ভাৰত যুੵৰাজক ৠকােনা সুেযাগ িনিদয়াৈক ৠকােনা
আইনৰ িবধানক ৠতেনৈক সীিমত ਜ਼ােয়ািগক ৰুপত বাখা কিৰব
নালািগিছল।
১১.২ ৠযিতয়া ভাৰত যুੵৰাজৰ অনুপি িতত সংসদীয় আইনৰ িযেকােনা
িবধান অৈবধ বুিল িস া িদয়া হয়, ৠতিতয়াই ৰা ৰ াথਐৰ িবপুল
িত ৠহাৱাৰ স াৱনা থােক। যিদভাৰত যুੵৰাজক ইউএিপএ১৯৬৭ৰ
ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ িবধানৰ ওপৰত িনজৰ যু্িੵ দািঙ ধিৰবৈল সুেযাগ
িদয়া হ’লেহঁেতন, ৠতে ভাৰত যুੵৰাজই ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ সপে
যুিੵ দািঙ ধিৰলেহঁেতনআৰু ইউএিপএৰ উে শেক ধিৰএেন িবধান
ਜ਼ণয়নৰ উে শ দািঙ ধিৰলেহঁেতন। সડীৱ ক’ক(উপেৰাੵ)ৰ ৠগাচৰত এই
আদালতৰ িস া ৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰ যত ৠকাৱা ৡহেছ ৠয ৠকােনা
িবধানক অসাংিবধািনক বুিল গণ ৠহাৱাৰ পৰা ৰা কিৰবৈল ৠকােনা
িবধানক বাখা কৰা বা অৈবধ বুিল ৠঘাষণা কৰা উপযুੵ সময় নহয়, িবઝ ৠজ অিধবੵা পািৰেখ দািঙ ধিৰেছ ৠয সঁচাৈকেয় আইন
আৰু/বা িবেশষ িবিধৰ বাখা কৰােটা আদালতৰ বােবস੭ক সময় নহয়।
অৱেশ ਜ਼ েটা আদালতৰ মতাৰ ওপৰত নহয়। ਜ਼ েটাৈহেছ ৠয ভাৰত
যুੵৰাজক নু নাৈক ৠতেন কাম কিৰব পািৰ ৠনিক?
১১.৩ আনিক অনথাও ইউএিপএৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ সাংিবধািনক ৡবধতাৰ
ਜ਼িত ৠকােনা ਜ਼তা ানৰ অভাৱত এই আদালেত উੵ িবধানেটা সীিমত
ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত বাখাকৰাৰ ৠকােনা ਜ਼ ই উ াপন ৠহাৱা নািছল।
গিতেক ইউএিপএৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ সাংিবধািনক ৡবধতাৰ ਜ਼িত
ৠকােনা ਜ਼তা ানৰ অভাৱত এই আদালেত উੵ িবধানেটা সীিমত
ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত বাখাকৰাৰ ৠকােনা পিৰি িত নািছল।
১১.৪ আনিক অনথাও এই আদালেত সুমিণয়াম ামী আৰু অনান বনাম
সদস, িকেশাৰ নায় ব’ড
ਐ ৰ জিৰয়েত ৰাজু আৰু আন এজন(২০১৪) ৮
এছিচিচ ৩৯০ৰ ৠগাচৰতএই আদালেত পযਐেবণ কিৰেছ আৰু মত
ৠপাষণ কিৰেছ ৠযআইনৰ ৠকােনা িবধানক সীিমত ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত
বাখা কিৰব নালােগ যিদ িবধানৰ অথਐসৰল আৰু আৰু
িবধানসভাৰ উে শ । এই আদালেত ইয়াৰ িপছত সীিমত ਜ਼ােয়ািগক
ৰূপত বাখা কৰাৰ ৠমৗিলক নীিতেটা তলত িদয়া ধৰেণ িনধਐাৰণ
কিৰেছ:
“আদালেত ਜ਼থম অৱ াত আইনখন আিৰক অথਐত পিঢ়ব
লািগব। যিদ এেন পঢ়া আৰু বুিজ ৠপাৱাৰিপছত যিদ
অসাংিবধািনকতাপিৰলিত হয়, ৠতে আদালেত অে ষণ কিৰব লািগব
ৠয অনাকাংিত িবধায়ীিন পিৰহাৰ ৡহেছ ৠনিক। যিদেহ এেন উে শ
যুিੵসংগতভােৱ ৠপাৱা যায়,িযেটািন য় িবধায়ীিন কাযਐ হয়, ৠসই
আইনখনক অসাংিবধািনকতাৰ পৰা ৰা কিৰবৈল সীিমত ਜ਼ােয়ািগক
ৰূপত বাখা কিৰব লািগব। পুনৰাবৃি কৰা হয় ৠয ৠকােনা িবেশষ িবিধক
অসাংিবধািনকতাৰ পৰা বচাবৈলও সীিমত ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত বাখা কৰা
উিচত নহয় ৠযিতয়াৈলেক এেন িবধানৰ সাংিবধািনক ৡবধতাক ਜ਼তা ান
জেনাৱা নহয় আৰু ভাৰত যুੵৰাজক ৠকােনা সংসদীয় িবিধক ৰা
কৰাৰ সুেযাগ িদয়া নহয়”।
১১.৫ পূবਐেত উে খ কৰা িতিনটা িস া ৰ িবষয়ব ৰ ਜ਼িত ল ৰািখ এই
আদালেত ইউ.এ.িপ.এ., ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০(ক)(i) সীিমত ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত
বাখাকিৰব নালািগিছল,িযেহতু ইউ.এ.িপ.এ., ১৯৬৭ৰ ১০(ক)(i) নংধাৰাৰ
সাংিবধািনক ৡবধতাক ਜ਼তা ানৰ জেনাৱা ৠহাৱা নািছলআৰু ভাৰত চৰকাৰৰ
নািনও ৠলাৱা ৠহাৱা নািছল।
১২. ওপৰত পযਐেবণ কৰা অনুসিৰ আৰু অৰূপ ভ
ূ ঞা (সুਜ਼া/উপেৰাੵ)
আৰু ৰানীফ (সুਜ਼া/উপেৰাੵ) ৠমাকদਐমাত এই আদালতৰ িস া ৰ পৰাও
অথਐ কিৰব পািৰ ৠয, উে খ কৰা ৠগাচৰসমূহৰ িস া ৠলাৱাৰ সময়ত এই
আদালেত আেমিৰকাযুੵৰা ৰ উઔতম নায়ালয়ৰ বাক
াধীনতািবষয়কিস া সমূহ অনুসৰণ কিৰেছ আৰু, ৠকােনা অপৰাধ আৰু/বা
ਜ਼কােশ কাযਐতঃেনােহাৱাৈক ৠকৱল সদসপদৰ ওপৰতিভি কিৰলগেত ৠকৱল
সদসপদৰ ওপৰেত অপৰাধ সংঘ੫ত কৰা বা নকৰা বুিল িবেবিচতহ'ব।
গিতেক, এই আদালতৰ স ুখত িবেবচনাৰ বােব উ ািপত পৰৱত ਜ਼ েটা
হ’ল- এই আদালেত আেমিৰকাযুੵৰা ৰ আইনৰ বাখা আৰু/বা িবেবচনাৰ
ওপৰত িভি কৰাআেমিৰকাযুੵৰা ৰউઔতম নায়ালয়ৰ ৰায়ৰ অনুসৰণ
কৰােটা নায/স੭ক আিছল ৠনিক।
১২.১ ভাৰতীয় আইনসমূহৰ িবপৰীেত “বাক াধীনতা আৰু/বা ৰাজ ৱা
শৃংখলা”ৰ ওপৰত আেমিৰকাযুੵৰা ৰ উઔতম নায়ালয়ৰ িস া সমূহ িকমান
দূৰ ਜ਼েযাজ কিৰব পৰাযাব, এই আদালতৰ িস া
িকছুমানতআেমিৰকাযুੵৰা ৰ উઔতম নায়ালয়ৰ িস া সমূহৰ
ਜ਼েযাজতাৰিবপৰীেত ভাৰতত ਜ਼েযাজ আইনসমূহৰ উে খ আৰু িবেবচনা
কৰােটা ਜ਼েয়াজনীয়।
১২.২ বাবুলাল পাৰােট বনাম মহাৰা চৰকাৰ(১৯৬১) ৩ এছিচআৰ
৪২৩ৰ ৠত ২৩ৰ পৰা ২৭ নং দফাত তলত িদয়া ধৰেণ উপ াপনকৰা
ৡহেছ:
“২৩. আগতীয়াৈক অপৰাধਜ਼ৱণতা িনণਐয় কৰা পৰীােটা অযুিੵকৰ
হ’ববুিল ৠকাৱা যুিੵেটা আপাতদৃি ত ৠ েনক ৠগাচৰত
(ৠ েনকবনামইউ.এস.২৪৯, ইউ.এস. ৪৭)উে খ কৰা মতবাদৰ ওপৰত
ਜ਼িতি ত, ৠকাৱা ৡহেছ ৠয, ৠমৗিলক অিধকাৰৰ ਜ਼েয়াগত পূবਐৰ বাধাসমূহ
অনুেমািদত হ’ব, যিদেহ এটা লগেতবতਐ মােনিবদমানিবপদথােক।
আমাৰ ৠবােধেৰ অৱেশ, আমাৰ সংিবধানৰ অধীনত আেমিৰকাৰ মতবাদ
ল’বেনাৱািৰ কাৰণ সংিবধানৰ ১৯(১) অনুেગদৰ অধীনত িনি ত কৰা
ৠমৗিলক অিধকাৰসমূহ অাবসিলউট (চৰম) অিধকাৰ নহয়, িক মাাজ
চৰকাৰবনাম িভ.িজ. ৠৰা [(১৯৫২) ১ এছিচিচ ৪১০ : ১৯৫২ এছিচআৰ
৫৯৭]-ত উে খকৰাধৰেণ১৯ নং অনুেગদৰ পৰৱত দফাসমূহত উি িখত
িনেষধাઝাৰ অধীনত থােক।আেমিৰকাযুੵৰা ৰসংিবধানতআমাৰসংিবধানৰ
১৯ নং অনুেગদৰ২ৰপৰা৬নংদফাৰৈসেতসએিতথকাএেকানাই।
আেমিৰকাযুੵৰা ৰ সংিবধানৰ চতু দਐশ সংেশাধনীত অনান িবষয়ৰ লগেত
উে খ আেছ ৠয “ৠকােনা ৰা ই এেন ৠকােনা আইন ਜ਼ণয়ন বা বলৱৎ
কিৰব ৠনাৱািৰব িযেয় আেমিৰকাযুੵৰা ৰ নাগিৰকৰ িবেশষািধকাৰ বা
ৰাকৱচ সংি কিৰব; আৰু আইনৰ িদওਜ਼েসসঅফল (যথাযথ
ਜ਼িয়া) অিবহেনেকােনা ৰা ই ৠকােনা বিੵক জীৱন, াধীনতা বা
স ি ৰ পৰা বিટত কিৰব ৠনাৱািৰব; ....”।
২৪. আমাৰ সংিবধানৰ কাঠােমা আেমিৰকাযুੵৰা ৰ সংিবধানতৈক পৃথক।
তােৰাপিৰ আেকৗ আেমিৰকাযুੵৰা ৰ উઔতম নায়ালেয় ৰায় িদেছ ৠয, সংিবধােন ਜ਼দান কৰা িবেশষািধকাৰ আৰু ৰাকৱচসমূহ
ডিੰনঅফপুিলশপাৱাৰৰ (আৰীৰ মতাৰ মতবাদ) আয় ৡল সামািজক
িনয় ণৰ অধীন । এই পটভূ িমৰ আলমেত ৠ েনক ৠমাকদਐমাত
(ৠ েনকবনামইউএস২৪৯, ইউএস৪৭)িনধਐাৰণ কৰা পৰীাপ িতেটা বুিজব
লািগব।
২৫. ১৪৪ নং ধাৰাৰ ভাষা িকছু পৃথক। ধাৰােটাত উে খ কৰা
পৰীাপ িতেটা ৠকৱল “লাইেকিল ড” (স াৱনা) বা “ৠটে ি ”
(ਜ਼ৱণতা) নহয়। ধাৰাত ৠকাৱা ৡহেছ ৠয, দ াধীেশ স হ’ব লািগব
ৠয, জনসাধাৰণৰ সুৰা আিদৰ িবপদ ਜ਼িতহত কিৰবৈল িনিদਐ কাযਐৰ
তাৎিণক ਜ਼িতেৰাধ কৰােটা ਜ਼েয়াজনীয়।এইধাৰাৰ অধীনতਜ਼দান কৰা
মতা ৠকৱল বতਐ মানৰ িবপদাপ ঠাইেতই নহয়, িবপদৰ আশংকা
থািকেলও বৱহাৰ কিৰব পৰা যায়।
২৬. ইয়াৰ বািহেৰও মন কিৰবলগীয়া ৠয, ৠ েনক ৠমাকদਐমাত [ৠ েনক
বনাম ইউ.এছ., ২৪৯, ইউ.এছ. ৪৭] উઔতম নায়ালেয় বাক াধীনতাৰ
অিধকাৰত িবেশষমনেযাগ িদ এেনদেৰউপ াপনকিৰেছ:
“বাক াধীনতাক সংি কৰা আইনৰিনেষধাઝাপূবਐৰ সংযমসমূহৰ
মাজেত সীমাব নহ’ৠলও, এইেবাৰ ਜ਼িতেৰাধ কৰােটােৱই হয়েতা মূল
উে শ আিছল.... আিম ীকাৰ কেৰাঁ ৠয, ব ৠত আৰু
সাধাৰণেত িববাদীসকেল, চা ਐ লাৰৰআওতাৰিভতৰতথকাকথা ৠকাৱাৰ
সময়ত, সাংিবধািনক অিধকাৰৰ িভতৰত থািকলেহঁেতন। িক , ਜ਼িতেটা কাযਐৰ চিৰ িনভਐ ৰ কেৰ ৠসইেটা সংঘ੫তকৰা পিৰি িতৰ
ওপৰত.... ੜী ীচৰ (মুੵ বাক) আটাইতৈক অিবচল
সুৰাইিথেয়টাৰত িমছাৈক জুই বুিলিচঞৰাআৰু আতংক সৃি কৰাত
সুৰা িনিদব। আনিক ই মানুহক এেন শ উઔাৰণৰ পৰাও ৰা
নকেৰ যাৰ াৰাবলਜ਼েয়াগৰਜ਼ভাৱ িব াৰকিৰব.... ਜ਼িতেটা ৠত
ਜ਼ হই- বৱ ত শ েবাৰ এেন পিৰি িতত বৱহাৰ কৰা হয় ৠনিক
আৰু এেন ৱা ਜ਼কৃ িতৰ হয় ৠনিক ৠয, ৠসইেবােৰ
িয়াৰএ েਜ਼েছ েদনযাৰ (ৠকােনাবিੵকআনবিੵৰ আৰু বতਐ মান
িবপদ সৃি কিৰবপৰােকােনাকথােকাৱাতবাধাਜ਼দানকৰািবিধ) সৃি কিৰব, িযেবাৰਜ਼িতহত কৰাৰ অিধকাৰকংেছৰ থািকব।
এইਜ਼ ৰিভি হ’বৈনকત (ਜ਼িিমিত) আৰু মাা (িডী)।
২৭. আেমিৰকাযুੵৰা ত িযেয়ই নহওক িকয়, আমাৰ বােব
ৠযন লােগ ৠয, ধাৰা ১৪৪ৰ অধীনত অনুেমািদত সা াব বৱ া ১৯
নং অনুেગদৰ দফা (২) আৰু (৩)ৰ অধীনত অনুেমািদত নহয়।
দফা (২) (১৯৫১ চনত সংেশািধত) আৰু দফা (৩)ত ਜ਼দান
কৰা অিধকাৰসমূহ অনান িবষয়ৰ লগেত ৰাজ ৱা শৃংখলাৰ
াথਐতবৱহাৰৰ ওপৰত যুিੵসংগত বাধা আেৰাপ কিৰ আইন
ਜ਼ণয়নৰ মতা িবধানম লক িদয়া ৡহেছ। ৰাজ ৱা শৃংখলা সুিনি ত
কিৰবৈল আগতীয়াৈক য ৱানহ’বলািগবআৰু জৰুৰীকালীন অৱ াত
ৰাজ ৱা শৃংখলা বজাই ৰখাৰবােব িবেশষ ধৰণৰ কাযਐৰ ওপৰত
ৠকােনা উপযুੵ কতৃਐ পক আগতীয়াৈক বৱ া ল’বৈল বা ৰাজ ৱা
শৃংখলা বজাই ৰখাৰআগতীয়া িনেষধাઝা আেৰাপ কিৰবৈল অনুমিত
িদয়া আইন ਜ਼ণয়ন িবধানম লৰ বােব বাટনীয়। ৠসেয়েহ, আিম
িবেৰাধক নাকচ কিৰব লািগব।”
১২.৩ মধু িলমােয় বনাম মহ মািধপিত, (১৯৭০) ৩ এছিচিচ ৭৪৬ৰ
ৠমাকদਐমাত বাবুলাল পাৰােট (সুਜ਼া/উপেৰাੵ) ৰায়ৰ পুনৰ িবেবচনা আৰু
সমথਐনকৰাৰসময়ত এই আদালেত সাতজন মাননীয় নায়াধীশৰ উপি িতত
িবেবচনা কিৰিছল, নায়াধীশ িহদয়তু াহৰপযਐেবণ িনে াੵ ধৰেণ১৬আৰু
১৭নং দফাতউে খকেৰ:
“১৬. আিম ইয়াত ল কিৰব পােৰা ৠয ৰাজ ৱা বৱ া আৰু
ৰাজ ৱাশাি ৰ উপৰাউপিৰেহাৱােটা আংিশক।
শ েকইটাস ূণਐভােবসামাথਐকনহয়। িপছৰেটাৰ অথਐিবশদ ਜ਼কাশ, লগেত
ব েতা কথা সামিৰলয় িযেবাৰক ৰাজ ৱা িবশৃংখলতা বুিল ক’ব ৠনাৱািৰ।
“ৰাজ ৱা শৃংখলা” আৰু “ৰাজ ৱা শাি ” শ দুটা িকছু পিৰমােণ
উপৰাউপিৰ, যিদও এেন িকছুমান িবষয়আেছ, িযেবােৰ ৰাজ ৱা শৃংখলাৰ
িবিঘিন ৠনােহাৱাৈক ৰাজ ৱা শাি িবিઇত কেৰ। মাজিনশা িনজৰ ঘৰত
উઔ ৰত সংগীত বেজাৱা বিੵেয় জনসাধাৰণৰ শাি িবিઇত কিৰব
পােৰ, িক ৠতওঁ ৰাজ ৱা িবশৃংখলতাৰ সৃি কৰা নাই। যিদও“ৰাজ ৱা
শৃংখলা”ৰ বােবও িনঃসে েহ সমাজত শা অৱ াৰ িবিঘিনৰ অনুপি িতৰ
ਜ਼েয়াজন, িক ইয়াৰ পিৰষৰবহল। অথਐ এইেয়েয, ੜাટসকেল িযেটাক
“অড
ਐ াৰ পাি ক” বুিল অিভিহত কেৰ, য’ত িবোহ, অি ৰতা বা
িহংসামূলক অপৰাধৰ অনুপি িত বুিল সংઝািয়ত কৰা হয়। “ৰাজ ৱা
শৃংখলা” অিভবিੵেটােৱ ৰা ৰ িনৰাপ াৰ বােব িবপদজনক সকেলা
কাযਐৰ অনুপি িত আৰু, লগেত িযেবাৰ কাম ওপৰত বাখা কৰা “অড
ਐ াৰ
পাি ক” অিভবিੵৰঅ ভুਐ ੵ হয় সকেলা সামিৰল’বিক , ৠকৱল আনৰ
শাি িবিઇত কৰা কাযਐক অ ভুਐ ੵ নকেৰ।
১৭. ইংৰাজ আৰু আেমিৰকাৰ নিজৰ (িਜ਼িচেড ) আৰু আইন ਜ਼ণয়ন
সমমানৰ সহায়কাৰী নহয়। ১৯৩৬ চনত িবিভ ৰাজৈনিতক সংগঠেন
সংগব ৈহপদযাা কিৰ িব ৱ সৃি কৰাৰ বােবই জনশৃংখলা আইন, ১৯৩৬ গৃহীত ৡহিছল। আেমিৰকাত ਜ਼থম সংেশাধনীৰ াধীনতাসমূহৰ
ভাৰতৰ দেৰ ৠকােনা অহਐ তা নাই আৰু ৰায়সমূহ আমাৰ সংিবধানত
ভু লভােবਜ਼েয়াগ হ’বপােৰ।”
১২.৪ ইয়াৰ িপছত ছুপািৰে , ৠচ ালিਜ਼ছনবনাম ড° ৰাম মেনাহৰ
ৠলািহয়া, (১৯৬০) ২ SCR ৮২১ ৠমাকদਐমাত এই আদালেত িবেশষৈক
অনুেગদ ১৯(২)ৰঅধীনতিনেষধাઝাৰওপৰতআেমিৰকান আইন আৰু ভাৰতীয়
আইনৰ পাথਐক অৱেলাকনকেৰ।
১২.৫ ইয়াৰ িপছত ৰামলীলা ময়দান কা ৰ ৠ, ইনেৰ, (২০১২) ৫ SCC
১, ৰায়ত৭ৰ পৰা ১১ নংদফাতআেমিৰকাৰ মতবাদ/আেমিৰকাযুੵৰা ৰ
উઔতম নায়ালয়ৰ িস া ৰ ਜ਼েযাজতাৰ ওপৰত তলত িদয়া ধৰেণপযਐেবণ
লগেত উপ াপনকৰা হয়:
“৭. আেমিৰকাযুੵৰা ৰ উઔতম নায়ালয়ৰ ওপৰৰ দৃি ভংগীৰ িবপৰীেত
ভাৰতীয় সংিবধানত ১৯(১)(ক) অনুেગদৰ অধীনত বাক আৰু মত
ਜ਼কাশৰ াধীনতাৰ অিধকাৰৰ উে খ কৰা ৡহেছ। ইয়াৰ উপিৰও
১৯(১)(খ) অনুেગদৰ অধীনত ৠদশৰ ਜ਼িতজন নাগিৰকক শাি পূণਐভােৱ
আৰু অ িবহীনভােৱ একিত ৠহাৱাৰ অিধকাৰ ਜ਼দান কৰা ৡহেছ। িক
এই অিধকাৰসমূহ বাধা-িনেষধৰ পৰা মুੵ নহয় আৰু এইেবাৰ চতਐ আৰু
ਜ਼েয়াগৰ ৠত চৰম নহয়। েম ১৯(২) আৰু ১৯(৩) অনুেગেদ
এজন নাগিৰকৰ বােব উপল াধীনতাসমূহ িনয় ণ কেৰ। ১৯(২)
অনুেગদত ৰা ক উੵ দফাত উে খ কৰা কাৰকসমূহৰ াথਐত বাক আৰু
মত ਜ਼কাশৰ াধীনতাৰ অিধকাৰ বৱহাৰৰ ৠত যুিੵসংগত বাধা
আেৰাপ কৰাৰ মতা ਜ਼দান কৰা ৡহেছ। এেকদেৰ পুনৰ তাত উে খ কৰা
কাৰকসমূহৰ াথਐত, ১৯(৩) অনুেગেদ ৰা ক ਜ਼দান কৰা অিধকাৰৰ
বৱহাৰৰ ওপৰত যুিੵসংগত বাধা আেৰাপ কৰা িযেকােনা আইন ਜ਼ণয়ন
কিৰবৈল সম কেৰ।
৮. এই সাংিবধািনক আেদশৰ স ুখত ৠ নক ৠগাচৰত [৬৩এলইিদ৪৭০:
২৪৯ইউএস৪৭ (১৯১৯)] ৰআেমিৰকান মতবাদৰ উে খ আৰু ਜ਼েয়াগ
কিৰব ৠনাৱািৰ। আমাৰ সংিবধানৰ অধীনত এই অিধকাৰ চৰম অিধকাৰ
নহয় বৰટ ওপৰত উে খ কৰা িনেষধাઝাৰ অধীন । এইদেৰ আমাৰ
সংিবধানৰ অধীনত এই অিধকাৰৰ ি িত ৠবেলগ।
৯. এইচ.এম. ৠচৰভাৰকনি ੫উশেনলল’ৱঅফইি য়াত (৪থਐ এিডন.), ভল. ১, ৠলখেক বੵ কিৰেছ ৠয, বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতাৰ
ৠত দুেয়াখন সংিবধানৰ িবধান মূলতঃ পৃথক। ਜ਼িতেৰাধমূলক আটকৰ
বােব ভাৰতীয় সংিবধানৰ িবধানসমূেহ এই পাথਐকক আৰু অিধক
ਜ਼কটকিৰ তু িলেছ, িযেবাৰৰ সমাথਐকআেমিৰকাৰ সংিবধানত এেকানাই।
ভাৰতীয় সংিবধানৰ অধীনত বੵ কৰা যুিੵসংগত িনেষধাઝাই
(িৰেসানাবলেৰি কশন) িবষয়েটা আদালতৰ ডেমইনৈল আেন কাৰণ
যুিੵযুੵতাৰ ਜ਼ েটাৰ মূলতঃ আদালেত িস া ল’বলগীয়া ਜ਼ । (বাবুলাল
পাৰােট বনাম মহাৰা ৰাজ চৰকাৰ[এআইআৰ১৯৬১এচিচ৮৮৪:
[১৯৬১]২িএলিজ১৬: (১৯৬১)৩এচিচআৰ৪২৩]
১০. সংিবধানত িনেজই সি িৱ ৠমৗিলক অিধকাৰেটাক যুিੵসংগত
িনেষধাઝাৰ অধীনত ৰখাৰ বােব বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতাৰ
অিধকাৰৰ িকছুমান িনেষধাઝা িনিদਐ কিৰবৈল এেনদেৰ ਜ਼ণয়ন কৰা
আইনসমূহক অথਐপূণਐভােৱ আৰু সাংিবধািনক উে শক মনত ৰািখ বাখা
কিৰব লািগব। উদাহৰণ ৰূেপ, য’ত ਜ਼িতখন িকতাপ বা কাগজত ছপায
আৰু ਜ਼কাশকৰ নাম আৰু ছপাকৰা ান আৰু ਜ਼কাশনৰ নামপিঢ়বপৰা
ধৰেণ কিৰব লােগবুিলথকাআইনত বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতাৰ
অিধকাৰ উলংঘা কৰা ৠহাৱা নাই।
১১. এইদেৰ আইনৰ ভাষা, ভাৰত আৰু আেমিৰকাৰ আইনৰ অধীনত
ইয়াৰ সা াৱ বাখা আৰু ਜ਼েয়াগত এক লণীয় পাথਐক আেছ। মন
কিৰবলগীয়া ৠয, বাক াধীনতা ৡহেছ গণতাি ক চৰকাৰৰ ਜ਼াচীৰ ৰূপ
(বুলৱাকਐ )। গণতাি ক ਜ਼িয়াৰ স੭ক কাযਐকৰীতাৰ বােব এই াধীনতা
অিত ਜ਼েয়াজনীয়। বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতাক াধীনতাৰ ਜ਼থম
চতਐ িহচােপ গণ কৰা হয়। ই াধীনতাৰ ৰত পছ ৰ ান দখল কেৰ, আন সকেলা াধীনতাক সহায় আৰু সুৰা ਜ਼দান কেৰ। ਜ਼কৃ তেতসত ৠয, ই আন সকেলা াধীনতাৰ মাতৃ ৰূপ। সামািজক, ৰাজৈনিতক আৰু
অথਐৈনিতক িবষয়ত জনমত গঠনত বাক াধীনতাই ৰু পূণਐ ভূ িমকা
পালন কেৰ। ইয়াক “ৠমৗিলক মানৱ অিধকাৰ”, “এক জ গত অিধকাৰ”
ইতািদ বুিল অিভিহত কৰা ৡহেছ। ভাৰতত আইনৰ িবকাশৰ লেগ লেগ
বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতাৰ অিধকােৰ িনজৰ পিৰসৰৰ িভতৰত
তথ লাভৰ অিধকাৰৰ লগেত সংবাদ মাধমৰ অিধকােৰা সামিৰৈলেছ।”
১২.৬ ৠজােচফ ৰুিভলা ৠভলু েনল বনাম িৰজাভ
ਐ ৠবংক অৱ ইি য়া, ১৯৬২ ৩এসিসআৰ৬৩২ৰ ৠত ৭৫ নং দফাত ৠদখা ৡগেছ ৠয, আমাৰ আইনসমূহৰ বাখাত সহায়ৰূপীআেমিৰকাৰ ধাৰণা, আইন আৰু
নিজৰৰ সদায়সংকটনথকাৈকনাথািকবআৰু ৠসেয়েহ ৠসইেবাৰৰ ওপৰত িকছু
সাৱধানতােৰ িনভਐ ৰ কিৰব লািগব, অনথােসই আইনসমূহৰ ਜ਼কৃ িতৰ আৰু
ৠসইেবাৰ ਜ਼েযাজ ৠহাৱাਜ਼িত ানসমূহৰ পাথਐকৰ ফলত ি ধা কিৰব।
১২.৭ িবহাৰ ৰাজচৰকাৰ বনাম ভাৰত চৰকাৰ, (১৯৭০) ১ এছিচিচ
৬৭ৰ ৰায়ত ইয়াক ১৩ নং দফাত তলত িদয়া ধৰেণ পালন
লগেতউপ াপনকৰা ৡহেছ:
“আমাৰ দৃি আকষਐণ কৰা ৡহিছল আেমিৰকান সংিবধান আৰু
অে িলয়াৰ সংিবধান আইনখনৰ িকছুমান িবধান
লগেত১৩১নংঅনুেગদৰলগতসামડসথকােকইবাটাও িস া ৰলগত।
িক ,িযেহতু সাদৃশ মা সীিমত, গিতেক আিম উে খ কৰা
িবধানসমূহ বা িযেবাৰ িস া ৰ ਜ਼িত আমাৰ দৃি আকষਐণ কৰা
ৡহিছল, ৠসইেবাৰ পৰীা কৰাৰਜ਼ াৱ িদয়া নাই। আমাৰ সংিবধানৰ
বাখাৰ ৠত আিম এেন িস া ৰ াৰা পিৰচািলত হ’ব নালােগ, িযেবােৰ আমাৰ সংিবধানৰ ৡসেত িমলথকািবধানৰ ওপৰত ਜ਼ভাৱ
ৠপলাব ৠনাৱােৰ।”
১২.৮ অেশাক মাৰ ঠা ৰ বনাম ভাৰত চৰকাৰ, (২০০৮) ৬ এছিচিচ
১ৰ ৰায়ৰ ১৬৫ নং দফাত তলত িদয়া ধৰেণ উপ াপনকৰা ৡহেছ:
“১৬৫. আৰ িণেত ক’ব লািগব ৠয, আেমিৰকাযুੵৰা ৰ উઔতম
নায়ালয়ৰ িস া সমূহ ভাৰতীয় ৠਜ਼াপটত ਜ਼েয়াগ কৰা ৠহাৱা নািছল
কাৰণ অনুভৱ কৰা ৡহিছল ৠয, দুেয়াখন ৠদশেত সংিবধান দুখনৰ
অধীনত থকা িবধানৰ গাঁথিন আৰু সামািজক পিৰি িতৰ লগেত
অনান কাৰকসমূেহা ব পিৰমােণ পৃথক। িভকাজী নাৰায়ণ ঢকৰাচ
আৰু অনান বনাম মধਜ਼েদশ ৰাজচৰকাৰ আৰু অনান ৫৬আৰু
এ. এচ.কৃ বনাম মাাজ ৰাজ৫৭- ৰায়ৰ এই আদালেত
িবেশষভােৱ মত িদিছল ৠয, আেমিৰকাযুੵৰা ৰ সংিবধানৰ যথাযথ
ਜ਼িয়াৰ (িডঅਜ਼েচছ) দফােটা ভাৰতৰ ৠত ਜ਼েযাজ নহয়।
কােম ৰ ਜ਼সাদ আৰু অনান বনাম িবহাৰৰাজচৰকাৰ আৰু
অনানৰায়ৰ১৯(১)(ছ) অনুেગদৰ পিৰসৰ আৰু ਜ਼েযাজতা
িবেবচনা কৰাৰ সময়েতউপ াপনকৰা ৡহিছল –
“আেমিৰকান আদালতৰ এই িস া সমূহৰ স ভਐ ত এইেটা
মনত ৰখা উিচত ৠয, যিদও আেমিৰকাৰ যুੵৰা ৰ
সংিবধানৰ ਜ਼থম সংেশাধনীত উে খথকাৰিলখা
অনুসিৰ“কংেেছ ৠকােনা আইন ਜ਼ণয়ন নকেৰ ....বাক
াধীনতাক সংি কিৰ....” এইউে েখিনি ত অিধকাৰৰ
বৱহাৰৰ ওপৰত ৠকােনা ধৰণৰ বাধা আেৰাপ কৰাৰ
ৠকােনা অিধকাৰকংেছক ਜ਼দান নকিৰবৈল কেৰ, তথািপও সদায় বুজা ৡহেছ ৠয িੜডম ৰাি ড(িনি ত
াধীনতা) আৰী মতাৰ অধীনত – যাৰ পিৰসৰ
অৱেশ িনখুঁতভােৱ বা সংઝািয়ত কৰা ৠহাৱা নাই। ”৷
১২.৯ এেকধৰণৰ ৠমাকদਐমা- ৠকশৱান ভাৰতীৰ ৠগাচৰ, (১৯৭৩) ৪
এছিচিচ ২২৫-ত এই আদালেত উে খকিৰেছ ৠয, ভাৰতৰ সংিবধান আৰু
আেমিৰকাৰ সংিবধানত গাঁথিনমূলক পাথਐক আেছ।
১৩) পূবਐেত উে খ কৰা িস া সমূহত িনধਐাৰণ কৰা আইন এই আদালেত
হাতত থকা ৠগাচৰৰ তথৰ ৠত ਜ਼েয়াগ কৰা আৰু আেমিৰকা যুੵৰা ৰ
আৰু আমাৰ ৠদশৰ আইনসমূহৰ িভনিভন অৱ া িবেবচনা কিৰ
লগেতভাৰতৰ সংিবধানৰ১৯(১)(গ) আৰু ১৯(৪)-অনুেગদৰ অধীনৰ
বাক াধীনতাৰ অিধকাৰ যুিੵসংগত িনেষধাઝাৰ অধীনত থােক আৰু ই
এক চৰম অিধকাৰ নহয় আৰু সংিবধােন সংসদক পাবিলকঅড
ਐ াৰ (ৰাজ ৱা
শৃংখলা) আৰু/বা ভাৰতৰ সাবਐেভৗম িবেবচনা কিৰ আইন ਜ਼ণয়নৰ
অনুমিত িদেয়, আেমিৰকাযুੵৰা ৰ আইন আৰু ভাৰতীয় আইনসমূহৰ পাথਐক
ল নকৰাৈকেয়,অৰূপ ভ
ূ ঞা (সুਜ਼া/উপেৰাੵ) আৰু ৰানীপ (সুਜ਼া/উপেৰাੵ)
ৠমাকদਐমাত এই আদালেত আেমিৰকাযুੵৰা ৰ উઔতম নায়ালয়ৰ িস া সমূহ
ি ধাহীনভােৱআৰু ৠপানপ য়াৈক অনুসৰণ কিৰ ভু ল কিৰেছ, তােৰাপিৰভাৰতত আইনসমূহৰমতাৈনক লগেত অৱ ানউে খ কৰাৰ
পৰািবৰতআেছ।
১৩.১ পূবਐেত উে খ কৰা দুেয়াটা িস া ত আেমিৰকাযুੵৰা ৰ উઔতম
নায়ালয়ৰ মতাৈনক ল নকৰাৈকেয় (উੵ িস া সমূহত উে খ কৰা
ৡহেছ) এই আদালেত মা আেমিৰকাৰ িস া সমূহ অনুসৰণ কিৰেছ িযেবাৰৰ
ਜ਼িত আমাৰ স িত নাই। এই আদালেত আেমিৰকাৰ আইন আৰু ভাৰতীয়
আইনসমূহৰ পাথਐক িবেশষৈক ভাৰতীয় সংিবধানৰ িবধানসমূহ িবেবচনা কৰা
উিচত আিছল। পূবਐেত উে খ কৰা কথািখিনৰ াৰা আিম এক মুহূতਐ ৰ
বােবও ৠকাৱা নাই ৠয, ৠকােনা এটা ৠগাচৰত আেমিৰকাযুੵৰা ৰ উઔতম
নায়ালয়ৰ িস া সমূহ িবেবচনা কৰা নহ’বও পােৰ আৰু/বা ই ৠকােনা
পথিনেদਐশনা নহ’বও পােৰ। আেমিৰকাৰ িস া অনুসৰণ কৰাৰ আগেত
ভাৰতীয় আদালেত ৠবেলগেদশত ਜ਼েযাজ আইনৰ পাথਐক িবেবচনা কিৰব
লািগব।
১৩.২ এই আদালেত ৠজােচফ ৰুিভলা ৠভলু েনল (সুਜ਼া/উপেৰাੵ)ৰ
ৠত পযਐেবণ আৰু উ ৃিতিদয়াৰ দেৰ, আেমিৰকাৰ ধাৰণা, আইন আৰু
নিজৰসমূহৰ সহায়ক বাখাকৰা িদয়া হয়, যাৰ বােব আইনসমূহ সদায়
িবপদমুੵ নহয় আৰু, ৠসেয়েহ ৠসই আইন আৰু িযেবাৰ ਜ਼িত ানৰ বােব
ৠসইআইন ৠবাৰ ਜ਼েযাজতাৰমাজৰ পাথਐকৰ বােবি ধােবােধেৰ নহ’ৠলও, িকছুমান সাবধানতাৰৈসেত িনভਐ ৰ কিৰবলগীয়া হয়।
১৪) এিতয়া এই আদালতৰ স ুখত িবেবচনাৰ বােব উ ািপত পৰৱত
ਜ਼ েটা হ’ল এইেয়েয, উੵ িবধানেটাক অসাংিবধািনক বুিল ৠঘাষণা কৰাৰ
পৰা ৰা কিৰবৈল ধাৰা ১০(ক)(i) সীিমত ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত
বাখাকিৰবলািগবেনিক আৰু অৰূপ ভ
ূ ঞা (সুਜ਼া/উপেৰাੵ) আৰু ৰানীপ
(সুਜ਼া/উপেৰাੵ)ৰ ৠত কৰাৰেলিখয়াৈকসীিমত ਜ਼ােয়ািগক ৰূপত
বাখাকিৰব লািগবেনিক ৠয, িনিষ সংগঠনৰ সদসপেদ ৠকােনা বিੵক
ৠদাষী সাব নকেৰ যিদেহ, ৠতওঁ িহংসাৰ আয় ৠলাৱা বা মানুহক িহংসাৰ
ਜ਼িত উচটিন িনিদেয় আৰু জনসাধাৰণৰ িবশৃংখলতা বা অশাি ৰ সৃি কৰাৰ
উে েশ িহংসাৰ আয় ৡলেকােনা কাম নকেৰ, অথਐাৎ িনিষ সং াৰ
সদসপদৰ ওপৰত ৠমনচিৰয়াই(অপৰাধীমন) াপন আৰু ਜ਼মািণত হ'ব
লািগব আৰু/বা ਜ਼কােশ কাযਐত হ'ব লািগব? এই িবষয়েটা িনণਐয় কৰাৰ
সময়েতিবশদভােৱ
় উপ াপনদািখল কিৰেছ তু ষাৰ ৠমহতা, িব ান
ছিলিচটৰ ৠজেনেৰল- িবনয় নাভােৰ, অসম ৰাজৰ ৡহ উপি তথকা িব ান
ৠজ অিধবੵা আৰু সડয় পািৰখ, আপীলকাৰী/হ েপকাৰীৰ ৡহ
উপি তথকা িব ান ৠজ অিধবੵাই।
১৪.১ পূবਐেত উে খ কৰা িবষয়েটা িবেবচনা কৰাৰ সময়ত ভাৰতৰ
সংিবধান আৰু ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ਜ਼াসংিগক িবধানসমূহ উে খ কৰােটা
ਜ਼েয়াজনীয়, িযেবাৰৰ িবষেয় তলত িদয়া ধৰেণউে খকৰাহ’ল:
“১৯. বাক াধীনতা আিদ স ক য় িকছুমান অিধকাৰৰ সুৰা।—
(১)সকেলা নাগিৰকৰ অিধকাৰ থািকব——
(গ) সংগঠন বা সংঘ [বা সমবায় সিমিত] গঠন কিৰব;
[(২) দফা (১)ৰ উপ-দফা (ক)ৰ ৠকােনা কথাই ৠকােনা বতਐ মানৰ
আইনখনৰ কাযਐকলাপত ਜ਼ভাৱ ৠপলাব ৠনাৱােৰ, বা ৰা ক ৠকােনা আইন
ਜ਼ণয়নত বাধা িদব ৠনাৱােৰ, িযেহতু এেন আইেন [ভাৰতৰ সাবਐেভৗম
এবং অখ তা,] ৰা ৰ িনৰাপ া, িবেদশী ৰা ৰ ৡসেত ব ু পূণਐ স কਐ , ৰাজ ৱা-শৃংখলা, শালীনতা বা ৡনিতকতা বা আদালত অৱমাননা, মানহািন বা এটা অপৰাধউচটিন িদয়াৰ াথਐতঅিধকাৰ বৱহাৰৰ ওপৰত
যুিੵসংগত বাধা আেৰাপ কেৰ।
(৪) উੵ দফােটাৰ উপ-দফা (গ)ৰ ৠকােনা কথাই বতਐ মানৰ
ৠকােনাআইনৰ কাযਐকলাপত ਜ਼ভাৱ ৠপলাব ৠনাৱািৰব
িযমানদূৰৈলেকএইআইনবা হ’ব বা[ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তাৰ
াথਐতবা] ৰাজ ৱা শৃংখলা বা ৡনিতকতা, উੵ উপ-দফাৰ াৰা ਜ਼দান
কৰা অিধকাৰৰ বৱহাৰৰ ওপৰত যুিੵসংগত বাধাৰখািতৰতৰা ৰআইন
ਜ਼ণয়নতবাধা িদব ৠনাৱািৰব।”
১৯৬৭ চনৰ ইউএিপএৰ ਜ਼াসংিগক িবধানসমূহ তলত িদয়া ধৰণৰ:
২) সংઝা।—(১) এই আইনত, যিদেহ ਜ਼সংগতঅনথা ਜ਼েয়াজন হয়,—
(ক) “সংঘ” িযেকােনা ৠগাটবাবিੵিবেশষৰসমি ;
৯[(ইিচ) “বিੵ” -ৠয় সামিৰল’ব—
(i) এজন বিੵ, (ii) এটা ৠকা ানী, (iii) এটা ਜ਼িত ান, (iv) ৠকােনা সং া বা বিੵৰ সংঘ বা বিੵৰ এটা সং া, অ ভুਐ ੵ হওক
বা নহওক, (v) পূবਐৰ ৠকােনা উপ-দফাৰ িভতৰত অ ভুਐ ੵেনােহাৱা ਜ਼িতজন কৃ িম
নািয়ক বিੵ, আৰু...
(vi) পূবਐৰ িযেকােনা উপ-দফাসমূহৰ িভতৰতঅ ভুਐ ੵ িযেকােনা বিੵৰ
মািলকানাধীন বা িনয়ি ত িযেকােনা সং া, কাযਐালয় বা শাখা;]
(k) “স াসবাদী কাযਐ”ৰ অথਐ ধাৰা ১৫ত িদয়া অথਐ, আৰু “স াসবাদ”
আৰু “স াসবাদী” অিভবিੵসমূহ ৠসই অনুসিৰ বাখা কৰা হ’ব;
(l) “স াসবাদী দল” স াসবাদী সংগঠনৰ বািহেৰ আন িযেকােনা সংগঠনক
বুজায়, ৠসয়া প িতগত হওক বা অনথা হওক, িয স াসবাদী কাযਐৰ
ৡসেত জিড়ত বা উি হয়;
(m) “স াসবাদী সংগঠন” [ਜ਼থম অনুসূচী]ত তািলকাভু ੵ সংগঠন বা
তািলকাভু ੵ সংগঠনৰ ৡসেত এেক নােমেৰ কাম কৰা সংগঠন;
(p) “অৈবধ সংগ” (আনলাউফু লএেচািচেয়শন) িযেকােনা সংগঠন,—
(i) যাৰ উে েশ ৠকােনা অৈবধ কাযਐকলাপ, বা িযেয়
বিੵক ৠকােনা অৈবধ কাযਐকলাপ অংশহনকিৰবৈল
উৎসািহত বা সহায় কেৰ, বা যাৰ সদসসকেল এেন
কাযਐকলাপ অংশহনকেৰ; অথবা
(ii) যাৰ উে েশ ভাৰতীয় দ িবিধৰ (১৮৬০ চনৰ
৪৫) ধাৰা ১৫৩-ক বা ধাৰা ১৫৩-খৰ অধীনত
শাি েযাগ, বা িযেয় বিੵক এেন ৠকােনা কাযਐকলাপ হণ
কিৰবৈল উৎসািহত বা সহায় কেৰ, বা যাৰ সদসসকেল
এেন িযেকােনা কাযਐকলাপ হণ কেৰ:
যিদেহ উপ-দফা (ii)ত থকা এেকােৱই জ ু আৰু কা ীৰ
ৰাজৰ ৠত ਜ਼েযাজ নহ’ব;
৩) ৠকােনা সংগঠনক(এেচািচেয়শন) অৈবধ বুিল ৠঘাষণা কৰা।—
(১) যিদ ৠক ীয় চৰকাৰৰ মতামত ৠয, ৠকােনা সংগঠনঅৈবধ
সংগঠনহয়বা ৡহ পিৰেছ, ৠতে চৰকাৰী ৰাজপত অিধসূচনাৰ জিৰয়েত এেন
সংগঠনক ৠবআইনী বুিল ৠঘাষণা কিৰব পােৰ।
(২) এেন ਜ਼িতখন অিধসূচনািক িভি তজািৰ কৰা ৡহেছ আৰু ৠক ীয়
চৰকােৰ ਜ਼েয়াজনীয় বুিল িবেবচনা কৰা অনান িবৱৰণসমূহ উে খ কিৰব
লািগব:
যিদেহ এই উপ-ধাৰাত ৠকােনা কথাই ৠক ীয় চৰকােৰ ਜ਼কাশ কৰােটা
জন াথਐৰ িবৰুে বুিল িবেবচনা কৰা ৠকােনা তথ ਜ਼কাশ কিৰবৈল বাধ
নহ’ব।
(৩) ধাৰা ৪ৰ অধীনত িদয়া আেদশৰ াৰা নায়ািধকৰেণ কৰা ৠঘাষণা
িনি ত নকৰাৈলেক আৰু আেদশেটা ৰাজপত ਜ਼কাশ নকৰাৈলেক এেন
ৠকােনা অিধসূচনা কাযਐকৰী নহ’ব:
যিদেহ ৠক ীয় চৰকাৰৰ মতামত আেছ ৠয, িনিদਐ পিৰি িতত
ৠকােনাসংঘক ৠবআইনীবুিল তৎকালীনভােৱ কাযਐকৰী হ’ব বুিল িনেদਐশ িদব
পােৰ,ৠতে েক ীয় চৰকােৰিলিখতভােৱধাৰা ৪ৰ অধীনত িদয়া িযেকােনা
আেদশৰ অিধসূচনাখন ৰাজপত ਜ਼কাশ ৠপাৱাৰ তািৰখপৰাকাযਐকৰী
ৠহাৱাৈকতৎকালীনভােৱ কাযਐকৰী হ’ব বুিল িনেদਐশ িদব পােৰ।
(৪) এেন ਜ਼িতেটা অিধসূচনা ৰাজপত ਜ਼কাশৰ উপিৰও িযখন ৰাজত
ਜ਼ভািৱত সংগঠনেটাৰ ਜ਼ধান কাযਐালয়, যিদ আেছ, ৠসই ৰাজত ਜ਼চিলত
অ তঃএখন ৡদিনক বাতিৰ কাকতত ਜ਼কাশ কৰা হ’ব আৰু ৠক ীয় চৰকােৰ
উপযুੵ বুিল ভবা ধৰেণও এেন সংগঠনত ৠসৱা আগবঢ়াব লািগব আৰু এেন
ৠসৱা কাযਐকৰী কৰাৰ ৠত তলত িদয়া সকেলা বা িযেকােনা প িত
অনুসৰণ কিৰব পািৰ, ৠযেন:
(ক) সংগঠনৰ কাযਐালয়ৰ ৠকােনা এটা অংশত, যিদ আেছ, অিধসূচনাৰ ਜ਼িতিলিপ সংল কিৰ; অথবা
(খ) স ৱ হ’ৠল সংগঠনৰ ਜ਼ধান িবষয়ববীয়াসকলক, যিদ আেছ, অিধসূচনাৰ ਜ਼িতিলিপ ਜ਼দান কিৰ; অথবা
(গ) ৠঢালৰ নত বা লাউড ীকাৰৰ সহায়ত ৠঘাষণা কিৰ, িযেটা অટলত সাধাৰণেত সংগঠনৰ কাযਐকলাপ চিল থােক, ৠসই
অટলত অিধসূচনাৰ িবষয়ব ਜ਼চাৰকিৰব; অথবা
(ঘ) িনধਐািৰত অন ধৰেণেৰ।
৪) নায়ািধকৰণৰ উে খ।—(১) য'ত ধাৰা ৩ৰ উপ-ধাৰা (১)ৰ
অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাৰ াৰা ৠকােনা সংগঠনক অৈবধ বুিল ৠঘাষণা
কৰা ৡহেছ, ৠতেন ৠত ৠক ীয় চৰকােৰ, উੵ উপ-ধাৰাৰঅধীনত
অিধসূচনা ਜ਼কাশৰ তািৰখৰ পৰা িশ িদনৰ িভতৰতসং ােটাক ৠবআইনী
ৠঘাষণা কৰাৰ বােব পযਐা কাৰণ আেছ ৠন নাই ৠসইেটা িবচাৰ কৰাৰ
উে েশ জাননীখন নায়ািধকৰণৈল ৠਜ਼ৰণ কিৰব।
(২) উপ-ধাৰা (১)ৰ অধীনত ৠৰফােৰ (উে খ) লাভ কৰাৰ িপছত
নায়ািধকৰেণ জাননীৰ াৰা ਜ਼ভািৱত সংগঠনক কাৰণ িবচািৰিলিখতভােৱ
আ ান কিৰব ৠয, এেন জাননী ਜ਼দানৰ তািৰখৰ পৰা িশ িদনৰ িভতৰত, সংগঠনক িকয় ৠবআইনী বুিল ৠঘাষণানকিৰব লােগ।
(৩) সংগঠন বা ইয়াৰ িবষয়ববীয়া বা সদসসকেল ৠদখুওৱা কাৰণ যিদ
আেছ, ৠতে িবেবচনা কৰাৰ িপছত নায়ািধকৰেণ ধাৰা ৯ত উে খ কৰা
ধৰেণেৰ আৰু ਜ਼েয়াজনীয় বুিল িবেবচনা কৰা ৠক ীয় চৰকাৰ বা সংগঠনৰ
ৠকােনা িবষয়ববীয়া বা সদসৰ পৰাঅিধক তথৰ বােব আ ান জেনাৱাৰ
িপছত তদ কিৰব লািগব, সংগঠনক অৈবধ বুিল ৠঘাষণা কৰাৰ বােব
পযਐা কাৰণ আেছ ৠন নাই ৠসইেটা িস া ল’ব আৰু িযমান পািৰ
িਜ਼তােৰ আৰু িযেকােনা ৠেত অিধসূচনা জািৰ কৰাৰ তািৰখৰছমাহৰ
িভতৰত ধাৰা ৩ৰ উপ-ধাৰা (১)ৰ অধীনত, িয আেদশ উপযুੵ বুিল
িবেবচনা কেৰবা বািতল কেৰ।
(৪) উপ-ধাৰা (৩)ৰ অধীনত নায়ািধকৰণৰ আেদশ ৰাজপত ਜ਼কাশ
কৰা হ’ব।
৮) অৈবধ সংঘৰ উে েশ ান অৱগত কৰাৰ মতা।—(১) য’ত ৠসই
ধাৰােটাৰ উপ-ধাৰা (৩)ৰ অধীনত কাযਐকৰী ৠহাৱা ধাৰা ৩ৰ অধীনত
জািৰ কৰা অিধসূচনাৰ াৰা ৠকােনা সংগঠনক অৈবধ বুিল ৠঘাষণা কৰা
ৡহেছ, ৠতেন ৠত ৠক ীয় চৰকাৰ অিফিচেয়ল ৠগেজটত অিধসূচনাৰ াৰা
িযেকােনা ানক অৱগত কিৰব পােৰ িয চৰকাৰৰ মতত অৈবধ সংগঠনৰ
উে েশ বৱহাৰ কৰা ৡহেছ।
বাখা.—এই উপ-ধাৰাৰ উে শৰ বােব “ ান” ৰ অথਐ হ’ল ঘৰ বা
অતািলকা, বা ইয়াৰ অংশ, বা ত ু বা জাহাজ।
(২) উপ-ধাৰা(১)ৰ অধীনত অিধসূচনা ਜ਼দানৰ ৠত িজলা দ াধীশ, যাৰ ানীয় সীমাৰ িভতৰত এেন অিধসূচনাৰ ান অৱি ত বা ৠতওঁৰ
াৰা িলিখতভােৱ অনুেমািদত িযেকােনা িবষয়াই অিধসূিচত ানত
ৠপাৱাসকেলা ৠমােভবল (চলনশীল)স ি ৰ(পিৰধান-ৠপাছাক, ৰ া-বঢ়াৰ
পা, িবচনা আৰু িবচনা, িশ ীৰ সঁজুিল, পালনৰ সঁজুিল, গৰু, শস আৰু
খাদ সামী আৰু ৠতওঁৰ মানতনগন অনান সামীৰবাদিদ) দুজন
স ানীয় সাীৰউপি িতততািলকা ਜ਼ ত কিৰব লািগব।
(৩) যিদ িজলা দ াধীশৰ মতত তািলকাত উে খ কৰা ৠকােনা সামী
অৈবধ সংগঠনৰ উে েশ বৱহাৰ কৰা হয় বা বৱহাৰ কিৰব পৰা যায়, ৠতে িজলা দ াধীশৰ িনেদਐশতেতওঁ ৠকােনা বিੵক সামী বৱহাৰ কৰাত
বাধা িদয়াৰ আেদশ িদব পােৰ।
(৪) ইয়াৰ িপছত িজলা দ াধীেশ আেদশ িদব পােৰ ৠয ৠকােনা বিੵেয়
িযজন অিধসূচনাৰ তািৰখত অিধসূচনা কৰা ানত বািস া নািছল, ৠতওঁ
িজলা দ াধীশৰ অনুমিত অিবহেন অিধসূচনা কৰা ানত ਜ਼েৱশ কিৰব
ৠনাৱািৰব, বা তাত থািকব ৠনাৱািৰব:
যিদেহ অিধসূচনাৰ তািৰখত অিধসূচনা কৰা ানত বািস া আিছল
ৠকােনা বিੵৰ ৠকােনা ওচৰৰ আ ীয়ৰ ৠত এই উপ-ধাৰাত ৠকােনা
কথা ਜ਼েযাজ নহ’ব।
(৫) য'ত উপ-ধাৰা (৪) অনুসিৰ ৠকােনা বিੵক অিধসূিচত ানত
ਜ਼েৱশ কিৰবৈল বা তাত থািকবৈল অনুমিত ਜ਼দান কৰা হয়, ৠতে ৠসই
বিੵজেন এেন অনুমিতৰ অধীনত কাম কৰাৰ সময়ত িনজৰ িনয় ণৰ
বােব িজলা দ াধীেশ িদয়া ধৰেণএেন আেদশ মািন চিলব লািগব।
(৬) ৠকােনা আৰী িবষয়া, উপ-পিৰদশਐকৰ পদবীৰ তলত নহয়, বা
ৠক ীয় চৰকাৰৰ াৰা অনুেমািদত আন ৠকােনা বিੵেয় অিধসূিচত ানত
ਜ਼েৱশ কৰা, বা ਜ਼েৱশ কিৰব িবচৰা, বা তাত থকা বা তাত থকা
িযেকােনা বিੵক অনুস ান কিৰব পােৰ আৰু ৠতেন ৠকােনা বিੵক ৠতওঁক
তালাচীৰ উে েশ আটক কিৰব পােৰ:
যিদেহ, এই উপ-ধাৰা অনুসিৰ ৠকােনা মিহলাক মিহলাৰ বািহেৰ
অনৰ াৰাঅনুস ান কৰা নহ'ব।
(৭) যিদ ৠকােনা বিੵ উপ-ধাৰা (৪)ৰ অধীনত িদয়া আেদশ
উলংঘা কিৰ অিধসূিচত ানত থােক, ৠতে ৠতওঁৰ িবৰুে ল’ব পৰা আন
ৠকােনা কাযਐিবিধৰ িত নকৰাৈক, ৠতওঁক ৠকােনা িবষয়াই বা এই ৠত
ৠক ীয় চৰকাৰৰ পৰামতাਜ਼া আন িযেকােনা বিੵেয় তাৰ পৰা আঁতৰাব
পােৰ।
৮) উপধাৰা (১)ৰ অধীনত বা উপ-ধাৰা (৩) বা উপ-ধাৰা (৪)ৰ
অধীনত ৠকােনা ান স ভਐ ত জািৰ কৰা অিধসূচনাঅধীনত িদয়া আেদশৰ
াৰা িত ৠহাৱা িযেকােনা বিੵ—
(ক)ৠসই ঠাইখন সং ােটাৰ উে শত অৈবধভােৱ বৱহাৰ কৰা ৠহাৱা নাই
বুিল ৠঘাষণা কৰাঅথবা(খ) উপ-ধাৰা (৩) বা উপ-ধাৰা (৪)ৰ অধীনত
িদয়া আেদশ বািতল কৰাৰউে েশজাননী বা আেদশ িদয়াৰ তািৰখৰ পৰা িশ
িদনৰ িভতৰতিজলা নায়াধীশৰ আদালতত, যাৰআওতাতউੵঅিধসূিচত ান
পেৰ, আেবদনকিৰবপািৰবআৰুআেবদন লাভ কৰাৰিপছতিজলা নায়াধীশৰ
আদালেতপসমূহক নািনৰ সুেযাগ িদয়াৰ িপছত ৠসই িবষয়েটাৰওপৰত িস া
ল’ব।
১০।অৈবধ সং াৰ সদস ৠহাৱাৰ শাি
য'ত ৠকােনা সং াক ধাৰা ৩ৰ অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাৰ াৰা অৈবধ
ৠঘাষণা কৰা ৡহেছআৰু িয উੵ ধাৰােটাৰ উপ-ধাৰা (৩)ৰ অধীনত কাযਐকৰী
ৡহেছ,—
(ক) এজন বিੵ, িয—
(i) ৠতেন সং াৰ সদস হয়বাসদস িহচােপকামকিৰআেছ; অথবা
(ii) ৠতেন সং াৰ সভাত অংশহণ কেৰ; অথবা
(iii) ৠতেনসং াৰউে েশবৰঙিণিদেয়, বৰঙিণলয়বাবৰঙিণসংহৰেতঅিৰহণা
ৠযাগায়; অথবা
(iv) িযেকােনা ধৰেণ সং াৰএেনেবাৰৰ কাযਐকলাপত সহায় কেৰ, তাৰজিৰমনাসহসেবਐাઔ দুবছৰৈলেক কাৰাদ হ’ব পােৰআৰু
(খ)িযেকােনা বিੵ িয এেন সং াৰ সদস বা সদস ৡহ আেছ বা িযেয়
ৠ ગাইেকােনা ধৰেণ এেন সং াৰ বােব সহায় বা আ ৱাই িনয়াৰ বােব ৠকােনা
কাম কেৰ বােতওঁৰওচৰত ৠকােনা অনুઝাপিবহীন আেয়া , ৠগালাবাৰুদ, িবে াৰক বা অনান সঁজুিল বা গণ ংসী পদাথਐথােকযাৰ াৰােকােনা বিੵৰ
জীৱন ৠহৰায়বা ৰুতৰ বােবআঘাতਜ਼া হয়বােকােনা স ি ৰ যেথ িতসাধন
হয়,—
(i) আৰু যিদ এেন কামৰ ফলত ৠকােনা বিੵৰ মৃতু হয়, ৠতে ৠতওঁক
মৃতু দ বাজিৰমনাসহযাৱછীৱনকাৰাদ েৰদি তকৰাহব;
(ii) আন িযেকােনা ৠত,কমপেওপাঁচ বছৰৰ
কাৰাদ েৰদি তকৰাহবিক ইজিৰমনাসহযাৱછীৱনকাৰাদ পযਐ বৃি হবপােৰ।
১৩।ৠবআইনী কাযਐকলাপৰশাি
(১) িযবিੵেয়
(ক)িযেকােনা অৈবধ কাযਐত অংশহণ কেৰ, বা এেন কাম কেৰ, বা
(খ) ৠকােনা পক ৠকােনা অৈবধ কাম কিৰবৈল সহায় কেৰ, উচটিন িদেয়, পৰামশਐ িদেয় বা উৎসািহত কেৰ
তাৰ জিৰমনাসহসেবਐাઔ সাতবছৰৈলেক কাৰাদ হ’ব পােৰ।
২।িযবিੵেয় ৩ ংউপ-ধাৰাৰ অধীনত জাননী বলবৎ ৠহাৱাৰ িপছত
৩ ংধাৰাঅনুসিৰঅৈবধ বুিল ৠঘাষণা কৰােকােনা সং াৰিযেকােনা অৈবধ
কাযਐতসহায়কেৰ, তাৰপাঁচ বছৰৈলেক কাৰাদ বা জিৰমনা বা দুেয়াটা শাি েয়
হ’বপােৰ।
৩।ভাৰত চৰকাৰ আৰু আন িযেকােনা ৠদশৰ চৰকাৰৰ মাজত কৰা িযেকােনা
সি , চুিੵ বা সি লনবা ভাৰত চৰকাৰৰ াৰা এই ৠত অনুেমািদত
িযেকােনা বিੵৰ াৰা চেলাৱা িযেকােনা আেলাচনাৰ ৠত এই ধাৰাৰ এেকা
ਜ਼েযাজ নহ'ব।
৩৮) স াসবাদী সংগঠনৰ সদসপদৰ ৡসেত জিড়ত অপৰাধ।—
(১) যিদেকােনা বিੵেয়িনজেক স াসবাদী সংগঠনৰ ৡসেত জিড়ত ৰােখবাউੵ
স াসবাদীসংগঠনৰকাযਐকলাপ আ ৱাই িনয়াৰ উে েশেৰ িযেকােনা স াসবাদীৰ
ৡসেত জিড়ত বা সংযুੵ ৠহাৱাৰ মুকিলৈকমতেপাষণকেৰ, ৠতেনবিੵস াসবাদী
সংগঠনৰসদসএজনৰসমােনঅপৰাধী।
এই উপ-ধাৰা ਜ਼েযাজ নহ’ব যিদেহ অিভযুੵ বিੵজেন ਜ਼মাণ কিৰব পােৰ
ৠয—
(ক) সংগঠনেটাৰ সদস ৠহাৱাৰ
সময়তবািনজেকসদসিহচােপপিৰচয়িদয়াআৰ কৰাৰসময়ত
উੵসংগঠনেটাকস াসবাদী সংগঠন িহচােপ ৠঘাষণা কৰা ৠহাৱা নািছল; আৰু
(খ) ৠসই সংগঠনেটাক স াসবাদী সংগঠন িহচােপ [ਜ਼থম সূচীত] অ ভুਐ ੵ
ৠহাৱাৰিযেকােনাসময়ত ইয়াৰ কাযਐকলাপত অংশহণ কৰা নাই।
(২) ৠকােনা বিੵযিদ উপ-ধাৰা(১)ৰ অধীনত ৠকােনা স াসবাদী সংগঠনৰ
সদসপদৰ ৡসেত জিড়ত অপৰাধ কেৰ, ৠতওঁৰসেবਐাઔ দহবছৰৈলেক কাৰাদ
হ’ব পােৰবাজিৰমনা বা দুেয়াটা শাি হ’বপােৰ।
৩৯) িযেকােনা স াসবাদী সংগঠনক সহায় আগবেঢ়াৱাৰ ৡসেত জিড়ত
অপৰাধ।—(১) এজনবিੵস াসবাদী সংগঠনক সহায় আগবেঢ়াৱাৰ ৡসেত
জিড়ত অপৰাধসংঘ੫ত কেৰ,-
(ক) িযেয় ৠকােনা স াসবাদী সংগঠনৰ কাযਐকলাপ আ ৱাই িনয়াৰ
উে েশেৰ—
(i) ৠকােনা স াসবাদী সংগঠনৰ বােব সমথਐন িবচােৰ; আৰু
(ii) এেন সমথਐন ধাৰা ৪০ত সংઝািয়ত কৰা অনুসিৰ ৠকৱল ধন বা
স ি ৠযাগানধৰাৰ মাজেত সীমাব নহয়; অথবা
(খ) িযেয় ৠকােনা স াসবাদী সংগঠনৰ কাযਐকলাপ আ ৱাই িনয়াৰ উে েশেৰ
িযেকােনা সভাৰ বৱ া, পিৰচালনা বােতেনসভাৰ বৱ া আৰু পিৰচালনাতসহায়
কেৰআৰুেতওঁઝাতেযএইেটা াৰাবুজায়েয, (i) ৠকােনা স াসবাদী সংগঠনক সমথਐন কৰা; অথবা
(ii) ৠকােনা স াসবাদী সংগঠনৰ কাযਐকলাপ আ ৱাই িনয়া; অথবা
(iii) ইয়াক ৠকােনা স াসবাদী সংগঠনৰ ৡসেত স িকਐ ত বা জিড়ত বিੵেয়
সে াধন কেৰ;
(গ) িযেয় ৠকােনা স াসবাদী সংগঠনৰ কাযਐকলাপ আ ৱাই িনয়াৰ লেৰ
ইয়াৰ
কাযਐকলাপক ਜ਼চাৰ বা আ ৱাই িনয়াৰ উে েশ িযেকােনা সভাক সে াধন
কেৰ।
(২) িযবিੵেয় ৠকােনা স াসবাদী সংগঠনক িদয়া সহায়ৰ স কਐ ত উপ-
ধাৰা (১)ৰ অধীনত ৠকােনা অপৰাধ সংঘ੫ত কেৰ, ৠতওঁৰসেবਐাઔ
দহবছৰৈলেক কাৰাদ হব পােৰবাজিৰমনা বা দুেয়াটা শাি হ’বপােৰ।
এইদেৰ ১৯(১)(ক) আৰু অনুেગদ ১৯(১)(গ)অনুেગদৰ অধীনত িনি ত
কৰা অিধকাৰ সমূহ(বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ অিধকাৰআৰুসং া গঠনৰ
অিধকাৰ) চৰমঅিধকাৰনহয়, িক ৠসইঅিধকাৰসমূহভাৰতীয় সংিবধানৰ
১৯(২)আৰু ১৯(৪)উে খথকা যুিੵসংগত িনেষধাઝাৰ আওতাত থােক।
অনুেગদ ১৯(২) (৩)&(৪) সংিবধানৰ(ৠষাড়শসংেশাধনী) আইন, ১৯৬৩
অনুসিৰ সংেশাধন কৰা ৡহেছআৰু “সাবਐেভৗম আৰু ভাৰতৰ অখ তা”
শ েকইটাসংিবধানতসি িৱ কৰা ৡহেছ।
গিতেক অনুেગদ ১৯(২)(৩) আৰু(৪)অনুসিৰ ১৯ নং অনুেગদৰ দফা ১ৰ
দফা(ক),(খ)আৰু (গ)ৰ ৠকােনা কথাই ৠকােনা ਜ਼চিলত আইনৰকাযਐকলাপত
ৠকােনা ਜ਼ভাৱ ৠনেপলাববা ৰা ক ৠকােনা আইন ਜ਼ণয়ন কৰাত
বাধাআেৰাপনকেৰ, িযেহতু এেন আইেনসমূেহ ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তা, ৰা ৰ িনৰাপ া াথਐতউੵ উপ-দফাসমূেহ ਜ਼দান কৰা অিধকাৰসমূহৰওপৰত
যুিੵযুੵবাধাআেৰাপ কিৰেছ।১৯(৪) অনুেગদঅনুসিৰ (গ)উপ-
দফাৰ(স াগঠনৰঅিধকাৰৰ) ৠকােনা কথাই উੵেত ਜ਼েযাজ ৠহাৱা িযেকােনা
িবদমান আইনৰ কাযਐকলাপত ਜ਼ভাৱ ৠনেপলাব, বা ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু
অখ তা বা সা ਐজিনক শৃংখলা বা ৡনিতকতাৰ াথਐত উੵ উপ-দফােটােৱ
ਜ਼দান কৰা অিধকাৰৰ বৱহাৰৰ ৠত যুিੵযুੵবাধা আেৰাপ কিৰ আইন
ਜ਼ণয়ন কৰাত ই ৰা ক বাধা আেৰাপনকিৰব। এই পযਐায়ত ১৯(২)(৩) &
(৪) অনুেગদ সংেশাধনৰ উে শ আৰু কাৰণেবাৰৰসিবেশষ উে খ আৰু
িবেবচনা কৰােটা ਜ਼েয়াজনীয়।
সংিবধান(ৠষাড়শ সংেশাধনী)আইন, ১৯৬৩ িহচােপ ਜ਼ণয়ন কৰা সংিবধান
(ৠষাড়শ সংেশাধনী) িবেধয়ক, ১৯৬৩ৰ লগত সংল উে শআৰু কাৰণসমূহৰ
সিবেশষ তলত িদয়া ধৰণৰ:
উে শআৰু কাৰণসমূহৰ সিবেশষ
ৰা ীয় সংহিত পিৰষেদ িনযুিੵ িদয়া ৰা ীয় সংহিত আৰু আટিলকতাবাদ
সিমিতখেন সংিবধানৰ ১৯ নং অনুেગদেটা এেনদেৰ সংেশাধন কিৰবৈল পৰামশਐ
িদিছল যােত ৰা ৰ অখ তা, আৰু সাবਐেভৗম সংৰণ আৰু বজাই ৰখাৰ
বােব পযਐা মতা উপল হয়। কিম েয় এইবুিলও মতামত িদিছল ৠয
ৰািজক িবধানসভা বা সংসদৰ সদসপদৰ ਜ਼িতজন ਜ਼াথ , আৰু চৰকাৰী পদৰ
ਜ਼িত আকাংী আৰু অিধি ত ਜ਼িতজন ਜ਼াথ েয় সংিবধান ৰা কৰাৰ ਜ਼িত িত
িদব লােগ আৰু ৰা ৰ অখ তা আৰু সাবਐেভৗম ৰা কিৰব লােগ আৰু
সংিবধানৰ তৃ তীয় অনুসূচীত থকা শপতনামাৰ ਜ਼পসমূহ ৠসই উে েশ
উপযুੵভােৱ সংেশাধন কিৰব লােগ। এইকিম੫খেনভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু
অখ তাৰ াথਐত১৯ নং অনুেગদৰ দফা(২),(৩) আৰু(৪)সংেশাধন কিৰ এই
পৰামশਐসমূহ কাযਐকৰী কৰাৰ ਜ਼ াৱ িদেয় যােত ৰা ই ৠসই অনুেગদৰ দফা
(১)ৰ(ক), (খ) আৰু (গ)উপ-দফাসমূেহ ਜ਼দান কৰা অিধকাৰসমূহৰ
বৱহাৰৰ ওপৰত যুিੵসংগত বাধা আেৰাপ কৰা িযেকােনা আইন ਜ਼ণয়ন কিৰব
পােৰ।
১৪.২ ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯(২)আৰু(৪) অনুেગদৰ অধীনত ਜ਼দ মতাৰ
অধীনত ইউএিপএ, ১৯৬৭ গৃহীত কৰাৈহেছ।এই পযਐায়ত, এইেটা মন কিৰব
লািগব ৠয ৰা ীয় সংহিত পিৰষেদ(এনআইিচ)ৰা ীয় সংহিত আৰু
আટিলককৰণ স ক য় এখন সিমিত িনযুੵ কৰাৰ িপছত অনুেગদ 19(1)ৰ
অধীনত সং া গঠনৰ াধীনতাঅিধকাৰৰ বিতমেবাৰ অনুেગদ 19(4)ৰ
অধীনত ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তাৰ ৰূপত অ ভুਐ ੵ কৰা ৡহিছল। উੵ
সিমিতখেন ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তাৰ াথਐত যুিੵসએত ਜ਼িতব কতা
আেৰাপ কৰাৰ িদশেটা ৠচাৱা-িচতা কিৰব লািগিছল।উੵ সিমিতৰ পৰামশਐ
অনুসিৰ, ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তাৰ াথਐত আইন, যুিੵসએত
ਜ਼িতব কতা আেৰাপ কিৰবৈল সংিবধান (ৠষাড়শ সংেশাধনী) আইন, 1963
ਜ਼ণয়ন কৰা ৡহিছল। ১৯৬৩ চনৰ আইনখনৰ িবধানসমূহ কাযਐকৰী কৰাৰ
উে েশ সংসদত ৠবআইনী কাযਐকলাপ (ਜ਼িতেৰাধ) িবেধয়ক উ াপন কৰা হয়।
ইউ.এ.িপ.এ.-ৰ মুখ উে শ ৡহেছ ভাৰতৰ অখ তা আৰু সাবਐেভৗম ৰ িবৰুে
িনেদਐিশত কাযਐকলাপৰ ৡসেত ৠমাকািবলা কৰাৰ বােব মতা উপল
কৰা।এইেটাও মন কিৰবলগীয়া ৠয ৰা ীয় সংহিত পিৰষদ আইনখেন িনযুিੵ
িদয়া ৰা ীয় সংহিত আৰু আટিলককৰণ সিমিতৰ পৰামশਐৰ িভি ত
সংিবধান(ৠষাড়শ সংেশাধনী) আইন, ১৯৬৩ ਜ਼ণয়ন কিৰ ইউএিপএ
আইনখনਜ਼ণয়ন কৰা ৡহেছ। এইেটােদখা যায় ৠয ৰা ীয় সংহিত পিৰষেদ ৰা ীয়
সংহিত আৰু আટিলককৰণৰ ওপৰত এখন সিমিত িনযুিੵ িদিছল যােত অনান
িবষয়ৰ লগেত ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তাৰ াথਐত যুিੵসংগত বাধা
আেৰাপ কৰাৰ িদশেটা চাব পােৰ আৰু তাৰ িপছত ইউ এ িপ এ
আইনখনਜ਼ণয়ন কৰা ৡহেছ।েসেয়েহ ভাৰতৰ অখ তা আৰু সাবਐেভৗম ৰ িবৰুে
কৰাকাযਐকলাপৰেমাকািবলা কিৰবৰ বােব মতা উপল কৰাৰ বােব ইউএিপএ
ਜ਼ণয়ন কৰা ৡহেছ।
১৪.৩ এিতয়া আিম ইউ.এ.িপ.এ.,১৯৬৭ৰ ਜ਼ াৱনাৰ িবষেয় িবেবচনা
কৰাযাওঁক।ਜ਼ াৱনা অনুসিৰ, বিੵ আৰু সংগঠনৰ িকছুমান ৠবআইনী
কাযਐকলাপ অিধক কাযਐকৰীভােৱ ਜ਼িতেৰাধ কৰা আৰু স াসবাদী কাযਐকলাপৰ
ৡসেত ৠমাকািবলা কৰা আৰু ইয়াৰ ৡসেত স িকਐ ত িবষয়েবাৰৰ বােব
ইউ.এ.িপ.এ.আইনਜ਼ণয়ন কৰা ৡহেছ। ৠসেয়েহ ইউ.এ.িপ.এ. আইনখনਜ਼ণয়নৰ ল
আৰু উে শ ৡহেছ িকছুমান ৠবআইনী কাযਐকলাপৰ অিধক কাযਐকৰী ਜ਼িতেৰাধৰ
বৱ া কৰা।
গিতেক উੵ উে শ সাধন কিৰবৈলআৰুিকছুমান অৈবধ কাযਐকলাপৰ ফলਜ਼সূ
ਜ਼িতেৰাধৰ উে শত উপনীত হ’বৈল সংসেদ িনজৰ িবেবচনা অনুসিৰ এই
বৱ া কিৰেছ ৠয য’ত ধাৰা ৩ৰ অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাৰ াৰা
ৠকােনা সংগঠন অৈবধ বুিল ৠঘাষণা কৰা হয়, ৠতিতয়াএজনবিੵিযেসইসংগঠনৰসদসবাসদসিহচােপ কিৰ আেছ, ৠতেনবিੵৰ২
বছৰৈলেক কাৰাদ হ’বপােৰআৰু লগেতজিৰমনাও হ’বপােৰ।গিতেক সংসেদ িনজৰ
বুি ম ােৰ ভািবেল ৠয এবাৰ ধাৰা ৩ৰ অধীনত ਜ਼েয়াজনীয় প িত অনুসৰণ
কিৰ আৰু নায়ািধকৰণৰ অনুেমাদন সােপেেকােনাএটাসংগঠনক
ৠবআইনীবুিলেঘাষণা কৰাৰপাছতযিদেকােনা বিੵ ৠসই সংগঠনৰ সদস ৡহ
থােকেতে েতেনবিੵ শাি ৰ স ুখীন হ’বলগীয়াহ’ব।
১৪.৪এই পযਐায়ত মন কিৰবলগীয়া ৠয ৠকােনা সংগঠনক অৈবধ ৠঘাষণা কৰাৰ
আগেত উੵআইনৰ ধাৰা ৩ৰ অধীনত ਜ਼েয়াজনীয় প িত অনুসৰণ/হণ
কৰােটা বাধতামূলক। ধাৰা 3(1)অনুসিৰ যিদ ৠক ীয় চৰকােৰ মত ৠপাষণ
কেৰ ৠয ৠকােনা সংগঠন ৠবআইনী সংগঠনহয়বা ৠবআইনী সংগঠন ৡহ পিৰেছ, ই চৰকাৰী ৠগেজটত জাননীৰ াৰা এেন সংগঠনক ৠবআইনী বুিল ৠঘাষণা
কিৰব পােৰ।
ধাৰা ৩(২) অনুসিৰ এেন ਜ਼িতেটা অিধসূচনাই ইয়াক জািৰ কৰাৰ িভি আৰু
ৠক ীয় চৰকােৰ ਜ਼েয়াজনীয় বুিল িবেবচনা কৰা অনান সিবেশষ তথ উে খ
কিৰব লািগবিক এইেতেক ীয় চৰকােৰ জন াথਐৰ িবৰুে বুিল ভবা ৠকােনা
তথ ਜ਼কাশ নকিৰবপােৰ। ধাৰা ৩(৩)ত উে খ আেছ ৠয নায়ািধকৰেণ ধাৰা
৪ৰ অধীনত িদয়া আেদশৰ াৰা কৰা ৠঘাষণা িনি ত নকৰাৈলেক আৰু
আেদশেটা চৰকাৰী ৰাজপত ਜ਼কাশ নকৰাৈলেক এেন ৠকােনা অিধসূচনা
কাযਐকৰী নহ’ব।ইয়াৰ াৰা ৠক ীয় চৰকাৰক ৠকােনা সংগঠনক তাৎিণকভােৱ
ৠবআইনীসংগঠনবুিলেঘাষণা কৰাৰ মতা ਜ਼দান কৰা হয় যিদেহ ৠক ীয়
চৰকােৰ এেন পিৰি িতৰ সৃি ৠহাৱা বুিল িবেবচনা কেৰ ৠয ৠকােনা সংগঠনক
তাৎিণকভােৱ ৠবআইনীবুিল ৠঘাষণা কৰােটা ਜ਼েয়াজনীয়, িক উੵেঘাষণাকাৰণসমূহ িলিখতভােৱ িলিপব কৰা আৰু ধাৰা ৪ৰ অধীনত
কৰা িযেকােনা আেদশসােপেেহহ’বলািগব।ধাৰা ৪ অনুসিৰ এেন ਜ਼িতেটা
অিধসূচনা চৰকাৰী ৰাজপত ਜ਼কাশকৰাৰ উপিৰও িযখন ৰাজতਜ਼ভািৱত
সংগঠনেটাৰ ਜ਼ধান কাযਐালয়, ৠসই ৰাজত ਜ਼চিলত অ তঃ এখন ৡদিনক বাতিৰ
কাকতত ਜ਼কাশ কৰা হ’বআৰুএইেটােক ীয় চৰকােৰ উপযুੵ বুিল িবেবচনা কৰা
ধৰেণ উੵসংগঠনেটাক জািৰ কিৰব লািগব।ধাৰা ৪ অনুসিৰ য’ত ধাৰা ৩ৰ
উপ-ধাৰা (১)ৰ অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাৰ াৰা ৠকােনা সংগঠনেটাক
ৠবআইনী বুিল ৠঘাষণা কৰা ৡহেছ, ৠতেন ৠত সংগঠনেটাক ৠবআইনী ৠঘাষণা
কৰাৰ বােব পযਐা কাৰণ আেছ ৠন নাই ৠসইেটা িবচাৰ কিৰবৈলেক ীয়
চৰকােৰ অিধসূচনা ਜ਼কাশৰ তািৰখৰ পৰা িশ িদনৰ িভতৰত
অিধসূচনাখনকনায়ািধকৰণৈল ৠਜ਼ৰণ কিৰব লািগব।ধাৰা ৪(২)অনুসিৰ
ৠকােনাਜ਼সংগ লাভ কৰাৰ িপছত নায়ািধকৰেণ জাননীখনৰ াৰা ਜ਼ভািৱত
সংগঠনেটাক িকয় অৈবধ ৠঘাষণা কিৰব নালােগ তাৰ কাৰণ
ৠদখুৱাবৈলিলিখতভােৱ জাননী িদব লািগব।তাৰ িপছত, নায়ািধকৰেণ ধাৰা ৯ত
উে খ কৰা ধৰেণ তদ কিৰব আৰু ৠক ীয় চৰকাৰ বা সংগঠনেটাৰেকােনা
িবষয়া বা সদসৰ পৰা এেন অিধক তথৰ বােব আ ান জেনাৱাৰ িপছত
সংগঠনেটাকেবআইনী ৠঘাষণা কৰা হ’ব ৠন নহয় ৠসই িবষেয় িস া ল’ব আৰু
ধাৰা ৩ৰ উপ-ধাৰা(১)ৰ অধীনত অিধসূচনা জািৰ কৰাৰ তািৰখৰ পৰা
ছমাহৰ িভতৰত িযমান পািৰ ৠসানকােল অিধসূচনাত কৰা ৠঘাষণা িনি ত বা
বািতল কৰাৰেত উপযুੵ আেদশজািৰকিৰব।
১৪.৫এইদেৰ পূবਐেত উে খ কৰা কথািখিনৰ পৰা ৠদখা যায় ৠয ৠকােনা
সংগঠনেটাকেবআইনী ৠঘাষণা কৰাৰ আগেত বাপক ਜ਼চাৰআৰুসংগঠনেটাৰ
সদসই নায়ািধকৰণৰ স ুখত ਜ਼িতিনিধ কৰাৰ অিধকাৰেকধিৰ িবশদ প িত
মািন চলােটা ਜ਼েয়াজনীয়।ওপৰত পযਐেবণ কৰা অনুসিৰেকােনা িবেশষ
সংগঠনেটাকেবআইনী ৠঘাষণা কিৰ ৠক ীয় চৰকােৰ জািৰ কৰা এেন অিধসূচনা
ধাৰা ৪ৰ অধীনত নায়ািধকৰণৰ িনৰীণ আৰু অনুেমাদনৰ আওতাত
থােক।এইেটা কৰাৰ িপছেতাযিদ ৠকােনা বিੵ, িযউੵেবআইনীসংগঠনেটাৰ
এজনসদস, সদস ৡহেয় থােক, ৠতওঁ পিৰণিতৰ স ুখীন হ’ব লািগব
আৰুইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০, িবেশষৈক ধাৰা ১০ (ক)(i)ৰ িবধানসমূহৰ
অধীনত শাি ৰস ুখীন হ’ব।
১৪.৬এই পযਐায়ত এটা কথা মন কিৰবলগীয়া ৠয ৠক ীয় চৰকােৰ ৠকােনা
িবেশষ সংগঠনেবআইনী কামত জিড়ত আৰু ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তাৰ
িবেৰাধী বুিল স ৠহাৱাৰ িপছতেহ ৠতেনসংগঠনক অৈবধ বুিলেঘাষণা
কেৰ।ধাৰা২(অ) ৰ অধীনত 'ৠবআইনী কাম-কাজ' ৰ সংઝা িদয়া ৡহেছ আৰু
ধাৰা২(িপ) ৰ অধীনত 'ৠবআইনী সংগঠন' ৰ সংઝা িদয়া
ৡহেছ।েসেয়েহেতেন লত এেন ৠবআইনী সংগঠনৰ সদস থকা এজন বিੵেয়
এইেটা ক’ব ৠনাৱািৰব ৠয ৠতেন সংগঠনৰ ৡসেত জিড়ত ৡহ থািকব পােৰ
অথবা ইয়াৰ সদস ৡহ থািকব পােৰ যিদও এেন সংগঠনক ভাৰতৰ সাবਐেভৗম
আৰু অখ তা িবিઇত ৠহাৱােবআইনী কাযਐকলাপৰ বােব ৠবআইনী ৠঘাষণা কৰা
হয়।বা লসে ওএইেটা ল কৰা ৡগেছ ৠয ইউএিপএ আইনৰ উে শ হ’ল
ৠবআইনী কাম-কাজেবাৰ অিধক ফলਜ਼সূ ভােৱ ਜ਼িতেৰাধ কৰা। ৠবআইনী কাম-
কাজৰ বােব ৠবআইনী ৠঘাষণা কৰা এেন ৠবআইনী সংগঠনৰ সদস িহচােপ
অবাহত থকা এজন বিੵক শাি িদয়ােটা ৠবআইনী গিতিবিধৰ কাযਐকৰী
ਜ਼িতেৰাধৰ বােব ৠজাৰ িদয়া বুিল ক’ব পািৰ।েসেয়েহ, ধাৰা ১০(ক)(i)ত
ৠকাৱা ৡহেছ ৠয যিদএজনবিੵ ধাৰা ৩ৰ অধীনত জাৰী কৰা এক অিধসূচনাৰ
াৰা ৠঘাষণা কৰা আৰু ৠসই ধাৰাৰ উপ-ধাৰা ৩ৰ অধীনত কাযਐকৰী
কৰােকােনােবআইনীসংগঠনৰ সদস হয়বাসদস
িহচােপকামকিৰআেছেতে েসইবিੵজনৰ 2 বছৰৈলেক কাৰাদ আৰু জিৰমনাও
হ'ব পােৰআৰুএইেটাভাৰতৰ সংিবধানৰ অনুেગদ 19(1)(2) আৰু (4)ৰ
ৡসেত স ূণਐৰূেপ সামડসপূণਐ আৰু ইউএিপএ আইনখনউੵউে শৰ ওপৰত
ਜ਼ণয়ন কৰা বুিলকবপািৰ।
১৫।িব ান ৠজ অিধবੵা পািৰখৰ ৠম
িৰয়া(অপৰাধকৰাৰঅিভਜ਼ায়)ৰউপাদানৰওপৰতযুিੵিদৈকেছেযেকৱল এেন অৈবধ
সংগঠনৰ বিੵৰ সদসপদেটােয়ই শাি িদয়াৰ িভি হ’ব
ৠনাৱােৰআৰুেতেখতৰযুিੵৰসমথਐনতৠকদাৰনাথ(ওপৰতউে খকৰা)
ৠগাচৰতিদয়াৰায়
লগেতঅনেগাচৰতিদয়াৰায়েবাৰৰকথাউে খকিৰৈকেছিক এইেতমন কিৰবলগীয়া
ৠয ইউএিপএৰ িবধানসমূহ িবেবচনা কৰাৰ সময়ত উੵ িস া সমূহ ਜ਼েযাজ
নহ’ব।আইিপিচৰ অধীনতকৰা অপৰাধ আৰু ইউএিপএৰ অধীনত কৰাঅপৰাধ
দুেয়াটা পৃথক। ওপৰত পযਐেবণ কৰা ধৰেণ এইেটােগাচৰতধাৰা ৩ৰ অধীনত
ਜ਼েয়াজন অনুসিৰ যথাযথ ਜ਼িয়া অনুসৰণ কৰাৰ িপছত আৰু ধাৰা ৪ৰ
অধীনত নায়ািধকৰণৰ অনুেমাদন সােপে আৰু এেন সংগঠন, সংগঠনৰ
কাযਐালয়আৰু আনিক সংগঠনৰ সদসসকলক সুেযাগ িদয়াৰ িপছত সংগঠন
এটাক ৠবআইনী ৠঘাষণা কৰা ৡহেছ।
১৫.১) এিতয়া িব ান ৠজ অিধবੵাই যুত পািৰেখ ৠকদাৰ নাথ
িসং(ওপৰতউে খকৰা)ৠগাচৰত এই আদালতৰ িস া ৰ ওপৰত
িযমানদূৰআ াਜ਼কাশকিৰেছতাৰওপৰত ক’বৈল গ’ৠল, আৰ িণেত মন
কিৰবলগীয়ািবষয়এইেটাহ’ব ৠয উੵ িস া েটা সংিবধানৰ(ৠষাড়শ সংেশাধনী)
আইন, ১৯৬৩পূবਐৰআিছল।ৠকদাৰ নাথ িসং(ওপৰতউে খকৰা)
ৠগাচৰৰৰায়ৰিপছতৰা ীয় একীকৰণ পিৰষদৰ পৰামশਐঅনুসিৰবাক াধীনতা
আৰু স াগঠণৰ াধীনতাৰ বিতম িহচােপ অনুেગদ ১৯(২) আৰু ১৯(৪)
সংেশাধন কৰা ৡহেছ যােত "ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তা"ৰ এক বিতম
িবেশষভােৱ অ ভুਐ ੵ কৰা হয়।গিতেক ইউএিপএৰ ৠਜ਼াপটত ১৯ আৰু ২১ নং
অনুেગদৰ ਜ਼েয়াগৰ ৠত িযেকােনা ਜ਼ ৰ ওপৰত এেকই ব গত ਜ਼ভাৱ
ৠপলাব।এইদেৰ “ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তা”ক১৯ নং অনুেગদৰ
এটাবিতম িহচােপৈল১৯৬৩ চনৰ সংিবধান সংেশাধনীৰ ৡসেত সামડসপূণਐভােৱ
ইউএিপএৰ বাখা কিৰবলািগব।
১৬) এিতয়া িব ান ৠজ অিধবੵা পািৰেখই ধাৰা ১০(i)(ক)ৰ অ তা
আৰু অপবৱহাৰৰ স াৱনাৰ ওপৰত দেশਐাৱা যুিੵৰেতমন কিৰবলগীয়া ৠয
এই আদালতৰ িস া অনুসিৰ ৠকােনা িবধানএটাৰসাংিবধািনকতা িবেবচনা
কৰাৰ সময়ত ৠকৱল অপবৱহাৰৰ স াৱনাই িভি আৰুবা ਜ਼াসংিগক িবেবচনা
হ'ব ৠনাৱােৰ।আইনৰ িনধਐািৰত অৱ া অনুসিৰ িযেকােনা আইনঅপবৱহাৰ
ফলত ৠহাৱা িযেকােনা কাযਐ ਜ਼তা ান জেনাৱাৰ আওতাত পেৰ।িক আইনৰ
অপবৱহাৰৰ স াৱনাৰ ওপৰত সাংিবধািনকভােৱ ৡবধ আইনক অসাংিবধািনক
বুিল ৠঘাষণা কিৰব ৠনাৱািৰ।
১৬.১) এিতয়াওপৰত পযਐেবণ কৰা ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ অ তাৰ
ওপৰতদেশਐাৱাযুিੵৰেতআিমক’বপােৰাঁেযওপৰত আেলাচনা কৰা ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ৩ আৰু ৪ৰ অধীনত সকেলা ਜ਼েয়াজনীয়িবধানসমূহ মািন চলাৰ
িপছতেহ এটা সং াক অৈবধ বুিল ৠঘাষণা কৰা ৡহেছ।এেন ৠবআইনী সংগঠনৰ
সদস এজেন ৠসইসংগঠনেটাক ৠবআইনী বুিল ৠঘাষণাকৰাৰ িবষেয় অৱগত
ৠহাৱাৰিপছেতাযিদেতেনেবআইনী কাযਐকলাপত িল েহাৱাআৰুভাৰতৰ সাবਐেভৗম
আৰু অখ তাৰ িবৰুে কাম কৰাসংগঠনৰ সদস ৡহ থােক, ৠতে ৠতওঁৰ
উে শ অিত ৠয ৠতওঁ এিতয়াও এেন এক সংগঠনৰ ৡসেত স কਐ াপন
কিৰব িবচােৰ িয ৠবআইনী কাযਐকলাপত িল েহাৱাআৰুভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু
অখ তাৰ িবৰুে কাম
কিৰআেছ।েকােনাসংগঠনকেবআইনীবুিলেঘাষনাকৰাৰেতধাৰা ১০(১)(i)ত
বৱ ত ভাষাআৰু ধাৰা ৩আৰু ৪ৰ অধীনত অনুসৰণ কিৰব লগা
ਜ਼িয়াসমূহঅিত আৰুএইেতিব ান ৠজ অিধবੵা সડয় পািৰেখ দাবী
কৰা ধৰেণ ৠকােনাধৰণৰ অ তা নাই।গিতেক ধাৰা ১০(ক)(i)তেকােনা
ধৰণৰ অ তা বা অযুিੵকৰতা বা অসামડসতা নাই।
১৭) এিতয়া িচিলং ইেফੱ ডিੰন(মুੵঅিভমতਜ਼কাশৰঅিধকাৰবাধা েহাৱা)ৰ
ওপৰত িব ান ৠজ অিধবੵা পািৰেখ দেশਐাৱাযুিੵৰেতএইেটা মন
কিৰবলগীয়া ৠযএজন বিੵ ৠতওঁ সদস ৠহাৱা এটা সংগঠনক ইয়াৰ ৠবআইনী
কাযਐকলাপআৰুভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তাৰ াথਐৰ িবৰুে কাম
কৰাৰবােব ৠবআইনী সংগঠনিহচােপ ৠঘাষণা কৰা বুিল ভালদেৰ জনাৰ
িপছেতাযিদেতেন ৠবআইনী সংগঠনৰ সদসৈহথােক এেন বিੵক
মুੵঅিভমতਜ਼কাশৰঅিধকাৰবাধা েহাৱাৰ(িচিলং
ইেফੱ)ওপৰতেকােনাধৰণৰঅিভেযাগদািখল কিৰবৈল অনুমিত িদব
ৠনাৱািৰ।পিৰণামেবাৰ আইনৰ অধীনত ਜ਼দান কৰা হয়। এেন বিੵক বুজাই
িদয়া হয় অথবা জনাই িদয়া হয় ৠয এেন ৠবআইনী সংগঠনৰসদসপদ অবাহত
ৰখােটােয়ই এটাঅপৰাধ।। এেন ઝান থকা ে ও যিদেতওঁ উੵসংগঠনৰসদসপদ
অবাহত ৰােখ ৠতিতয়া শাি ৰ স ুখীনহ’বিবেশষৈক ৠযিতয়াৈলেক ধাৰা
১০(ক)(i) থািকব আৰু ইয়াকঅসাংিবধািনক বুিলেঘাষণা কৰা নহয়।
১৭.১)এই পযਐায়ত উে খ কৰােটা ਜ਼েয়াজনীয় ৠয ৠকােনা বিੵক ৠকৱল এেন
ৠবআইনীসংগঠনৰ সদস ৠহাৱাৰ বােবই ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ অধীনত শাি
িদব ৠনাৱািৰ। ধাৰা ১০তবৱহাৰকৰাভাষােটা অিত তাৎপযਐপূণਐ। ইয়াত উে খ
কৰা ৡহেছ ৠয য'ত ধাৰা ৩ৰ অধীনত অিধসূচনাৰ াৰা ৠকােনা সংগঠনক
ৠবআইনীবুিল ৠঘাষণা কৰা হয়আৰু িযেটা ৠসই ধাৰােটাৰ উপধাৰা ৩ৰ অধীনত
কাযਐকৰীকৰাহয়। গিতেক উপ-ধাৰা ৩ৰ অধীনত ৩ নং ধাৰাত অধীনতেকােনা
অিধসূচনা বলবৎ ৠহাৱাৰ িপছতেহ ৠসই ধাৰােটাৰ িপছৰ অংশেটা ਜ਼েযাজ হ’ব।
“িযজনএেন সংগঠনৰ সদস আৰুউੵসদসপদতঅিধি ত থািকব"এইকথািখিনধাৰা
১০(ক)(i)তঅিত সাৱধােন িলখা ৡহেছ। গিতেক সঁচা বাখাত যিদ ৠকােনা
বিੵ সংগঠনৰসদসআিছল যিদও ৠঘাষণাৰ িপছত সদস ৡহথকানাই ৠতে ৠতওঁ
ধাৰা১০ৰ াৰাਜ਼ভািৱতনহয়। উে শ ৠযন এইেটােৱই ৠয সংগঠনেটাক
ৠবআইনীবুিলেঘাষণা কৰা সময়েত ৠতওঁ উੵসংগঠনৰেকৱল সদস ৠহাৱাই নহয়, ৠতওঁ সদস ৡহেয়ই আেছ।ইয়াৰ উে শ অিত ৠয ৠকৱল িনিদਐ তািৰখেত
নহয় তাৰ িপছেতা আপুিন ৠসই সংগঠনৰসদসৈহেয়আেছযাকভাৰতৰ সাবਐেভৗম
আৰু অখ তাৰ াথਐৰ িবৰুে ৠহাৱা অৈবধ কাযਐকলাপৰ বােব ৠবআইনী
সংগঠনিহচােপ ৠঘাষণা কৰাৈহেছ।েসেয়েহ, এবাৰ এটা সংগঠনক ৠবআইনী বুিল
ৠঘাষণা কৰাৰ িপছত, সংি বিੵজন িযউੵসংগঠনৰসদস আিছলআৰু ৠসই
সংগঠনক ৠবআইনী ৠঘাষণা কৰা ৡহেছ বুিল ভালদেৰ জািনওেতওঁৰ সদস পদ
অবাহত ৰািখব িবচােৰ আৰু এিতয়াও ৠতেনেবআইনী কামকাজৰ অংশ ৡহ
থািকব িবচােৰ ৠতে ই ৠতওঁৰ এক সেচতন িস া ਜ਼দশਐন কেৰ আৰু ৠসেয়েহ
ৠতওঁ ৠতেনেবআইনী সংগঠনৰসদসপদেটাঅবাহতৰখাৰবােবদি ত হ'ব পােৰ।
ৠতেনতপৰৱ ীপযਐায়তএেনএজনেলােকমুੵঅিভমতਜ਼কাশৰঅিধকাৰবাধা েহাৱাৰ
(িচিলং ইেফੱ) অিভেযাগ আিনবেনাৱােৰ।
JUDGMENT
18. ওপৰতউে খকৰা িবষয়সমূহ আৰু কাৰণেবাৰৰ ਜ਼িত ল ৰািখআিমএইিস া তউপনীতহওঁেযৠকৰালা ৰাজ বনাম ৰাণীফ,(২০১১)১এছিচিচ ৭৮৪; অৰূপ ভূ ঞা বনাম ইউিনয়ন অফ ইি য়া,(২০১১)৩এছিচিচ ৩৭৭আৰু ই দাস বনাম অসম ৰাজ ২০১১(৩)এছিচিচ ৩৮০ৠগাচৰসমূহতএইআদলেত িযিস া ৈলিছলেযস াসবাদী আৰু িবিઇতকাৰী কাযਐকলাপ (ਜ਼িতেৰাধ) আইন, ১৯৮৭ৰ ধাৰা ৩(৫)আৰু ৠবআইনী কাযਐকলাপ(ਜ਼িতেৰাধ) আইন, ১৯৬৭ ৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ৰঅধীনতিনিষ সংগঠনৰ ৠকৱল সদসপেদই ৠকােনা বিੵক অপৰাধী বুিল গণ নকেৰ যিদেহ ৠতওঁ িহংসাৰ আয় নলয় বা মানুহক িহংসাৰ ਜ਼িত উচটিন িনিদেয় আৰু িহংসাৰ আয় ৡল জনশাি ৰ িবশৃংখলতা বা িবিঘিন সৃি কৰাৰ উে েশেৰ ৠকােনা কাম নকেৰআৰু উੵ িবধানসমূহ পঢ়াৰিপছতিযেদখাযায়েয এটািনিষ সংগঠনৰ সদসই অপৰাধমূলক কাযਐকলাপত িল হবলািগব আৰু লগেতৠম িৰয়া(অপৰাধ সংঘ੫ত কৰাৰঅিভਜ਼ায়)ৰউপাদানেযাগকৰােটা যথাযথআইন নহয়।সিবেশষপযਐােলাচনাকিৰএইেটািস া কৰাহয়েয ৠযিতয়া ৠকােনা সংগঠনক ধাৰা ৩ৰ অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাৰ াৰােবআইনীবুিল ৠঘাষণা কৰা হয় আৰুিযেটা ৠসই ধাৰােটাৰ উপধাৰা ৩ৰ াৰা কাযਐকৰীকৰাহয়, ৠতিতয়া এেন সংগঠনৰ সদস ৡহ থকা বিੵ এজনক ইউএিপএ, ১৯৬৭আইনৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ অধীনত দুবছৰৈলেক কাৰাদ আৰু জিৰমনা িবহাহব। ইয়াৰওপৰতিবপৰীত মতামত ৠলাৱা উઔ নায়ালয়ৰ অন ৠকােনা িস া ক ভাল আইন বুিল গণ কৰা নহব আৰু এই িস া ৰ াৰা িবেশষভােৱ ਜ਼তাখান কৰাহব। ৠসই অনুসিৰ ਜ਼সએৰ উ ৰ িদয়া হয়। ফল ৰূেপ ৠক ীয়চৰকাৰ আৰু অসম ৰাজই দািখল কৰা পুনৰীণৰ আেৱদনসমূহ ইয়াৰ াৰা অনুমিত িদয়াহ’ল। এিতয়া মাননীয় মুখ নায়াধীশ মেহাদয়ৰ পৰা উপযুੵ আেদশ লাভ কৰাৰ িপছত মূলআপীলআৰুএছ এল িপসমূহসংি িবচাৰপীঠত নানীৰবােবেপচকৰা হওক।....................ৠজ. (এম. আৰ. াহ)......................ৠজ. (িচ.੫. ৰিব মাৰ)......................ৠজ. (সડয় কােৰাল) নতু ন িদ ী, ২৪ মাচ ਐ, ২০২৩ ਜ਼কাশেযাগ ভাৰতৰ উઔতম নায়ালয় ৠফৗজদাৰী আপীল অিধকাৰে ৠফৗজদাৰীআপীল নং. ৮৮৯/২০০৭ লগেত ৠফৗজদাৰী আপীল নং ১৩৮৩/২০০৭তপুনৰীণআেবদন (ৠফৗজদাৰী) নং.১৩৮৩/২০০৭ ৠফৗজদাৰী আপীল নং ৮৮৯/২০০৭তপুনৰীণ আেবদন (ৠফৗজদাৰী) নং. ৪২৬/২০১১ৠফৗজদাৰী আপীল নং ৮৮৯/২০০৭ এছ এল িপ (ৠফৗজদাৰী) ৫৯৭১/২০১৯ এছ এল িপ (ৠফৗজদাৰী) ৫৯৬৪/২০১৯ ৠফৗজদাৰীআপীলনং১৩৮৩/২০০৭ এছএলিপ (ৠফৗজদাৰী)িচআৰএলএমিপ নং.১৬৬৩৭/২০১৪ এছএলিপ (ৠফৗজদাৰী) নং ৫৬৪৩/২০১৯ এছ এল িপ (ৠফৗজদাৰী)নং ৬২৭০/২০১৯ ন ৰত অৰুপ ভূ ঞা..... আপীলকাৰী বনাম অসম ৰাজ..... ਜ਼িতপ ৰায় সડয় কােৰাল, ৠজ. এই আদালততদািখলকৃ তਜ਼সংগ ৩ এই আদালততদািখলকৃ তਜ਼সংগ ৩ ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯ নং অনুেગদৰ সাধাৰণিবকাশ ৫ ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯ নং অনুেગদৰ সাধাৰণ িবকাশ ৫ িবেশষৈক, অনুেગদ ১৯(১)(গ)ৰ িবকাশ ১৩ িবেশষৈক, অনুেગদ ১৯(১)(গ)ৰ িবকাশ ১৩ ভাৰতীয় আৰু আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ মাজত পাথਐক ১৬ ভাৰতীয় আৰু আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ মাজত পাথਐক ১৬ অৰূপ ভূ ঞাত িনভਐ ৰ কৰা আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ িস া ৰ পটভূ িম, আমদািন আৰু ਜ਼াসংিগকতা ২৮ অৰূপ ভূ ঞাত িনভਐ ৰ কৰা আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ িস া ৰ পটভূ িম, আমদািন আৰু ਜ਼াসংিগকতা ২৮ ই দাস ৩৩ত িনভਐ ৰ কৰা আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ িস া ৰ পটভূ িম, আমদািন আৰু ਜ਼াসংিগকতা ই দাস ৩৩ত িনভਐ ৰ কৰা আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ িস া ৰ পটভূ িম, আমদািন আৰু ਜ਼াসংিগকতা সামৰিণ ৪২ সামৰিণ ৪২ ৠমাৰ স ানীয় সহকম মাননীয় নায়াধীশএম.আৰ. ােহ আগবেঢ়াৱা পাি তপূণਐ মতামতেটা মইমেনােযােগেৰপিঢ়েছাআৰুইয়াৰ ৡসেত মই একমত। ৠমাৰ অন একਜ਼য়াসহ’লভাৰতত এই িবষয়েটাত আইনৰ িবকাশ আৰু আেমিৰকা যুੵৰা ৰ আদালতৰ াৰা ਜ਼দান কৰা িস া সমূহৰ ਜ਼েয়াগৰ স ান কৰা।েমাৰ িস া তলত িদয়া ধৰণৰ: এইআদালততিদয়াਜ਼ ংগ: ১) অৰূপ ভূ ঞা বনাম অসম ৰাজ (ইয়াৰ িপছত ৠৰফােৰ আেদশ বুিল ৠকাৱা হ’ব) ৠগাচৰত এই আদালেতিদয়া ২৬.০৮.২০১৪ তািৰখৰ আেদশৰ পৰাই বতਐ মানৰ পুনৰীণ আেবদনখন উ ৱ ৡহেছ।উੵআেদশেটাৰকাযਐকৰী অংশেটা তলত িদয়া ধৰেণ পুনৰউ াপন কৰা হ’ল: “১০. ৠক ীয়চৰকাৰৰিব ান ছিলিচটৰ ৠজেনেৰল যুত ৰিડত মােৰ দািঙধৰা ৰু পূণਐযুিੵৈহেছ ৠয যিদ সংসদৰ াৰা গৃহীত আইনৰ ৠকােনা িবধানক ৠক ীয়চৰকাৰঅনুপি িততযিদ সীিমতਜ਼ােয়ািগকৰূপতবাখা কৰা হয়, ই ৰাজখনৰ াথਐৰ ৰু পূণਐ িত কিৰব পােৰ। ইয়াৰ কাৰণ ৡহেছ আইনৰ িকছুমান বৱ া িবেশষৈক ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তা সুৰিত কৰাৰ বােব অ ভুਐ ੵ কৰা হয়আৰু যিদ ৠসইেবাৰ স੭কভােৱ বাখা কৰা নহয়েতে ইৰাজখনৰযেথ িতকৰাৰস াৱনাথািকযায়। ১১. িব ান ছিলিচটৰ ৠজেনেৰেল যুিੵ আগবঢ়ায় ৠয দুজনীয়া নায়াধীশ িবচাৰপীেঠ িনভਐ ৰ কৰা[অৰূপ ভ ূ ঞা বনাম অসম ৰাজ, (২০১১) ৩ এছিচিচ ৩৭৭: (২০১১) ১ এছিচিচ (ৠফৗ:) ৮৫৫]আৰু[ই দাস বনাম অসম ৰাজ, (২০১১) ৩ এছিচিচ ৩৮:(২০১১)১ এছিচিচ (ৠফৗ:)১১৫০] ৠগাচৰৰ ৰায়দান অিধকাৰ িবল(Bill of Rights)ৰ ওপৰত িভি কিৰ িদয়া ৡহিছল, িযেটাভাৰতৰ সংিবধানৰ ১৯ নং অনুেગদৰ পৰা পৃথক। ৠতেখেত সংিবধানৰ ১৯(১)(গ) আৰু ১৯(৪) অনুেગদৰ কথা উে খ কিৰেছ। ১৯(১)(গ) অনুেગদত তলত িদয়া ধৰেণউে খআেছ: “১৯(১)(গ): সং া বা সংঘ গঠন কৰা;” উੵ ਜ਼ব েটা অনুেગদ ১৯(৪)ৰ াৰা অিধক সীমাব কৰা ৡহেছ িযেটা িন িলিখত ধৰণৰ: ১৯(৪)উੵ দফাৰ (গ) উপ-দফাৰ ৠকােনা কথাই উੵ উপ-দফাৰ াৰা ਜ਼দ অিধকাৰਜ਼েয়াগৰ ওপৰত, ভাৰতৰਜ਼ভু আৰুঅখ তাৰঅথবাসা ਐজিনকশৃখলা িহতৰ বােব, ৠকােনা ব ਐমান িবিধেয় িয পযਐ যুিੵযুੵ িনবਐ নআেৰাপকেৰেসইপযਐ তাৰਜ਼ৱ ্ਐনতਜ਼ভাৱেনেপলাবঅথবাএেনেকােনািবিধਜ਼ তক ৰাতৰাজকবাধািনিদব। ইয়াৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰ িবઝ ছিলিচটৰ ৠজেনেৰলৰ াৰা এইেটা আেলাকপাত কৰা ৡহেছ ৠয ভাৰতৰ সংিবধানৰ িবধানৰ ৡসেত সামડস ৰািখ ਜ਼ণয়ন কৰা বৱ ােবাৰৰ বাখামূলক ਜ਼িয়াৰ ৠত ৠমৗিলকভােৱ ਜ਼েযাজ ৠনােহাৱা িবেদশী কতৃਐ পৰ ওপৰত গধুৰ িনভਐ ৰশীলতা ৰািখ নায়ালেয় এই িদশেটা দৃি েগাচৰ কৰা নাই। ১২. িব ান ছিলিচটৰ ৠজেনেৰল আৰু িব ান ৠজ অিধবੵা জয়দীপ া ডাঙৰীয়াইঅসম ৰাজৰ ৡহ উ াপন কৰা ৰু পূণਐ িবষয়েটাৰ স ভਐ ত আিম িবষয়েটা বহূজনীয়া িবচাৰপীেঠ িবেবচনা কৰােটা উপযুੵ বুিল ভােবা।এইিবষয়ৰওপৰত উপযুੵ আেদশৰ বােব পડীয়েকভাৰতৰ মাননীয় মুখ নায়াধীশৰ আগত নিথেপচকৰক। ২. িবেবচনাকৰাਜ਼ েটাহ’লস াসবাদীআৰুিবিઇতকাৰীকাযਐকলাপਜ਼িতেৰাধআইন,১৯৮৭ৰ ধাৰা৩(৫) আৰুেবআইনীকাযਐকলাপਜ਼িতেৰাধআইন,১৯৬৭ (ইয়াৰ িপছত ইউএিপএবুিল ৠকাৱা হ’ব)ৰধাৰা১০ৰপিৰসৰসীিমতকৰাৰবােবখ িবচাৰপীেঠ(দুইজনীয়ানায়াধীশৰিবচাৰ পীঠ) অৰূপভূ ঞাবনামঅসমৰাজআৰুই দাসবনামঅসমৰাজ(ইয়াৰ িপছত ‘অৰূপভূ ঞা’ আৰু ‘ই দাস’ বুিল ৠকাৱা হ’ব)ৠগাচৰতভাৰতৰেমৗিলকঅিধকাৰসমূহআেমিৰকাৰসংিবধানৰ ‘Bill of Rights’ৰঅিধকাৰসমূহৰলগতসাদৃশথকাৰবােবইআেমিৰকাৰআদালতসমূহৰিস া েবাৰ ভাৰতৰেতਜ਼েযাজবুিলৈকএইেগাচৰদুটাতਜ਼েয়াগকৰােটা আিছলেনিক? ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯ নং অনুেગদৰ সাধাৰণিবকাশ ৩. আৰ িণেত ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯ নং অনুেગদ পুনৰউ াপন কৰােটা ৰু পূণਐ িযেটা তলত িলখা আেছ: ১৯(১) সকেলা নাগিৰকেৰ এইেবাৰত অিধকাৰ থািকব - ‘(ক) বা আৰু অিভবিੵৰ ত তা; খ) শাি পৃণਐ ভােব আৰু িবনা অে ৠগাট ৠখাৱা; গ) সং া বা সংঘ গঠন কৰা; ঘ) ভাৰতৰ ৰাজেৰ সবਐ অবাধ চলাচল কৰা; ঙ) ভাৰতৰ ৰাজেৰ িযেকােনা অংশত থকােমলা আৰু বসিত কৰা; চ) িযেকােনা বৃি চেলাৱা, িক া িযেকােনা উপজীিবকা, ৠবহা-ৠবপাৰ বা কাৰবাৰ চেলাৱা । (২) দফা ১ৰ উপ-দফা(ক)ৰ ৠকােনা কথাই উੵ উপ-দফাৰ াৰা ਜ਼দ অিধকাৰਜ਼েয়াগৰওপৰত, ভাৰতৰਜ਼ভু আৰুঅখ তাৰ, ৰাজৰিনৰাপ াৰ, িবেদশীৰাজৰলগতৈমীপূণਐস ৰসা ਐজিনকশৃখলা, িশ াচাৰওৰসদাচাৰৰিহতৰবােবঅথবানায়ালয়অৱমাননা, মানহািনবাঅপৰাধਜ਼েৰাচনাস কਐ ত, ৠকােনাব ্ਐমানিবিধেয়িযপযਐ যুিੵযুੵিনবਐ নআেৰাপকেৰেসইপযਐ তাৰਜ਼ৱ ্ਐনতਜ਼ভাৱ ৠনেপলাবঅথবাএেনেকােনািবিধਜ਼ তকৰাতৰাজকবাধািনিদব। (৩)উੵ দফাৰ (খ) উপ-দফাৰ ৠকােনা কথাই উੵ উপ-দফাৰ াৰা ਜ਼দ ৪) উੵ দফাৰ (গ) উপ-দফাৰ ৠকােনা কথাই উੵ উপ-দফাৰ াৰা ਜ਼দ ৪) ভাৰতৰ ৠক ীয় চৰকাৰৰ মেতভাৰতীয় সংিবধান ਜ਼ণয়নৰ সময়ত ১৯ নং অনুেગদত ‘যুিੵসংগত বাধা’ নািছল।১৯(২) অনুেગদত ‘যুিੵসংগত বাধা’ শ েটা সংিবধান (ਜ਼থম সংেশাধনী) আইন, ১৯৫১ৰ াৰা ਜ਼ৱতਐ ন কৰা ৡহিছল।এই আইনখেন ইয়াৰ উে শস েকਐ উে খ কিৰৈকিছল ৠয ভাৰতৰ সংিবধান কাযਐকৰী ৠহাৱাৰ পাছতਜ਼থম ১৫ মাহত িকছুমান অসুিবধাৰসৃি ৡহিছল, িবেশষৈকেমৗিলক অিধকাৰৰ অধায়েটাৰ স ভਐ ত।ৠসইেবাৰ িবষয়ৰ সমাধানৰ বােবআৰুলগেতসাধাৰণ জনতাৰ াথਐৰকথািচ াকিৰ।ৰা কযুিੵসংগত বাধা আেৰাপ কৰাৰ মতা ਜ਼দান কৰা ৡহিছল। ৫) ইয়াৰ িপছত সংিবধান (ৠষা নং) সংেশাধনী আইন, ১৯৬৩, ਜ਼ণয়নকৰাহয়য’ত ৰা ক ১৯ নং অনুেગদৰ অধীনত ਜ਼দান কৰা াধীনতাসমূহৰ ওপৰত িবেশষভােৱ ভাৰতৰ “সাবਐেভৗম ” আৰু “অখ তা”ৰ াথਐৰ সুৰাৰ িভি ত যুিੵসংগত বাধা আেৰাপ কৰাৰ মতা ਜ਼দান কৰা হয়।ইয়াৰ উে শ আৰু কাৰণ বাখাকিৰউে খ কৰা ৡহিছল ৠয ৰা ীয় সংহিত পিৰষেদ িনযুੵ কৰা ''ৰা ীয় সংহিত আৰু আટিলকতাবাদ'' সিমিতৰ পৰামশਐৰ িভি ত এই সংেশাধনী আইনভাৰতৰ অখ তা আৰু সাবਐেভৗম ৰা কৰাতথাবজাইৰখাৰবােব ਜ਼ণয়ণকৰা ৡহেছ। ৬) ১৯ নং অনুেગদৰ বাখা আৰু তাত থকা যুিੵসংগত বাধা ਜ਼েয়াগৰ িবষেয় এই আদালেত ধৰম দ বনাম ৠকি য়চৰকাৰ৫ (খ িবচাৰপীঠ) ৠগাচৰত তলত উে খ কৰা ধৰেণ চমুভােবৈকেছ: “৩৫. ১৯ নং অনুেગদত ৠদখুওৱা ৡহেছ ৠয অিধকাৰৰ এটা ৠগাটক দফা (ক)ৰ পৰা (ছ)ৡলেক তািলকাভু ੵ কৰা ৡহেছ আৰু নাগিৰকক ਜ਼দান কৰা ৠমৗিলক অিধকাৰ িহচােপ ীকৃ িত িদয়া ৡহেছ।সকেলা অিধকাৰ একমা উৈমহতীয়ািভি ৰউপৰতਜ਼িতি ত নহয় বৰટ এইেবাৰৰপিৰিধ আৰু অ িনਐিহত দশਐন িভ । ১৯ নং অনুেગদৰ দফা (২)ৰ পৰা (৬)ৡলেকਜ਼ ত কৰাখচৰাৰ পৰা এই কথা ৈহেছ।সংিবধান ਜ਼ণয়নকািৰসকেলএেন িনেষধাઝাৰ এক উৈমহতীয়া খচৰা বনাব পািৰেলেহঁেতন িযেটা দফা (১)ত উে খ কৰা ৠমৗিলক অিধকাৰসমূহৰ পিৰচালনাৰ ওপৰত জািপ িদয়ােটা অনুেমািদত আিছল, িক ৠসয়া কৰা ৠহাৱা নাই।দফা (২)ৰ পৰা (৬)ৡলেক এটা সাধাৰণ িবষয়ব আেছ, িযেটা ৡহেছ বতਐ মানৰ আইনসমূহৰ কাযਐকলাপ সংৰণ কৰা বা ৰা ৰ াৰা নতু ন আইন ਜ਼ণয়ন কৰা, ৠযিতয়াৈলেক এই আইনসমূেহ িনিদਐ লত উপনীত হ'বৈল যুিੵসংগত বাধা আেৰাপ কেৰ।িক ১৯ নং অনুেગদৰ দফা (১)ৰ উপ-দফা (ক)ৰ পৰা (ছ)ৰ ਜ਼িতেটােৰেত এেন আইনৰ ণগত মান আৰু িবষয়ব ৠবেলগ ৠবেলগ হ'ব িয তলত সূচীভু ੵ কৰাৈহেছ। অনুেગদ ১৯ দফা (১) দফা (২)ৰ পৰা (৬) অিধকাৰৰ ਜ਼কৃ িত অনুেমািদত বাধা ৫) (২০০৪) ১ এছিচিচ ৭১২ ਜ਼চিলত আইনৰ াৰা বা ৰা ই ਜ਼ণয়ন কৰাআইনৰ াৰা যুিੵসংগত বাধা তলতউে খকৰািবষয়সমুহৰেত আেৰাপ কৰাহয়। (ক) বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতা (i)ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তা (ii) ৰা ৰ িনৰাপ া (iii) িবেদশী ৰা ৰ ৡসেত ব ু পূণਐ স কਐ (iv) জনশৃংখলা, শালীনতা বা ৡনিতকতা (v) আদালত অৱমাননা, মানহািন বা অপৰাধৰ বােব উচটিন িদয়াৰ স কਐ ত (খ) শাি পূণਐভােৱ আৰু অ অিবহেন একিত (i) ভাৰতৰ সাবਐেভৗম ৠহাৱাৰ অিধকাৰ আৰু অখ তা (ii) ৰাজ ৱা শৃংখলা ৩) সং া বা সংঘ গঠনৰ অিধকাৰ (i) ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তা (ii) ৰাজ ৱা শৃংখলা বা ৡনিতকতা ঘ) আৰু (ঙ) সম ভাৰত ভূ খ ত মুੵভােৱ (i) সাধাৰণ জনতা চলাচল আৰু/বা বাস আৰু বসিত াপনৰ অিধকাৰ (ii) অনুসূিচত জনজািতৰ াথਐৰ সুৰা (ছ)িযেকােনা বৃি চচ ਐ া কৰাৰ অিধকাৰ, বা ৠকােনাবৃি বা বৱসায় চেলাৱাৰ অিধকাৰ সাধাৰণ জনতা আৰু িবেশষৈক তলতউে িখতিবষয়ৰলগত জিড়ত িযেকােনা আইন (i) িযেকােনা বৃি ৰ অনুশীলন বা িযেকােনা বৃি, বৱসায় বা বৱসায় চলাই িনয়াৰ বােব ਜ਼েয়াজনীয় ৠপছাদাৰী বা কািৰকৰী অহਐ তা (ii) নাগিৰকক স ূণਐ বা আংিশকভােৱ বাদ িদ বা ইয়াৰঅনথাই হওক, ৰা ই বা ৰা ৰ মািলকানাধীন বা িনয়ি ত িনগেম িযেকােনা বািণজ, বৱসায়, উেদাগ বা ৠসৱা আগবঢ়াই িনয়া। ৩৬) ১৯ নং অনুেગদত নাগিৰকক ৠমৗিলক অিধকাৰ ਜ਼দান কৰা ৡহেছ।িযজন বিੵ ভাৰতৰ নাগিৰক নহয় আৰু ভাৰতৰ নাগিৰক বুিল দাবী কিৰব ৠনাৱােৰ, ৠতওঁ ১৯ (১) অনুেગদত ਜ਼দান কৰা অিধকাৰ দাবী কিৰব ৠনাৱােৰ আৰু ১৯ (১) অনুেગদৰ াৰা ਜ਼দান কৰা অিধকাৰ ৠতওঁৰ বােব উপল নহয়।বিੵ বা নাগিৰকক ਜ਼দান কৰা িবিধগত অিধকাৰ িযেমৗিলক অিধকাৰৰ পৰা পৃথক — আইেন এেন অিধকাৰ বিટত কিৰবৈল সম আৰু আইেন এেন অিধকাৰ কািঢ় িনব পােৰ।ৠকােনা আইনৰ াৰা ৠমৗিলক অিধকাৰ কািঢ় ল’ব ৠনাৱািৰ; আইন এখেন অিধকাৰৰ বৱহাৰৰ ওপৰত যুিੵসংগত বাধােহ আেৰাপ কিৰব পােৰ।১৯ নং অনুেગদৰ দফা (১)ত উে খ কৰা ৠকইবাটাও অিধকাৰৰ িভতৰত উপ-দফা (ক)তউে িখত অিধকাৰ ৠকৱল বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ অিধকাৰ নহয় বৰટ বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতাৰ অিধকাৰ।আনেবাৰ অিধকাৰৰ উে খ াধীনতাৰ কথা উে খ কিৰ কৰা ৠহাৱা নাই।ৠসইসময়ৰ মুখ নায়াধীশ পতડিল শা ীেয় "পি ম বংগ চৰকাৰ বনাম সুেবাধ ৠগাপাল বসু [AIR 1954 SC 92: 1954 SCR 587]।"ৠগাচৰৰ স ভਐ ত ৡকিছল- এই ীকৃ িতਜ਼া অিধকাৰসমূহ মহান আৰু ৠমৗিলক অিধকাৰ আৰুএইঅিধকাৰসমুহক মুੵ ৠদশৰ নাগিৰকৰ মযਐাদাৰ অ িনਐিহত ਜ਼াকৃ িতক অিধকাৰ িহচােপ িনি ত কৰা হয়।তথািপও ৠকােনা াধীনতা িনঘਐাত আৰু অিনয়ি ত হ’ব ৠনাৱােৰযাৰজিৰয়েতেকােনাএকঅিধকাৰকসকেলাধৰণৰ সংযমৰ পৰা স ূণਐৰূেপ মুੵকিৰবপািৰ।ৠকােনা বাধা নাথািকেল অিধকাৰ আৰু াধীনতােবাৰ হয়েতা অৰাজকতা আৰু িবশৃংখলতাৰ সমাথਐক ৡহ পৰাৰ ਜ਼ৱণতা থািকব পােৰ।সংিবধানৰ ਜ਼িত াপকসকেল ৠসেয়েহযুিੵসংগতভােৱ উে িখত অিধকাৰ আৰু াধীনতাসমূহ উপ াপনকিৰিছলআৰু এেন যুিੵসংগত বাধাসমূহ ১৯ নং অনুেગদৰ দফা (২)ৰ পৰা (৬)ৡলেকউে খকৰাৈহেছ। ( ৰু ਜ਼দানকৰাৈহেছ) ii) ১৯(২)ৰ পৰা ১৯(৬) অনুেગদৰ অধীনত আেৰাপ কৰা বাধাৰ যুিੵসংগতা িবেবচনা কিৰ এই আদালতৰ এখন সাংিবধািনক িবচাৰপীেঠ মাাজ চৰকাৰবনাম িভ িজ ৠৰা৬ (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ) ৠগাচৰত তলত িদয়া ধৰেণপযਐেবণকিৰেছ। “২২. এই আদালেত খােৰ ৠগাচৰত [N.B.Khare v. State of Delhi, 1950 SCR 519: 1950 SCC 522] ১৯ নং অনুেગদৰ দফা (৫)ৰ অধীনত নািয়ক পযਐােলাচনাৰ পিৰসৰ সংઝািয়ত কিৰিছল য’ত “অিধকাৰ বৱহাৰৰ ওপৰত যুিੵসংগত বাধা আেৰাপ কৰা” বাকাংশেটাও ৠদখা যায়। িস া ত অংশহণ কৰা পাঁচজন নায়াধীশৰ িভতৰত চািৰজেন এই মতামত ਜ਼কাশ কিৰিছল (আনজন নায়াধীেশ ਜ਼ েটা অিনিণਐত কিৰ ৰািখিছল) ৠয িববািদত বাধামূলক আইনখনৰ ব িন আৰু প িতগত দুেয়াটা িদশ যুিੵসংগততাৰ দৃি েকাণৰ পৰা পৰীা কৰা উিচত; অথਐাৎ আদালেত ৠকৱলবাধাৰ সময়সীমা আৰু পিৰসৰৰ দেৰ কাৰকসমূেহই িবেবচনা কৰা উিচত নহয়, িক ইয়াকআেৰাপকৰাৰঅনুেমাদন িক পিৰি িতত আৰু ৠকেনৈক কৰা ৡহেছ ৠসই িবষেয়ও িবেবচনা কৰা উিচত। ২৩) এই ਜ਼সংগত এইেটা মনত ৰখােটা ৰু পূণਐ ৠয যুিੵযুੵতাৰ পৰীা, য'ৠতই িনধਐািৰত নহওক িকয়, িববাদ কৰা ਜ਼িতেটা বিੵগত িবিধৰ ৠত ਜ਼েয়াগ কৰা উিচত, আৰু সকেলা ৠগাচৰৰ বােব ਜ਼েযাজ বুিল ৠকােনা িবমূতਐ মানদ বা যুিੵযুੵতাৰ সাধাৰণ আিহਐ িনধਐাৰণ কিৰব ৠনাৱািৰ। উলংঘা কৰা বুিল অিভেযাগ কৰা অিধকাৰৰ ਜ਼কৃ িত, আেৰাপ কৰা বাধাৰ অ িনਐিহত উে শ, ইয়াৰ াৰা ਜ਼িতকাৰ কিৰব ১৯৫২ চনৰ এছিচআৰ ৫৯৭ িবচৰা ੫পূণਐিবষয়ৰ পিৰসৰ আৰুਜ਼েয়াজনীয়তা, আেৰাপকৰাৰেতঅসমতা, ৠসই সময়ত ਜ਼চিলত পিৰি িত, এই সকেলােবাৰ নািয়ক ৰায়দানৰ অংশ হ’ব লােগ” । iii) সংিবধানৰ ১৯ নং অনুেગদৰ অধীনত িনি ত কৰা াধীনতাক বাধা িদয়া আইনসমূহ অনুেমািদত িনেষধাઝাৰ ৠণীসমূহৰ এটাৰ অ গਐত হ’ব লািগব। ইয়াৰ উপিৰও এই আইনসমূহৰ ঘিন আৰু ਜ਼ত স কਐ থািকব লািগব ৠসইেটােণীৰৈসেতিযেটা িনিদਐ ৠণীৰ অধীনত এই আইনসমূহ জািপ িদয়া ৡহেছ। (চাওক: িবহাৰ চৰকাৰ বনাম ৡশলাবালা ৠদৱী৭ (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ); O.K. Ghosh and Anr. v. E.X. Joseph (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ) আৰু ৠয়া িসংঘাল বনাম ৠকি য়চৰকাৰ (খ িবচাৰপীঠ)] iii) ১৯ নং অনুেગদৰ এই িবকাশৰঅিতৈকਜ਼েয়াজনীয়িদশসমুহ এই আদালতৰ এখন সংিবধািনক িবচাৰপীেঠ Kaushal Kishor v. State of U.P. & Ors.১০ (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ)ৠগাচৰতউে খকিৰেছ।নায়াধীশ িভ ৰামাসুমিণয়ােন পুনৰ ৡকেছ ৠয ১৯(২) অনুেગদৰ অধীনত থকা বাধাসমূহ িবতং আেলাচনাৰ অ ত অ ভুਐ ੵ কৰা ৡহেছ।তদুপিৰ ওপৰত আেলাচনা কৰা সংিবধানৰ সংেশাধনীৰ িপছত “ৰা ক ৰা কৰাআৰু সম কৰা” বাধাৰঅ ভুਐ ੵকৰাৈহেছিযেয়ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তা, ৰা ৰ িনৰাপ া ৰা কেৰআৰুঅপৰাধকিৰবৈলউচটিন িদয়াত বাধা িদেয়।১১ িবেশষৈক ১৯(১)(গ) অনুেગদৰ িবকাশ v) ১৯(১)(গ) অনুেગেদ সকেলা নাগিৰকেক এেন সংঘ গঠন কৰাৰ অিধকাৰৰ িন য়তা ਜ਼দান কেৰ িযেবাৰ অনুেગদ ১৯(৪)ৰ অধীনত যুিੵসংগত বাধাৰ অধীনত আেছ।এই যুিੵসংগত বাধাসমূহ ৠকৱল সংঘ গঠনত সীমাব নহয় বৰટ ৡবধ লৰ ৡসেত জিড়ত সংঘৰ সুচাৰুপিৰচালনাৈলেকিব ৃত।[A.P.DairyDevelopmentCorpn.Federationv.B. NarasimhaReddy১২ (খ িবচাৰপীঠ)] vi) এই আদালতৰ এখন সািবধািনক িবচাৰপীেঠ ৰঘুবৰ দয়াল জয় ਜ਼কাশ বনাম ৠক ীয় চৰকাৰ১৩ (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ) ৠগাচৰত, ১৯ (১)(গ) অনুেગদৰলগতজিড়ত িবিধসমূেহ আেৰাপ কৰা ৭) এ আই আৰ ১৯৫২ এছ িচ ৩২৯ ৮) এ আই আৰ ১৯৬৩ এছ িচ ৮১২ ৯.(২০১৫) ৫ এছিচিচ ১
10. ২০২৩ চনৰ এছিচিচ অনলাইন ৬ ১১) অনুেગদ ২৯-৩১ ১২.(২০১১) ৯ এছিচিচ ২৮৬ ১৩) এ আই আৰ ১৯৬২ এছ িচ ২৬৩ িনেষধাઝত িবেশষভােব উে খ কিৰিছল আৰু পযਐেবণ কিৰিছল ৠয: “১১.... আইনৰ অধীনত কাম কৰাৰ উে েশ সংঘৰ ীকৃ িতৰ বােব কৰা আেবদন সংঘৰ ৠ ગামূলক কাযਐআৰু যিদ িবিধখেন এেন চতਐ আেৰাপ কেৰ যাৰ অধীনত ীকৃ িত ਜ਼দান বা ীকৃ িতঅবাহত ৰািখব পৰা যায়, ৠতে সংঘ গঠনৰ াধীনতা ৠকেনৈক ਜ਼ভািৱত হয় ৠসয়া সহেজই ৠদখা যায় যিদেহ, অৱেশই, ৠসই াধীনতাই ীকৃ িতৰ িনি ত অিধকাৰেকা বুজায় বা জিড়ত কেৰ”। vii) তদুপিৰ, এই আদালেত ভাৰতীয় িব পিৰমা পিৰষদৰ অধােদশ ২০০১ৰ সাংিবধািনক ৡবধতা িবেবচনা কিৰ ধমਐ দ (উপেৰাੵ) ৠগাচৰত, িনধਐািৰত আইনী ি িতৰ স ান কিৰ থকাৰ সময়েত পুনৰ কয় ৠয অনুেગদ ১৯(১৯)ৰ াৰা ਜ਼দান কৰা অিধকাৰৰ ওপৰত বাধা আেৰাপ কিৰব পািৰ। ১)(গ)। ৠদখা গ’ল ৠয এই অিধকাৰ ৠসই বাধাৰ অধীনত থািকব পােৰ িযেবাৰসংিবধানৰ ১৯(৪) অনুেગদৰ াৰা মূলায়ন কৰা হয়। viii) জামাত-ই-ইছলামী িহ বনাম ৠক ীয় চৰকাৰৰ১৪ ৠগাচৰ, িযেটাইউএিপএৰ ৡসেত জিড়ত, িবচাৰৰসময়ত (িতিনজনীয়া িবচাৰপীঠ), অনুেગদ ১৯(৪)ৰ অধীনত এেন অিধকাৰৰ ওপৰত আেৰাপ কিৰব পৰা বাধাৰ লগেত ਜ਼াকৃ িতক নায়ৰ ਜ਼েয়াজনীয়তাৰ স ভਐ ত, তলত িদয়া ধৰেণ ৠকাৱা ৡহিছল: “২০.... এই আইনৰ অধীনত এই আঁচিনখেন িবতকਐ ৰ এই ধৰেণ িবচাৰৰ ਜ਼েয়াজনীয়তা ਜ਼দান কিৰ পেৰাভােবইয়ােকবুজাই ৠয িবচাৰক অথਐপূণਐ কিৰবৈল ਜ਼াকৃ িতক নায়ৰ নূনতম ਜ਼েয়াজনীয়তা পূৰণ কিৰব লািগব।িনঃসে েহ এই ধৰণৰ ৠগাচৰত ਜ਼াকৃ িতক নায়ৰ ਜ਼েয়াজনীয়তা জন াথਐ ৰাৰ বােব ৡতয়াৰ কিৰব লািগব আৰুসকেলাু াথਐৰউধਐতহবলািগব।এই কথাও ৠয আইনখনৰ ধাৰা ৩ৰ উপধাৰা (২)ৰ িবধােন িনেজই ৠক ীয় চৰকাৰক এেন তথ ਜ਼কাশ কৰােটা ব কিৰবৈল অনুমিত িদেয় িযেবাৰ ਜ਼কাশ কৰােটা জন াথਐৰ িবৰুে বুিল এইিবধােনিবেবচনা কেৰ।এেকদেৰ িনয়ম ৩(২) আৰু অৈবধ কাযਐকলাপ (ਜ਼িতেৰাধ) িনয়ম, ১৯৬৮ৰ িনয়ম ৫ৰ িবধােনও ৠগাপনীয় নিথ-প আৰু তথ ਜ਼কাশ নকৰাৰ অনুমিত িদেয় িযেবাৰ ਜ਼কাশ কিৰেলচৰকােৰ জন াথਐৰ িবৰু াচৰনকৰাহববুিল িবেবচনা কেৰ।” “২৬. সংিবধানৰ ১৯(১)(গ) অনুেગেদ ਜ਼দান কৰা াধীনতাৰ ওপৰত ১৯(৪) অনুেગদৰ াৰাঅনুেমািদত বাধা যুিੵসংগত হ’ব লািগব।” ভাৰতৰ আৰু আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ মাজত পাথਐক ওপৰৰ আেলাচনাৰ ਜ਼িত ল ৰািখ এিতয়া তলতউে খকৰাউধৃিতৰজিৰয়েতআেমিৰকাৰ সংিবধানৰ ਜ਼থম সংেশাধনীৰ িবষেয় িবেবচনা কিৰবৈলআগবঢ়াহওক: (ix) “কংেেছ ধমਐক স ান জনাই, বা ইয়াৰ মুੵ বৱহাৰ িনিষ কৰা ৠকােনা আইন ਜ਼ণয়ন নকিৰব; বা বাক াধীনতাক সংি কৰা, বা সংবাদ মাধমৰ াধীনতাক সংি কৰা; বা জনসাধাৰণৰ শাি পূণਐভােৱ একিত ৠহাৱাৰ অিধকাৰ, আৰু অিভেযাগৰ ਜ਼িতকাৰৰ বােব চৰকাৰৰ ওচৰত আেবদন কৰাৰ অিধকাৰৰেতআইনਜ਼ণয়ণনকিৰব।” x) আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ ਜ਼থম সংেশাধনী আৰু ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯ অনুেગেদ সৃি কৰা অিধকাৰৰ মাজত ৡবপৰীত এেয়েয ভাৰতত এেন াধীনতাক যুিੵসংগতভােৱ বাধা িদয়া আইন ਜ਼ণয়নৰ মতা ৰা ক িদয়া ৡহেছ।ইয়াৰ িবপৰীেত আেমিৰকা যুੵৰা ত অৰূপ ভূ ঞা আৰু ই দাসৰ ৠগাচৰৰেত িনভਐ ৰ কৰা ধৰেণ নায়পািলকাৰ াৰা বাধা আেৰাপ কৰা ৡহেছ যিদও িবধানসভাৰ ওচৰত এেন ৠকােনা মতা উপল নহয়। xi) এই পাথਐক এই আদালেতও ৈক উে খ কিৰেছ।বাবুলাল পাৰােট বনাম মহাৰা ৰাজ১৫ ৠগাচৰতভাৰতৰ ৠক ীয় চৰকােৰ দািখল কৰা অনুসিৰ, এই আদালতৰ এখন সাংিবধািনক িবচাৰপীেঠ (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ) ৠফৗজদাৰী আইনৰধাৰা ১৪৪ৰ সাংিবধািনক ৡবধতা ৰা কৰাৰ লগেতৰায় িদেছ ৠয আেমিৰকাত ানিযেয়ই নহওক িকয়, Anticipatory Action ৠফৗজদাৰী আইনৰ১৯ নং অনুেગদৰ দফা (২) আৰু (৩)ৰ অধীনত অনুেমািদত, িযেয় িবধািয়নী দলক ১৯ নং অনুেગদৰ এই দফাসমূেহ ਜ਼দান কৰা অিধকাৰৰ ওপৰত যুিੵসংগত বাধা আেৰাপ কিৰ আইন ਜ਼ণয়ন কিৰবৈল অনুমিত িদেয়। ৰু পূণਐ কথােটা হ’ল এই আদালেত আৰু ল কিৰেল ৠয ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯ নং অনুেગদৰ দফা (২)ৰ পৰা (৬)ৰ ৡসেত িমল থকা আেমিৰকাৰ সংিবধানত এেকােৱই নাই। ইয়াৰ উপিৰও ৠদখা গ’ল ৠয ভাৰতীয় সংিবধানৰ কাঠােমা আেমিৰকাৰ সংিবধানতৈক পৃথক। xii) উপৰতউে খকৰাবাবুলালপাৰােতেগাচৰতিযধৰেণেকাৱাৈহিছল, ৠসইয়ামধু িলমােয় বনাম মহ মািধপিত১৬ ৠগাচৰত (সাতজনীয়ািবচাৰপীঠ) পুনৰ দৃঢ়তােৰ ৠকাৱাৈহেছেযএইআদলেতেফৗজাদািৰআইনৰ১৪৪ধাৰাৰিবষেয়আেলাচনাকৰাৰসময়ততথা আেৰাপ কিৰব পৰা বাধাৰ পিৰসৰৰিবষেয়আেলাচনাকৰাৰসময়তলকিৰেছেযআেমিৰকাত ভাৰতৰ দেৰ ਜ਼থম সংেশাধনীৰ াধীনতাসমূহৰ ৠকােনা অহਐ তা নাই আৰু আেমিৰকাৰ ৰায়দানসমূহ আমাৰ সংিবধানত১৭ ভু লভােব ਜ਼েয়াগ কৰাৰ থলআেছ। xiii) তদুপিৰ ৠগাচৰেটাত অথਐাৎ ইি য়ান এেਜ਼ছ িনউজেপপাৰছ (বে ) ਜ਼াইেভট িলিমেটডআৰুঅনান বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া আৰুঅনান১৮ (িতিনজিনয়ািবচাৰপীথ), ই.এছ ৠভংকামাইয়া ৠজ.ল কিৰেল ৠয- ৪৪) সংিবধানৰ ১৯(১)(ক) অনুেગদ উলংঘা কৰা বুিল অিভেযাগ কৰা আইন এখনৰ সাংিবধািনকতা পৰীা কিৰেল আিম িনঃসে েহ ৠকৱল আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ িস া ৰ াৰা পিৰচািলত হ’ব ৠনাৱােৰা। িক বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতাৰ ৠমৗিলক নীিত আৰু গণতাি ক ৠদশত তাৰ ਜ਼েয়াজনীয়তা বুিজবৈল হ’ৠল আিম হয়েতা ৠসইেবাৰৰ ਜ਼িত ল ৰািখব পােৰা। আমাৰ সংিবধানৰ ১৯(১)(ক) অনুেગদ আৰু ১৯(১)(ছ) অনুেગদৰ আিহਐ আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ ਜ਼থম সংেশাধনীৰ আিহਐ ৰ পৰা িন য়পৃথক । সংিবধানৰ অনুেગদ ১৯(১)(ক) আৰু অনুেગদ ১৯(১)(ছ)ৠয়িকছুমানঅিধকাৰৰিন য়তা ਜ਼দানকেৰআৰুএইেবাৰ১৯নংঅনুেગদৰদফা (২) আৰু (৬) ৰৈসেতসংগিতৰািখিবেবচনাকিৰবলািগব, যতৈবধআইনਜ਼ণয়নকিৰব পৰা ৠসমূহিনিদਐ কৰাৈহেছ। ১৪ (১৯৯৫) ১ এছিচিচ ৪২৮, ১৫ (১৯৬১) ৩ এছিচআৰ ৪২৩, ১৭ দফা ১৭ আৰু ২৮, ১৮ (১৯৮৫) ১ এছিচিচ ৬৪১, ১৯ (২০০৪) ২ এছিচিচ ৫১০, ২০ দফা ৭৭ xiv) ভাৰত চৰকাৰ বনাম নবীন িজ াল আৰু আন এজন19 (িতিনজনীয়া িবচাৰপীঠ)ৠগাচৰত এই আদালেত নাগিৰকৰ ৰা ীয় পতাকা উেৰাৱাৰ অিধকাৰৰ িবষয়েটা আেলাচনা কৰাৰ সময়ত বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতাৰ অিধকাৰৰ িবষয়ত ভাৰতৰ সংিবধান আৰু আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ মাজত থকা পাথਐক ল কেৰ। এই পাথਐক হ’ল আেমিৰকাত ਜ਼থম সংেশাধনীত নাগিৰকক মুੵ মত ਜ਼কাশৰ িনঘਐাত অিধকাৰ িদয়া ৡহেছ যিদও ১৯(১)(ক) অনুেગদৰ অধীনত ৠকােনা িনঘਐাত অিধকাৰ ਜ਼দান কৰা ৠহাৱা নাই। ইয়াত ৠকৱল ৠযাগ অিধকাৰৰ বৱ া কৰা ৡহেছ, িযেটা ১৯.২০ অনুেગদৰ ২ নং দফাত থকা িনয় ণমূলক বৱ াৰ অধীনত। আেমিৰকাৰ সংিবধানত সি িৱ অিধকাৰ িবল আৰু ভাৰতীয় সংিবধানত উে খ কৰা ৠমৗিলক অিধকাৰৰ মাজৰ এই পাথਐক অধীক, ৠক ীয় কাৰাগাৰ বনাম ড° ৰামমেনাহৰেলািহয়া২১ (পাঁচজনীয়ািবচাৰপীঠ), ৠকৰালা ৰাজ২২ (সাতজনীয়া িবচাৰপীঠ); এম.িচ. ৠমহতা বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া২৩ ( ৰাম – অিলয়াম ৠগছ) (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ); অেশাক মাৰ ঠা ৰ বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া২৪ (দুজনীয়া িবচাৰপীঠ) আৰু জেয় িব ু ঠা ৰ বনাম মহাৰা ৰাজ২৫ (দুজনীয়া িবচাৰপীঠ) ৠগাচৰেতা ল কৰা ৡহিছল। (xv) ৰামলীলা ময়দান কা ৰ ৠগাচৰত, In re (2012) 5 SCC 1 (দুজনীয়ািবচাৰপীঠ), ভাৰত চৰকােৰ আেমিৰকাই Schneck v. United States26 ৰ ৠগাচৰত ‘the doctrine of clear and present danger’ মতবাদ বৱহাৰ কৰা কৰাৰ িবৰুে যুিੵ আগবঢ়ায়। আদালেত এই যুিੵ নাকচ কিৰ কয় ৠয আেমিৰকাৰ মতবাদ ভাৰতত ਜ਼েয়াগ কিৰব ৠনাৱািৰ। ভাৰতত বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতাৰ অিধকাৰ যুিੵসংগত িনেষধাઝাৰ অধীনত আেছ, যাৰ ফলত ভাষা, ਜ਼েয়াগ আৰু বাখাৰ ৠত ই আেমিৰকাৰ আইনতৈক পৃথক। ২১ (১৯৬০) ২ এছিচআৰ ৮২১ ২২ (১৯৭৮) ২ এছিচিচ ১ ২৩ (১৯৮৭) ১ এছিচিচ ৩৯৫ ২৪ (২০০৮) ৬ এছিচিচ ১ ২৫ (২০০৯) ৭ এছিচিচ ১০৪ ২৬ ২৪৯ ইউ এছ ৪৭ (১৯১৯) ২৭ দফা ৮ ২৮দফা৯-১১ xvi) ৠয়া িসংঘল (ওপৰত উে খ কৰা)ৠগাচৰত, আৰ.এফ. নিৰমান, ৠজ.ৠয়এই আদালতৰ জিৰয়েত ১৯(২) অনুেગদৰ লগত অনুেગদ ১৯(১)(ক)ৰ অধীনত আেমিৰকাৰ ਜ਼থম সংেশাধনী আৰু বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতাৰ মাজৰ পাথਐকৰ ওপৰত তলত উে খ কৰা ধৰেণ আেলাকপাত কেৰ: ১৫. ਜ਼থেম ১৯(২) অনুেગদৰ লগেত আেমিৰকাৰ ਜ਼থম সংেশাধনী আৰু ১৯(১)(ক) অনুেગদৰ মাজৰ পাথਐক ল কৰােটা তাৎপযਐপূণਐ। ਜ਼থম ৰু পূণਐ পাথਐকেটা হ’ল আেমিৰকাৰ ਜ਼থম সংেশাধনী চতਐ হীন—কংেেছ বাক াধীনতাক সংি কৰা ৠকােনা আইন ਜ਼ণয়ন নকিৰব। ি তীয়েত, আেমিৰকাৰ ਜ਼থম সংেশাধনীত “ਜ਼কাশ”ৰ ৠকােনা উে খ নকৰাৈকেয় বাক াধীনতা আৰু সংবাদ মাধমৰ কথা ৠকাৱা ৡহেছ যিদও ১৯(১)(ক) অনুেગদত “ৠਜ਼ছ”ৰ ৠকােনা উে খ নকৰাৈক বাক াধীনতাৰ কথা ৠকাৱা ৡহেছ। তৃ তীয়েত, আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ অধীনত speech সংি হ’ব পােৰ, আনহােত আমাৰ সংিবধানৰ অধীনত যুিੵসংগত িনেষধাઝা আেৰাপ কৰা হ’ব পােৰ। চতু থਐেত, আমাৰ সংিবধানৰ অধীনত এেনবাধা আঠটা িনিদਐ িবষয়ৰ াথਐত হ’ব লািগব— অথਐাৎ বাক াধীনতাৰ ওপৰত বাধা আেৰাপ কিৰব িবচৰা িযেকােনা আইনক ১৯(২) অনুেગদত উে খ কৰা আঠটা িবষয়ৰ িযেকােনা এটাৰ ৡসেত জিড়ত হ’ৠলেহ ৡবধ বুিল গণ কিৰব পািৰ।” ১৭) ি তীয়েটা আপাত পাথਐকৰ ৠত আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালেয় বাক াধীনতাৰ অংশ িহচােপ “ਜ਼কাশ”ক অ ভুਐ ੵ কিৰেছ আৰু এই আদালেত “ৠਜ਼ছ”ক ১৯(১)(ক) অনুেગদৰ অধীনত সামিৰ ৠলাৱা বুিল অ ভুਐ ੵ কিৰেছ, যােত নািয়ক বাখাৰ ৠত আেমিৰকা আৰু ভাৰত দুেয়াখন ৠদেশই বাক াধীনতা আৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতাৰ লগেত সংবাদ মাধমৰ াধীনতাক সুৰিত কেৰ। সংি কৰণ আৰু যুিੵসংগত বাধাৰ ৠত আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয় আৰু এই আদালত উভেয় ৰায় িদেছ ৠয বাধা যুিੵসংগত হ’বৈল হ’ৠল সংকীণਐভােৱ ਜ਼ ত কৰা বা সংকীণਐভােৱ বাখা কিৰব লািগব যােত ৠকৱল এেকবােৰ ਜ਼েয়াজনীয়িখিনেহ সংি বা িনিষ কিৰব পৰা যায়। আঠটা িবষয়-ব ৰ কথা আিহেলেহ িবশাল পাথਐক ৠদখা যায়। আেমিৰকাত যিদ ৠকােনা ৰু পূণਐ চৰকাৰী বা সামািজক লত উপনীত হ’বৈল বাধতামূলক ਜ਼েয়াজনীয়তা থােক, ৠতে বাক াধীনতাক সংি কৰা আইন এখন গৃহীত হ’ব পােৰ। িক ভাৰতত এেন আইন সাধাৰণ জনতাৰ াথਐত হ’ৠল গৃহীত হ’ব ৠনাৱােৰ। এেন আইন ১৯(২) অনুেગদৰ অধীনত উে খ কৰা আঠটা িবষয়ৰ িযেকােনাএটািবষয়ৰঅ ভুਐ ੵহবলািগব। যিদ নহয়, আৰু ১৯(২) অনুেગদৰ পিৰসৰ বািহৰত থােক, ৠতে ভাৰতীয় আদালেত এেন আইনক বাদ িদব।” ১৮) বাক াধীনতাআৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতাৰ িবষয়ব আৰু ইয়াৰ উলংঘাৰ ৠত িনধਐািৰতমাপকা ৰ ওপৰত আেমিৰকাৰ ৰায়দােনযেথ ਜ਼ভাবেপলায়।সাধাৰণ জন াথਐৰকথা আিহেলেহ এক বৃহৎ পাথਐক ৠদখা যায়।” ( ৰু িদয়া ৡহেছ) ২৮ দফা ৯ – ১১, ২৯দফা২০২ (iii) আৰু২০৩, ৩০ (১৯৫৯) এচিচআৰ১২ ২২) ৠয়া িসংঘলৰ (উপেৰাੵ) ৠগাচৰত ওপৰত উে খ কৰা িস া েটাঅনুসৰণকৰাৈহেছ, ৠশহতীয়াৈক ৠকৗশল িকেশাৰ (উপেৰাੵ) ৠগাচৰত নায়াধীশ িব.িভ.নাগাৰ ই১৯ নং অনুেગদৰ অধীনত বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতা িবে ষণ কিৰেতওঁৰ পাি তপূণਐমতামতਜ਼্দানকেৰােত।২৯ ২৩) আেমিৰকাৰ সংিবধান, িবেশষৈক ইয়াৰ ਜ਼থম সংেশাধনী আৰু ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯ নং অনুেગদৰ মাজত িবিভ িস া ত এই আদালেত উে খ কৰা পাথਐকেটা ওপৰত উে খ কৰা ৡহেছ। ২৪) অৱেশ এেন িকছুমান ৠগাচৰ আেছ য’ত এই আদালেত িবেবচনা কিৰ আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ ৰায়দানৰওপৰতআেলাকপাতকিৰেছ।উদাহৰণ ৰূেপ, এেਜ਼ছ িনউজেপপাৰছ (ਜ਼াইেভট) িলিমেটড আৰু আনএজন বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়াআৰুঅনান৩০ (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ)ৠগাচৰত কমਐৰত সাংবািদক (ৠসৱাৰ চতਐ ) আৰু িবিবধ িবধান আইন, ১৯৫৫ৰ সাংিবধািনকতাক ৡল ਜ਼ উ াপন ৡহিছল। নায়াধীশ এন.এইচ.ভাগৱতীেয় ল কিৰিছলেয িযেহতু আমাৰ সংিবধানৰ ১৯(১)(ক) অনুেગদ আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ ਜ਼থম সংেশাধনীৰ ওপৰত িভি কিৰ গঢ় ৡল উ੭েছ, গিতেক “এই অিধকাৰৰ ਜ਼কৃ ত ਜ਼কৃ িতআৰু পিৰসৰৰিবষেয় বুিজবৈল” আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ িস া সমূহৰ উে খ কৰােটা “ৡবধ আৰু উপযুੵ” হ’ব। এই পযਐেবণ কৰাৈহেছে ট অৱ ৠভানেকাৰ – ৠকািচন আৰুঅনান বনাম বে ৠকা ানী িলিমেটড৩১ (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ) আৰু ৠ ট অৱ বে বনাম আৰ.এম.িড. চামাৰবাউগৱালা৩২ িবচাৰপীঠ)ৠগাচৰত। ৠসই সময়তেগাচৰতিদয়াসতকਐ বাণীসমূহৰওপৰতিবেবচনাকৰা ে ওএইেটা কৰা ৡহিছল, “সংিবধানৰ ১৯(১)(ক) অনুেગদৰ অধীনত সি িৱ এই ৠমৗিলক বাক আৰু মত ਜ਼কাশৰ াধীনতাৰ ਜ਼কৃ িতআৰু পিৰসৰৰ ওপৰত ভাৰতত কতৃਐ ৰ অভাৱ”ক যথাযথভােৱ ীকৃ িত িদয়াৰ িপছত। ২৫) নায়াধীশ এন এইচ ভাগৱতীৰ এই পযਐেবণক আৰু অিধক অনুসৰণ কৰা ৡহেছ িৰলােয় ৠপ’ৠকিমেকলছ িলিমেটড বনাম ইি য়ান এেਜ਼ছ িনউজেপপাৰছৰ মািলক, বে ਜ਼াইেভট িলিমেটডআৰু অনানেগাচৰত।৩৩ (দুজনীয়ািবচাৰপীঠ) য'ত আেলাচনাৰ িবষয়েটা আিছল ১৯ নং অনুেગদৰ ৠਜ਼ছৰ াধীনতাৰ ওপৰতਜ਼ভাৱ। ৠনা া ৠਜ਼ছ এছ'িচেয়চন বনাম িহউ ুয়াট ਐ ৩৫, জন িড ৠপেনকােমা বনাম ৠ ট অৱ 'িৰডা৩৬ আৰু এটন ৠজেনেৰল বনাম ি੫ছ ডকাি ং কপਐ'ৠৰশন৩৭ ৠগাচৰত আেমিৰকা আৰু িেটইনৰ িস া ৰ উে খ কিৰ আদালেত ৰায় িদিছল ৠয িযেটাবাধাৈলਜ਼ উ ািপতৈহেছেসইেটা চিল থকাৰ ৠকােনা কাৰণ নাই। ২৬) আৰ.ৠক. গাগਐ বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া৩৬ িবচাৰপীঠ)ৠগাচৰতএকসাংিবধািনক িবচাৰপীেঠ অথਐৈনিতক আইনসমূহৰ ৡবষমৰ পৰা সকাহ পাবৈল আদালতসমূহক নায়ািধকৰণৈল ৰূপা িৰত কিৰব ৠনাৱািৰব বুিলিস া িদবৈলআেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ মেৰ বনাম ডাউড আৰু ৠচিচ. কৃ িষ বনাম ৠচে ল ৰইগ িৰফাইিনং ৠকা ানীৰেগাচৰৰিস া কঅনুসৰণকিৰেছ। ৩১ ১৯৫২ এছিচআৰ ১১১২ ৩২ ১৯৫৭ এছিচআৰ ৮৭৪ ৩৩ (১৯৮৮) ৪ এছিচিচ ৫৯২ ৩৪ দফা ১০। ৩৫ ৪২৭ ইউ এছ ৫৩৯ ৩৬ (১৯৪৫) ৯০ এল এড ৩৩১ ৩৭ (১৯৭৯) ৩ সকেলা ই আৰ ৪৫ ৩৮ দফা ২০ - ২২, ৩৮। ৩৯ (১৯৮১) ৪ এছিচিচ ৬৭৫ ৪০ ৩৫৪ ইউ এছ ৪৫৭ (১৯৫৭) ৪১ ৩৩৮ ইউ এছ ৬০৪ (১৯৪৯) ৪২ দফা ৮। ২৭) ইয়াত লড ਐ ৠডিনঙৰ ঘনী বনাম জ’নছ৪৩ ৠগাচৰত কৰা এটা পযਐেবণ পুনৰ উে খ কৰা কৰােটাਜ਼েয়াজনীয়, িযেটা মােনকা গা ী বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া৪৪ (সাতজন নায়াধীশ িবচাৰপীঠ) ৠগাচৰত অনুেমাদন জনাই উ ৃত কৰা ৡহেছ।ইয়াত িলখা আেছ, “ইংেল ৰ আইন অনুসিৰ মানুহৰ গিতিবিধৰ াধীনতাক ইমােনই উઔভােৱ গণ কৰা হয় ৠয িনি ত িভি ৰ বািহেৰ ইয়াক বাধা িদব নালােগ”। গিতেক, যেথাপযুੵআইনীবব াৰঅ গਐতআইনপিৰষেদেকােনাস੭কবাউপযুੵকাৰণতবিੵগত াধীনতাৰওপৰতবাধাআেৰাপকিৰবপােৰিবেশষৈকিনিষ েঘািষতঅনু ানৰৈসেতসংেযাগ াপনকৰাৰেত। ২৮) িযেবাৰেগাচৰৰিস া ৰেতআেমিৰকাৰউઔতমনায়ালয়ৰৰায়দানৰওপৰতিনভਐ ৰকৰা ৡহেছবােহাৱানাই, ৠতেনদুেয়াটাਜ਼কৃ িতৰিস া ৰগভীৰভােবঅধয়ন কৰাৰ উে শ ৡহেছ এইেটা ਜ਼মাণ কৰা ৠয িকছুমান িবেশষ ৠত ৠসই ৰায়ৰ উে খ নায। এেন উে খক, ৠকাৱা অਜ਼েয়াজনীয়েয আমাৰ িনজৰ সাংিবধািনক, িবধানসভাৰ লগেত নািয়ক, ঐিতহািসক দৃি ভংগীৰ জিৰয়েত মূলায়ন কিৰব লািগব। ৪৩ (১৯৭০) ১ িকউিব ৬৯৩, ৪৪ (১৯৭৮) ১ এছিচিচ ২৪৮ িক একমাএইেটােবইঅৰূপ ভূ ঞা আৰু ই দাসৰেগাচৰৰেত কৰা ধৰেণ িস া ত উপনীত ৠহাৱা একমা িভি গঠন কিৰব ৠনাৱােৰ। ২৯) পূবਐেত উে িখত পটভূ িমত ইয়াৰ উ ৰ িদবৈল হ’ৠল অৰূপ ভূ ঞা আৰু ই দাসৰ ৠত িনভਐ ৰ কৰা কথােবাৰৰ অনুসৰণকৰােটা অিত ਜ਼েয়াজনীয়। আিম এই িস া সমূহৰ মূলায়নৰ িপছতেহ আমাৰ স ুখৰ পিৰি িতত ইয়াৰ ਜ਼েয়াগ ফলਜ਼সূভােৱ পৰীা কিৰব পােৰা। আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ িস া ৰ পটভূ িম আৰু ਜ਼াসংিগকতািযেটা অৰূপ ভূ ঞােগাচৰৰ ৠত কৰা ৡহিছল ৩০) অৰূপ ভূ য়াৰ ৠগাচৰত দুজন নায়াধীশৰ িব ান িবচাৰপীেঠ এলফে বনাম ৰােছল৪৫, ৠেৰ ৠে নবাগਐ বনাম ৠ ট অৱ অহাইঅ’৪৬ আৰু আেমিৰকা বনাম ইউিজন ৠੜংক ৰেবল৪৭ ৠগাচৰত আেমিৰকাৰ িস া ৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰিছল য’ত “guilt by association” মতবাদ নাকচ কৰা ৡহেছ। আদালেত ল কিৰেল ৠয ওপৰত উে খ কৰা ৰায়দানসমূহ ভাৰতৰ ৠেতা ਜ਼েযাজ, িযেহতু ভাৰতৰ ৠমৗিলক অিধকাৰসমূহৰ আেমিৰকাৰ “Bill of Rights”ৡসেত িমল আেছ। তদুপিৰ এই আদালেত S.3(5) TADA ৰ অধীনত আপীলকাৰীৰ ৠদাষী সাব ৠহাৱােটা বািতল কৰাৰ সময়ত ল কিৰিছল: “১২. আমাৰ মেত ধাৰা ৩(৫)ক আিৰক অথਐত িবেবচনা কিৰব ৠনাৱািৰ অনথা ই সংিবধানৰ ১৯ আৰু ২১ নং অনুেગদ উলংঘা কিৰব। ওপৰত কৰা আমাৰ পযਐেবণৰ জিৰয়েতইয়াক িবেবচনা কিৰব লািগব। ৠসেয়েহ িনিষ সংগঠনৰ ৠকােনাসদসক অপৰাধী গণকৰানহবযিদেহ ৠতওঁ িহংসাৰ আয় ৠলাৱা নাই বা মানুহক িহংসাৰ ਜ਼িত উচটিন িদয়ানাই বা িহংসাৰ বােব উচটিন িদ ৰাজ ৱা িবশৃংখলতাৰ সৃি কৰানাই।” ৩১) ৠ ট অৱ ৠকেৰলা বনাম ৰানীফ৪৮ (দুজনীয়ািবচাৰপীঠ) ৠগাচৰত এই আদালতৰ িস া ৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কৰা ৡহিছল, য’ত নায়াধীশ কাটজুেৱ ਜ਼িতবাদীক জািমন ਜ਼দান কৰা আেদশক সমথਐন কৰাৰ সময়েত আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ িস া ৠযেন এলফেਧট (উপেৰাੵ)ৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰিছল িযেয় “guilt of association”ৰ মতবাদ নাকচ কিৰেছ। ৩২) এলফে ত (উপেৰাੵ) এিৰেজানা আইনখনৰ সাংিবধািনকতাক ৡল ਜ਼ উ াপন ৡহিছল কাৰণ ৰাজখনৰ সকেলা কমਐচাৰীেয় শপত ল’ব লািগিছল। ৪৫ ৩৮৪ ইউ.এছ.১৭ (১৯৬৬) ৪৬ ৩৯৫ ইউ.এছ.৪৪৪ (১৯৬৯) ৪৭ ৩৮৯ ইউ.এছ.২৫৮ (১৯৬৭),৪৮ (২০১১) ১ এছিচিচ ৭৮৪, ৪৯ ৩৯৫ ইউ.এছ.৪৪৪ (১৯৬৯) এই শপতৰ অধীনত ৠকােনা কমਐচাৰীেয় যিদ ৰাজ চৰকাৰক উফৰাই ৠপলাবৈল"জািন বুিজ আৰুইગাকৃ তভােৱ আেমিৰকাৰ কিমউিন দল বা ইয়াৰ উ ৰািধকাৰী বা ইয়াৰ ৠকােনা অধীন সংগঠনৰ সদস পদ হন কেৰ বা সদস ৡহথােক" বা "অন ৠকােনা সংগঠন"ৰ সদস পদ হন কেৰ বা সদস ৡহ থােক, ৠতে শপত হণ কিৰও ইગাকৃ তভােৱ িমছা কথা ৠকাৱাৰ বােব ৠতওঁৰ িবৰুে ৠগাচৰ ৰুজু কৰা হ'ব আৰু ৠতওক পদৰ পৰা বখਐা কৰা হব পােৰ।এইেটা ধাৰণা কৰা ৡহিছল ৠয িযসকেল ৠকােনা সংগঠনত ৠযাগদান কেৰ িক ইয়াৰ অৈবধ উে শৰ অংশীদাৰ নহয় আৰু িযসকেল ইয়াৰ অৈবধ কাযਐকলাপত অংশহণ নকেৰ ৠতওঁেলােক িন য় ৠকােনা ভাবুিকৰ সৃি নকেৰ। এই আইনখেন ਜ਼থম সংেশাধনীৰ াৰা সুৰিত কৰা “freedom of association” ক চতু দਐশ সংেশাধনীৰ জিৰয়েত ভাবুিক ਜ਼দান কিৰেছ। ৩৩) ৠেৰ ৠে নবাগਐ বনাম ৠ ট অৱ অহাইঅ’৪৯ ৠগাচৰত আপীলকাৰীক অহাইঅ’ িিমেনল িছি েকিলজম িবিধৰ অধীনত ৠদাষী সাব কৰা ৡহিছল: (i) ‘ঔেদািগক বা ৰাজৈনিতক সং াৰ স কৰাৰ উপায় িহচােপ অপৰাধ, িহংসা বা অৈবধ প িতৰ স াসবাদৰ কতਐ ব, ਜ਼েয়াজনীয়তা বা যথাযথতাৰ ৠপাষকতা কৰা’ আৰু... (ii) ‘অপৰাধমূলক িছি েকিলজমৰ মতবাদ িশেকাৱা বা ৠপাষকতা কিৰবৈল গ੭ত িযেকােনা সমাজ, ৠগাট বা বিੵৰ সমােৱশৰ ৡসেত ৠ ગাই একিত ৠহাৱাৰ বােব।’ আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালেয় ৠদাষী সাব কৰণ সলিন কৰাৰ সময়েত ৰায় িদিছল ৠয অহাইঅ’ িিমেনল িছি েকিলজম আইনখন ায়ী হ’ব ৠনাৱােৰ।এই আইনখেন ‘ঔেদািগক বা ৰাজৈনিতক সং াৰ স কৰাৰ উপায় িহচােপ’ িহংসামূলক কতਐ ব, ਜ਼েয়াজনীয়তা বা যথাযথতাৰ ৠপাষকতা বা িশেকাৱা বিੵক শাি ਜ਼দান কেৰ; বা িযেয় এেন ৠপাষকতা থকা িযেকােনা িকতাপ বা কাগজ ਜ਼কাশ বা ਜ਼চাৰ বা ਜ਼দশਐন কেৰ; বা িযেয় ‘অপৰাধমূলক িছি েকিলজমৰ মতবাদৰ উদাহৰণ, ਜ਼চাৰ বা যথাযথতাৰ ৠপাষকতা কৰাৰ উে েশেৰ’ িহংসা ক কাযਐ সংঘ੫ত কৰােটা ‘নাযতা’ ਜ਼দান কেৰ; বা িযেয় 'অপৰাধমূলক িছি েকিলজমৰ মতবাদ িশকাবৈল বা ৠপাষকতা কিৰবৈল' গঠন কৰা এটা ৠগাটৰ ৡসেত 'ৠ ગাই একিত' হয়। অিভেযাগনামা বা িবচাৰ নায়াধীেশ জুৰীক িদয়া িনেদਐশনাই ৠকােনাধৰেণ অপৰাধৰ সংઝােটাক ৠকৱল ‘advocacy’ ৠত পুনৰ সংઝািয়ত কৰা নািছলিযেটা স াৱঅৈবধ কাম কিৰবৈল উচটিন িদয়াৰ পৰা পৃথক নহয়। তদুপিৰ, ৰায় িদয়া ৡহিছল ৠয মুੵ ক আৰু মুੵ ৠਜ਼ছৰ সাংিবধািনক িন য়তাই ৠকােনা ৰা ক বল ਜ਼েয়াগ বা আইন উলংঘাৰ ৠপাষকতা িনিষ বা িনিষ কিৰবৈল অনুমিত িনিদেয়েকৱল এেন পিৰি িতৰ বািহেৰ য’ত উচটিন িদয়া বা উৎপ কিৰবৈল ৠপাষকতা কৰা হয় আৰু এেন বৱ াক উচটিন িদয়া বা উৎপ কৰাৰ স াৱনা থােক। ৩৪) আেমিৰকা বনাম ইউিজন ৠੜংক ৰেবল৫০ ৠগাচৰত ১৯৫০ চনৰ ছাবভািচ ਐ ভ এিੱিভ੫জ ক ল এੱৰ এছ ৫(ক)(১)(িড)ৰ সাংিবধািনকতাক ৡল আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ স ুখত ਜ਼ উ াপন কৰা ৡহিছল।আইনখনৰ S.5(a)(1)(D) ত উে খ কৰা ৡহেছ ৠয, ৠযিতয়া ৠকােনা কিমউিন -কাযਐ সং াই পડীয়ন কৰাৰ চূড়া আেদশৰ অধীনত থােক, ৠতিতয়া সংগঠনেটাৰ িযেকােনা সদসই ‘িযেকােনা ਜ਼িতৰা সুিবধাত িযেকােনা িনেয়াগত ৠযাগদান কৰােটােবআইনী হ’ব। ৫০ ৩৮৯ ইউ.এছ.২৫৮ (১৯৬৭) এই ৠগাচৰত আপীলকাৰীক অিভযুੵ বুিল ধৰা ৡহিছল িযেহতু ৠতওঁ কিমউিন পা੫ ਐ ৰ সদস আিছল আৰু টড ি পয়াড ਐ ছ কপਐেৰশনত কমਐৰত আিছল, িযেটাক ‘ৰা সুিবধা’ িহচােপ িনধਐাৰণ কৰা ৡহিছল। আদালেত S.5(a)(1)(D)ক অসাংিবধািনক বুিল ৠঘাষণা কিৰিছল আৰু ৰায় িদিছল ৠয: “ই ਜ਼থম সংেশাধনীৰ িবৰুে চিলেছ” কাৰণ ৠসই িবিধখেন কিমউিন -কাযਐ ৠগাটৰ ৡসেত সকেলা ধৰণৰ সংেযাগক িনিদਐ ভােৱ সামিৰ ৡলেছ, সদসপদৰ ণগত মান আৰু মাাক ৰু িনিদয়াৈক। ই দাসৰ ৠগাচৰত িনভਐ ৰ কৰা আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ িস া ৰ পটভূ িম, আমদািন আৰু ਜ਼াসংিগকতা ৩৫) ই দাসৰ ৠগাচৰত দুজন নায়াধীশৰিবচাৰপীেঠ অৰূপ ভূ ঞাৰ পূবਐৰ ৰায়দানৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰিছল আৰু অনুসৰণ কিৰিছল আৰু এেকদেৰ এিতয়াৰ পৰা আেলাচনা কৰা আেমিৰকাৰ িস া সমূহৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰও সংিবধানৰ ৡসেত সামડসপূণਐ কিৰবৈল ইউএিপএৰ টাডা/এছ.১০ৰ এছ.৩(৫) মািন চিলব লািগব বুিল ৰায় িদয়া ৡহিছল। ৩৬) ওপৰত আেলাচনা কৰা ধৰেণ এলফা (পূবਐেত উে খ কৰা)ৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কৰা ৡহিছল। ৩৭) খ িবচাৰপীেঠএটা সং াৰ সিয় আৰু িনি য় সদসৰ মাজত পাথਐক কিৰবৈল ৠ লছ বনাম ইউনাইেটড ৠ টছ৫১ ৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কিৰিছল। এই ৠগাচৰত ি থ আইন অনুসিৰ আেবদনকাৰীৰ ৠদাষী সাব ৠহাৱােটা আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ স ুখত পুনৰীণৰবােব আিহিছল। এই আইনখেন “িহংসাৰ াৰা আেমিৰকা চৰকাৰক উফৰাই ৠপেলাৱাৰ ৠপাষকতা কৰা িযেকােনা সং াৰ সদসপদ ৰখা” বুিল এটা ৰুতৰ অপৰাধ কিৰ তু িলিছল।ইয়াৰ উপিৰও আদালেত আেবদনকাৰীৰ সাংিবধািনক ਜ਼তা ান বািতল কৰাৰ সময়ত ল কিৰিছল ৠয: “এইদফােটাতেকাৱাৈহেছেযেকােনাএজনবিੵএকঅৈবধসং াৰৈসেতজিড়তহেলইেতওকঅ পৰাধীগনকৰানহব।ৠতওৰিবৰুে ৠতওিহংসাৰ আয় ৡল সং ােটাৰ ল পূৰণ কৰাৰ উে েশেৰকামকৰা" বুিল ਜ਼মাণ থািকব লািগব।এইদেৰ, িযজন সদসৰ বােব সংগঠনেটা ৡবধ ল আৰু নীিতৰ উ িতৰ বাহন, ৠতওঁ িবিধৰ িনেষধাઝাৰ িভতৰত নপেৰআৰুপিৰি িতসােপেীਜ਼তােৰ চৰকাৰক উৎখাত কৰাৰদেৰেতওৰেকােনাউে শনাই। এেন বিੵ হয়েতা মূখਐ, ভু লভােবপিৰচািলত বা হয়েতা ৠকৱল আশাবাদী, িক এই িবিধৰ াৰা ৠতওঁক অপৰাধী গণকৰা ৠহাৱা নাই।” ৩৮) ৠনােটা বনাম আেমিৰকা যুੵৰা ৫২ ৠগাচৰত আেবদনকাৰীক ি থ আইনখনৰ অ গਐতসদসপদৰচতਐ উলংঘা কৰাৰ বােব ৠদাষী সাব কৰা ৡহিছল, িযেয় আেমিৰকা চৰকাৰক বলপূবਐক বা িহংসাৰ াৰা উফৰাই ৠপেলাৱাৰ ৠপাষকতা কৰা িযেকােনা সং াৰ সদসপদ জািন িনঅিধহণ বা ৰখাক অপৰাধ িহচােপ গণ কেৰ। ৫১ ৩৬৭ ইউ এছ ২০৩ (১৯৬০) উઔতমনায়ালেয়ৈকেছেযকিমউিন দলৰিশাৰআৰুঅেবাধগমতাি কসূেবাৰৰিহংসাৰ ৠপাষকতাৰমাজত ংেযাগ াপনকিৰবৈলহেলਜ਼মাণসমূহযেথ হবলািগব। এই পটভূ িমত এইেটা ধৰা ৡহিছল ৠয আেবদনকাৰীৰ ৠদাষী সাব কৰন সলিন ৡহেছ কাৰণ চৰকােৰ এেন ਜ਼মাণ দািখল কৰাত বথਐ ৡহেছ িযেবাৰ আদালেত ਜ਼মাণ কিৰবৈল যেথ বুিল িব াস কেৰ ৠয কিমউিন পা੫ ਐ েয় বতਐ মান চৰকাৰক বলপূবਐকভােৱ উফৰাই ৠপেলাৱাৰ ৠপাষকতা কিৰেছ। ৩৯) কিমউিন পা੫ ਐ বনাম িব ংসী কাযਐকলাপ িনয় ণ ব’ড ਐ ৫৩ ৠগাচৰত নায়াধীশ েগা ৠ কৰ িবেৰাধী মতামতৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কৰা ৡহিছল। এই ৠত আেমিৰকাৰ কিমউিন পা੫ ਐ ৰ পડীয়নক ৡল ਜ਼ উ াপন ৡহিছল কাৰণ ই ১৯৫০ চনৰ িব ংসী কাযਐকলাপ িনয় ণ আইন অনুসিৰইএক"কিমউিন কাযਐ সং া" আিছল। নায়াধীশ েগা ৠ েক ল কিৰিছল ৠয: “ਜ਼থম সংেশাধনীৰ াৰা িনি ত কৰা বাক, সংবাদ, আেবদন আৰু সমােৱশৰ াধীনতা আিম ঘৃণা কৰা ধাৰণাসমূহৰেেটাਜ਼েযাজহৱলােগ।অনথাএটাসময়তআিমবতਐ মানসমথਐনকৰাধাৰণাস মূহও ঘৃিণত বুিলਜ਼িতপ হব।ঘৃিণতধাৰণােবাৰৰ ৠপাষকতা কৰা বােবই ৠকােনাসংঘৰ িনেষধাઝা -- ৠসই সংঘক ৰাজৈনিতক দল বুিল ৠকাৱা হওক বা নহওক -- মুੵ ৠদশৰ ইিতহাসৰ এক দুভਐ াগজনক মুহূতਐ । ৠসই মুহূতਐ েটা ৠযন এই ৠদশৰ বােবই আিহ পাইেছ।” ৪০) ৠযৗথ ৠফিচ িবেৰাধী শৰণাথ সিমিত বনাম ৠমকাথ৫৪ ৠগাচৰত আেবদনকাৰী সং াসমূহক এটন ৠজেনেৰেল কিমউিন িহচােপ অ ভুਐ ੵ কিৰিছল নািন হণ নকৰাৈক আৰু ৠতওঁ আেমিৰকাৰ অসামিৰক ৠসৱা আেয়াগৰ ল’য়ািল੫ িৰিভউ ব’ড ਐ ত ਜ਼দান কিৰিছল। আদালেত এটন ৠজেনেৰলৰ ৠকােনা মতা নাই বুিল ীকাৰ কিৰও িবষয়েটা পুনৰ িজলা আদালতৈল ৠਜ਼ৰণ কেৰ। ৠদখা গ’ল ৠয: “অিত উে জনাময়পিৰেবশতআমাৰবােবএক সহজ ਜ਼েলাভনহ’লিবেৰাধীৰএকনায়কੵবাদীেকৗশলৰঅৱল নকৰা। িক ৠযিতয়া আিম এেনকেৰাঁ, ৠতিতয়া আিম িনজৰ পিৰক নাৰ এক িব ংসী ਜ਼ভাৱক গিতশীল কিৰ ৠতােলাঁ িযেয় আমাক িভতৰৰ পৰা ংস কিৰ ৠপলায়।” ৪১) ৠকইিছয়ান বনাম িনউয়কਐ ৰ ব’ড ਐ অৱ িৰেজ ছ৫৫ ৠগাচৰত আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালেয় এেন এখন আইনক বািতল কিৰিছল িযেয় চৰকাৰৰ িবেৰািধতা কৰা সং াসমূহৰ তািলকা ਜ਼ ত কিৰবৈল আৰু ৠসই সং াসমূহৰ িশকসকলক চাকিৰৰ পৰা বিટত কিৰবৈল িৰেজ ছ ব’ড ਐ ক কতৃਐ িদিছল। ৫২ ৩৬৭ ইউ এছ ২৯০ (১৯৬০) ৫৩ ৩৬৭ ইউ এছ ১ (১৯৬১) ৫৪ ৩৪১ ইউ এছ ১২৩, ১৭৪ (১৯৫১), ৫৫৩৪৫ইএচ৫৮৯১৯৬৬ এই আইনখেন কিমউিন পা੫ ਐ ৰ সদসপদহণকঅনিনেয়াগৰসুিবধাৰপৰাবিટতেহাৱাৰেতচাুসਜ਼মাণিহচােপগনকিৰ িছল । নায়াধীশ ৠনােন কয় ৠযযিদেকােনাবিੵেয়কিমউিন পা੫ ਐ ৰ সদসপদহণকেৰিক েতওঁকিমউিন দলৰঅৈবধলসমুহৰেপাষকতানকেৰ, ৠতেনেতেকৱলসদসপদহণৰবােবইেতওঁকপদৰপৰাবখਐা কিৰবৈলেকােনাপযਐা িবধা নসাংিবধািনকভােবগৃহীতকৰাৰকাৰণনাই। ৪২) ৠয়টছ বনাম ইউ.এছ.৫৬ ৠগাচৰত আেবদনকাৰীসকল ৠকিলফিণਐয়াৰ কিমউিন পা੫ ਐ ৰ সদস আিছল আৰু ি থ আইন অনুসিৰ ৠতওঁেলাকৰ িবৰুে অিভেযাগ উ াপন কৰা ৡহিছল ৠয ৠতওঁেলােক ষড়য কিৰিছল (১) আেমিৰকা চৰকাৰক বলপূবਐক আৰু িহংসাৰ াৰা উফৰাই ৠপেলাৱাৰ কতਐ ব আৰু ਜ਼েয়াজনীয়তাৰ ৠপাষকতা আৰু িশেকাৱা, আৰু(২) আেমিৰকাৰ কিমউিন পা੫ ਐ িহচােপ চৰকাৰক বলপূবਐকভােৱ উফৰাই ৠপেলাৱাৰ উে েশেৰ ৠপাষকতা আৰু িশা িদয়া বিੵৰ সমাজ এখন সংগ੭ত কৰা।আেবদনকাৰীসকলৰ ৠদাষী সাব ৠহাৱাৰ িস া সলিন কৰাৰ সময়ত উઔতম নায়ালেয় ল কিৰেল ৠয িজলা আদালেত আগ ক ভিৱষত সময়ত িহংসা ক বৱ া হণৰ ৠপাষকতা কৰােটা যেথ বুিল ধিৰ ৡল বলপূবਐকভােৱ উফৰাই ৠপেলাৱাৰ ৠপাষকতা কৰাআৰু বৱ া হণৰ ৠপাষকতাৰ মাজত পাথਐক াপন কৰাত বথਐ ৡহেছ। ৪৩) ওপৰত আেলাচনা কৰা ধৰেণ ৠেৰ ৠে নবাগਐ (ওপৰত উে খ কৰা )ৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কৰা ৡহিছল। ৪৪) ইটনী বনাম ৠকিলফিণਐয়া৫৭ ৠগাচৰত িযেটা ਜ਼ উ াপন ৡহিছলেসইয়াহলেকিলফিণਐয়া িিমেনল িছি েকিলজম আইন উলংঘা কৰা কিমউিন ৠলবাৰ পা੫ ਐ ৰ সংগঠনত ৠযাগদান আৰু সহায় কৰা আেবদনকাৰীেয় ইয়াৰ অৈবধ চিৰ আৰু উে শৰ িবষেয় জািনও ৠতেন কিৰিছল ৠনিক? আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালেয় ওপৰত উে খ কৰা আইনখনৰ সাংিবধািনকতাক ৰা কিৰ ল কিৰিছল ৠয সংিবধােন িয বাক াধীনতা সুৰিত কিৰেছ, ৠসই াধীনতাই দািয় অিবহেনকথা ৠকাৱাৰ িনৰেপ অিধকাৰ ਜ਼দান নকেৰ।তদুপিৰ মুੵ বাক আৰু সমােৱশৰ অিধকাৰ যিদও ৠমৗিলক, তথািপও ই চৰম নহয়। ই দাসৰ ৠত নায়াধীশ ৠে ইছ ডাঙৰীয়াৰ মতামতৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কৰা ৡহিছল য’ত ৠতওঁ ল কিৰিছল ৠয ৰুতৰ আঘাতৰ ভেয়ই ৠকৱল মুੵ বাক আৰু সমােৱশ দমন কৰােটা নাযতা ਜ਼দান কিৰব ৠনাৱােৰ।অযুিੵকৰ ভয়ৰ ব নৰ পৰা মানুহক মুੵ কৰােটা মুੵ ক ৰ কাম।মুੵ ক ৰ দমনক নাযতা ਜ਼দান কিৰবৈল হ’ৠল মুੵ ক ৰ অভাস কিৰেল অিত ৠবয়া িকবা এটা হ’ব বুিল ভয় কৰাৰ যুিੵসংগত িভি থািকব লািগব।আশংকা কৰা িবপদেটা হ’ব বুিল িব াস কৰাৰ যুিੵসংগত িভি থািকব লািগব।ਜ਼িতেৰাধ কিৰবলগীয়া ৠবয়া কামেটা ৰুতৰ কথা বুিল িব াস কৰাৰ যুিੵসংগত িভি থািকব লািগব। ৫৫ ৩৮৫ ইউ এছ ৫৮৯ ১৯৬৬ ৫৬ ৩৫৪ ইউ এছ ২৯৮ (১৯৫৭) ৪৫) িগটল’ বনাম িনউয়কਐ ৫৮ ৠগাচৰত নায়াধীশ ৠহামছৰ িবেৰাধী মতামতৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কৰা ৡহিছল।এই ৠগাচৰত আপীলকাৰীজন আিছল ছ’িচেয়িল পা੫ ਐ ৰ বাওঁপ ী শাখাৰ সদস। সংগ੭ত চৰকাৰখনক উফৰাই ৠপেলাৱা আৰু উলংঘা কৰাৰ ৠপাষকতা কৰাৰ বােব ৠতওঁৰ িবৰুে অিভেযাগ উ াপন কৰা ৡহিছল। সংখাগিৰ মতামতহ’লেয ংিবধােনবাক াধনতাআৰু ংবাদমাধমৰ াধীনতাসুৰিতকিৰেছিক ংিবধােন ািয় অিবহেনকথােকাৱাৰবাਜ਼কাশকৰাৰচৰমঅিধকাৰিদয়ানাই, িযেটাব আগেতਜ਼িতি তেহাৱােমৗিলকনীিত ।সংগ੭ত চৰকাৰৰ ৠভ੫ িবপ কৰা আৰু অৈবধ উপােয়েৰ ইয়াক উফৰাই ৠপেলাৱাৰ ভাবুিক িদয়া ক ক ৠকােনা ৰা ই শাি িদব পােৰ।এইেবােৰ সাংিবধািনক ৰা িহচােপ িনজৰ অি িবপ কিৰ ৠপলায়। বাক আৰু সংবাদ মাধমৰ াধীনতাই জনশাি ৰ িবিঘিন বা চৰকাৰক উফৰাই ৠপেলাৱাৰ ৠচ াক সুৰা িনিদেয়। িবিধখনৰ সাংিবধািনকতা আৰু আপীলকাৰীৰ ৠদাষী সাব ৠহাৱােটা িনি ত কৰা ৡহিছল।নায়াধীশ ৠহামেছ ল কিৰিছল ৠয: “এইেটা ৠয ਜ਼িতবাদকাৰীৰ মতামতৰ ৡসেত িমল থকা সংখালঘুৰ ফালৰ পৰা বলপূবਐকভােৱ চৰকাৰক উফৰাই ৠপেলাৱাৰ ৠচ াৰ বতਐ মান ৠকােনা স াৱনা নািছল।েকাৱা হয় ৠয এই ই াহাৰৰ ত ৰ বািহেৰও আন অথਐ আিছল, ই এক উচটিন আিছল। ਜ਼িতেটা ধাৰণাই এক উচটিন।যিদ এই নিথখন ਜ਼কাশ কৰােটা চৰকাৰৰ িবৰুে িবোহ ਜ਼েৰািচত কৰাৰ তাৎিণক ਜ਼য়াস িহচােপ গন হ'লেহঁেতন, আৰু ভিৱষেত ৠকােনা অিনিদਐ কালৰ ਜ਼য়াস িহচােপ নহয়, ৠতে ই এটা ৠবেলগ ਜ਼ উ াপন কিৰেলেহঁেতন। িক এইিবিধেয়েকৱলএইতথਜ਼চািৰতকৰাকেহঅপৰাধবুিলগনকেৰ। ৪৬) টািমਐিনেয়েলা বনাম িচকােগা৫৯ ৠগাচৰত আেবদনকাৰীৰ িবৰুে "শাি ভংগ" িনিষ কৰা অধােদশ উলংঘা কৰাৰ অিভেযাগ উ াপন কৰা ৡহিছল। ৠতওঁৰ ৠদাষী সাব ৠহাৱাৰ সময়ত আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালেয় ৰায় িদিছল ৠয আমাৰ চৰকাৰ বৱ াৰ অধীনত মুੵ ক ৰ এটা কাম হ’ল িববাদক আম ণ কৰা। ই সঁচাৈকেয় িনজৰ উে শ পূৰণ কিৰব পােৰ ৠযিতয়া ই অশাি ৰ অৱ াৰ সৃি কেৰ, পিৰি িতৰ ਜ਼িত অস ি সৃি কেৰ, আনিক মানুহক খং উঠায়। আদালেত ল কিৰিছল ৠয “..ভাষণ ਜ਼ােয় উে জক আৰু ਜ਼তা ানমূলক।” ৪৭) িড জংেগ বনাম অেৰগন৬০ ৠগাচৰত আপীলকাৰীৰ িবৰুে এই িভি ত অিভেযাগ উ াপন কৰা ৡহিছল ৠয ৠতওঁ অপৰাধমূলক িছি েকিলজমৰ ৠপাষকতা কৰা সং া কিমউিন পা੫ ਐ ৰ ত াৱধানত আ ান কৰা এখন সভা অনুি ত কৰাত সহায় কিৰিছল।আেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালেয় অেৰগনৰ িিমেনল িছি েকিলজম আইন িবেবচনা কিৰ থােকাঁেত ৰায় িদিছল ৠয “আমাৰ ৠকােনা িস া ই, অেৰগনৰ িবিধেয় ইয়াৰ বতਐ মানৰ ਜ਼েয়াগত দাবী কৰা ধৰেণ, াধীন বাক আৰু সমােৱশৰ অিধকাৰৰ ইমান ੦াস নকেৰ।” িগটেলব (উপেৰাੵ) আৰু ইটনী (উপেৰাੵ)ত ওপৰত উে খ কৰা িস া সমূহৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কৰা ৡহিছল। ৫৯ ৩৩৭ ইউ এছ ১ (১৯৪৮),৫৭ ২৭৪ ইউ এছ ৩৫৭ (১৯২৬), ৫৮ ২৬৮ ইউ এছ ৬৫২ (১৯২৫) সামৰিণ ৪৮) ওপৰত উে খ কৰা িস া সমূহ ভাৰতৰ পিৰি িতৰ িবপৰীত। আেমিৰকাৰ িস া সমূহত মূলতঃ ৰাজৈনিতক সংগঠনৰ সদসপদৰ িভি ত অিভেযাগনামা দািখল কৰা বা চৰকাৰক উৎখাত কৰাৰ ৠপাষকতা কৰা মুੵ ক ৰ দেৰঘটনা জিড়ত ৡহ থােক। িক ভাৰতীয় আইন অনুসিৰ ৰাজৈনিতক সংগঠন আিদৰ সদসপদ বা মুੵ ক বা চৰকাৰৰ সমােলাচনা িনিষ কিৰব িবচৰা নাই, ভাৰতৰ সাবਐেভৗম আৰু অখ তাকিবপদাপ কৰাৰ ল ৠলাৱা আৰু অৈবধ বুিল অিধসূচনা কৰা সংগঠনকেহ িনিষ কিৰব িবচৰা ৡহেছ, যাৰ সদসপদ িনিষ ।বিੵ আৰু সংঘৰ িকছুমান অৈবধ কাযਐকলাপ আৰু স াসবাদী কাযਐকলাপৰ ৡসেত ৠমাকািবলা আৰু ইয়াৰ ৡসেত জিড়ত িবষয়সমূহৰ বােব অিধক ফলਜ਼সূভােৱ ਜ਼িতেৰাধৰ বৱ া কিৰবৈল ਜ਼ণয়ন কৰা ইউএিপএৰ উে শক আ ৱাই িনয়াৰ বােব এইেটা কৰা ৡহেছ। ৠসেয়েহ পাথਐকেটা । ৪৯) তদুপিৰ, ইউএিপএই ৠবআইনী ৠঘাষণা কৰা িযেকােনা সং াৰ বােব ৠচক এ ৠবেল আৰু ৰাজ ৱা অিধসূচনাৰ বৱ াৰ বৱ া কিৰেছ: ●আইনখনৰ S.[3] ত উে খ কৰা ৡহেছ ৠয ৠক ীয় চৰকােৰ িযখন ৰাজত সংি সংঘৰ ਜ਼ধান কাযਐালয় অৱি ত ৠসই ৰাজৰ চৰকাৰী ৠগেজট আৰু ৡদিনক বাতিৰ কাকতত অৈবধ সংঘ ৠঘাষণা কৰা অিধসূচনা ਜ਼কাশ কিৰব লািগব। তদুপিৰ সং ােটাক িনজৰ কাযਐালয়ত কিপ সংল কিৰ বা িবষয়ববীয়াক বা লাউড ীকাৰৰ জিৰয়েত অৱগত কিৰব লািগব। এই িবচাৰত সংঘক নািনৰ সুেযাগ িদয়া হয়। S.[5] ত এই UAPA নায়ািধকৰণ গঠনৰ বৱ া কৰা ৡহেছ, য’ত ৠকােনা বিੵক িনযুিੵ িদয়া নহ’ব যিদেহ ৠতওঁ উઔ নায়ালয়ৰ নায়াধীশ নহয়। “আেছ আৰু ৡহ আেছ” ৰ অথਐ হ’ল ৠয এজন বিੵেয় সং ােটাক ৠবআইনী বুিল অৱগত কৰাৰ িপছেতা সদস ৡহ আেছ, গিতেকেতওঁ উੵ ধাৰােটাৰ অধীনত শাি পাব। “আৰু'' বৱহাৰৰ অথਐ হ’ল ওপৰত উে খ কৰা দুেয়াটা চতਐ পূৰণ কিৰব লািগব। [হায়দৰাবাদ এছেব ছ িচেম ਜ਼ডাੱছ আৰু এন.আৰ. বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া এ অচ ਐ.৬১, (িতিনজনীয়া িবচাৰপীঠ)] এইেটা পুনৰ ৠকাৱােটা ৰু পূণਐ ৠয ওপৰৰ পযਐেবণসমূহ বতਐ মানৰ উে খৰ ਜ਼সংগত আৰু ਜ਼েয়াগৰ বােব কৰা ৡহেছ। ৫০) ৰু পূণਐভােৱ, ৠয়া িসংঘালৰ (উপেৰাੵ)ৰেতআেমিৰকাৰ উઔতম নায়ালয়ৰ ৰায়দানৰ বৱহাৰৰ স ভਐ ত ক’ব পািৰ ৠয ৠসই ৰায়সমূহৰ “বৃহৎ অনুেਜ਼ৰণামূলকমূল” আেছ িক ইয়াত এইেটাও ল কৰা ৡহেছ ৠযজন াথਐৰ ৰাৰেতআেমিৰকান আৰু ভাৰতীয় পিৰি িতৰ মাজত “এটা িবশাল পাথਐক” আেছ। ৬০ ২৯৯ ইউ এছ ৩৫৩ (১৯৩৬),৬১ (২০০০) ১ এছিচিচ ৪২৬ এই পাথਐকই ৠযন অৰূপ ভান আৰু ই দাসৰ ৠত িবઝ খ িবচাৰপীঠৰ দৃি ৰ পৰা আতিৰ গ’ল। ৫১) ১৯৫১ চনৰ সংিবধানৰ ਜ਼থম সংেশাধনী আইনত উে খ কৰা অিধকাৰৰ কাযਐকলাপ আৰু কাযਐকৰীকৰণৰ িকছুমান ਜ਼ আৰ িণেৰ পৰাই আিছল। সংিবধানৰ ১৯ নং অনুেગদৰ িভি ত িবকিশত ৠহাৱা িবশাল আৰু ৡবઝািনক নায় বৱ াক আদালেত ীকাৰ কেৰ। িক ইয়াত ৠজাৰ িদয়া ৡহেছ ৠয সাত দশকৰ পাছত িযেকােনা আদালতৰ িস া সাংিবধািনক িবধানৰ অઝােত ল’ব নালােগ। আমাৰ সংিবধানখন হয়েতা অন সংিবধানৰ াৰা ਜ਼ভািৱত ৡহেছ বা আমাৰ সংিবধানৰ িকছু অংশ অন সংিবধানৰ পৰা ধাৰৈল ৠলাৱা ৡহেছ যিদও ভাৰতত ਜ਼চিলত পিৰি িত আৰু পিৰি িতৰ িনিদਐ ৠਜ਼াপটৰ িভতৰেত ইয়াৰ িবকাশ ঘ੫েছ। ৫২) ওপৰৰ কথািখিনৰ িভি ত এই িস া ত উপনীত হ’ব পািৰ ৠয িবেশষৈক ৰা ীয় িনৰাপ া আৰু সাবਐেভৗম ৰ ৡসেত জিড়ত ৠগাচৰতেকৱল িভ পিৰি িতত আৰু িভ সাংিবধািনক ি িতত ৠলাৱা িস া ৰ ওপৰত িনভਐ ৰ কৰােটা নায নািছল। ৫৩) এই উে খৰ উ ৰ ওপৰত উে খ কৰা ধৰেণ িদয়া ৡহেছ। ানঃ নতু ন িদ ী ………..ৠজ. তািৰখ: ২৪ মাচ ਐ, ২০২৩ (সડয় ৠকৰল) DISCLAIMER "The translated judgment in vernacular language is meant for the restricted use of thelitigant to understand it in his/her language and may not be used for any other purpose.For all practical and official purposes, the English version of the judgment shall beauthentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation". " ানীয় ভাষাৈল অনূিদত এই ৰায় ৠগাচৰত জিড়ত পই বুিজ ৠপাৱাৰ উে েশ সীিমত বৱহাৰৰ বােবেহ। ইয়াৰ বােদ অন ৠত অনূিদত ৰূপ বৱ তনহব। সকেলা বৱহািৰক আৰু িবভাগীয় কামৰ লগেত ৰায়ৰ কাযਐকৰীকৰণআৰু ৰূপায়ণৰ ৠেতা এই ৰায়ৰ ইংৰাজী সং ৰণেটােৱই স੭ক িবেবিচত হব।" CRIMINALAPPEALNo. 889 of 2007 Pages in the judgement (English version) Translated by 1 to 10 Mitali Kotoki 11 to 34 Mayashree Mahanta 35 to 58 Md. Sofizur Rahman 59 to 76 Archana Devi 77 to 97 Mobarak Hussain CRIMINALAPPEALNo. 889 of 2007 1 to 6 Mobarak Hussain 7-47 Mrinal Kumar Bhattacharyya