Full Text
ভাৰতৰউ তমন ায়ালয়
ফৗজদাৰীআপীলঅিধকাৰে
ফৗজদাৰীআপীল গাচৰনং৮৮৯/ ২০০৭
অৰূপভূ ঞা
-আপীলকাৰী
বনাম
অসম ৰাজ আৰুঅন ান
-উ ৰদাতাসকল
লগেত
ফৗজদাৰী আপীল গাচৰনং১৩৮৩/২০০৭ ত
পুনৰী ণআেবদন ( ফৗজদাৰী) নং৪১৭/২০১১
লগেত
ফৗজদাৰী আপীল গাচৰনং৮৮৯/২০০৭ ত
পুনৰী ণআেবদন ( ফৗজদাৰী) নং৪২৬/২০১১
লগেত
িবেশষঅনুমিতআেবদন ( ফৗজদাৰী) নং৫৯৭১/২০১৯
লগেত
িবেশষঅনুমিতআেবদন ( ফৗজদাৰী) নং৫৯৬৪/২০১৯
লগেত
ফৗজদাৰীআপীল গাচৰনং১৩৮৩/২০০৭
লগেত
িবেশষঅনুমিতআেবদন ( ফৗজদাৰী)নং১৬৬৩৭/২০১৪
লগেত
িবেশষঅনুমিতআেবদন ( ফৗজদাৰী) নং৫৬৪৩/২০১৯
লগেত
িবেশষঅনুমিতআেবদন ( ফৗজদাৰী)নং৬২৭০/২০১৯
ৰায়
এমআৰ াহ, ন ায়াধীশ
১.এইআদালতৰ২৬.০৮.২০১৪তািৰখৰআেদশৰিপছত(২০১৫)
১২এছ.িচ.িচ.৭০২ কািশত অৰূপভূ ঞাবনামইউিনয়ন, (২০১১)
৩এছ.িচ.িচ.৩৭৭, কৰালাৰাজ বনামৰানীফ, (২০১১) ১এছ.িচ.িচ.৭৮৪, গাচৰৰৰায়দানৰিবৰুে সংগেটাএইবৃহৎিবচাৰপীঠতিদয়াৈহেছ।
সংগৰপটভূ িম
২. যএইআদালতৰখ িবচাৰপীেঠৰানীফ
(উপেৰা ) গাচৰতবাক াধীনতাআৰুসংগঠনৰসদস পদৰস ভতঅসংখ আেমিৰকান
ৰায়িবেবচনাকিৰ"সংগঠনৰ াৰাঅপৰাধ"মতবাদনাকচকিৰমতেপাষণ
কিৰিছলেযেকৱলিনিষ সংগঠনৰসদস পেদেকােনাব ি কেদাষীসাব নকেৰযিদেহেতওঁ
িহংসাৰআ য়নলয়বামানুহকিহংসাৰ িতউচটিনিনিদেয়আৰুএেন কায নকেৰিযেয়
ৰাজ ৱাশাি ৰিবশৃংখলতাবািব াি সৃি কিৰবপােৰ।১০ৰপৰা১৪নংঅনুে দতএইআদাল
তৰানীফৰ (উপেৰা ) গাচৰতপযেব ণকিৰেছআৰুতলতিদয়াধৰেণৈকেছ:
“১০.) এই অিভেযাগৰস ভতেযউ ৰদাতািপ.এফ.আই.ৰঅ গত, এইেটাসত যেৰদাউল েছইনখানবনামৰা ীয়তদ সং া২০১০ (১)
এছ.িচ.িচ৫২১ত কাৱা হেছ যএটাসংগঠনক‘অৈবধসংগঠন'
িহচােপেঘাষণাকৰােহাৱা নাই বােবই এইেটা
হ'বেনাৱােৰেযউ সংগঠনেটােৱস াসবাদীকাযকলাপতিল েহাৱা
নািছল।অৱেশ আমাৰমতামততউ িস া েটাপৃথকবুিল ধিৰবপৰাযায়
কাৰণ সইেগাচৰেটাতঅিভযু ইঅ আৰু গালা-বাৰুদ য়ৰ বােব
উ প ী সংগঠনেটাৈল ধনপ য়াইিছল। বতমানৰ গাচৰেটাৰ
অিভেযাগেসইেটা নহয়।
মহাৰা ৰাজ বনামধেন ৰামভু ৰেল২০০৯(১১)
এছ.িচ.িচ.৫৪১ গাচৰেটা পৃথককিৰবপৰাযায়কাৰণউ গাচৰেটাত
উ ন ায়ালেয় উ ৰদাতাক জািমন দান কৰাৰ বােব ভালকাৰণ
দশাইেছ। উ গাচৰেটাত িপ.এফ.আই. এটা স াসবাদী সংগঠন
বুিল মাণ কিৰবৈল কােনা তথ নােপাৱাত উ ৰদাতা কৱল
িপ.এফ.আই.ৰ অ গত হাৱাৰ বােব শাি িদব পৰা নাযায়।
তদুপিৰ যিদও িপ.এফ.আই. এটা অৈবধ সংগঠন বুিল িবেবচনা
কৰা যায়,আিমএিতয়াওিবেবচনাকিৰবৈলবাকীআেছেযএই সংগঠনৰ
সকেলা সদস য়ংি য়ভােৱ দাষী হয় ন নহয়।“
১১)
লছবনামআেমিৰকাযু ৰা ৩৬৭ইউ.এছ.২০৩আেমিৰকাৰউ তমন া
য়ালয়ৰন ায়াধীশ যুত
হাৰলােনসদস পদৰদফােটাৰৈসেতেমাকািবলাকৰােমকেকৰনআইন, ১৯৫০ `জািন লাৱা' সদস পদ, সি য় সদস পদ, িনি য় আৰু
এটা িব ংসী সংগঠনৰ নামমা সদস হাৱাৰ মাজতপাথক দশায়
আৰু পযেব ণ কিৰেছঃ
"এইদফােটােৱেসই সকেলােকঅপৰাধীবুিল গণ কৰা নাই িযসকেল
এেন এটা সংগঠনৰ সেত সংেযাগ াপন কিৰেছ িযেটা সংগঠনৰ
অৈবধ কাযকলাপত িল হাৱাৰ উদাহৰণ আেছ। এজনব ি মূখ, মাহ বাহয়েতােকৱলআশাবাদীহওক,িক এইিবিধঅনুসিৰেতওঁকঅপৰা
ধীবুিল ক’ব নাৱািৰ। মাণথািকবলািগবেযউ ৰদাতাই
সংগঠনেটাৰ ল সমূহ স কিৰবৈল িবেশষভােৱ ই া ৰািখ
িহংসাৰ আ য় লেছ।"
১২) এলফে বনামৰােছল৩৮৪ইউ.এছ.১৭-১৯
(১৯৬৬)তআেমিৰকাৰউ তমন ায়ালয়ৰন ায়াধীশডগলাছপযেব ণক
িৰসংখ াগিৰ কৰৈহৈকেছঃ
"িযসকেলএটাসংগঠনতেযাগদানকেৰ িক ইয়াৰ ব-আইনী উে শ ত
ভাগ-বতৰানকেৰ, ইয়াৰেবআইনীকাযকলাপেবাৰতেকােনাধৰেণ
অংশ হণ নকেৰ, তওঁেলােক িনি তভােৱ নাগিৰক বা
ৰাজ ৱাকমচাৰী িহচােপ কােনা ভাবুিকৰ সৃি নকেৰ। এেন আইন, িয েযায হয় এেন সদস পদৰ ওপৰত, য’ত সংগঠনেটাৰ
অৈবধল েবাৰআগবঢ়াই িনবৈল 'িনিদ অিভ ায়' নাথােক, তাত এই
আইেন সুৰি ত থকা াধীনতাক অ েয়াজনীয়ভােৱ উলংঘন কেৰ।
ই 'সংগঠনৰ াৰা অপৰাধ' মতবাদৰওপৰতিনভৰকেৰ যাৰ ইয়াত
কােনা ান নাই।"
১৩) জই এি েফিচ িৰিফউিজ
কিম বনামেমকে থ৩৪১ইউ.এছ.১২৩এট১৭৪ (১৯৫১)
আেমিৰকাৰউ তমন ায়ালয়ৰ মাননীয়
ন ায়াধীশডগলােছউে খকিৰিছল-
"অিতউে জনাৰিদনতেযিতয়াঅনুভৱেবাৰঅিধক হয়, তিতয়া
আমাৰ িবেৰাধীৰ পৰা সবা কবাদী কৗশল ধাৰ ল এটা
‘ টকাট’ লাৱাৰ লাভ জে ;িক েযিতয়াআিমেতেন কেৰা, তিতয়াআিমএটা ংসা ক গিত াপন কেৰা যাৰ ভােৱ আমাক
িভতৰৰ পৰা ংস কেৰ।"
১৪) আিম
আেমিৰকাৰউ তমন ায়ালয়ৰওপৰৰিস া সমূহৰৈসেতস ানসহকােৰএ
কমত হেছা আৰু মতেপাষণ কেৰা য
আমাৰেদশেতােসইেবাৰ েযাজ ।আিমগণতাি ক দশত
জীয়াইআেছাআৰুওপৰৰপযেব ণসমূহ সকেলা গণতাি ক
দশত েযাজ হয়।”
২.১ যতাৰিপছতএইআদালতৰখ িবচাৰপীেঠঅৰূপভূ ঞাৰ
(ওপেৰা ) তআনএটািস া িদওঁেত ৰানীফ
(উপেৰা )ৰওপৰতিনভৰকিৰআৰুপূেবৰানীফ (ওপেৰা ) গাচৰত িবেবচনা কৰা
এেকই বাৰ আেমিৰকান মতবাদৰ ওপৰত িনভৰ কিৰ
১২নংঅনুে দততলতিদয়াধৰেণপযেব ণকিৰেছ।
"ওপেৰা িস া সমূহৰ লগতআিমস ানসহকােৰএকমত আৰু আমাৰ মতামতত
এই িস া সমূহ ভাৰতবষেতা েযাজ হয় কাৰণ িযদেৰ আমাৰ মৗিলক অিধকাৰ
আেছ, আেমিৰকাৰ সংিবধানেতা অিধকাৰ িবেধয়ক (Bill of Rights) আেছ।
আমাৰমেতধাৰা৩(৫)ক আ িৰক অথত পিঢ়ব নালােগ, অন থা সংিবধানৰ১৯
আৰু২১নংঅনুে দ উলংঘা কৰা হ’ব।ইয়াকপিঢ়বলািগবওপৰতকৰাআমাৰপযেব ণৰ
ওপৰত িভি কিৰ। সেয়েহ, কৱলিনিষ সংগঠনৰসদস পেদই এজন লাকক
অপৰাধী সজাব নাৱােৰ, যিতয়াৈল তওঁ কােনা িহংসা ক কায সংঘ ত
নকেৰ বা মানুহক িহংসাৰ বােব উচটিন িনিদেয় বা িহংসা বা উচটিন িদ
ৰাজ ৱা িবশৃংখলতাৰ সৃি নকেৰ।
সেয়েহআপীলকাৰীকটাডাৰধাৰা৩(৫)ৰঅধীনত দাষী সাব কৰােটা
বহন মনহয়।"
২.২এইপযায়তমনকিৰবলগীয়াকথােটা হেছ যিযসময়তৰানীফ
(ওপেৰা )আৰুঅৰূপভূ ঞা (ওপেৰা )ৰিস া েলাৱাৈহিছল তিতয়া
অৈবধকায কলাপ ( িতেৰাধ)আইন, ১৯৬৭ (ইয়াৰিপছত ‘ইউ.এ.িপ.এ.আইন, ১৯৬৭’ বুিলেকাৱাহ’ব) আইনৰ ধাৰা১০(i)ক ত া ান জেনাৱা
বাউ িবধানেটাৰ
সাংিবধািনকতাকৈল ত া ানৰস ুখীনেহাৱানািছলআনিকভাৰতচৰকাৰেকা ইয়াত
প ভু কৰা হাৱা নািছল আৰু খ িবচাৰপীেঠ ওপৰত উে খ কৰা দুটা
িস া ইউ.এ.িপ.এআইন, ১৯৬৭ৰধাৰা১০(ক)(i)ৰওপৰত পযেব ণ কেৰােত
ভাৰত চৰকাৰক সুেযাগ িদয়া হাৱা নািছল। সেয়েহ ভাৰত চৰকােৰ
পুনৰী ণআেবদন দািখলকৰাৰবােব অনুমিতিবচািৰআেবদনদািখলকিৰিছল। এই
িভি তআেবদনদািখলকেৰেযপূবেতউে খকৰাদুটািস া তআদালেতযিদেহ তওঁেলাকৰ
প েটা নু েন তে তওঁেলাকৰ াথৰ পে িতকাৰকহ’ব আৰু সেয়েহ
ভাৰত চৰকাৰৰ িনজৰ প েটা পুনৰ েনাৱাৰ অিধকাৰ আেছ। অসম ৰাজ েয়া
পুনৰী ণ আেবদন দািখল কৰাত অ ািধকাৰ িদিছল।
২.৩িব ছিলিচটৰেজেনেৰলৰ াৰাউ ািপত ৰু পূণিবষয়েটাৰ িতল ৰািখআৰুঅসম
ৰাজ ৰেজ অিধব াৰ,(২০১৫) ১২ এছ.িচ.িচ.৭০২ত কাশ
পাৱা২৬.০৮.২০১৪তািৰখৰআেদশঅনুসিৰিবষয়েটাবৃহৎিবচাৰপীঠৈলে ৰণকৰাহয়।বৃহ
ৎিবচাৰপীঠৈলিবষয়েটা ৰণকেৰােত এই আদালেত
িব চিলিচটৰেজেনেৰেলদািখলকৰাযুি সমূহ৪ৰপৰা৭আৰু১০ৰপৰা১১নংঅনুে দসমূহত
তলত িদয়া ধৰেণ উে খ কেৰঃ
“৪.িম. ৰি ত মাৰ, ভাৰতীয়চৰকাৰৰৈহহািজৰেহাৱািব ছিলিচটৰেজেনেৰেলদািখলকিৰিছল
যঅৰূপভূ ঞাবনামঅসমৰাজ , ২০১১ (৩) এছ.িচ.িচ.৩৭৭, এইআদালেতিবধানেটােযিতয়া সীিমত ােয়ািগক ৰূপত ব াখ া
কিৰিছল (read down) তিতয়াভাৰতচৰকাৰইয়াৰপ ভু েহাৱা
নািছল আৰু এইেটা ভাৰত চৰকাৰৰ াথৰ বােব িতকাৰক হয়।
তওঁআমাৰদৃি আকষণ কিৰেছ ই দাসবনামঅসমৰাজ ৰ২০১১
(৩) এছ.িচ.িচ.৩৮০ ৰায়ৰ ওপৰত। অৰূপভূ ঞা আৰু ই
দাসৰ গাচৰত দুজনীয়ান ায়াধীশৰিবচাৰপীেঠ আেমিৰকাৰ
উ তমন ায়ালয়ৰব কতৃ প ৰিবষেয় উে খ কিৰেছ আৰু ইয়াৰ
িপছত কডাৰনাথ বনাম িবহাৰ ৰাজ এ.আই.আৰ.
১৯৬২চনৰএছ.িচ.৯৫৫আৰুেকেৰলাৰাজ বনামৰানীফ (২০১১)
১এছ.িচ.িচ.৭৮৪ৰ ওপৰত িভি কিৰ শষতমতামতআগবঢ়ায়
এইধৰেণঃ
“২৭. ওপৰত উে খ কৰা গাচৰসমূহৰ স ভত ি ভী কাউি লৰ
ন ািয়ক সিমিতেয় দািঙ ধৰা ব াখ াৰ দেৰই মূল ১২৪এ ধাৰাক
আ িৰক অথত ব াখ া কিৰব পািৰ বুিল ধিৰ ল আিম আইনী
ি িত িবেবচনা কিৰব পােৰা। সই ধাৰণাৰ ওপৰত িভি কিৰ
আদালেত আইনৰ এই ধাৰােটাক এেনধৰেণ ব াখ া কিৰব নাৱােৰ
য ধাৰােটাৰ েয়াগক ফডােৰল আদালেত িযদেৰ েয়াগ কৰাৰ
উে শ আিছল, সইদেৰ সীিমত কিৰ অিভেযাগ কৰা
অসংিবধািনকতাক এৰাই চিলব পািৰ। আমাৰ মতামতত, এই
ন ায়ালয়ৰ িকছুমান িস া আেছ িযেবােৰ আইনী ি িতৰ িত
আমাৰ সই দৃি ভংগী হণ কৰােটা যেথ ন ায তা দান কেৰ।
এই আদালেত চমৰবাগৱালা বনাম ভাৰত চৰকাৰ (১) গাচৰত
এই আদালতৰ লগেত আেমিৰকাৰ আদালত আৰু অে িলয়াৰ
আদালতৰ কইবাটাও িস া িবতংভােৱ পৰী া কিৰেছ। সই
িস া েবাৰ পৰী া কৰাৰ িপছত এই আদালেত এইেটা িস া ত
উপনীত হেছ য যিদ িববািদত আইন এখনৰ িবধানসমূহত শ
এটা অন এক দৃি ভংগীৈল আইনসভাৰ সাংিবধািনক মতাৰ
িভতৰত আেহ, তিতয়া উ আইন বা ধাৰােটাক অসাংিবধািনক
বুিল দখুওৱা দৃি ভংগীৰ তু লনাত থমৰ দৃি ভংগীত ব ৱহাৰ
হাৱা শ ( বাৰক) অ ািধকাৰ িদয়া হ’ব আৰু এই শ েবাৰৰ
ব াখ া তেনধৰেণই সীমাব কিৰব লািগব।
তেন পিৰে ি তত পুৰ াৰযু িতেযািগতা (Prize
Competition)
অিভব ি েটাপািৰভািষকসং াৰপৰাআদালেতএইকথাচয়নবািনধাৰণক
িৰবলািগবেযেকানেবাৰ িতেযািগতাৰ কৃ িত জুৱা খলৰ সমেগা ীয়
হয় আৰু কানেবাৰ নহয়। আদালেত আগৰেটা ব াখ া বাছিন
কিৰিছল িযেয় “পুৰ াৰযু িতেযািগতা আইন ১৯৫৫ (Prize
Competions Act, XLII of 1955)”ৰ বাকীেবাৰ িবধান
িবেশষৈক ধাৰা ৪ আৰু ৫ৰ অধীনত ত কৰা ১১ আৰু ১২
নং িনয়মক বধ কেৰ। আদালেত ৰায় িদিছল য কৱল
সইেবাৰ িতেযািগতাত হ শাি সংল হ আেছ িযেবাৰ
িতেযািগতাত জুৱাৰ উপাদান আেছ আৰু সই িতেযািগতাসমূহ
য’ত সফলতা যেথ পিৰমােণ িনভৰ কিৰিছল দ তাৰ ওপৰত, সইেবাৰ এই আইনৰ আওঁতাৰ বািহৰত বুিল ধৰা হিছল।
আমাৰমতামতত, সইে তিস া ৰ যুি যু তা, হাততথকােগাচৰেটাৰে তিযমানদূৰৈলেক েযাজ আিমইয়াৰকায কলাপ
কৱলএেনধৰণৰ কাযৰমাজেতসীমাব কৰাৰ াৱিদেছা, িযেটা
ফডােৰলআদালতৰপযেব ণৰ পিৰসৰৰ িভৰতৰ
আেহ,অথাৎিহংসাৰ িতউচটিনিদয়াকায কলাপবাৰাজ ৱািবশৃংখলতাসৃি
কৰাৰউে শ বা ৱণতাবা ৰাজ ৱা শাি ৰিবিঘিনঘেটাৱা।”
৫.ৰি ত মাৰডাঙৰীয়াইদািখলকিৰেছেয ভাৰত চৰকাৰক প ভু
নকৰাৈক কােনািবধানৰএেনসীিমত ােয়ািগক ব াখ া (reading down) হাৱাউিচতনহয় আৰু তদুপিৰ আইনৰ সাংিবধািনক
বধতাক ল িযেহতু কােনা উ ািপতেহাৱানাই। তওঁেবআইনী
কায কলাপ ( িতেৰাধ) আইন ১৯৬৭ৰ
ধাৰা১০ৰ িতআমাৰমেনােযাগ আকষণ কিৰেছ। ধাৰােটা তলত িদয়া
এেনধৰণৰঃ-
“[১০. বআইনী সংগঠনৰ এজন সদস হাৱাৰ বােব দ
ইত ািদ- য’ত এখন জাননীৰ াৰা এটা সংগঠনক ধাৰা ৩ৰ
াৰা বআইনী ঘাষণা কৰা হেছ আৰু উপ-ধাৰা (৩)ৰ
অধীনত কাযকৰী হেছঃ-
(ক) এজনব ি , িয
(i) তেন সংগঠনৰ সদস হয় আৰু বতমােনও সদস হেয়ই
আেছ, অথবা
(ii) তেন সংগঠনৰ সভাত অংশ হণ কেৰ, অথবা
(iii) তেন সংগঠনৰ
িযেকােনাএটাতঅিৰহণােযাগায়বা হণকেৰবাএেন সংগঠনৰ উে েশ
অিৰহণা িবচােৰ, অথবা
(iv) তেন সংগঠনক
িযেকােনাধৰেণএেনেবাৰকায কলাপতসহায়কেৰ, তওঁেলাক শাি েযাগ
হ’ব আৰু দুবছৰ পয কাৰাবাস হ’ব পােৰ লগেত জিৰমণাও
ভিৰব লািগব পােৰ; আৰু
(খ) এজনব ি , িযএেনসংগঠনৰসদস হয়, বাে াই এেন কায
কেৰ যাৰ াৰা এই সংগঠনৰ িবষয়ব চাৰ কৰা কাযত
সহায়ক হয়, যিদ কােনা অনু াপ িবহীনআে য়া , গালাবাৰুদ, িবে াৰকবাঅন ান য বা অ বা পদাথ ৰােখ িযেয় ব াপক
ংসৰ সৃি কিৰব পােৰ বা িযেকােনা
এেনকায সংঘ তকেৰযাৰফলতমানুহৰমৃতু হয়, ৰুতৰভােৱ
আঘাত া হয় বা িযেকােনা স ি ৰ যেথ িত হয়, (i)
আৰুযিদেতেন ৱাকাযৰ ফলত কােনা ব ি ৰ মৃতু হয়, তেনে ত তওঁক মৃতু দ বাআজীৱনকাৰাদ ৰ শাি িদব
পােৰ,আৰুজিৰমনাওভিৰবলগীয়া হ’ব পােৰ।
(ii) আনিযেকােনাে ত, শাি েযাগ হ’বকাৰাদ ৰ,যাৰ ম াদ ৫
বছৰতৈক কম নহ’ব আৰু এই শাি বৃি হ আজীৱন কাৰাদ
হ’ব পােৰ লগেত জিৰমণাও ভিৰবলগা হ’ব পােৰ।
৬) ওপৰত
উে খকৰাব ৱ ােটা২১/০৯/২০০৪ৰপৰাকাযকৰীেহাৱাৈকসংেশাধনীৰ
জিৰয়েত সি িৱ কৰা হিছল। উ িবধানৰওপৰতিনভৰকিৰেতওঁ
যুি িদিছল য যিদঅৰূপভূ ঞা
(ওপেৰা )আৰু ই দাস(ওপেৰা )ত কাশ কৰা মতামতক
বলৱৎ থািকব িদয়া হয়, তিতয়া অন ান িবিভ আইন-
ণয়নসমূহ ভািৱত হ’ব। তওঁআৰুআ ানজনাইেছ য ৰানীফৰ
গাচৰত আদালেত ইয়াৰ পূবৰ ৰায়দান এটা ভু লৈক উে খ
কিৰেছ য’ত মূল সত েটা বেলগ আিছল যেন- ছিচেয়ল
ডেমাে ক পাট অৱ ইি য়া (এছ.িড.এফ.আই.) িনিষ
সংগঠন নািছল।
িব চিলিচটৰেজেনেৰেলআমাক এইদেৰ ভািৱত কিৰব িবচািৰেছ
য এবাৰ সংগঠন িনিষ বুিল ঘািষত কিৰেল, ১৯৬৭চনৰআইনখনৰ১০নংধাৰাবলৱৎ হ’ব।িব ছিলিচটৰেজেনেৰেল
ৰানীফ গাচৰৰ িকছুমান
অনুে দৈলআমাৰদৃি আকষণকিৰিছলয'তমতামতিদয়াৈহেছ য যিদও
িপ.এফ.আই.এটাঅৈবধসংগঠন বুিলধিৰেলাৱা হয়,তথািপওএইেটা
িবেবচনা কিৰবলগীয়াআেছেযইয়াৰ সকেলাসদস েক ভােৱ দাষী
বুিল ধিৰব পােৰেনিক। তওঁ আৰু কেছ য
উ ৰায়দােনঅন ান িবধানসমূহক ভািৱতকৰানািছল িযেহতু
িপ.এফ.আই.িনিষ সংগঠন নািছল,িক অৰূপভূ ঞা (ওপেৰা )
আৰু ই দাস (ওপেৰা )ত িদয়া িস া সমূহৰ িপছত িবচাৰ
আদালত আৰু উ ন ায়ালেয় উ িস া সমূহৰওপৰতিনভৰ কিৰ
অপৰাধমূলক মানিসকতাৰ িদশেটাৰ (facet of mens rea)
ওপৰত ৰু আেৰাপ কিৰেছ। আগবেঢ়াৱা যুি েটাৰ সাৰাংশ হেছ
য যিদেহ ভাৰত চৰকাৰক প ভু কিৰ তওঁেলােক আদালতত
িনজৰ ি িত আগবঢ়াব পািৰেলেহঁেতন তিতয়া স ৱতঃ িবধানেটাৰ
সীিমত ােয়ািগক ৰূপত ব াখ া কিৰব েয়াজন নহ’লেহঁেতন।
৭) অসম ৰাজ ৰ হ হািজৰ হাৱা িব জ অিধব া
জয়দীপ াইভাৰত চৰকােৰ আগবেঢ়াৱা যুি ৰ সমথনজনাই কয়
য যিদ এইধৰণৰ ব াখ ােটা বাহাল থািকব িদয়া হয় তিতয়া
স াসবাদিবয়িপপিৰবআৰুৰাজ ৰফালৰপৰাস াসবাদ িনয় ণ কৰােটা
ব ত ক নহ’ব। তওঁ আৰু কেছ য আইনৰ ি য়া অপব ৱহােৰ
সাংিবধািনকৈবধতাৰ ওপৰত ভাৱ পলাব নাৱােৰ িবেশষৈক
তিতয়া, যিতয়া ইয়াক ত া ান জেনাৱা নহয়।
১০. ভাৰত চৰকাৰৰ হ িব ছিলিচটৰ জেনেৰল ৰি ত মাৰ ডাঙৰীয়াই
যুি আগবঢ়ায় য সংসদীয় আইন এখনৰ কােনা ব ৱ া ভাৰত চৰকাৰৰ
প ৰ অনুপি িতত সীিমতপিৰসৰত ব াখ া কিৰেল ৰা ৰ াথৰ যেথ িত
হ’ব পােৰ, কাৰণ ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তা ৰ াৰ বােব আইনখনত
িকছুমান িবধান সি িব কৰা হেছ।
১১. িব ছিলিচটৰ জেনেৰেল যুি আগবঢ়ায় য দুজনীয়া ন ায়াধীশৰ
িবচাৰপীেঠ দুেয়াটা ৰায়েত আ া কাশ কৰা কতৃ প সমূহ অিধকাৰ িবেধয়কৰ
(Bill of rights) ওপৰত িভি কিৰ গঢ় ল উ েছ, িযেটা ভাৰতীয়
সংিবধানৰ ১৯ নং অনুে দৰ পৰা পৃথক।
অনুে দ ১৯(১)(িচ) এেনধৰণৰ-
"সং া বা সংগঠন গঠন কিৰবৰ বােব ১৯(১)(িচ);"
উ অনুে দেটা ১৯ (৪) নং অনুে েদ িন িলিখত ধৰেণ
সীমাব কিৰেছ:
১৯(৪)- এই অনুে দেটাৰ উপ-অনুে দ (িচ)-ত সি িব কােনা কথাই
িযেকােনা িবদ মান আইনৰ কাযকলাপক ভািৱত কিৰব নাৱােৰ, যিতয়াৈলেক
ই ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তা বা ৰাজ ৱা শৃংখলা বা নিতকতাৰ
াথতউ উপ-ধাৰাৰ াৰা দান কৰা অিধকাৰ েয়াগৰ ওপৰত যুি স ত
বাধা আেৰাপ কৰাৰ ত ৰাজ খনক কােনা আইন আেৰাপ কৰাত বাধা
িদব নাৱােৰ।
িব ছিলিচটৰ জেনেৰেল এই কথাত ৰু আেৰাপ কেৰ য
আদালেত এটা ৰু পূণ কথা উেপ া কিৰেলেয ভাৰতীয় সংিবধানৰ
সেত সংগিত ৰািখ ণয়ন কৰা িবধানসমূহৰ ব াখ া ক ি য়াৰ সেত
িমল নােহাৱা িবেদশী কতৃ প ৰ ওপৰত আদালেত ব পিৰমােণ িনভৰ
কিৰিছল।
িব ছিলিচটৰ জেনেৰল আৰু অসম ৰাজ ৰ জ অিধব া
জয়দীপ াই উ াপন কৰা ৰু পূণ িবষয়েটা িবেবচনা কিৰ আিম
ভােবা য িবষয়েটা বৃহৎ িবচাৰপীেঠ পৰী া কিৰব লােগ। উপযু
আেদশৰ বােব প ীয়েক গাচৰ স ক য় কাগজ-প সমূহ ভাৰতৰ
মাননীয় মুখ ন ায়াধীশৰ আগত ৰােখ যন ।“
সই অনুসিৰ িবষয়েটা িতিনজনীয়া ন ায়াধীশৰ এই িবচাৰপীঠৰ স ুখত
তািলকাভু কৰা হেছ।
২.৪ িবচাৰপীঠত উ ািপত সংি িবষয়েটা হ’ল ৰাণীফ (উপেৰা ) আৰু
অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰা )- গাচৰৰ ত িদয়া ৰায়দানসমূহত স কভােৱ
িস া লাৱা হেছ ন নাই আৰু ইউ.এ.িপ.এ., ১৯৬৭-ৰ অধীনত িনিষ
ঘািষত সংগঠনৰ সদস পদৰ উপিৰও“সি য় সদস পদ”ক মাণ কৰাৰ
েয়াজনীয়তা আেছ নিক? এই িবচাৰপীেঠ িবেবচনা কিৰবলগীয়া আন এটা
িবষয় হ'ল য ৰাণীফৰ গাচৰত উে খ কৰা আৰু এই আদালেত স িত িদয়া
বাক াধীনতা স ক য় আেমিৰকাৰ িস া সমূহক ভাৰতৰ সংিবধানৰ অধীনত
উপল বাক াধীনতাৰ অিধকাৰৰ ত, িবেশষৈক ভাৰতৰ সংিবধানৰ
১৯(১)(িচ) আৰু ১৯ (৪) নং অনুে দ িবেবচনা কৰাৰ সময়ত,আ া
কাশ কিৰব পৰা গ’লেহঁেতন নিক ? আন এটা িবেবচনােযাগ হ’ল-
ভাৰত চৰকাৰক এটা প িহচােপ েয়াগ নকৰাৈক আৰু িবেশষৈক যিতয়া
পূবেত উে খ কৰা আইনৰ সাংিবধািনক বধতাক ল উ াপন কৰা হাৱা
নািছল, তেন ত ইউ.এিপ.এ. আইন, ১৯৬৭-ৰ ধাৰা ১০(i) সীিমত
ােয়ািগক ৰূপত ব াখ া কৰােটা এই আদালতৰ বােব ন ায়স ত আিছল ন?
২.৫ পূবেত উে খ কৰা িবষয়সমূহৰ ওপৰত সংি প ৰ হ দািখল কৰা
তথ সমূহ িবেবচনা কেৰাঁেত ইউ.এ.িপ.এ., ১৯৬৭-ৰ াসি ক ব ৱ ােবাৰৰ
িবষেয় উে খ কিৰব লািগব, িযেবাৰ িন িলিখত ধৰণৰ:
“ধাৰা ২ – সং াসমূহ:
(১)আইনখনত িদয়া সং াসমূহ েযাজ হ’ব যিদেহ সইেবাৰ ব ৱহাৰ
কৰা সংগৰ ওপৰত িভি কিৰ বেলগ ধৰেণ ব াখ া কৰাৰ ইংিগত বা
েয়াজনীয়তা নাথােক,---
(ক)"সংগঠন" শ েটােৱ ব ি সকল একি ত হ গ ত হাৱা গাট বা
সং াক বুজায়।
(ট) স াসবাদী কাযৰ অথ ১৫ নং ধাৰাত িনধািৰত হেছআৰু সই
অনুসিৰ স াসবাদ আৰু স াসবাদী অিভধা দুটা ব াখ া কৰা হ’ব;
(ঠ) স াসবাদী দলৰ অথ হেছ স াসবাদী সংগঠনৰ বািহেৰও সংগ ত
হওক বা নহওক, স াসবাদী কায সংঘ ত কৰাৰ সেত স িকত আন
িযেকােনা সংগঠন, (ড) স াসবাদী সংগঠনৰ অথ হেছ ৯
[ থম অনুসূচী]ত তািলকাভু
সংগঠন বা তািলকাভু সংগঠনৰ সেত এেক নােমেৰ কাম কৰা
সংগঠন;
(ঢ) কােনা ব ি বা সংগঠনৰ ত বআইনী কায কলাপৰ অথ
হ'ল তেন ব ি বা সংগঠেন হণ কৰা িযেকােনা কায ( সইয়া কােনা
কায সংঘ ত কিৰেয় হওক বা কিথত বা িলিখত শ ৰ াৰাই হওকবা
কােনা সংেকত বা দৃশ মান উপ াপনৰ াৰা বা অন কােনা ধৰেণ
সংঘ ত কিৰেয়ই হওক),- -
(i) িযেয় িযেকােনা িভি ত ভাৰতৰ ভূ খ ৰ কােনা অংশৰ
িবলুি বা ভাৰতৰ ভূ খ ৰ কােনা অংশ সংগঠনৰ পৰা িবি কৰাৰ
উে শ বা িযেকােনা দাবীক সমথন কেৰ, বা িযেয় িযেকােনা ব ি বা
ব ি ৰ গাটক এেন ধৰণৰ িবলুি বা িবি তা আিনবৈল উদগিন
িদেয়; অথবা
(ii) িযেয় ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু ভূ খ ৰ অখ তাক অ ীকাৰ
কেৰ, অখ তাৰ ওপৰত কেৰ, িবি ত কেৰ বা ভূ খ ৰ অখ তা
িবি ত কৰােটা যাৰ উে শ ; অথবা
(iii) িযেয় ভাৰতৰ িবৰুে অস ি সৃি কেৰ বা ভাৰতৰ
িবৰুে অস ি সৃি কৰােটা যাৰ উে শ ;
(ণ) বআইনী সং াৰ অথ হেছ িযেকােনা সং া,--
(i) যাৰ উে শ হেছ িযেকােনা ধৰণৰ বআইনী কায কলাপ
কৰা, বা িয ব ি সকলক িযেকােনা বআইনী কায কলাপ কিৰবৈল
উৎসািহত কেৰ বা সহায় কেৰ, বা যাৰ সদস সকেল এেন কাযকলাপ
কেৰ; বা
(ii) যাৰ উে শ হেছ এেন কােনা কাযকলাপ কৰা, িয
ভাৰতীয় দ িবিধৰ ১৫৩ এ (১৮৬০ চনৰ ৪৫) বা ১৫৩ িব নং
ধাৰাৰ অধীনত দ নীয়, বা িয ব ি সকলক এেনধৰণৰ িযেকােনা
কাযকলাপ কিৰবৈল উৎসািহত বা সহায় কেৰ, বা যাৰ সদস সকেল
এেনধৰণৰ কাযকলাপ কেৰ:
ধাৰা ৩ – কােনা সং াক অৈবধ বা বাইনী বুিল ঘাষণা কৰা
(১) যিদ ক ীয় চৰকােৰ কােনা এটা সং াক বআইনী সং া, বা
সং ােটা বআইনী হ পিৰেছ বুিল মত পাষণ কেৰ, তেনহ’ ল চৰকাৰী
ৰাজপ ত অিধসূচনাৰ জিৰয়েত এেন সং াক অৈবধ বুিল ঘাষণা কিৰব পােৰ।
(২) এেন িতখন অিধসূচনাত িকহৰ িভি ত ইয়াক জািৰ কৰা হেছ
সই িবষেয় আৰু ক ীয় চৰকােৰ েয়াজনীয় বুিল িবেবচনা কৰা অন ান
িবৱৰণসমূহ উে খ কিৰব লািগব:
এই চতত য এই উপ-ধাৰাত ক ীয় চৰকােৰ কােনা তথ কাশ
কিৰব নাৱািৰব, িযসমূহ তথ কাশ কৰােটা জন াথৰ িবৰুে বুিল িবেবচনা
কৰা হয়।
(৩)ন ায়ািধকৰেণ ধাৰা ৪-ৰ অধীনত এক আেদশৰ জিৰয়েত
ঘাষণােটা িনি ত নকৰা পয আৰু এই িনি তকৰণ চৰকাৰী গেজটত কাশ
নকৰা পয সংগঠন এটাক বআইনী ঘাষণা কৰা িযেকােনা অিধসূচনা
কাযকৰী নহ'ব:
যিদ ক ীয় চৰকােৰ মত পাষণ কেৰ য এেন কতেবাৰ পিৰি িত আেছ, িযেবাৰৰ বােব সই চৰকােৰ কােনা সং াক তাৎ িণকভােৱ কাযকৰী হাৱাৈক
অৈবধ বুিল ঘাষণা কৰােটা েয়াজনীয় হ পেৰ, তে িলিখতভােৱ উে খ
কিৰবলগীয়া কাৰণেবাৰৰ বােব িনেদশ িদব পােৰ য ৪ নং ধাৰাৰ অধীনত
িদয়া িযেকােনা আেদশ সােপে অিধসূচনাখন চৰকাৰী ৰাজপ ত কাশ পাৱাৰ
তািৰখৰ পৰা কাযকৰী হ'ব।
(৪) এেন িতখন অিধসূচনা চৰকাৰী ৰাজপ ত কাশ হাৱাৰ উপিৰও
ভািৱত সং ােটাৰ ধান কাযালয়(যিদ আেছ) থকা ৰাজ খনৰ অ তঃ এখন
দিনক বাতিৰ কাকতত কাশ কৰা হ’ব আৰু ক ীয় চৰকােৰ উপযু বুিল
ভবা ধৰেণ এেন সং াত সৱা আগবঢ়াব লািগব আৰু এেন সৱা কাযকৰী
কৰাৰ ত িন িলিখত সকেলা বা িযেকােনা প িত অনুসৰণ কৰা হ'ব :—
(ক) অিধসূচনাৰ এটা িতিলিপ সং াৰ কাযালয়ৰ কােনা এটা িবেশষ
িবভাগৰ (যিদ থােক) সেত সংল কিৰ; বা
(খ) স ৱ হ’ ল সং াৰ ধান িবষয়ববীয়াসকলক (যিদ
আেছ)অিধসূচনাৰ িতিলিপ দান কিৰ; অথবা
(গ) িযেটা অ লত সাধাৰণেত সং াৰ কায কলাপ চিল থােক, সই
অ লত ঢালত চাপৰ মািৰ বা লাউড ীকাৰৰ সহায়ত অিধসূচনাৰ িবষয়ব
ঘাষণা কিৰ; অথবা
(ঘ) এেনধৰণৰ অন িনধািৰত ধৰেণেৰ।
ধাৰা ৪ – ন ায়ািধকৰণৰ সংগ -
(১) িয ত ৩নং ধাৰাৰ উপ-ধাৰা (১)ৰ অধীনত জািৰ কৰা
অিধসূচনাৰ াৰা কােনা সং াক অৈবধ বুিল ঘাষণা কৰা হেছ, তেন ত
ক ীয় চৰকােৰ উ উপ-ধাৰাৰ অধীনত অিধসূচনা কাশৰ তািৰখৰ পৰা
ি শ িদনৰ িভতৰত, সং ােটাক বআইনী ঘাষণা কৰাৰ পযা কাৰণ আেছ
ন নাই সই কথা িনণয় কৰাৰ উে েশ ন ায়ািধকৰণৈল জাননীখন ৰণ
কিৰব।
(২) উপ-ধাৰা (১)-ৰ অধীনত এটা সংগ া কৰাৰ িপছত, ন ায়ািধকৰেণ জাননীখনৰ াৰা ভািৱত সং ােটাক এেন জাননী দানৰ
তািৰখৰ পৰা ি শ িদনৰ িভতৰত সং ােটাক িকয় অৈবধ ঘাষণা কৰা উিচত
নহয় তাৰ কাৰণ দশাবৈল িলিখতভােৱ আ ান জনাব লািগব ।
(৩) সং া বা কায ালয়ৰ িবষয়া বা সদস সকেল দেশাৱা কাৰণেটা
িবেবচনা কৰাৰ িপছত ন ায়ািধকৰেণ ৯ নং ধাৰাত উে খ কৰা ধৰেণ আৰু
েয়াজনীয় বুিল িবেবচনা কৰা অিধক তথ ৰ বােব আ ান জেনাৱাৰ
িপছত,ধাৰা ৩-ৰ উপ-ধাৰা (১)ৰ অধীনত অিধসূচনাৰ তািৰখৰ পৰা ছয়
মাহৰ িভতৰত, ন ায়ািধকৰেণ িস া ল'ব য সংগঠনেটা বআইনী ঘাষণা
কৰাৰ বধ কাৰণ আেছ ন নাই। তাৰ িপছত ন ায়ািধকৰেণ িযমান স ৱ
সানকােল এই িস া লাৱাৰ িত ল য় ৰািখ এক উপযু আেদশ জাৰী
কিৰহয় ঘাষণােটা িনি ত কিৰব বা ইয়াক বািতল কিৰব, িযেটােৱই ই
উপযু বুিল িবেবচনা কেৰ।
(৪) উপধাৰা (৩)-ৰ অধীনত িদয়া ন ায়ািধকৰণৰ আেদশ চৰকাৰী
ৰাজপ ত কাশ কৰা হ’ব।
ধাৰা ৫ – ন ায়ািধকৰণ –
(১) েয়াজন সােপে "অৈবধ কাযকলাপ ( িতেৰাধ) ন ায়ািধকৰণ"
নামৰ ন ায়ািধকৰণ গঠন কৰাৰ কতৃ ক ীয় চৰকাৰৰ আৰু এই
ন ায়ািধকৰণৰ সদস িহচােপ ক ীয় চৰকােৰ িনযুি িদয়া এজন ব ি
থািকব।
অৱেশ , এই ব ি জন উ ন ায়ালয়ৰ ন ায়াধীশ হ’ব লািগব।
(২) যিদ অ ায়ী অনুপি িতৰ বািহেৰ আন কােনা কাৰণত
ন ায়ািধকৰণৰ ি জাইিডং িবষয়াৰ পদ খালী হয়, ক ীয় চৰকােৰ এই ধাৰাৰ
িনয়ম অনুসিৰ সই খালী পদ পূৰণৰ বােব এজন নতু ন ব ি িনেয়াগ কিৰব
আৰু ন ায়ািধকৰণৰ স ুখত চিল থকা ি য়ােবাৰ সই ানৰ পৰা অব াহত
থািকব পােৰ, য'ত খালী পদেটা নতু ন িনযুি ৰ সেত পূৰণ কৰা হয়।
(৩) ক ীয় চৰকােৰ এই আইনৰ অধীনত িনজৰ কাম-কাজ
িন াদনৰ বােব েয়াজন হ’ব পৰা কমচাৰীসকলক ন ায়ািধকৰণক উপল
কেৰাৱাব।
(৪) ন ায়ািধকৰণৰ সেত জিড়ত সকেলা খৰচ ভাৰতৰ সি ত িনিধৰ
পৰা পিৰেশাধ কৰা হ’ব।
(৫) ৯ নং ধাৰাৰ িবধান সােপে , ন ায়ািধকৰেণ িনজৰ বঠক
অনুি ত কিৰবলগীয়া কােনা এটা ান বা ানসমূহেক ধিৰ িনজৰ কাম-
কাজেবাৰ স াদন কৰাৰ ফলত উ ৱ হাৱা সকেলা িবষয়েত িনজৰ প িত
িনয় ণ কৰাৰ মতা থািকব।
(৬) এই আইনৰ অধীনত তদ কৰাৰ উে েশ ন ায়ািধকৰেণ িনে া
িবষয়সমূহৰ স ভত গাচৰৰ িবচাৰ চলাওঁেত, দৱানী ি য়া সংিহতা, ১৯০৮
(১৯০৮ চনৰ ৫ নং)- ৰ অধীনত দৱানী আদালতত ন কৰাৰ সমান
মতা লাভ কিৰব –
(ক) িযেকােনা সা ীক মািত অনা আৰু তওঁৰ উপি িত বলবৎ কৰা
আৰু শপতনামাৰ িভি ত তওঁক পৰী া কৰা;
(খ) মাণ িহচােপ ত কিৰব পৰা িযেকােনা নিথপ বা অন ান
সাম ীৰ উ াৰ কৰা আৰু ত কৰা;
(গ) শপতনামাৰ িভি ত মাণ হণ কৰা;
(ঘ) িযেকােনা আদালত বা কাযালয়ৰ পৰা িযেকােনা ৰাজ ৱা ৰকড
িবচৰা;
(ঙ) সা ীৰ পৰী াৰ বােব িযেকােনা আেয়াগ জািৰ কৰা।
(৭) ন ায়ািধকৰণত উ ািপত িযেকােনা কাযিবিধেকই ভাৰতীয় দ িবিধৰ
(১৮৬০ চনৰ ৪৫) ১৯৩ নং আৰু ২২৮ নং ধাৰাৰ অথৰ িভতৰত ন ািয়ক
কাযিবিধ বুিল গণ কৰা হ’ব আৰু ১৯৫ নং ধাৰা আৰু ২
(সংিহতা)-ৰ ১
[অধ ায় XXVI]-ৰ উে েশ ন ায়ািধকৰণক দৱানী আদালত বুিল গণ কৰা
হ'ব।
ধাৰা ৬ – পিৰচালনাৰ সময়সীমা আৰু অিধসূচনা বািতল কৰা -
(১) উপ-ধাৰা (২)ৰ িবধান সােপে ধাৰা ৩ৰ অধীনত জািৰ কৰা
অিধসূচনা এখনক যিদ ধাৰা ৪ৰ অধীনত িদয়া আেদশৰ াৰা
ন ায়ািধকৰেণ িনি ত কেৰ, তে ধাৰা ৩ৰ অধীনত জািৰ কৰা
অিধসূচনাখন কাযকৰী হাৱাৰ তািৰখৰ পৰা ১
[পাঁচ বছৰ] সময়ৰ
বােব বলবৎ থািকব।
(২)উপ-ধাৰা (১)ত িযেয়ই উে খ কৰা নহওক িকয়, ধাৰা ৩-ৰ
অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাক িযেকােনা সময়েত বািতল কৰাৰ কতৃ
ক ীয় চৰকাৰৰ আেছ। এই বািতল হয় িনজা উেদ াগত হ’ব পােৰ
নহয় অিধসূচনাৰ াৰা ভািৱত কােনাবাই চৰকাৰৰ ওচৰত আেবদন
দািখল কিৰেল হ’ব পােৰ। সই অিধসূচনাত কৰা ঘাষণা ন ায়ািধকৰেণ
িনি ত কিৰিছল ন নাই সয়া কােনা িবচাযৰ িবষয় নহয়।
৩) িব ছিলিচটৰ জেনেৰল তু ষাৰ মহতাই আমাক ইউ.এ.িপ.এ. আৰু
ভাৰতৰ সংিবধানৰ অনুে দ ১৯ (১) আৰু ১৯ (৪) ণয়নৰ পটভূ িমৈল ল
গেছ । ৰা ীয় এক ীকৰণ পিৰষেদ ৰা ীয় এক ীকৰণ আৰু আ িলককৰণ
স ক য় এখন সিমিত িনযু কৰাৰ িপছত অনুে দ ১৯ (১) -ৰ অধীনত
সং া গঠন কৰাৰ াধীনতাৰ ব িত মক অনুে দ ১৯ (৪)-ত ভাৰতৰ
সাবেভৗম আৰু অখ তাৰ ৰূপত অ ভু কৰা হিছল বুিল কাৱা হেছ।উ
সিমিতখেন ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তাৰ াথত যুি সংগত বাধা আেৰাপ
কৰাৰ িদশেটা চাৱা-িচতা কিৰব লগীয়া হিছল। কাৱা হেছ য সিমিতৰ পৰা
হণ কৰা পৰামশ অনুসিৰ ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তাৰ াথত আইন
অনুসিৰ যুি সংগত বাধা আেৰাপ কিৰবৈল সংিবধান ( ষাড়শ সংেশাধনী)
আইন, ১৯৬৩ ণয়ন কৰা হিছল। ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯(১)(িচ) আৰু
১৯(৪) অনুে দ এেনধৰণৰ :
"সং া বা সংগঠন গঠন কিৰবৰ বােব ১৯(১)(িচ);"
উ অনুে দেটা ১৯ (৪) নং অনুে েদ িন িলিখত ধৰেণ
সীমাব কিৰেছ:
১৯(৪)- এই অনুে দেটাৰ উপ-অনুে দ (িচ)-ত সি িব
কােনা কথাই িযেকােনা িবদ মান আইনৰ কাযকলাপক ভািৱত কিৰব
নাৱােৰ, যিতয়াৈলেক ই ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তা বা ৰাজ ৱা
শৃংখলা বা নিতকতাৰ াথতউ উপ-ধাৰাৰ াৰা দান কৰা
অিধকাৰ েয়াগৰ ওপৰত যুি স ত বাধা আেৰাপ কৰাৰ ত
ৰাজ খনক কােনা আইন আেৰাপ কৰাত বাধা িদব নাৱােৰ।"
িব ছিলিচটৰ জেনেৰেল এই কথাত ৰু আেৰাপ কেৰ য
আদালেত এটা ৰু পূণ কথা উেপ া কিৰেলেয ভাৰতীয় সংিবধানৰ
সেত সংগিত ৰািখ ণয়ন কৰা িবধানসমূহৰ ব াখ া ক ি য়াৰ সেত
িমল নােহাৱা িবেদশী কতৃ প ৰ ওপৰত আদালেত ব পিৰমােণ িনভৰ
কিৰিছল।"
কাৱা হেছ য ১৯৬৩ চনৰ আইনৰ ব ৱ া কাযকৰী কৰাৰ
বােবসংসদত বআইনী কায কলাপ ( িতেৰাধ) িবেধয়ক উ াপন কৰা
হিছল। ভাৰতৰ অখ তা আৰু সাবেভৗম ৰ িবৰুে িনেদিশত
কাযকলাপৰ সেত মাকািবলা কৰাৰ বােব মতা উপল কৰােটােৱই
হেছ ইউ.এ.িপ.এ.-ৰ মূল উে শ । তওঁ আমাক াৱনা আৰু
ইউ.এ.িপ.এ. ণয়নৰ উে শ আৰু কাৰণসমূহৈল ল গেছ।যুি দেশাৱা
হেছ য িযেটা ল আৰু উে শ ৰ বােব ইউ.এ.িপ.এ. ণয়ন কৰা
হেছ, সই ল আৰু উে শ ত উপনীত হ’বৈল ধাৰা ১০(এ)(i)-ত
কাৱা হেছ য যিদ কােনাবাই ধাৰা ৩ৰ অধীনত জািৰ কৰা
অিধসূচনাখনৰ াৰা (িযখন অিধসূচনা সই ধাৰাৰ উপ-ধাৰা
(৩)-ৰ অধীনত কাযকৰী হেছ) অৈবধ ঘাষণা কৰা সং াৰ সদস
হ থােক, তে তেন ব ি ক দুবছৰৈলেক কাৰাদ ৰ শাি িদয়া হ’ব, আৰু জিৰমনাও িবহা হ’ব। যুি দেশাৱা হেছ য সেয়েহ যিতয়াৈলেক
ধাৰা ১০(এ)(i) েযাজ হ থািকব, তিতয়াৈলেক এেন সং াৰ সদস
হ থকা ব ি ক শাি দান কৰা হ’ব।যুি দেশাৱা হেছ য ধাৰা
১০(এ)(i) –এ আৰু কােনা অপৰাধী মেনাবৃি িনিবচােৰ । কাৱা হেছ
য ধাৰা ৩-ৰ অধীনত অৈবধ ঘািষত সং াৰ সদস পদেহ িবচাৰ কৰা
আৰু দাষী সাব কৰাৰ বােব পযা ।
এইেটা কাৱা হেছ য ইউ.এ.িপ.এ., ১৯৬৭-ৰ িবধান
অনুসিৰেকােনা সং া/সংঘক ইউ.এ.িপ.এ.-ৰ ধাৰা ৩-ৰ অধীনত অৈবধ
বুিল ঘাষণা কৰাৰ পূেব ইউ.এ.িপ.এ.-ৰ অধীনত েয়াজনীয় প িত
অথাৎ ইউ.এ.িপ.এ.-ৰ ধাৰা ৩ মািন চলােটা েয়াজনীয়। যুি দেশাৱা
হেছ য ইয়াৰ িপছত যিদ কােনা সং া বা সংগঠন ইউ.এ.িপ.এ.-ৰ
ধাৰা ৩ৰ অধীনত বআইনী ঘাষণা কৰা হয়, আৰু সই সংঘক
অিধসূচনা কাশৰ তািৰখৰ পৰা ৩০ িদনৰ িভতৰত জািৰ কৰা
অিধসূচনাৰ াৰা বআইনী ঘাষণা কৰা হয়, তে ক ীয় চৰকােৰ
িবষয়েটা ন ায়ািধকৰণৈল ৰণ কিৰব লািগব, এইদেৰ ৰণ কৰাৰ
উে শ হেছ সং ােটাক বআইনী ঘাষণা কৰাৰ যেথ কাৰণ আেছ ন
নাই সইেটা িনণয় কৰা। ধাৰা ৪(২) অনুসিৰ ৪ ৰ উপধাৰা (১)ৰ
অধীনত এটা সংগ া কৰাৰ িপছত ন ায়ািধকৰেণ জাননীৰ াৰা
ভািৱত সং ােটাক এেন জাননী দান কিৰেল সং ােটাক িকয় অৈবধ
বুিল ঘাষণা কৰা নহ’ব িলিখতভােৱ তাৰ কাৰণ দখুৱাবৈল আ ান
জনাব লািগব। ইয়াৰ িপছত সং া, িবষয়ববীয়া বা সদস ই দািখল কৰা
িযেকােনা কাৰণ ন ায়ািধকৰেণ িবেবচনা কিৰবআৰু ই ধাৰা ৯-ত উে খ
কৰা ধৰেণ অনুস ান চলাব আৰু েয়াজন হ’ ল ক ীয় চৰকাৰ বা
ভাৰত চৰকাৰৰ িবষয়ববীয়া বা সদস ৰ পৰা অিতিৰ তথ িবচািৰব;
তাৰ িপছত ন ায়ািধকৰেণ িস া ল’ব য সং ােটাক বআইনী ঘাষণা
কৰাৰ যেথ কাৰণ আেছ ন নাই। িনজৰ তথ ৰ িভি ত ন ায়ািধকৰেণ
হয় অিধসূচনাত কৰা ঘাষণা িনি ত কিৰব পােৰ, নহয় বািতল কিৰব
পােৰ, িযেটা উপযু বুিল িবেবচনা কেৰ।এইেটা কাৱা হেছ য উপ-
ধাৰা (৩)-ৰ অধীনত ন ায়ািধকৰণৰ আেদশ চৰকাৰী ৰাজপ ত কাশ
কিৰব লািগব।
িব ছিলিচটৰ জেনেৰেল যুি আগবঢ়াইিছল য ইউ.এ.িপ.এ.-
ৰ ধাৰা ৩ ৰ পৰা ৬ অনুসিৰ, সং া এটাক " বআইনী" বুিল ঘাষণা
কৰােটা কৱল কাযবাহী কতৃ প ৰ াৰা লাৱা িস া ৰ ওপৰত
আধািৰত নহয়।এইেটা কাৱা হেছ য কােনা সং াক "অৈবধ" বুিল
িচি ত কৰােটা এেন এক শি শালী আইনী ি য়াৰ ফল, য'ত এটা
সাংিবধািনক ব ৱ াৰ িভতৰত সং ােটােৱ িনজৰ গাচৰ দািখল কৰাৰ
যেথ সুেযাগ পায় আৰু ন ািয়ক কতৃ প ক পিতয়ন িনয়াব পােৰ য
ইয়াৰ ল , উে শ আৰু কাযকলাপসমূহ আইনী আৰু সংিবধানৰ সেত
িমল আেছ। এইেটা কাৱা হেছ য “ কৱল সদস পদ”ক অপৰাধমূলক
কৰাৰ িযেকােনা ৰ িস া লাৱাৰ সময়ত এেকই ভাৱ পলাব
লািগব।
৪. ৰাণীফ (উপেৰা ) আৰু অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰা )ৰ গাচৰত এই
আদালেত কৰা পযেব ণৰ তাক ধাৰা ১০(এ)(i)ৰ অধীনত
অপৰাধসমূহ মাণ কিৰবৈল িবচাৰ িবভােগ অিভযু ব ি জন য
িনিষ ঘািষত সংগঠনৰ “সি য় সদস ” িহচােপ অংশ হণ কিৰিছল
সই কথাৰ াৰা দখুৱাব লািগব। কাৱা হেছ য অৰূপ ভূ ঞাৰ গাচৰত
আদালেত ৰাণীফ গাচৰৰ পূবৰ িস া সমূহ অনুসৰণ কিৰিছল, য’ত
তওঁেলােক বাক াধীনতাৰ ত আেমিৰকাৰ মতবাদ িবেবচনা কিৰ
আেমিৰকাত েযাজ বাক াধীনতাৰ ওপৰত উে খ কৰা আেমিৰকাৰ
িস া সমূহ হণ কিৰিছল আৰু অনুসৰণ কিৰিছল। এই আদালেত
ভাৰতৰ ত সাংিবধািনক িবধানসমূহ িবেবচনা নকৰাৈক বাক
াধীনতাৰ ত আেমিৰকাৰ মতবাদসমূহক, িবেশষৈক সংিবধানৰ
১৯(১)(িচ) আৰু ১৯(৪) অনুে দক, পানপ য়াৈক অনুসৰণ কৰা
উিচত নািছল আৰু/বা হণ কৰা উিচত নািছল। এই আদালেত বাবুলাল
পাৰােট বনাম মহাৰা ৰাজ [(১৯৬১) ৩ এছ.িচ.আৰ. ৪২৩-ত
কািশত] গাচৰত বাক াধীনতাৰ ত আেমিৰকাৰ মতবাদৰ
আমদািন িবেশষভােৱ নাকচ কিৰেছ আৰু দুখন সংিবধান িবচাৰপীঠৰ
ৰায়দানৰ জিৰয়েত িবেশষভােৱ ‘অপৰাধ িনধাৰণ’ৰ স ভত উ
আমদািন নাকচ কিৰেছ, িযেবাৰ ৰাণীফ (উপেৰা ) আৰু অৰূপ ভূ ঞা
(উপেৰা ) গাচৰৰ নািন হণ কৰা িব িবচাৰপীেঠ িবেবচনা কৰা
নাই । িব ছিলিচটৰ জেনেৰেল বাবুলালৰ গাচৰৰ িস া ৰ ২৩ৰ পৰা
২৮ নং দফা আৰু মধু িলমােয় বনাম মহ মািধপিত [ (১৯৭০) ৩
এছ.িচ.িচ. ৭৪৬-ত কািশত] গাচৰৰ িস া ৰ ১৬ আৰু ১৭ নং
দফাৰ ওপৰত ব পিৰমােণ আ া কাশ কিৰেছ।
িব ছিলিচটৰ জেনেৰেল ক ীয় কাৰাগাৰৰ অধী ক বনাম ড০
ৰাম মেনাহৰ লািহয়া [ (১৯৬০) ২ এছ.িচ.আৰ. ৪২১-ত কািশত
(দফা ৯ ৰ পৰা ১১) ] আৰু পুনৰ, (২০১২) ৫ এছ.িচ.িচ. ১-ত
কািশত ৰামলীলা ময়দান ঘটনাৰ ওপৰত িনভৰ কিৰ ৰাজ ৱা আেদশ
আৰু বাক াধীনতাৰ পিৰে ি তত আেমিৰকাৰ সাংিবধািনক ি িতৰ
ওপৰত আ া কাশ কিৰেছ। এইেটা কাৱা হেছ য পূবেত উে খ কৰা
িবষয়েটাত িবেশষভােৱ ল কৰা হেছ য ংকৰ ত উে খ কৰা
আেমিৰকান মতবাদেটা আমদািন বা েয়াগ কিৰব নাৱািৰ। ল ণীয়
য আমাৰ সংিবধানৰ অধীনত এই অিধকাৰ - বাক াধীনতা িনৰেপ
অিধকাৰ নহয়, বৰ িনেষধা াৰ অধীন। কাৱা আৰু ল কৰা হেছ
য এেনদেৰ আমাৰ সংিবধানৰ অধীনত ি িত পৃথক। এই আদালেত
পূবেত উে খ কৰা িস া সমূহত দখা যায় য সংিবধানত সি িব
মৗিলক অিধকাৰক যুি স ত সীমাব তাৰ অধীনত িনণয় কৰা হেছ, বাক াধীনতা আৰু মত কাশৰ অিধকাৰৰ ওপৰত িকছুমান
িতব কতা িনিদ কিৰবৈল ণয়ন কৰা আইনেবাৰ অথপূণভােৱ আৰু
সাংিবধািনক উে শ ৰ কথা মনত ৰািখ ব াখ া কিৰব লািগব।এইেটা
কাৱা হেছ আৰু লগেত ল কৰা হেছ য এেনদেৰ ভাৰতীয় আৰু
আেমিৰকা যু ৰা ৰ আইনৰ অধীনত আইনৰ ভাষা, ইয়াৰ সা াব
ব াখ া আৰু েয়াগৰ ত এক পাথক আেছ।
িব ছিলিচটৰ জেনেৰেল এই কথাও উে খ কিৰেছ য ব বাৰ
এই আদালেত এেন িবষয়ৰ আেমিৰকাৰ মতবাদ আমদািন কিৰবৈল
অ ীকাৰ কিৰিছল। জােচফ ৰুিভলা ভলু েনল বনাম ভাৰতীয় িৰজাভ
বংক [১৯৬২ Supp (৩) এছ.িচ.আৰ. ৬৩২ (দফা ৫০ আৰু ৭৫)];
এম.িচ. মহতা বনাম ইউিনয়ন অব ইি য়া ( ৰাম – অিলয়াম গছ)
[(১৯৮৭) ১ এছ.িচ.িচ. ৩৯৫ দফা ২৯)]; অেশাক মাৰ ঠা ৰ
বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া [(২০০৮) ৬ এছিচিচ ১ দফা ১৮৮ ৰ
পৰা ১৯০)] আৰু পাথু া বনাম কৰালা ৰাজ [(১৯৭৮) ২ এছিচিচ
১ (দফা ২৩)] - গাচৰত এই আদালতৰ িস া ৰ ওপৰত আ া কাশ
কৰা হেছ।
উপেৰা যুি সমূহ উ াপন কিৰ আৰু ওপৰৰ িস া সমূহৰ
ওপৰত িনভৰ কিৰ, িব ছিলিচটৰ জেনেৰল মহতাই যুি দশাইেছ
য সেয়েহ “ আৰু বতমান িবপদ”[ ংক বনাম আেমিৰকা
যু ৰা , ২৪৯ ইউ.এচ. ৪৭ (১৯১৯)]আৰু "আস আইনিবহীন কায"
[ ে নবাগ বনাম ওহাইও, ৩৯৫ ইউ.এচ. ৪৪৪ (১৯৬৯)] –ৰ
আেমিৰকাৰ মতবাদ ভাৰতীয় সাংিবধািনক আইনৰ বােব অিচনাকী।
৪.৫ উি িখত দািখলসমূহ উপ াপন কিৰ কাৱা হেছ য এই
আদালেত বাক াধীনতাৰ ওপৰত আেমিৰকাৰ মতবাদ অনুসৰণ আৰু/বা
িনভৰ কিৰ ৰাণীফ (উপেৰা ) আৰু অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰা ) গাচৰত
কৰা পযেব ণসমূহ বািতল কিৰব পািৰ আৰু আইনী ি িত পুনৰ
সুিনি ত কিৰব পািৰ।
৫. ১৯৬৭ চনৰ ইউ.এ.িপ.এ. আইনখনৰ ধাৰা ১০(এ)(i)ৰ সেত িমল
থকা স াসবাদী আৰু িবি তকাৰী কাযকলাপ ( িতেৰাধ) আইন, ১৯৮৭ৰ ধাৰা ৩(৫)-ৰ সীিমত ােয়ািগক ৰূপত ব াখ া কিৰআৰু এই
িবধানৰ এেনদেৰ ব াখ া কৰা স ভত এইেটা ল কিৰ য িনিষ
ঘািষত সং াৰ কৱল সদস পদ হেণ কােনা ব ি ক দাষী সাব
নকেৰ, যিদেহ তওঁ িহংসাৰ আ য় নলয় বা মানুহক িহংসা কিৰবৈল
উচটিন িনিদেয় বা িহংসা কিৰবৰ বােব উচটিন িদ ৰাজ ৱা
িবশৃংখলতাৰ সৃি নকেৰ আৰু িনিষ ঘািষত সংগঠনৰ সদস পেদ
সংি কােনা ব ি েক অপৰাধী নসজায়, উ িবধান ব াখ া কিৰ
িব ছিলিচটৰ জেনেৰল তু ষাৰ মহতাই দৃঢ়ভােৱ যুি আগবঢ়ায়
য াসি ক ব ৱ ােবাৰৰ িত ত া ানৰ অভাৱত, িবেশষৈক
ইউ.এ.িপ.এ., ১৯৬৭-ৰ ধাৰা ১০(এ)(i) –ৰ ত, এেনধৰণৰ
সীিমত ােয়ািগক ৰূপৰ ব াখ া কৰাৰ অনুমিত িদয়া হাৱা নাই। আমাৰ
স ুখত এইেটা উপ াপন কৰা হেছ য ৰাণীফ (উপেৰা ) গাচৰত [
িযেটা গাচৰৰ ৰায় পৰৱত সময়ত অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰা ) আৰু ই
দাস বনাম অসম ৰাজ , (২০১১) ৩ এছ.িচ.িচ. ৩৮০ -ত কািশত, অনুসৰণ কৰা হেছ ] এই আদালেত জািমন আেবদন িবেবচনা কিৰ
আিছল আৰু ইউ.এ.িপ.এ. আইনৰ ধাৰা ১০(এ)(i)ৰ সাংিবধািনক
বধতাক ত া ান জেনাৱা হাৱা নািছল।
৫.১ িব চিলিচটৰ জেনেৰেল সু মিণয়াম ামী আৰু অন ান বনাম
ৰাজু (জুেভনাইল জাি চ ব'ডৰ সদস আৰু আন এজনৰ জিৰয়েত)-
গাচৰত, [(২০১৪) ৮ এছ.িচ.িচ. ৩৯০-ত কািশত] কিতয়া
কােনািবধানৰ সীিমত ােয়ািগক ৰূপৰ ব াখ া কৰাৰ মতা ব ৱহাৰ
কিৰব পািৰ সই িবষেয় ব াখ া কৰা হেছ।উ ৰায়দানৰ ৫৯-ৰ পৰা
৬২ নং দফাৰ ওপৰত আ া কাশ কৰা হেছ।যুি দেশাৱাৈহেছ য
যিতয়া ইউ.এ.িপ.এ. আইনৰ ধাৰা ১০(এ)(i)ৰ ভাষা আৰু
পানপ য়া হয়, আৰু ইউ.এ.িপ.এ. আইনখন ণয়ন কৰা উে শ ৰ
লগেত িবিধৰ আৰু আ িৰক অথ িবেবচনা কৰা হয়, আৰু কােনা
সাংিবধািনক ত া ানৰ অভাৱত, এই আদালতৰ উ আইনখনক
সীিমত পিৰসৰৰ েয়ািগক স েক ব াখ া আগবঢ়াব নাৱােৰ।
যুি দেশাৱা হেছ য সাংিবধািনক ত া ানৰ অভাৱত ইউ.এ.িপ.এ.
আইনৰ ১০ নং ধাৰাক সীিমত ােয়ািগক ৰূপত ব াখ া কৰাৰকৰাৰ
কােনা সুেযাগ নািছল।
৬. িব ছিলিচটৰ জেনেৰল তু ষাৰ মহতাই উ াপন কৰা যুি সমূহক
অসম ৰাজ ক িতিনিধ কৰা জ অিধব া িবনয় নভােৰই সমথন
কৰাৰ উপিৰও নভােৰই এইেটাও আঙুিলয়াই িদেয় য ইউ.এ.িপ.এ.ৰ
িবিধৰ অধীনত কােনা সং াৰ সকেলা সদস েক এই সং াক অৈবধ
বুিল ঘাষণা কৰাৰ িবষেয় অৱগত কৰােটা িনি ত কৰাৰ বােব সকেলা
েচ া চেলাৱা হয়।
ইয়াৰ উপিৰও কাৱা হেছ য ১০ নং ধাৰাত ব ৱ ত ভাষােটা
বতমানৰ াপটত অিত উে খেযাগ । ইয়াত উে খ কৰা হেছ য
“যিদ কােনা সং াক ধাৰা ৩-ৰ অধীনত অিধসূচনাৰ জিৰয়েত অৈবধ
ঘাষণা কৰা হয়, সই অিধসূচনা সই ধাৰােটাৰ উপ-ধাৰা (৩)ৰ
অধীনত কাযকৰী হেছ“। যুি দেশাৱা হেছ য উপধাৰা (৩)
অনুসিৰ ধাৰা ৩ৰ অধীনত অিধসূচনা কাযকৰী হাৱাৰ িপছতেহ ধাৰা
৩ৰ ি তীয় অংশ েযাজ হয়।যুি দেশাৱা হেছ য যিদ কােনা ব ি
সং াৰ সদস আিছল, ঘাষণাৰ িপছত আৰু তওঁ সদস হ নাথািকব, তে সই পিৰি িত ১০ নং ধাৰাত নপেৰ। এই ধাৰােটাৰ উে শ হ'ল
কােনা ব ি েয় কৱল অৈবধ বুিল ঘাষণা কৰাৰ িদনাই সংঘৰ সদস
হ'ব নালােগ, ঘাষণা কৰাৰ িপছেতা সদস হ থািকব লািগব।যুি
দেশাৱা হেছ য, গিতেক, িযেকােনা সদস ই বা সং াৰ সদস হ’ব
িবচৰাসকলৰ বােব এইেটা াত য সং ােটাক বআইনী বুিল ঘাষণা
কৰা হেছ। যিদ তথািপও তওঁেলােক ইয়াৰ সদস হাৱাৰ ই া কাশ
কেৰ, তে ই এক আৰু ই াকৃ ত অিভ ায় দশন কেৰ আৰু
ইউ.এ.িপ.এ. আইনৰ ধাৰা ১০ অনুসিৰ, এেন বআইনী সং াৰ সদস
হাৱােটা শাি েযাগ ।
এই যুি ও দেশাৱা হেছ য ইউ.এ.িপ.এ. আইন, ১৯৬৭ৰ ৩৮
নং ধাৰা অনুসিৰ যিদ কােনা ব ি েয় স াসবাদী সংগঠনৰ কাযকলাপ
আ ৱাই িনয়াৰ উে েশ েৰ কােনা স াসবাদী সংগঠনৰ সেত জিড়ত হ
থােক বা ইয়াৰ সেত জিড়ত বুিল দাবী কেৰ, তে তওঁেলােক
স াসবাদী সংগঠনৰ সদস পদ স ক য় অপৰাধ কেৰ। যুি দেশাৱা
হেছ য এটা স াসবাদী সংগঠনৰ বােব কৱল সদস হাৱােটােৱই
যেথ নহয়; ইয়াৰ কাযকলাপক আ ৱাই িনয়াৰ উে েশ েৰও কাম কিৰব
লােগ, িক ১০ নং ধাৰাৰ অধীনত বআইনী সংগঠনৰ ত এেন
নহয়।
যুি দেশাৱা হেছ য ১০ নং ধাৰাৰ অধীনত থকা িবধানসমূহ-
িযেবােৰ কৱল বআইনী সংগঠনৰ সদস পদক শাি দান কেৰ আৰু
৩৮ নং ধাৰাৰ অধীনত থকা িবধানসমূহৰ, িযেবােৰ স াসবাদী
সংগঠনৰ সেত থকা িনি য় সদস পদৰ শাি দান নকেৰ, -মাজত
েভদ আেছ। এইেটা উে খ কৰা হেছ য ইয়াৰ কাৰণেটা হ’ল
ইিতমেধ ৩ নং ধাৰাত উে খ কৰা কেঠাৰতা ১০ নং ধাৰাত সি িব
কৰা হ গেছ, আনহােত ৩ নং ধাৰাত উে খ কৰা কেঠাৰতািখিন ৩৮
নং ধাৰাত সি িব কৰা হাৱা নাই। ৩৮ নং ধাৰােটা এক আেৰািপত
আইনৰ ি য়া, য’ত এটা সং াৰ নাম অনুসূচীত অ ভু কৰােটা যু
হ আেছ।যুি দেশাৱা হেছ য আপুিন স াসবাদী সংগঠন এটাৰ সদস
হ' লও, যিদেহ আপুিন সদস হাৱাৰ সময়ত স াসবাদী সংগঠনেটা
স াসবাদী সংগঠন ঘািষত হাৱা নািছল আৰু আপুিন ইয়াৰ কাম-
কাজত অংশ হণ কৰা নািছল, তেন ত ধাৰা ৩৮-এ আেপানাক
সুেযাগ দান কেৰ ।
কাৱা হেছ য সংযু মুি বািহনী অসম (ULFA)-ক সমেয়
সমেয় বআইনী সংগঠন িহচােপ ঘাষণা কৰা হেছ।
িব ছিলিচটৰ জেনেৰল তু ষাৰ মহতা আৰু অসম ৰাজ ক
িতিনিধ কৰা িব জ অিধব া িবনয় নাভােৰ ৰাণীফ, অৰূপ
ভূ ঞা, ই দাসৰ গাচৰত পূবৰ িস া পুনৰ িবেবচনা কিৰবৈল
আদালতক অনুেৰাধ জনাইেছ। পূবৰ এই িস া সমূেহ ৰায় িদিছল য
িনিষ ঘািষত সংগঠনৰ সদস পদ থকােটােৱ কােনা ব ি ক দাষী
সাব নকেৰ, যিদেহ তওঁ িহংসাত িল নহয়, িহংসাৰ বােব উচটিন
িনিদেয় বা িহংসাৰ জিৰয়েত জনশাি িবি ত কৰাৰ কাম নকেৰ।
অিধব াসকেল যুি আগবঢ়ায় য এেন পূবৰ িস া সমূহক ভাল আইন
বুিল গণ কৰা উিচত নহয় কাৰণ তওঁেলাকৰ মেত ইউ.এ.িপ.এ. আইন, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০(এ)(i)ত এটা িনিদ ব ৱ া আেছ, িযেটাৰ
সাংিবধািনকতাৰ বােব ত া ান জেনাৱা হাৱা নাই। তওঁেলােক এইেটাও
দৃঢ়তােৰ কয় য, এই িবধান িযেয়ই নহওক িকয়, আদালেত
ইউ.এ.িপ.এ. আইন, ১৯৬৭ ণয়নৰ আঁৰৰ সামি ক ল আৰু
উে শ ৰ ওপৰত িভি কিৰ গাচৰেটাৰ পুনৰ মূল ায়ন কিৰব লােগ।
৭) আেবদনকাৰী- িপপলছ ইউিনয়ন ফৰ ডম’ ক ৰাইটছৰ হ
হািজৰ হাৱা িব জ অিধব া স য় পািৰেখ ই দাস
(উপেৰা )- গাচৰত এই আদালতৰ পৰৱত িস া ৰ ওপৰত ব
পিৰমােণ আ া কাশ কিৰেছ । যুি দেশাৱা হেছ য উ িস া ত
ৰাণীফ (উপেৰা ) আৰু অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰা )ৰ গাচৰত এই
আদালতৰ িস া সমূহ মািন চলাৰ িপছত এই আদালেত টাডা আইন, ১৯৮৭ৰ ধাৰা ৩(৫) আৰু ইউএিপএ আইন, ১৯৬৭-ৰ ধাৰা
১০(এ)(i) -ৰ, িযেকইটা ধাৰা সংিবধানৰ ১৪, ১৯ আৰু ২১
অনুে দৰ সেত সাম স পূণ, স ক ব াখ া কিৰেছ । যুি দেশাৱা হেছ
য ই দাসৰ গাচৰত (উপেৰা ) এই আদালেত িনে া ধৰেণ
পযেব ণ কিৰেছ আৰু ৰায় িদেছ:
(ক) িবিধগত িবধানসমূহ পৃথকৈক ব াখ া কিৰব নাৱািৰ, এই
িবধানসমূহক আমাৰ সংিবধােন িনি ত কৰা মৗিলক অিধকাৰেবাৰৰ
সেত সংগিত ৰািখেহ ব াখ া কিৰব লািগব।
(খ) সংিবধানখেনই দশৰ সেবা আইন আৰু কােনা িবিধেয়ই ইয়াক
উলংঘা কিৰব নাৱােৰ। যিদ এেন কােনা িবিধ আেছ, িয িবিধেয়
ইয়াক উলংঘা কৰা যন বাধ হয়, আিম হয় ইয়াক অসাংিবধািনক
বুিল ঘাষণা কিৰব পােৰা, নহয় আিম ইয়াক সাংিবধািনক কিৰ তু িলবৈল
সীিমত ােযািগক ৰূপত ব াখ া কিৰব পােৰা।
(গ) যিদ মৗিলক অিধকাৰ থকা কােনা সংিবধান নাথািকলেহঁেতন, তে অৱেশ ই টাডাৰ ধাৰা ৩(৫) বা বআইনী কায কলাপ
( িতেৰাধ) আইনৰ ধাৰা ১০-ক এটা সাধাৰণ আৰু আ িৰক অথ
িদব পৰা গ’লেহেতন। িক িযেহতু আমাৰ দশত গণত আৰু মৗিলক
অিধকাৰৰ ব ৱ া কৰা সংিবধান আেছ, গিতেক আিম এই িবিধগত
িবধানসমূহক এেন অথ িদব নাৱােৰা, িযেয় এই িবধানসমূহক
অসাংিবধািনক কিৰ তু িলব।
৭.১ দেশাৱা হেছ য ই দাসৰ গাচৰত (উপেৰা ) এই আদালেত
সংিবধানৰ সেত সংগিত ৰািখবৈল টাডা আৰু ইউএিপএৰ াসংিগক
িবধানসমূহ ব াখ া কিৰেছ।
৭.২ আৰু দেশাৱা হেছ য সংিবধানৰ সেত সাম স পূণ কিৰ তু িলবৈল এই
আদালেত কইবাবােৰা িবধানসমূহ ব াখ া কিৰেছ আৰু আনিক
িবধানসমূহ অসাংিবধািনকতাৰ পৰা ৰ া কিৰবৈল সীিমত ােয়ািগক
ৰূপত ব াখ া কিৰেছ।দেশাৱা হেছ য িপপলছ ইউিনয়ন ফৰ িচিভল
িলবা জ বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া, (২০০৪) ৯ এছিচিচ ৫৮০ (দফা
৪৮ আৰু ৪৯)ৰ গাচৰত এই আদালেত িবিধখনক অসাংিবধািনকতাৰ
পৰা ৰ া কিৰবৈল “অপৰাধ ৱনতা” ব াখ া কিৰেছ।
৭.৩ দেশাৱা হেছ য জৰাট ৰাজ বনাম শ ামলাল মাহনলাল চাি , ১৯৬৫ (২)এছিচআৰ ৪৫৭ গাচৰত এই আদালেত ফৗ.কা.আ.ৰধাৰা ৯৪
ব াখ া কিৰিছল অিভযু ব ি সকলক ইয়াৰ পিৰসৰৰ পৰা আতৰত
ৰািখবৈল।দেশাৱা হেছ য শ ামলাল মাহনলাল চাি (উপেৰা ) উ
ন ায়ালয়ৰ িস া ৰ িবৰূে এ িবেশষ অনুমিত আেবদন আিছল আৰু
ভাৰতযু ৰাজ সই গাচৰত প নািছল।
৭.৪ স য় পািৰখ, িব জ অিধব াই (১৯৮৩) ১এছিছিছ ১৪৭
(দফা ২৫)ত কািশতস ীৱ কক মনুেফকচািৰং কা ানী বনাম
মছাছ ভাৰত িকং কাল িলিমেটড গাচৰতএই আদালতৰ িস া ৰ
ওপৰত িনভৰ কিৰ ভাৰত যু ৰাজ ৰ হ দশাইেছ য ভাৰত যু ৰাজ ৰ
নািন নােলাৱাৈক এই আদালেত ইউএিপএ আইন, ১৯৬৭ৰ ধাৰা
১০(ক)(i) অথবা এিডএআইন, ১৯৮৭ৰ ধাৰা ৩(৫)কসীিমত
ােয়ািগক ৰূপত ব াখ া কিৰব নালািগিছলআৰু/বা কিৰব পৰা
নািছল।দেশাৱা হেছ য উ িস া ত এই আদালেত মত পাষন কেৰ
য “ কােনােৱ সংসদৰ হ মাত মািতব নাৱােৰ আৰু সংসদ কিতয়াও
আদালতৰ ওপৰত নহয়।” ইয়াৰ উপিৰও মত পাষণ কেৰ “সংসেদ িয
ক’ব িবচািৰেছ সয়া কাৱাৰ িপছত সংসেদ িয ক’ব িবচািৰিছল সয়া
কৱল আদালেতেহ ক’ব পােৰ, আন কােনােৱই নাৱােৰ।” ইয়াৰ
উপিৰও মত পাষন কৰা হয় “এবাৰ কােনা িবিধ সংসদ ভৱনৰ পৰা
ওলাই গ’ ল আদালত হেছ একমা স ক ক িয সংসদক ব াখ া
কিৰব পােৰ আৰু আদালেত িবিধৰ ভাষা আৰু অন ান েয়াজনীয়িদশ
সমূহৰ সং ত এেন কাম কিৰব।” দেশাৱা হেছ য ইউএিপএ আইনৰ
ধাৰা ১০(ক)(i)আৰু এিডএ আইনৰ ধাৰা ৩(৫) সীিমত ােয়ািগক
ৰূপত ব াখ া কেৰােত এই আদালেত সংিবধানৰ ১৪, ১৯ আৰু ২১ নং
অনুে দৰ আেলাকত িবিধগত িবধানসমূহৰ ব াখ া কিৰেছ।দেশাৱা হেছ
য াসংিগকৰায়ত স কভােব মত পাষন কৰা হেছ য “িনিষ
সংগঠনৰ কৱল সদস পেদ কােনা ব ি ক অপৰাধী কিৰ তু িলব
নাৱািৰব যিদেহ তওঁ িহংসাৰ আ য় লাৱা নাই বা মানুহক িহংসাৰ
িত উচটিন িনিদেয় বা িহংসাৰ বােব উচটিন িদ ৰাজ ৱা িবশৃংখলতাৰ
সৃি নকেৰ।”
৭.৫ এিতয়া িযমানদূৰৈলেক তু ষাৰ মহতা, িব ছিলিচটৰ জেনেৰেল
দশাইেছ য ৰানীফ (উপেৰা ) আৰু অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰা )ৰ িস া
লওঁেত এই আদালেত আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ ৰায়দানৰ ওপৰত
িনভৰ কৰা উিচত নািছল, স য় পািৰখ, িব জ অিধব াই
দশাইেছ য য়া িসংঘল বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া, (২০১৫) ৫
এছিচিচ ১ গাচৰত এই আদালেত ৰায় িদেছ য ভাৰতত আইনী ি িত
বেলগ নহয়।েতওঁ য়া িসংঘল (উপেৰা ) গাচৰত ৪১ নং দফাত
কৰা পযেব ণৰ ওপৰত িনভৰ কিৰেছ।
৭.৬ দেশাৱা হেছ য অনুে দ ১৯(২)ৰ অধীনত থকা িনেষধা াসমূহ
স ূণ বুিল একমত হ শহতীয়াৈক কৗশল িকেশাৰ বনাম উ ৰ েদশ
ৰাজ আৰু অন ান , ২০২৩ এছিচিচ অনলাইন এছিচ ৬ গাচৰত য়া
িসংঘাল (উপেৰা ) গাচৰত এই আদালতৰ িস া কসংিবধান
িবচাৰপীঠৰ এজন মাননীয় ন ায়াধীেশ িবেবচনা কিৰছ আৰু তাৰ ওপৰত
িনভৰ কিৰেছ।
৭.৭ আেবদনকাৰীৰ হ হািজৰ হাৱা িব জ অিধব া স য় পািৰেখ
আৰু দশাইেছ য য়া িসংঘল (উপেৰা ) হেছ ভাৰতীয় নিজৰৰ এক
অখ ৰখাৰ িশখৰ যত উে খ কৰা হেছ য ভাষণ বা সংঘক বাধা
বা শাি দান কিৰব পািৰ যিদেহ, ভাষণ বা সংঘই ‘ৰাজ ৱা শাি শৃংখলা’, ‘ভাৰতৰ সাবেভৗম
আৰু অখ তা’, ‘ৰা ৰ িনৰাপ া’, বা ১৯ নং অনুে দৰ অধীনত
িনেষধা াৰ আন কােনা এটা িভি ত িবি ত কৰাৰ ‘উে শ ’ বা
‘ ৱণতা’ আেছ; আৰু
ভাষণ বা সংঘ আৰু ‘ৰাজ ৱা শাি শৃংখলা’, ‘ভাৰতৰ
সাবেভৗম আৰু অখ তা’ বা ‘ৰা ৰ িনৰাপ া’ৰ ওপৰত
‘উে শ পূণ’ বা স াৱ ভাৱৰ মাজত স ক ওচৰা-ওচৰীআৰু
ইয়াৰ স কৰ শৃংখলত সংেযাগ “দূৰগামী, কা িনক বা
সমস াজনক বা অিত দূৈৰৰ নহয়।”
৭.৮ পািৰখ, িব জ অিধব াই িনহােৰ ু দ মজুমদাৰ বনাম দ া
িকং এে ৰৰ ১৯৪২ এফ.িচ.আৰ. ৩৮ গাচৰত ফডােৰল আদালেত কৰা
মতামতৰ ওপৰত িনভৰ কিৰেছ য “অিভেযাগ কৰা কায বা
কথােবােৰ হয় িবশৃংখলতাৰ বােব উচটিন িদব লািগব নহয় এেনধৰণৰ
হ’ব লািগব যােত যুি বাদী মানুহক স কিৰব পােৰ য তওঁেলাকৰ
উে শ বা ৱণতা সইেটােৱই।” দেশাৱা হেছ য উ িস া েটা
কদাৰ নাথ বনাম িবহাৰ ৰাজ , এআইআৰ ১৯৬২ এছিচ ৯৫৫
গাচৰত এই আদালেত হণ কিৰেছ।েতওঁ কদাৰ নাথৰ
(উপেৰা ) গাচৰৰ ৰায়ৰ ২৬ নং দফাত কৰা পযেব ণৰ ওপৰত
িনভৰ কিৰেছ।
৭.৯ ইয়াৰ উপিৰও দেশাৱা হেছ য িবহাৰ ৰাজ বনাম শলাবালা দৱী, এ
আই আৰ ১৯৫২ এছ িচ ৩২৯ গাচৰত এই আদালেত দৃঢ়তােৰ কেছ য
আইনসমূহ অনুে দ ১৯(২)ৰ অধীনতথকাবাক াধীনতাক বাধা িদয়া
িশতানসমূহ অধীনত থকােটা যেথ নহয়, িক ইয়াৰ সেত ঘিন
সংেযােগা থািকব লািগব। পাটনা উ ন ায়ালেয় ল কিৰিছল য
িযখন প াে টৰ ক ীয় িবষয়ব আিছল “ৰ া িব ৱ অনা আৰু
বতমানৰ ব ৱ া স ূণৰূেপ সলিন কৰা”, “শ বা িচন বা দৃশ মান
উপ াপন িযেয় উচটিন িদেয়বা উৎসািহত কেৰবাহত া বািহংসাৰ সেত
জিড়ত িযেকােনা িচনা কৰণেযাগ অপৰাধ সংঘ ত কিৰবৈল উচটিন
িদেয় বা উৎসািহত কৰাৰ ৱণতা থােক” ল ৰ লগত সংঘাত
কেৰ।দেশাৱা হেছ এই আদালেত অৱেশ এই মত পাষন কিৰেছ য
প াে টত ব ৱ ত ধৰণৰ অলংকািৰকতাক ন ায ভােৱ িনিষ কিৰবৈল
হ’ ল ৰা ই/চৰকােৰ িত া কিৰব লািগব য ইয়াক উে িজত গাট বা
এেন অন ান ব িত মী পিৰি িতৰ িত উে শ কৰা হেছ।
৭.১০ স য় পািৰখ, িব জ অিধব াইএছ ৰঙাৰাজন বনাম িপ
জগজীৱন ৰাম আৰু অন ান (১৯৮৯) ২ এছিচিচ ৫৭৪, গাচৰৰৰায়ৰ
৪৫ নং অনুে দত কৰা পযেব ণৰ ওপৰত দৃঢ়তােৰ িনভৰ কিৰেছ, যাক তলত উে খ কৰা হেছঃ
“৪৫. .... বাক াধীনতাৰ াথ আৰু িবেশষ াথৰ মাজত
সঁচাৈকেয় সংগিত থািকব লািগব। িক আিম কৱল াথ দুটাৰ
ভাৰসাম ৰ া কিৰব নাৱােৰা যন ইহঁতৰ ৰু সমান।আমাৰ
বাক াধীনতাৰ দায়ব তাই িবচােৰ য াধীনতাক অনুমিত িদ
সৃি হাৱা পিৰি িতসমূহ হঁচা েয়াগ নকৰাৈলেক আৰু স দায়ৰ
াথ িবপ নােহাৱাৈলেক ইয়াক দমন কিৰব নাৱািৰ। সা াৱ
িবপদ অনুমািনক বা দূৈৰৰ হ’ব নালােগ। ইয়াৰ অিভব ি েটাৰ
সেত ঘিন আৰু ত স ক থািকব লািগব। মত কাশ
জন াথৰ বােব অ িনিহতভােৱ িবপদজনক হ’ব লািগব। অথাৎ
অিভব ি েটা িবচৰাি য়ােটাৰ সেত “বাৰুদৰ নলতিফিৰ ”ৰ
সমতু ল ৰ অিবে দ ভােৱ থািকব লািগব।
৭.১১ আৰু দেশাৱা হেছ য অ. ক. ঘাষ বনাম ই.এ . জােচফ, এআইআৰ ১৯৬৩ ৮১২, গাছৰত এই আদালেত ১৯ নং
অনুে দৰ দফা (৪)ত ‘ৰাজ ৱা ব ৱ া’ শ েটাৰ পিৰসৰ
িবেবচনা কিৰিছল, িযেয় সংগঠনৰ াধীনতাৰ অিধকাৰৰ ওপৰত
যুি সংগত বাধা আেৰাপ কৰাৰ অনুমিত িদেয়। দেশাৱা হেছ য
এই আদালেত মত পাষণকিৰিছল য “‘ৰাজ ৱা শৃংখলা’ শ েটা
আনিক দফা (২) তা দখা যায়, িযেয় অন ান িবষয়ৰ লগেত
ৰা আৰু ৰাজ ৱা শৃংখলাৰ িনৰাপ াক বুজায়। (২) আৰু (৪)
দুেয়াটা দফােত উ শ েবাৰৰ অথ এেক হ’ব লািগব।”ইয়াৰ
উপিৰও মত পাষণ কৰা হিছল য “.......এটা িনেষধা াক
ৰাজ ৱা ব ৱ াৰ াথত বুিল ক’ব পািৰ যিদেহ িনেষধা া আৰু
ৰাজ ৱা ব ৱ াৰ মাজৰ সংেযাগ ঘিন আৰু ত হয়।
িনেষধা া আৰু ৰাজ ৱা শৃংখলাৰ মাজত পেৰা বা দূৈৰৰ বা
অবা ৱ সংেযাগ “ৰাজ ৱা শৃংখলাৰ াথত” এই অিভব ি ৰ
পিৰসৰৰ িভতৰত নপিৰব।
৭.১২ ইয়াৰ উপিৰও দেশাৱা হেছ য বলৱ িসং বনাম প াৱ ৰাজ , (১৯৯৫) ৩ এছিচিচ ২১৪ গাচৰত এই আদালেত িথৰাংকেৰ য কৱল
য’ত িলিখত বা কিথত শ ই ৰাজ ৱা িবশৃংখলতাৰ সৃি কৰাৰ ৱণতা
বা উে শ থােক বা আইন-শৃংখলাৰ িবিঘিন বা জনসাধাৰণৰ শাি
ভািৱত কেৰ, এেন কাযকলাপ ৰাধ কিৰবৈল আইেন হ ে প কৰােটা
েয়াজন।দেশাৱা হেছ য ইয়াৰ উপিৰওমত পাষণ কৰা হেছ য
িবশৃংখলতা সৃি কৰা বা মানুহক িহংসাৰ বােব উচটিন িদয়াৰ
উে শ েটােৱই হেছ ভাঃদঃিবঃ ৰ ধাৰা ১৫৩-এ অপিৰহায উপাদান আৰু
ইয়াত সফল হবৈল হেল অিভেযাগকাৰী প ই অপৰাধ কৰাৰ
মানিসকতাৰ অি মান কিৰব লািগব।
৭.১৩ ইয়াৰ উপিৰও দেশাৱা হেছ য কতাৰ িসং বনাম প াৱ ৰাজ , (১৯৯৪) ৩ এছিচিচ ৫৬৯ গাচৰত এই আদালেত তলত িদয়া ধৰেণ মত
পাষণ কিৰিছলঃ i) অপৰাধ কৰাৰ মানিসকতা অপৰাধৰ এক অপিৰহায উপাদান; ii) অ িবধােন িনৰীহ ব ি ক অিভযু কিৰব পােৰ; আৰু iii) অপৰাধ কৰাৰ মানিসকতা এিডএৰ ধাৰা ২(i)(এ) ত পিঢ়ব
লািগব।
দেশাৱা হেছ য কতাৰ িসং (উপেৰা )ৰ যুি ইউএিপএ
আইন,১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ েতা েযাজ হ’ব।
ইয়াতদেশাৱা হেছ য কৃ তেত সংিবধান সভাৰ িবতকেতা ড°
িব.আৰ. আে দকােৰ সই কথা তলত িদয়া ধৰেণ কিৰ িদেছঃ
“...আেমিৰকাত মৗিলক অিধকাৰ চৰম বুিল কাৱােটা ভু ল।
আেমিৰকাৰ সংিবধান আৰু খচৰা সংিবধানৰ অধীনত থকা
ি িতৰ মাজৰ পাথক হেছ আকাৰৰ,িবষয়ব ৰ নহয়।
আেমিৰকাত মৗিলক অিধকাৰ য চৰম অিধকাৰ নহয় সয়া
িবতকৰ বািহৰত। খচৰা সংিবধানত উে খ কৰা মৗিলক
অিধকাৰৰ িতেটা ব িত মৰ সমথনত আেমিৰকাৰ উ তম
ন ায়ালয়ৰ অ তঃ এটা ৰায়ৰ উে খ কিৰব পািৰ।
খচৰা সংিবধােন িয কিৰেছ সয়া হ’ল য মৗিলক অিধকাৰসমূহ
চৰম ধৰেণ ণয়ন কৰাৰ পিৰৱেত আৰু আমাৰ উ তম
ন ায়ালেয় আৰ ী মতাৰ মতবাদ উ াৱন কিৰ সংসদক উ াৰ
কিৰবৈল অহাৰ ওপৰত িনভৰ কৰাৰ পিৰৱেত, ই ৰা ক মৗিলক
অিধকাৰসমূহৰ ওপৰত সীমাব তা আেৰাপ কিৰবৈল পানপ য়াৈক
অনুমিত িদেয়। সঁচাৈকেয় ফলাফলৰ কােনা পাথক নাই। এজেন
ত ভােৱ িয কেৰ আনজেন পেৰা ভােৱ সয়াই কেৰ। দুেয়াটা
েত মৗিলক অিধকাৰ চৰম নহয়।”
৭.১৪ দেশাৱা হেছেয ভাৰতযু ৰাজ ৰ হ ছিলিচটৰ জেনেৰেল আগবেঢ়াৱা
যুি সমূহৰ বিছভােগই আেমিৰকাৰ গাচৰৰ অ েযাজ তাৰ ওপৰত আৰু
ইয়াত আেমিৰকাৰ গাচৰত িবকিশত হাৱা নীিতৰ েযাজ তা আৰু
ভাৰতৰ উ তম আদালেত ইয়াক হণ কৰাৰ িবষয়েটাক িন াদন
নকেৰ।
৮) ইয়াৰ উপিৰও দেশাৱা হেছ য অন থা ইউএিপএ আইনৰ ধাৰা
১০(ক)(i) আৰু এিডএ আইনৰ ধাৰা ৩(৫)ৰ িবধানসমূহ অ
আৰু অিত বহল আৰু ইয়াৰ ভাৱ নিতবাচক আৰু সেয়েহ এই
আদালেত পূবেত উে খ কৰা িতিনটা িস া ত ভাৰতৰ সংিবধানৰ ১৪, ১৯ আৰু ২১ নং অনুে দৰ সেত িমল ৰািখবৈল উ িবধানসমূহ অৈবধ
বুিল মত পাষণ কিৰিছল।
৮.১ িব জ অিধব া স য় পািৰেখ আৰু দশাইেছ য তাৱাহা ফছল
বনাম ভাৰত যু ৰাজ , ২০২১ এছিচিচ অনলাইন এছিচ ১০০০
গাচৰত এই আদালেত শহতীয়াৈক িদয়া িস া ত এই আদালেত ৰায়দান
কিৰেছ য “ কৱল স াসবাদী সংগঠন সেত সংেযােগ ধাৰা ৩৮ েয়াগ
কিৰবৈল যেথ নহয় আৰু এটা স াসবাদী সংগঠনক িদয়া সমথেন ধাৰা
৩৯ েয়াগ কিৰবৈল যেথ নহয়।” আৰু দেশাৱা হেছ য ইয়াৰ
উপিৰও ৰায়দান কিৰিছল য “সংগঠন আৰু সমথন এটা স াসবাদী
সংগঠনৰ কাযকলাপক আ ৱাই িনয়াৰ উে েশ েৰ হ’ব লািগব।”
৮.২ ইয়াৰ উপিৰও দেশাৱা হেছ য অনুে দ ১৯(২)ৰ অধীনত বাধা
থািকব পােৰ যিদও সই েতা িনেষধা াসমূহ যুি সংগত হ’ব লােগ
আৰু যুি সংগততা বা সমানুপািতকতাৰ পৰী াত উি ণ হব লািগব।
ওপৰৰ যু্ি সমূহ দশাই আৰু পূবেত উে খ কৰা িস া সমূহৰ
ওপৰত িনভৰ কিৰ, সই অনুসিৰ সংগ সমূহৰ উ ৰ িদবৈল আৰু
ৰানীফ(উপেৰা ),অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰা ) আৰু ই দাস
(উপেৰা ) গাচৰত এই আদালেত লাৱা মতামতক িবি ত নকিৰবৈল
াথনা কৰা হেছ।
৯) আেবদনকাৰী/হ ে পকাৰীৰ হ হািজৰ হাৱা িব জ অিধব া
তু ষাৰ মহতাইদেশাৱা যুি সমূহৰ িত সঁহািৰ জনাই িব ছিলিচটৰ
জেনেৰল স য় পািৰেখদশাইেছ য যুি যু তা আৰু সমানুপািতকতাৰ
ওপৰত িযমানদূৰৈলেক িব জ অিধব া স য় পািৰেখ যুি
দশাইেছ,সংগঠনক িনিষ সং া িহচােপ ঘাষণা কৰাৰ পূেব িবশদ
িবেৰাধী ন ািয়ক ি য়া ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ৩ আৰু ৪ৰ অধীনত
হণ কৰােটা েয়াজনীয়।দেশাৱা হেছ য িবেৰাধী ন ািয়ক ি য়া
িবধানসমূহ ন ায়সংগত, ন ায আৰু যুি সংগত হাৱােটা িনি ত কেৰ।
৯.১ অপৰাধ কৰাৰ ই াৰ উপাদানৰ ওপৰত িব জ অিধব া
পািৰেখিযমানদূৰৈলেক যুি দশাইেছ আৰু ফৗজদাৰী আইনত অপৰাধ
কৰাৰ ই াক অপৰাধৰ এক অপিৰহায উপাদান িহচােপ ধৰা ৰায়দানৰ
ওপৰত িনভৰ কিৰেছ, এিতয়ািব ছিলিচটৰ জেনেৰেল
মহতাইদশাইেছ য অপৰাধ কৰাৰ েটা িতেটা গাচৰৰ তথ আৰু
পিৰি িতৰ ওপৰত িনভৰ কিৰব পােৰ আৰু িবচাৰৰ সময়ত িবেবচনা
কিৰব লািগব। দেশাৱা হেছ য ৰানীফ(উপেৰা ),অৰূপ ভূ ঞা
(উপেৰা ) আৰু ই দাস (উপেৰা ) গাচৰৰ ৰায়দানসমূহ
আৰুআেমিৰকাৰ িযেবাৰ ৰায়দানৰ ওপৰত িনভৰ কৰা হেছ সইেবাৰ
অপৰাধ কৰাৰ ই া ধাৰণােটাৰ সমাধান িনিদেয়।
৯.২ এিতয়া িযমানদূৰৈলেক কদাৰ নাথ িসং (উপেৰা ),বলৱ িসং
(উপেৰা ) আৰু িবদাল (উপেৰা )ৰ গাচৰত ভাঃদঃিবঃ স ক য়
িস া আৰু িবেশষভােৱ এই আদালতৰ িস া ৰ ওপৰত িনভৰ কৰা
হেছ, দািখল কৰা হেছ ভাঃদঃিবঃঅধীনত অপৰাধসমূহ ত অপৰাধ
আৰু ইউএিপএ আৰু এিডএৰ অধীনত িনিষ সং াৰ সদস পদৰ
অপৰাধতৈক ব বহল পিৰসৰৰ অপৰাধত েযাজ ।দেশাৱা হেছ য
ইউএিপএৰ অধীনত কােনা সং াক িনিষ কৰােটা িবশদ িবেৰাধী
ন ািয়ক ি য়াৰ িপছত হয় যাক বহল চাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত
এেন িনিষ সং াৰ সহজাতভােৱ আইনী কৃ িতৰ স ভত যুি যু তা, সীিমত েয়াগ আৰু তথ ৰ উপল তা িনি ত কৰা হয়। দেশাৱা হেছ
য ভাঃদঃিবঃৰ অপৰাধতেসয়া নাথােকআৰু তেন িযেকােনা অপৰাধৰ
তদ কৰা িযেকােনা আৰ ী িবষয়াই েয়াগ কিৰব পােৰ আৰু তাত
কােনা িনিষ সং াৰ উপি িত বা এেন সংগঠন িনিষ কৰাৰ পূবৰ
প িত নাথােক।দেশাৱা হেছ য সেয়েহ ইউএিপএ আৰু ভাঃদঃিবঃৰ
অপৰাধৰ মাজত যেথ পাথক আেছ। দেশাৱা এই সং ত সংসেদ
িনজৰ বুি ম ােৰ আৰু ভাৰতৰ সাবেভৗম ৰ িত ল ৰািখ ইউএিপএ
ণয়ন কৰােটা উপযু বুিল িবেবচনা কিৰেছ আৰু ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ
অধীনত িবধান আিনেছ য এটা িনিষ সংগঠন কৱল সদস
হাৱােটাৱই এটা অপৰাধ।
৯.৩ এিতয়া িযমানদূৰৈলেক ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ অ তা আৰু অপব ৱহাৰৰ
স াৱনাৰ ওপৰত িব জ অিধব া পািৰখযুি দািঙ ধিৰেছ, দেশাৱা হেছ য এই আদালেত কবাটাও িস া ত মত পাষণ কিৰেছ
অ তা আৰু অপব ৱহাৰৰ স াৱনাই অসাংিবধািনকতাৰ সীিমত
েয়ািগক ব াখ াৰিভি হ’ব নাৱােৰ। দেশাৱা হেছ য কােনা িবধানৰ
সাংিবধািনকতা িবেবচনা কৰাৰ সময়ত আইনৰ অপব ৱহাৰৰ স াৱনা
াসংিগক িবেবচনা নহ’ব।
কদাৰ নাথ িসং বনাম িবহাৰ ৰাজ , এআইআৰ১৯৬২
এছিচ৯৫৫, কসভান ভাৰতী বনাম কৰালা ৰাজ , (১৯৭৩) ৪
এছিচিচ ২২৫; .এন. িশ া িবভাগৰ ম ালিয়ক আৰু সাধাৰণ
অধীন সৱা সং া বনাম তািমলনাডু ৰাজ , (১৯৮০)৩ এছিচিচ ৯৭
আৰু মাফতলাল ই াি েয়ল িলিমেটড বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া, (১৯৯৭) ৫ এছিচিচ ৫৩৬, গাচৰত এই আদালতৰ িস া ৰ ওপৰত
িনভৰ কৰা হেছ।উ িস া সমূহত এইেটা িথৰাং কৰা হেছ য কৱল
মতাৰ অপব ৱহাৰ কিতয়াবা হ'ব পােৰ বুিলেয়ই ই মতাৰ অি
অ ীকাৰ কৰাৰ কােনা িভি নহয়।
৯.৪ এিতয়া িযমানদূৰৈলেক তাৱাহা ফছল বনাম ভাৰত যু ৰাজ , (২০২১)
এছিচিচ অনলাইন এছিচ ১০০০ৰ িস া ৰ ওপৰত িব জ
অিধব া পৰীখ িনভৰ কিৰেছ,িব চিলিচটৰ জেনেৰল
মহতাইতী ভােৱ দশাইেছইউএিপএ, ১৯৬৭আইনৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ
অধীনত অপৰাধ িবেবচনা কৰাৰ সময়ত উ িস া েটা েযাজ নহ'ব।
দেশাৱা হেছ য সই ৰায়দানত এই আদালেত ইউএিপএ, ১৯৬৭ ধাৰা
৩৮ৰ অধীনত অপৰাধসমূহিবেবচনা কিৰিছল আৰু সদস পদ স ক য়
িবধানসমূহিবেবচনা কৰা নািছল। িনিষ সং াৰ সদস পদক
অপৰাধমূলককৰণ স ক য় িবধানসমূহৰ তু লনাত ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ
ধাৰা৩৮ আৰু ৩৯ৰপিৰসৰ স ূণ বেলগ।দেশাৱা হেছ য সেয়েহ
িবিভ িবধান/অপৰাধ িবেবচনা কৰাৰ সময়ত কৰা িযেকােনা পযেব ণ
ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০(ক)(i) িবেবচনা কৰাৰ সময়ত
কেঠাৰভােৱ েযাজ নহ’বও পােৰ।
ওপৰৰ যুি সমূহদশাই ঘাষণা কিৰবৈল াথনা কিৰেছ য এই
আদালেত ৰানীফ (উপেৰা ), অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰা ) আৰু ই দাস
(উপেৰা ) গাছৰত কৰা পযেব ণসমূহ কৱল িনিষ সংগঠনৰ
সদস পদ বুিলেয় সংগঠেন কােনা ব ি ক দাষী সাব নকেৰ যিদেহ
তওঁ িহংসাৰ আ য় নলয় বা মানুহক িহংসাৰ বােব উচটিন িনিদেয় বা
িহংসাৰ বােব উচটিন িদ ৰাজ ৱা িবশৃংখলতাৰ সৃি নকেৰবুিল কৰা
মতামত ভাল আইন নহয়।
১০) ভাৰতযু ৰাজ ৰ হ হািজৰ হাৱা িব ছিলিচটৰ জেনেৰল তু ষাৰ
মহতা, অসম ৰাজ ৰ হ হািজৰ হাৱা িব জ অিধব া িবনয়
নভােৰ আৰু আপীলকাৰী/হ ে পকাৰীৰ হ হািজৰ হাৱা িব জ
অিধব া স য় পািৰখক না হ’ল।
১০.১ আৰ িণেত মন কিৰবলগীয়া য অৰূপ ভূ ঞা বনাম অসম ৰাজ , (২০১৫) ১২ এছিচিচ ৭০২ গাচৰত এই আদালেত দান কৰা ৰায়
অনুসিৰ সংগ বৃহ ৰ িবচাৰপীঠৰ স ুখত লাৱা হেছ। বৃহ ৰ
িবচাৰপীঠৰ এই সংগ ভাৰত যু ৰাজ আৰু অসম ৰাজ ৰ হ এই
আদালেত ৰানীফ (উপেৰা ) আৰু অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰা ) গাচৰত
লাৱা িস া েয িনিষ সং াৰ সদস পেদ কােনা ব ি ক অপৰাধী/ দাষী
কিৰ তু িলব নাৱােৰ যিদেহ তওঁ িহংসাৰ আ য় নলয় বা মানুহক
িহংসাৰ বােব উচটিন িনিদেয় বা িহংসাৰ বােব উচটিন িদ ৰাজ ৱা
িবশৃংখলতাৰ সৃি নকেৰআৰু সইবােবধাৰা ১০(ক)(i)ক সীিমত
ােয়ািগক পিৰসৰত ব াখ া কিৰ লাৱা িস া ৰ তাৰ ওপৰত সে হ
কিৰ কৰা অনুেৰাধৰ ওপৰত িভি কিৰ এই সংগ লাৱা হেছ।
১০.২ গিতেক বতমানৰ সংগতএই আদালেত ৰানীফ (উপেৰা ), অৰূপ ভূ ঞা
(উপেৰা ) আৰু ই দাস িসং (উপেৰা ) গাছৰত এই আদালতৰ
িস া সমূহৰ তা ওপৰৰ দেৰ িবেবচনা কিৰব লািগব।
১০.৩ ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০ত তলত িদয়া িবধান আেছ:
“ বআইনী কায কলাপ ( িতেৰাধ) আইন, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০
১[১০. অৈবধ সংঘৰ সদস হাৱাৰ শাি ইত ািদ —য'ত কােনা সং াক
ধাৰা ৩ৰ অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাৰ াৰা অৈবধ ঘাষণা কৰা
হয় িযেটা সই ধাৰােটাৰ উপ-ধাৰা (৩)ৰ অধীনত কাযকৰী হেছ,—
(ক) এজন ব ি , িয—
(i) এেন সংঘৰ সদস হয় বা সদস হ আেছ; অথবা
(ii) এেন সংঘৰ সভাত অংশ হণ কেৰ; অথবা
(iii) এেন সংঘৰ উে েশ কােনা অৱদান আগবঢ়ায়, বা হণ কেৰ বা
িবচােৰ; অথবা
(iv) িযেকােনা ধৰেণ এেন সংঘৰ কায কলাপত সহায় কেৰ, দুবছৰৈলেক
কাৰাদ িবহা হ’ব, আৰু জিৰমনােৰওদি ত কৰা হ’ব; আৰু
(খ) এজন ব ি , িয এেন সংঘৰ সদস হয় বা সদস হ আেছ, বা াই
এেন সংঘৰ উে শ মূহক কােনা ধৰেণ সহায় কৰা বা চাৰ কৰা কাম
কেৰ আৰু িযেকােনা েত তওঁৰ হাতত কােনা অনু াপ িবহীন
আে য়া , গালাবাৰুদ, িবে াৰক বা অন ান গণ ংস কিৰব পৰা য
বা পদাথ থােক আৰু এেন কানা কায সংঘ ত কেৰ যাৰ ফলত
মানুেহ জীৱন হৰুৱায় বা ৰুতৰভােৱ আঘাত া হয় বা কােনা
স ি ৰ যেথ িতসাধন হয়,—
(i) আৰু যিদ এেন কায ৰ ফলত কােনা ব ি ৰ মৃতু হয়, তে
মৃতু দ বা আজীৱন কাৰাদ ৰ দি ত কৰা হ’ব, আৰু
জিৰমনােৰও দি ত কৰাহ’ব;
(ii) আন িযেকােনা ত, পাঁচ বছৰৰ কম নহয় িক আজীৱনৈলেক
কাৰাদ হ’ব পােৰ, আৰু জিৰমনাও হ’ব।]”
১০.৪ ৰানীফ(উপেৰা ) গাচৰত এই আদালতৰ িস া পিঢ় দখা যায় আৰু
িবতক কিৰব নাৱািৰ য উ গাছৰেটাত এই আদালেত জািমন
আেবদন িবেবচনা কিৰিছল। ধাৰা ১০ৰ সাংিবধািনক বধতাক অিধক
িবেশষৈক ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ক এই আদালতৰ
স ুখত ত া ান জেনাৱা হাৱা নািছল। এইেটাও মন কিৰবলগীয়া য
ভাৰত যু ৰাজ ও কােনা প নািছল আৰু/বা ৰানীফ(উপেৰা )
গাচৰত িস া লাৱাৰ সময়ত ভাৰত যু ৰাজ ৰ নািনও লাৱা হাৱা
নািছল।তথািপও এই আদালেত জািমন আেবদনত িস া লাৱাৰ সময়ত
িকছুমান পযেব ণ কিৰেছ য কৱল িনিষ সং াৰ সদস পেদ কােনা
ব ি ক অপৰাধী কিৰ তু িলব নাৱােৰ আৰু/বা িনিষ সং াৰ কৱল
সদস পেদঅপৰাধ হ’ব নাৱােৰ। ৰানীফ(উপেৰা )ৰে ত এই আদালেত
আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া সমূহৰ ওপৰত ব পিৰমােণ িনভৰ
কিৰেছ আৰু অনুসৰণ কিৰেছ িযেবােৰ আেমিৰকাৰ আইন আৰু/বা
আেমিৰকাত চিলত আইনসমূহৰ াসংিগক িবধানসমূহৰ সেত জিড়ত
আিছল।যিদ ৰানীফ (উপেৰা ) গাচৰৰ সম ৰায়েটা দখা যায়, তে
লছ বনাম আেমিৰকা[৬এলআডী২ডী ৭৮২];এলফে বনাম
ৰােছল [১৬এলআডী২ডী৩২১] আৰু যু য়া ফিচ িবেৰাধী শৰণাথ
সিমিত বনাম মক াথ, [৯৫এলঅডী৮১৭], গাচৰত আেমিৰকাৰ
উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া অনুসৰণ কৰাৰ বািহেৰইউএিপএৰ ধাৰা
১০(ক)(i)ৰ সাংিবধািনক বধতাৰ ওপৰত আৰু কােনা আেলাচনা নাই
য'ত (উ ধাৰাত) িবেশষভােৱ উে খ আেছ য যিদ কােনা ব ি
িনিষ সং াৰ সদস আিছল আৰু হ আেছ, তে তওঁক অপৰাধ কৰা
বুিল ক'ব পািৰ আৰু তওঁক শাি িবিহব পািৰ।গিতেক, সইবােবই এই
আদালেত ৰানীফ (উপেৰা )ৰ গাচৰত কৰা পযেব ণসমূহ কৱল
জািমন িবষয়ত সীমাব বুিল গণ কৰা হ’ব। এই পযায়ত মন
কিৰবলগীয়া য সইবােবই ৰানীফৰ গাচৰৰ ৰায়ৰদফা ৮ত এই
আদালেত িবেশষভােৱ ল কিৰেছ “আিম এিতয়া কৱল জািমন
িবষয়েটােহ িবেবচনা কিৰ আেছা আৰু িতবাদীজন দাষী ন নহয় সই
সং া ত িস া নলম”।
১০.৫ িযমানদূৰ এই আদালেত অৰূপ ভূ ঞা বনাম অসম ৰাজ , (২০১১) ৩
এছিচিচ ৩৭৭ গাছৰত এই মতামত হণ কিৰেছ য িনিষ সংগঠনৰ
কৱল সদস পেদ কােনা ব ি ক দাষী সাব নকেৰ যিদেহ তওঁ
িহংসাৰ আ য় নলয় বা মানুহক িহংসাৰ আ য় লবৈল উচটিন িনিদেয়
আৰু জনশাি ৰ িবশৃংখলতা বা িবিঘিন সৃি কৰাৰ উে েশ েৰ িহংসাৰ
আ য় ল কায নকেৰ ..........., মন কিৰবলগীয়া য উ িস া ত
এই আদালেত মা ৰানীফৰ (উপেৰা ) গাচৰৰ িস া অনুসৰণ
কিৰেছ। উ িস া ত এই আদালেত আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ আন
িকছুমান ৰায়ও িবেবচনা কিৰেছ (দফা ১০ আৰু ১১)।
১০.৬ অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰা ) গাচৰত এই আদালেত িদয়া ৰায় আৰু আেদশৰ
পৰা দখা যায় য ইয়াৰ িপছত দফা ১০ আৰু ১১ত আেমিৰকাৰ
উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া ৰ সংগ উে খ কৰাৰ িপছত এই আদালেত
এিডএৰ ধাৰা৩(৫)সীিমত ােয়ািগক ৰূপত ব াখ া কিৰেছআৰু মত
পাষণ কিৰেছ য িনিষ সংগঠনৰ কৱল সদস পেদই কােনা ব ি ক
দাষী সাব নকেৰ যিদেহ তওঁ িহংসাৰ আ য় নলয় বা মানুহক
িহংসাৰ বােব উচটিন িনিদেয় আৰু িহংসাৰ আ য় ল জনশাি ৰ
িবশৃংখলতা বা িবিঘিন সৃি কৰাৰ উে েশ েৰ কােনা কাম নকেৰ।
১০.৭ মন কিৰবলগীয়া য অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰা )ৰ িস া লাৱাৰ সময়েতা
এিডএৰ ধাৰা ৩(৫)ৰসাংিবধািনক বধতাও িবেবচনা কৰা নািছল
আৰুভাৰত যু ৰাজ ৰ নািনও লাৱা নািছল। আনিক পূবেত উে খ কৰা
দুেয়াটা িস া েত এই আদালেত ভাৰতৰ সংিবধানৰ অনুে দ
১৯(১)(গ) আৰু ১৯(৪) িবেবচনা কৰা নািছল।
১০.৮ ই দাসৰ (উপেৰা ) গাচৰত এই আদালেত মা পূবৰৰানীফ
(উপেৰা ) আৰু অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰা ) গাচৰৰ িস া অনুসৰণ
কিৰেছ।
১১ পূবেত উে খ কৰা বা িৱক িদশসমূহৰ আলমত এিতয়া ৰানীফ
(উপেৰা ), অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰা ) আৰু ই দাসৰ (উপেৰা ) গাচৰত
এই আদালতৰ িস া ৰ তা িবেবচনা কৰা যাওক।
১১.১ এিতয়া িযমানদূৰৈলেক অৰূপ ভূ ঞা (উপেৰা )ৰ গাচৰত এই আদালেত
ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ক সীিমত ােয়ািগক ৰূপত ব াখ া
কিৰেছ, আৰ িণেত মন কিৰবলগীয়া য ভাৰত যু ৰাজ ৰ নািন
নােলাৱাৈক আৰু/বা ভাৰত যু ৰাজ ক কােনা সুেযাগ িনিদয়াৈক কােনা
আইনৰ িবধানক তেনৈক সীিমত ােয়ািগক ৰুপত ব াখ া কিৰব
নালািগিছল।
১১.২ যিতয়া ভাৰত যু ৰাজ ৰ অনুপি িতত সংসদীয় আইনৰ িযেকােনা
িবধান অৈবধ বুিল িস া িদয়া হয়, তিতয়াই ৰা ৰ াথৰ িবপুল
িত হাৱাৰ স াৱনা থােক। যিদভাৰত যু ৰাজ ক ইউএিপএ১৯৬৭ৰ
ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ িবধানৰ ওপৰত িনজৰ যু্ি দািঙ ধিৰবৈল সুেযাগ
িদয়া হ’লেহঁেতন, তে ভাৰত যু ৰাজ ই ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ সপে
যুি দািঙ ধিৰলেহঁেতনআৰু ইউএিপএৰ উে শ েক ধিৰএেন িবধান
ণয়নৰ উে শ দািঙ ধিৰলেহঁেতন। স ীৱ ক’ক(উপেৰা )ৰ গাচৰত এই
আদালতৰ িস া ৰ ওপৰত িনভৰ কিৰ যত কাৱা হেছ য কােনা
িবধানক অসাংিবধািনক বুিল গণ হাৱাৰ পৰা ৰ া কিৰবৈল কােনা
িবধানক ব াখ া কৰা বা অৈবধ বুিল ঘাষণা কৰা উপযু সময় নহয়, িব জ অিধব া পািৰেখ দািঙ ধিৰেছ য সঁচাৈকেয় আইন
আৰু/বা িবেশষ িবিধৰ ব াখ া কৰােটা আদালতৰ বােবস ক সময় নহয়।
অৱেশ েটা আদালতৰ মতাৰ ওপৰত নহয়। েটাৈহেছ য ভাৰত
যু ৰাজ ক নু নাৈক তেন কাম কিৰব পািৰ নিক?
১১.৩ আনিক অন থাও ইউএিপএৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ সাংিবধািনক বধতাৰ
িত কােনা ত া ানৰ অভাৱত এই আদালেত উ িবধানেটা সীিমত
ােয়ািগক ৰূপত ব াখ াকৰাৰ কােনা ই উ াপন হাৱা নািছল।
গিতেক ইউএিপএৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ সাংিবধািনক বধতাৰ িত
কােনা ত া ানৰ অভাৱত এই আদালেত উ িবধানেটা সীিমত
ােয়ািগক ৰূপত ব াখ াকৰাৰ কােনা পিৰি িত নািছল।
১১.৪ আনিক অন থাও এই আদালেত সু মিণয়াম ামী আৰু অন ান বনাম
সদস , িকেশাৰ ন ায় ব’ডৰ জিৰয়েত ৰাজু আৰু আন এজন(২০১৪) ৮
এছিচিচ ৩৯০ৰ গাচৰতএই আদালেত পযেব ণ কিৰেছ আৰু মত
পাষণ কিৰেছ যআইনৰ কােনা িবধানক সীিমত ােয়ািগক ৰূপত
ব াখ া কিৰব নালােগ যিদ িবধানৰ অথসৰল আৰু আৰু
িবধানসভাৰ উে শ । এই আদালেত ইয়াৰ িপছত সীিমত ােয়ািগক
ৰূপত ব াখ া কৰাৰ মৗিলক নীিতেটা তলত িদয়া ধৰেণ িনধাৰণ
কিৰেছ:
“আদালেত থম অৱ াত আইনখন আ িৰক অথত পিঢ়ব
লািগব। যিদ এেন পঢ়া আৰু বুিজ পাৱাৰিপছত যিদ
অসাংিবধািনকতাপিৰলি ত হয়, তে আদালেত অে ষণ কিৰব লািগব
য অনাকাংি ত িবধায়ীিন পিৰহাৰ হেছ নিক। যিদেহ এেন উে শ
যুি সংগতভােৱ পাৱা যায়,িযেটািন য় িবধায়ীিন কায হয়, সই
আইনখনক অসাংিবধািনকতাৰ পৰা ৰ া কিৰবৈল সীিমত ােয়ািগক
ৰূপত ব াখ া কিৰব লািগব। পুনৰাবৃি কৰা হয় য কােনা িবেশষ িবিধক
অসাংিবধািনকতাৰ পৰা বচাবৈলও সীিমত ােয়ািগক ৰূপত ব াখ া কৰা
উিচত নহয় যিতয়াৈলেক এেন িবধানৰ সাংিবধািনক বধতাক ত া ান
জেনাৱা নহয় আৰু ভাৰত যু ৰাজ ক কােনা সংসদীয় িবিধক ৰ া
কৰাৰ সুেযাগ িদয়া নহয়”।
১১.৫ পূবেত উে খ কৰা িতিনটা িস া ৰ িবষয়ব ৰ িত ল ৰািখ এই
আদালেত ইউ.এ.িপ.এ., ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০(ক)(i) সীিমত ােয়ািগক ৰূপত
ব াখ াকিৰব নালািগিছল,িযেহতু ইউ.এ.িপ.এ., ১৯৬৭ৰ ১০(ক)(i) নংধাৰাৰ
সাংিবধািনক বধতাক ত া ানৰ জেনাৱা হাৱা নািছলআৰু ভাৰত চৰকাৰৰ
নািনও লাৱা হাৱা নািছল।
১২. ওপৰত পযেব ণ কৰা অনুসিৰ আৰু অৰূপ ভূ ঞা (সু া/উপেৰা )
আৰু ৰানীফ (সু া/উপেৰা ) মাকদমাত এই আদালতৰ িস া ৰ পৰাও
অথ কিৰব পািৰ য, উে খ কৰা গাচৰসমূহৰ িস া লাৱাৰ সময়ত এই
আদালেত আেমিৰকাযু ৰা ৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ বাক
াধীনতািবষয়কিস া সমূহ অনুসৰণ কিৰেছ আৰু, কােনা অপৰাধ আৰু/বা
কােশ কাযতঃেনােহাৱাৈক কৱল সদস পদৰ ওপৰতিভি কিৰলগেত কৱল
সদস পদৰ ওপৰেত অপৰাধ সংঘ ত কৰা বা নকৰা বুিল িবেবিচতহ'ব।
গিতেক, এই আদালতৰ স ুখত িবেবচনাৰ বােব উ ািপত পৰৱত েটা
হ’ল- এই আদালেত আেমিৰকাযু ৰা ৰ আইনৰ ব াখ া আৰু/বা িবেবচনাৰ
ওপৰত িভি কৰাআেমিৰকাযু ৰা ৰউ তম ন ায়ালয়ৰ ৰায়ৰ অনুসৰণ
কৰােটা ন ায /স ক আিছল নিক।
১২.১ ভাৰতীয় আইনসমূহৰ িবপৰীেত “বাক াধীনতা আৰু/বা ৰাজ ৱা
শৃংখলা”ৰ ওপৰত আেমিৰকাযু ৰা ৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া সমূহ িকমান
দূৰ েযাজ কিৰব পৰাযাব, এই আদালতৰ িস া
িকছুমানতআেমিৰকাযু ৰা ৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া সমূহৰ
েযাজ তাৰিবপৰীেত ভাৰতত েযাজ আইনসমূহৰ উে খ আৰু িবেবচনা
কৰােটা েয়াজনীয়।
১২.২ বাবুলাল পাৰােট বনাম মহাৰা চৰকাৰ(১৯৬১) ৩ এছিচআৰ
৪২৩ৰ ত ২৩ৰ পৰা ২৭ নং দফাত তলত িদয়া ধৰেণ উপ াপনকৰা
হেছ:
“২৩. আগতীয়াৈক অপৰাধ ৱণতা িনণয় কৰা পৰী ােটা অযুি কৰ
হ’ববুিল কাৱা যুি েটা আপাতদৃি ত েনক গাচৰত
( েনকবনামইউ.এস.২৪৯, ইউ.এস. ৪৭)উে খ কৰা মতবাদৰ ওপৰত
িতি ত, কাৱা হেছ য, মৗিলক অিধকাৰৰ েয়াগত পূবৰ বাধাসমূহ
অনুেমািদত হ’ব, যিদেহ এটা লগেতবতমােনিবদ মানিবপদথােক।
আমাৰ বােধেৰ অৱেশ , আমাৰ সংিবধানৰ অধীনত আেমিৰকাৰ মতবাদ
ল’বেনাৱািৰ কাৰণ সংিবধানৰ ১৯(১) অনুে দৰ অধীনত িনি ত কৰা
মৗিলক অিধকাৰসমূহ অ াবসিলউট (চৰম) অিধকাৰ নহয়, িক মা াজ
চৰকাৰবনাম িভ.িজ. ৰা [(১৯৫২) ১ এছিচিচ ৪১০ : ১৯৫২ এছিচআৰ
৫৯৭]-ত উে খকৰাধৰেণ১৯ নং অনুে দৰ পৰৱত দফাসমূহত উি িখত
িনেষধা াৰ অধীনত থােক।আেমিৰকাযু ৰা ৰসংিবধানতআমাৰসংিবধানৰ
১৯ নং অনুে দৰ২ৰপৰা৬নংদফাৰৈসেতস িতথকাএেকানাই।
আেমিৰকাযু ৰা ৰ সংিবধানৰ চতু দশ সংেশাধনীত অন ান িবষয়ৰ লগেত
উে খ আেছ য “ কােনা ৰা ই এেন কােনা আইন ণয়ন বা বলৱৎ
কিৰব নাৱািৰব িযেয় আেমিৰকাযু ৰা ৰ নাগিৰকৰ িবেশষািধকাৰ বা
ৰ াকৱচ সংি কিৰব; আৰু আইনৰ িদও েসসঅফল (যথাযথ
ি য়া) অিবহেনেকােনা ৰা ই কােনা ব ি ক জীৱন, াধীনতা বা
স ি ৰ পৰা বি ত কিৰব নাৱািৰব; ....”।
২৪. আমাৰ সংিবধানৰ কাঠােমা আেমিৰকাযু ৰা ৰ সংিবধানতৈক পৃথক।
তােৰাপিৰ আেকৗ আেমিৰকাযু ৰা ৰ উ তম ন ায়ালেয় ৰায় িদেছ য, সংিবধােন দান কৰা িবেশষািধকাৰ আৰু ৰ াকৱচসমূহ
ডি নঅফপুিলশপাৱাৰৰ (আৰ ীৰ মতাৰ মতবাদ) আ য় ল সামািজক
িনয় ণৰ অধীন । এই পটভূ িমৰ আলমেত েনক মাকদমাত
( েনকবনামইউএস২৪৯, ইউএস৪৭)িনধাৰণ কৰা পৰী াপ িতেটা বুিজব
লািগব।
২৫. ১৪৪ নং ধাৰাৰ ভাষা িকছু পৃথক। ধাৰােটাত উে খ কৰা
পৰী াপ িতেটা কৱল “লাইেকিল ড” (স াৱনা) বা “ টে ি ”
( ৱণতা) নহয়। ধাৰাত কাৱা হেছ য, দ াধীেশ স হ’ব লািগব
য, জনসাধাৰণৰ সুৰ া আিদৰ িবপদ িতহত কিৰবৈল িনিদ কায ৰ
তাৎ িণক িতেৰাধ কৰােটা েয়াজনীয়।এইধাৰাৰ অধীনত দান কৰা
মতা কৱল বতমানৰ িবপদাপ ঠাইেতই নহয়, িবপদৰ আশংকা
থািকেলও ব ৱহাৰ কিৰব পৰা যায়।
২৬. ইয়াৰ বািহেৰও মন কিৰবলগীয়া য, েনক মাকদমাত [ েনক
বনাম ইউ.এছ., ২৪৯, ইউ.এছ. ৪৭] উ তম ন ায়ালেয় বাক াধীনতাৰ
অিধকাৰত িবেশষমনেযাগ িদ এেনদেৰউপ াপনকিৰেছ:
“বাক াধীনতাক সংি কৰা আইনৰিনেষধা াপূবৰ সংযমসমূহৰ
মাজেত সীমাব নহ’ লও, এইেবাৰ িতেৰাধ কৰােটােৱই হয়েতা মূল
উে শ আিছল.... আিম ীকাৰ কেৰাঁ য, ব ত আৰু
সাধাৰণেত িববাদীসকেল, চা লাৰৰআওতাৰিভতৰতথকাকথা কাৱাৰ
সময়ত, সাংিবধািনক অিধকাৰৰ িভতৰত থািকলেহঁেতন। িক , িতেটা কায ৰ চিৰ িনভৰ কেৰ সইেটা সংঘ তকৰা পিৰি িতৰ
ওপৰত.... ী ীচৰ (মু বাক ) আটাইতৈক অিবচল
সুৰ াইিথেয়টাৰত িমছাৈক জুই বুিলিচঞৰাআৰু আতংক সৃি কৰাত
সুৰ া িনিদব। আনিক ই মানুহক এেন শ উ াৰণৰ পৰাও ৰ া
নকেৰ যাৰ াৰাবল েয়াগৰ ভাৱ িব াৰকিৰব.... িতেটা ত
হই- ব ৱ ত শ েবাৰ এেন পিৰি িতত ব ৱহাৰ কৰা হয় নিক
আৰু এেন ৱা কৃ িতৰ হয় নিক য, সইেবােৰ
ি য়াৰএ ে েছ েদনযাৰ ( কােনাব ি কআনব ি ৰ আৰু বতমান
িবপদ সৃি কিৰবপৰােকােনাকথােকাৱাতবাধা দানকৰািবিধ) সৃি কিৰব, িযেবাৰ িতহত কৰাৰ অিধকাৰকংে ছৰ থািকব।
এই ৰিভি হ’বৈনক ( ি িমিত) আৰু মা া (িড ী)।
২৭. আেমিৰকাযু ৰা ত িযেয়ই নহওক িকয়, আমাৰ বােব
যন লােগ য, ধাৰা ১৪৪ৰ অধীনত অনুেমািদত সা াব ব ৱ া ১৯
নং অনুে দৰ দফা (২) আৰু (৩)ৰ অধীনত অনুেমািদত নহয়।
দফা (২) (১৯৫১ চনত সংেশািধত) আৰু দফা (৩)ত দান
কৰা অিধকাৰসমূহ অন ান িবষয়ৰ লগেত ৰাজ ৱা শৃংখলাৰ
াথতব ৱহাৰৰ ওপৰত যুি সংগত বাধা আেৰাপ কিৰ আইন
ণয়নৰ মতা িবধানম লক িদয়া হেছ। ৰাজ ৱা শৃংখলা সুিনি ত
কিৰবৈল আগতীয়াৈক য ৱানহ’বলািগবআৰু জৰুৰীকালীন অৱ াত
ৰাজ ৱা শৃংখলা বজাই ৰখাৰবােব িবেশষ ধৰণৰ কায ৰ ওপৰত
কােনা উপযু কতৃ প ক আগতীয়াৈক ব ৱ া ল’বৈল বা ৰাজ ৱা
শৃংখলা বজাই ৰখাৰআগতীয়া িনেষধা া আেৰাপ কিৰবৈল অনুমিত
িদয়া আইন ণয়ন িবধানম লৰ বােব বা নীয়। সেয়েহ, আিম
িবেৰাধক নাকচ কিৰব লািগব।”
১২.৩ মধু িলমােয় বনাম মহ মািধপিত, (১৯৭০) ৩ এছিচিচ ৭৪৬ৰ
মাকদমাত বাবুলাল পাৰােট (সু া/উপেৰা ) ৰায়ৰ পুনৰ িবেবচনা আৰু
সমথনকৰাৰসময়ত এই আদালেত সাতজন মাননীয় ন ায়াধীশৰ উপি িতত
িবেবচনা কিৰিছল, ন ায়াধীশ িহদয়তু াহৰপযেব ণ িনে া ধৰেণ১৬আৰু
১৭নং দফাতউে খকেৰ:
“১৬. আিম ইয়াত ল কিৰব পােৰা য ৰাজ ৱা ব ৱ া আৰু
ৰাজ ৱাশাি ৰ উপৰাউপিৰেহাৱােটা আংিশক।
শ েকইটাস ূণভােবসামাথকনহয়। িপছৰেটাৰ অথিবশদ কাশ, লগেত
ব েতা কথা সামিৰলয় িযেবাৰক ৰাজ ৱা িবশৃংখলতা বুিল ক’ব নাৱািৰ।
“ৰাজ ৱা শৃংখলা” আৰু “ৰাজ ৱা শাি ” শ দুটা িকছু পিৰমােণ
উপৰাউপিৰ, যিদও এেন িকছুমান িবষয়আেছ, িযেবােৰ ৰাজ ৱা শৃংখলাৰ
িবিঘিন নােহাৱাৈক ৰাজ ৱা শাি িবি ত কেৰ। মাজিনশা িনজৰ ঘৰত
উ ৰত সংগীত বেজাৱা ব ি েয় জনসাধাৰণৰ শাি িবি ত কিৰব
পােৰ, িক তওঁ ৰাজ ৱা িবশৃংখলতাৰ সৃি কৰা নাই। যিদও“ৰাজ ৱা
শৃংখলা”ৰ বােবও িনঃসে েহ সমাজত শা অৱ াৰ িবিঘিনৰ অনুপি িতৰ
েয়াজন, িক ইয়াৰ পিৰষৰবহল। অথ এইেয়েয, া সকেল িযেটাক
“অডাৰ পাি ক” বুিল অিভিহত কেৰ, য’ত িবে াহ, অি ৰতা বা
িহংসামূলক অপৰাধৰ অনুপি িত বুিল সং ািয়ত কৰা হয়। “ৰাজ ৱা
শৃংখলা” অিভব ি েটােৱ ৰা ৰ িনৰাপ াৰ বােব িবপদজনক সকেলা
কায ৰ অনুপি িত আৰু, লগেত িযেবাৰ কাম ওপৰত ব াখ া কৰা “অডাৰ
পাি ক” অিভব ি ৰঅ ভু হয় সকেলা সামিৰল’বিক , কৱল আনৰ
শাি িবি ত কৰা কায ক অ ভু নকেৰ।
১৭. ইংৰাজ আৰু আেমিৰকাৰ নিজৰ (ি িচেড ) আৰু আইন ণয়ন
সমমানৰ সহায়কাৰী নহয়। ১৯৩৬ চনত িবিভ ৰাজৈনিতক সংগঠেন
সংগব ৈহপদযা া কিৰ িব ৱ সৃি কৰাৰ বােবই জনশৃংখলা আইন, ১৯৩৬ গৃহীত হিছল। আেমিৰকাত থম সংেশাধনীৰ াধীনতাসমূহৰ
ভাৰতৰ দেৰ কােনা অহতা নাই আৰু ৰায়সমূহ আমাৰ সংিবধানত
ভু লভােব েয়াগ হ’বপােৰ।”
১২.৪ ইয়াৰ িপছত ছুপািৰে , চ ালি ছনবনাম ড° ৰাম মেনাহৰ
লািহয়া, (১৯৬০) ২ SCR ৮২১ মাকদমাত এই আদালেত িবেশষৈক
অনুে দ ১৯(২)ৰঅধীনতিনেষধা াৰওপৰতআেমিৰকান আইন আৰু ভাৰতীয়
আইনৰ পাথক অৱেলাকনকেৰ।
১২.৫ ইয়াৰ িপছত ৰামলীলা ময়দান কা ৰ , ইনেৰ, (২০১২) ৫ SCC
১, ৰায়ত৭ৰ পৰা ১১ নংদফাতআেমিৰকাৰ মতবাদ/আেমিৰকাযু ৰা ৰ
উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া ৰ েযাজ তাৰ ওপৰত তলত িদয়া ধৰেণপযেব ণ
লগেত উপ াপনকৰা হয়:
“৭. আেমিৰকাযু ৰা ৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ ওপৰৰ দৃি ভংগীৰ িবপৰীেত
ভাৰতীয় সংিবধানত ১৯(১)(ক) অনুে দৰ অধীনত বাক আৰু মত
কাশৰ াধীনতাৰ অিধকাৰৰ উে খ কৰা হেছ। ইয়াৰ উপিৰও
১৯(১)(খ) অনুে দৰ অধীনত দশৰ িতজন নাগিৰকক শাি পূণভােৱ
আৰু অ িবহীনভােৱ একি ত হাৱাৰ অিধকাৰ দান কৰা হেছ। িক
এই অিধকাৰসমূহ বাধা-িনেষধৰ পৰা মু নহয় আৰু এইেবাৰ চত আৰু
েয়াগৰ ত চৰম নহয়। েম ১৯(২) আৰু ১৯(৩) অনুে েদ
এজন নাগিৰকৰ বােব উপল াধীনতাসমূহ িনয় ণ কেৰ। ১৯(২)
অনুে দত ৰা ক উ দফাত উে খ কৰা কাৰকসমূহৰ াথত বাক আৰু
মত কাশৰ াধীনতাৰ অিধকাৰ ব ৱহাৰৰ ত যুি সংগত বাধা
আেৰাপ কৰাৰ মতা দান কৰা হেছ। এেকদেৰ পুনৰ তাত উে খ কৰা
কাৰকসমূহৰ াথত, ১৯(৩) অনুে েদ ৰা ক দান কৰা অিধকাৰৰ
ব ৱহাৰৰ ওপৰত যুি সংগত বাধা আেৰাপ কৰা িযেকােনা আইন ণয়ন
কিৰবৈল স ম কেৰ।
৮. এই সাংিবধািনক আেদশৰ স ুখত নক গাচৰত [৬৩এলইিদ৪৭০:
২৪৯ইউএস৪৭ (১৯১৯)] ৰআেমিৰকান মতবাদৰ উে খ আৰু েয়াগ
কিৰব নাৱািৰ। আমাৰ সংিবধানৰ অধীনত এই অিধকাৰ চৰম অিধকাৰ
নহয় বৰ ওপৰত উে খ কৰা িনেষধা াৰ অধীন । এইদেৰ আমাৰ
সংিবধানৰ অধীনত এই অিধকাৰৰ ি িত বেলগ।
৯. এইচ.এম. চৰভাৰকনি উশ েনলল’ৱঅফইি য়াত (৪থ এিডন.), ভল. ১, লখেক ব কিৰেছ য, বাক আৰু মত কাশৰ াধীনতাৰ
ত দুেয়াখন সংিবধানৰ িবধান মূলতঃ পৃথক। িতেৰাধমূলক আটকৰ
বােব ভাৰতীয় সংিবধানৰ িবধানসমূেহ এই পাথক ক আৰু অিধক
কটকিৰ তু িলেছ, িযেবাৰৰ সমাথকআেমিৰকাৰ সংিবধানত এেকানাই।
ভাৰতীয় সংিবধানৰ অধীনত ব কৰা যুি সংগত িনেষধা াই
(িৰেসানাবলেৰি কশন) িবষয়েটা আদালতৰ ডেমইনৈল আেন কাৰণ
যুি যু তাৰ েটাৰ মূলতঃ আদালেত িস া ল’বলগীয়া । (বাবুলাল
পাৰােট বনাম মহাৰা ৰাজ চৰকাৰ[এআইআৰ১৯৬১এচিচ৮৮৪:
[১৯৬১]২ি এলিজ১৬: (১৯৬১)৩এচিচআৰ৪২৩]
১০. সংিবধানত িনেজই সি িৱ মৗিলক অিধকাৰেটাক যুি সংগত
িনেষধা াৰ অধীনত ৰখাৰ বােব বাক আৰু মত কাশৰ াধীনতাৰ
অিধকাৰৰ িকছুমান িনেষধা া িনিদ কিৰবৈল এেনদেৰ ণয়ন কৰা
আইনসমূহক অথপূণভােৱ আৰু সাংিবধািনক উে শ ক মনত ৰািখ ব াখ া
কিৰব লািগব। উদাহৰণ ৰূেপ, য’ত িতখন িকতাপ বা কাগজত ছপায
আৰু কাশকৰ নাম আৰু ছপাকৰা ান আৰু কাশনৰ নামপিঢ়বপৰা
ধৰেণ কিৰব লােগবুিলথকাআইনত বাক আৰু মত কাশৰ াধীনতাৰ
অিধকাৰ উলংঘা কৰা হাৱা নাই।
১১. এইদেৰ আইনৰ ভাষা, ভাৰত আৰু আেমিৰকাৰ আইনৰ অধীনত
ইয়াৰ সা াৱ ব াখ া আৰু েয়াগত এক ল ণীয় পাথক আেছ। মন
কিৰবলগীয়া য, বাক াধীনতা হেছ গণতাি ক চৰকাৰৰ াচীৰ ৰূপ
(বুলৱাক)। গণতাি ক ি য়াৰ স ক কাযকৰীতাৰ বােব এই াধীনতা
অিত েয়াজনীয়। বাক আৰু মত কাশৰ াধীনতাক াধীনতাৰ থম
চত িহচােপ গণ কৰা হয়। ই াধীনতাৰ ৰত পছ ৰ ান দখল কেৰ, আন সকেলা াধীনতাক সহায় আৰু সুৰ া দান কেৰ। কৃ তেতসত য, ই আন সকেলা াধীনতাৰ মাতৃ ৰূপ। সামািজক, ৰাজৈনিতক আৰু
অথৈনিতক িবষয়ত জনমত গঠনত বাক াধীনতাই ৰু পূণ ভূ িমকা
পালন কেৰ। ইয়াক “ মৗিলক মানৱ অিধকাৰ”, “এক জ গত অিধকাৰ”
ইত ািদ বুিল অিভিহত কৰা হেছ। ভাৰতত আইনৰ িবকাশৰ লেগ লেগ
বাক আৰু মত কাশৰ াধীনতাৰ অিধকােৰ িনজৰ পিৰসৰৰ িভতৰত
তথ লাভৰ অিধকাৰৰ লগেত সংবাদ মাধ মৰ অিধকােৰা সামিৰৈলেছ।”
১২.৬ জােচফ ৰুিভলা ভলু েনল বনাম িৰজাভ বংক অৱ ইি য়া, ১৯৬২ ৩এসিসআৰ৬৩২ৰ ত ৭৫ নং দফাত দখা গেছ য, আমাৰ আইনসমূহৰ ব াখ াত সহায়ৰূপীআেমিৰকাৰ ধাৰণা, আইন আৰু
নিজৰৰ সদায়সংকটনথকাৈকনাথািকবআৰু সেয়েহ সইেবাৰৰ ওপৰত িকছু
সাৱধানতােৰ িনভৰ কিৰব লািগব, অন থােসই আইনসমূহৰ কৃ িতৰ আৰু
সইেবাৰ েযাজ হাৱা িত ানসমূহৰ পাথক ৰ ফলত ি ধা কিৰব।
১২.৭ িবহাৰ ৰাজ চৰকাৰ বনাম ভাৰত চৰকাৰ, (১৯৭০) ১ এছিচিচ
৬৭ৰ ৰায়ত ইয়াক ১৩ নং দফাত তলত িদয়া ধৰেণ পালন
লগেতউপ াপনকৰা হেছ:
“আমাৰ দৃি আকষণ কৰা হিছল আেমিৰকান সংিবধান আৰু
অে িলয়াৰ সংিবধান আইনখনৰ িকছুমান িবধান
লগেত১৩১নংঅনুে দৰলগতসাম স থকােকইবাটাও িস া ৰলগত।
িক ,িযেহতু সাদৃশ মা সীিমত, গিতেক আিম উে খ কৰা
িবধানসমূহ বা িযেবাৰ িস া ৰ িত আমাৰ দৃি আকষণ কৰা
হিছল, সইেবাৰ পৰী া কৰাৰ াৱ িদয়া নাই। আমাৰ সংিবধানৰ
ব াখ াৰ ত আিম এেন িস া ৰ াৰা পিৰচািলত হ’ব নালােগ, িযেবােৰ আমাৰ সংিবধানৰ সেত িমলথকািবধানৰ ওপৰত ভাৱ
পলাব নাৱােৰ।”
১২.৮ অেশাক মাৰ ঠা ৰ বনাম ভাৰত চৰকাৰ, (২০০৮) ৬ এছিচিচ
১ৰ ৰায়ৰ ১৬৫ নং দফাত তলত িদয়া ধৰেণ উপ াপনকৰা হেছ:
“১৬৫. আৰ িণেত ক’ব লািগব য, আেমিৰকাযু ৰা ৰ উ তম
ন ায়ালয়ৰ িস া সমূহ ভাৰতীয় াপটত েয়াগ কৰা হাৱা নািছল
কাৰণ অনুভৱ কৰা হিছল য, দুেয়াখন দশেত সংিবধান দুখনৰ
অধীনত থকা িবধানৰ গাঁথিন আৰু সামািজক পিৰি িতৰ লগেত
অন ান কাৰকসমূেহা ব পিৰমােণ পৃথক। িভকাজী নাৰায়ণ ঢকৰাচ
আৰু অন ান বনাম মধ েদশ ৰাজ চৰকাৰ আৰু অন ান ৫৬আৰু
এ. এচ.কৃ বনাম মা াজ ৰাজ ৫৭- ৰায়ৰ এই আদালেত
িবেশষভােৱ মত িদিছল য, আেমিৰকাযু ৰা ৰ সংিবধানৰ যথাযথ
ি য়াৰ (িডঅ েচছ) দফােটা ভাৰতৰ ত েযাজ নহয়।
কােম ৰ সাদ আৰু অন ান বনাম িবহাৰৰাজ চৰকাৰ আৰু
অন ান ৰায়ৰ১৯(১)(ছ) অনুে দৰ পিৰসৰ আৰু েযাজ তা
িবেবচনা কৰাৰ সময়েতউপ াপনকৰা হিছল –
“আেমিৰকান আদালতৰ এই িস া সমূহৰ স ভত এইেটা
মনত ৰখা উিচত য, যিদও আেমিৰকাৰ যু ৰা ৰ
সংিবধানৰ থম সংেশাধনীত উে খথকাৰিলখা
অনুসিৰ“কংে েছ কােনা আইন ণয়ন নকেৰ ....বাক
াধীনতাক সংি কিৰ....” এইউে েখিনি ত অিধকাৰৰ
ব ৱহাৰৰ ওপৰত কােনা ধৰণৰ বাধা আেৰাপ কৰাৰ
কােনা অিধকাৰকংে ছক দান নকিৰবৈল কেৰ, তথািপও সদায় বুজা হেছ য ি ডম ৰাি ড(িনি ত
াধীনতা) আৰ ী মতাৰ অধীনত – যাৰ পিৰসৰ
অৱেশ িনখুঁতভােৱ বা সং ািয়ত কৰা হাৱা নাই। ”৷
১২.৯ এেকধৰণৰ মাকদমা- কশৱান ভাৰতীৰ গাচৰ, (১৯৭৩) ৪
এছিচিচ ২২৫-ত এই আদালেত উে খকিৰেছ য, ভাৰতৰ সংিবধান আৰু
আেমিৰকাৰ সংিবধানত গাঁথিনমূলক পাথক আেছ।
১৩) পূবেত উে খ কৰা িস া সমূহত িনধাৰণ কৰা আইন এই আদালেত
হাতত থকা গাচৰৰ তথ ৰ ত েয়াগ কৰা আৰু আেমিৰকা যু ৰা ৰ
আৰু আমাৰ দশৰ আইনসমূহৰ িভনিভন অৱ া িবেবচনা কিৰ
লগেতভাৰতৰ সংিবধানৰ১৯(১)(গ) আৰু ১৯(৪)-অনুে দৰ অধীনৰ
বাক াধীনতাৰ অিধকাৰ যুি সংগত িনেষধা াৰ অধীনত থােক আৰু ই
এক চৰম অিধকাৰ নহয় আৰু সংিবধােন সংসদক পাবিলকঅডাৰ (ৰাজ ৱা
শৃংখলা) আৰু/বা ভাৰতৰ সাবেভৗম িবেবচনা কিৰ আইন ণয়নৰ
অনুমিত িদেয়, আেমিৰকাযু ৰা ৰ আইন আৰু ভাৰতীয় আইনসমূহৰ পাথক
ল নকৰাৈকেয়,অৰূপ ভূ ঞা (সু া/উপেৰা ) আৰু ৰানীপ (সু া/উপেৰা )
মাকদমাত এই আদালেত আেমিৰকাযু ৰা ৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া সমূহ
ি ধাহীনভােৱআৰু পানপ য়াৈক অনুসৰণ কিৰ ভু ল কিৰেছ, তােৰাপিৰভাৰতত আইনসমূহৰমতাৈনক লগেত অৱ ানউে খ কৰাৰ
পৰািবৰতআেছ।
১৩.১ পূবেত উে খ কৰা দুেয়াটা িস া ত আেমিৰকাযু ৰা ৰ উ তম
ন ায়ালয়ৰ মতাৈনক ল নকৰাৈকেয় (উ িস া সমূহত উে খ কৰা
হেছ) এই আদালেত মা আেমিৰকাৰ িস া সমূহ অনুসৰণ কিৰেছ িযেবাৰৰ
িত আমাৰ স িত নাই। এই আদালেত আেমিৰকাৰ আইন আৰু ভাৰতীয়
আইনসমূহৰ পাথক িবেশষৈক ভাৰতীয় সংিবধানৰ িবধানসমূহ িবেবচনা কৰা
উিচত আিছল। পূবেত উে খ কৰা কথািখিনৰ াৰা আিম এক মুহূতৰ
বােবও কাৱা নাই য, কােনা এটা গাচৰত আেমিৰকাযু ৰা ৰ উ তম
ন ায়ালয়ৰ িস া সমূহ িবেবচনা কৰা নহ’বও পােৰ আৰু/বা ই কােনা
পথিনেদশনা নহ’বও পােৰ। আেমিৰকাৰ িস া অনুসৰণ কৰাৰ আগেত
ভাৰতীয় আদালেত বেলগেদশত েযাজ আইনৰ পাথক িবেবচনা কিৰব
লািগব।
১৩.২ এই আদালেত জােচফ ৰুিভলা ভলু েনল (সু া/উপেৰা )ৰ
ত পযেব ণ আৰু উ ৃ িতিদয়াৰ দেৰ, আেমিৰকাৰ ধাৰণা, আইন আৰু
নিজৰসমূহৰ সহায়ক ব াখ াকৰা িদয়া হয়, যাৰ বােব আইনসমূহ সদায়
িবপদমু নহয় আৰু, সেয়েহ সই আইন আৰু িযেবাৰ িত ানৰ বােব
সইআইন বাৰ েযাজ তাৰমাজৰ পাথক ৰ বােবি ধােবােধেৰ নহ’ লও, িকছুমান সাবধানতাৰৈসেত িনভৰ কিৰবলগীয়া হয়।
১৪) এিতয়া এই আদালতৰ স ুখত িবেবচনাৰ বােব উ ািপত পৰৱত
েটা হ’ল এইেয়েয, উ িবধানেটাক অসাংিবধািনক বুিল ঘাষণা কৰাৰ
পৰা ৰ া কিৰবৈল ধাৰা ১০(ক)(i) সীিমত ােয়ািগক ৰূপত
ব াখ াকিৰবলািগবেনিক আৰু অৰূপ ভূ ঞা (সু া/উপেৰা ) আৰু ৰানীপ
(সু া/উপেৰা )ৰ ত কৰাৰেলিখয়াৈকসীিমত ােয়ািগক ৰূপত
ব াখ াকিৰব লািগবেনিক য, িনিষ সংগঠনৰ সদস পেদ কােনা ব ি ক
দাষী সাব নকেৰ যিদেহ, তওঁ িহংসাৰ আ য় লাৱা বা মানুহক িহংসাৰ
িত উচটিন িনিদেয় আৰু জনসাধাৰণৰ িবশৃংখলতা বা অশাি ৰ সৃি কৰাৰ
উে েশ িহংসাৰ আ য় লেকােনা কাম নকেৰ, অথাৎ িনিষ সং াৰ
সদস পদৰ ওপৰত মনচিৰয়াই(অপৰাধীমন) াপন আৰু মািণত হ'ব
লািগব আৰু/বা কােশ কায ত হ'ব লািগব? এই িবষয়েটা িনণয় কৰাৰ
সময়েতিবশদভােৱ
় উপ াপনদািখল কিৰেছ তু ষাৰ মহতা, িব ান
ছিলিচটৰ জেনেৰল- িবনয় নাভােৰ, অসম ৰাজ ৰ হ উপি তথকা িব ান
জ অিধব া আৰু স য় পািৰখ, আপীলকাৰী/হ ে পকাৰীৰ হ
উপি তথকা িব ান জ অিধব াই।
১৪.১ পূবেত উে খ কৰা িবষয়েটা িবেবচনা কৰাৰ সময়ত ভাৰতৰ
সংিবধান আৰু ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ াসংিগক িবধানসমূহ উে খ কৰােটা
েয়াজনীয়, িযেবাৰৰ িবষেয় তলত িদয়া ধৰেণউে খকৰাহ’ল:
“১৯. বাক াধীনতা আিদ স ক য় িকছুমান অিধকাৰৰ সুৰ া।—
(১)সকেলা নাগিৰকৰ অিধকাৰ থািকব——
(গ) সংগঠন বা সংঘ [বা সমবায় সিমিত] গঠন কিৰব;
[(২) দফা (১)ৰ উপ-দফা (ক)ৰ কােনা কথাই কােনা বতমানৰ
আইনখনৰ কায কলাপত ভাৱ পলাব নাৱােৰ, বা ৰা ক কােনা আইন
ণয়নত বাধা িদব নাৱােৰ, িযেহতু এেন আইেন [ভাৰতৰ সাবেভৗম
এবং অখ তা,] ৰা ৰ িনৰাপ া, িবেদশী ৰা ৰ সেত ব ু পূণ স ক, ৰাজ ৱা-শৃংখলা, শালীনতা বা নিতকতা বা আদালত অৱমাননা, মানহািন বা এটা অপৰাধউচটিন িদয়াৰ াথতঅিধকাৰ ব ৱহাৰৰ ওপৰত
যুি সংগত বাধা আেৰাপ কেৰ।
(৪) উ দফােটাৰ উপ-দফা (গ)ৰ কােনা কথাই বতমানৰ
কােনাআইনৰ কায কলাপত ভাৱ পলাব নাৱািৰব
িযমানদূৰৈলেকএইআইনব া হ’ব বা[ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তাৰ
াথতবা] ৰাজ ৱা শৃংখলা বা নিতকতা, উ উপ-দফাৰ াৰা দান
কৰা অিধকাৰৰ ব ৱহাৰৰ ওপৰত যুি সংগত বাধাৰখািতৰতৰা ৰআইন
ণয়নতবাধা িদব নাৱািৰব।”
১৯৬৭ চনৰ ইউএিপএৰ াসংিগক িবধানসমূহ তলত িদয়া ধৰণৰ:
২) সং া।—(১) এই আইনত, যিদেহ সংগতঅন থা েয়াজন হয়,—
(ক) “সংঘ” িযেকােনা গাটবাব ি িবেশষৰসমি ;
৯[(ইিচ) “ব ি ” - য় সামিৰল’ব—
(i) এজন ব ি , (ii) এটা কা ানী, (iii) এটা িত ান, (iv) কােনা সং া বা ব ি ৰ সংঘ বা ব ি ৰ এটা সং া, অ ভু হওক
বা নহওক, (v) পূবৰ কােনা উপ-দফাৰ িভতৰত অ ভু েনােহাৱা িতজন কৃ ি ম
ন ািয়ক ব ি , আৰু...
(vi) পূবৰ িযেকােনা উপ-দফাসমূহৰ িভতৰতঅ ভু িযেকােনা ব ি ৰ
মািলকানাধীন বা িনয়ি ত িযেকােনা সং া, কাযালয় বা শাখা;]
(k) “স াসবাদী কায ”ৰ অথ ধাৰা ১৫ত িদয়া অথ, আৰু “স াসবাদ”
আৰু “স াসবাদী” অিভব ি সমূহ সই অনুসিৰ ব াখ া কৰা হ’ব;
(l) “স াসবাদী দল” স াসবাদী সংগঠনৰ বািহেৰ আন িযেকােনা সংগঠনক
বুজায়, সয়া প িতগত হওক বা অন থা হওক, িয স াসবাদী কায ৰ
সেত জিড়ত বা উি হয়;
(m) “স াসবাদী সংগঠন” [ থম অনুসূচী]ত তািলকাভু সংগঠন বা
তািলকাভু সংগঠনৰ সেত এেক নােমেৰ কাম কৰা সংগঠন;
(p) “অৈবধ সংগ” (আনলাউফু লএেচািচেয়শন) িযেকােনা সংগঠন,—
(i) যাৰ উে েশ কােনা অৈবধ কায কলাপ, বা িযেয়
ব ি ক কােনা অৈবধ কায কলাপ অংশ হনকিৰবৈল
উৎসািহত বা সহায় কেৰ, বা যাৰ সদস সকেল এেন
কায কলাপ অংশ হনকেৰ; অথবা
(ii) যাৰ উে েশ ভাৰতীয় দ িবিধৰ (১৮৬০ চনৰ
৪৫) ধাৰা ১৫৩-ক বা ধাৰা ১৫৩-খৰ অধীনত
শাি েযাগ , বা িযেয় ব ি ক এেন কােনা কায কলাপ হণ
কিৰবৈল উৎসািহত বা সহায় কেৰ, বা যাৰ সদস সকেল
এেন িযেকােনা কায কলাপ হণ কেৰ:
যিদেহ উপ-দফা (ii)ত থকা এেকােৱই জ ু আৰু কা ীৰ
ৰাজ ৰ ত েযাজ নহ’ব;
৩) কােনা সংগঠনক(এেচািচেয়শন) অৈবধ বুিল ঘাষণা কৰা।—
(১) যিদ ক ীয় চৰকাৰৰ মতামত য, কােনা সংগঠনঅৈবধ
সংগঠনহয়বা হ পিৰেছ, তে চৰকাৰী ৰাজপ ত অিধসূচনাৰ জিৰয়েত এেন
সংগঠনক বআইনী বুিল ঘাষণা কিৰব পােৰ।
(২) এেন িতখন অিধসূচনািক িভি তজািৰ কৰা হেছ আৰু ক ীয়
চৰকােৰ েয়াজনীয় বুিল িবেবচনা কৰা অন ান িবৱৰণসমূহ উে খ কিৰব
লািগব:
যিদেহ এই উপ-ধাৰাত কােনা কথাই ক ীয় চৰকােৰ কাশ কৰােটা
জন াথৰ িবৰুে বুিল িবেবচনা কৰা কােনা তথ কাশ কিৰবৈল বাধ
নহ’ব।
(৩) ধাৰা ৪ৰ অধীনত িদয়া আেদশৰ াৰা ন ায়ািধকৰেণ কৰা ঘাষণা
িনি ত নকৰাৈলেক আৰু আেদশেটা ৰাজপ ত কাশ নকৰাৈলেক এেন
কােনা অিধসূচনা কাযকৰী নহ’ব:
যিদেহ ক ীয় চৰকাৰৰ মতামত আেছ য, িনিদ পিৰি িতত
কােনাসংঘক বআইনীবুিল তৎকালীনভােৱ কাযকৰী হ’ব বুিল িনেদশ িদব
পােৰ, তে েক ীয় চৰকােৰিলিখতভােৱধাৰা ৪ৰ অধীনত িদয়া িযেকােনা
আেদশৰ অিধসূচনাখন ৰাজপ ত কাশ পাৱাৰ তািৰখপৰাকাযকৰী
হাৱাৈকতৎকালীনভােৱ কাযকৰী হ’ব বুিল িনেদশ িদব পােৰ।
(৪) এেন িতেটা অিধসূচনা ৰাজপ ত কাশৰ উপিৰও িযখন ৰাজ ত
ভািৱত সংগঠনেটাৰ ধান কাযালয়, যিদ আেছ, সই ৰাজ ত চিলত
অ তঃএখন দিনক বাতিৰ কাকতত কাশ কৰা হ’ব আৰু ক ীয় চৰকােৰ
উপযু বুিল ভবা ধৰেণও এেন সংগঠনত সৱা আগবঢ়াব লািগব আৰু এেন
সৱা কাযকৰী কৰাৰ ত তলত িদয়া সকেলা বা িযেকােনা প িত
অনুসৰণ কিৰব পািৰ, যেন:
(ক) সংগঠনৰ কাযালয়ৰ কােনা এটা অংশত, যিদ আেছ, অিধসূচনাৰ িতিলিপ সংল কিৰ; অথবা
(খ) স ৱ হ’ ল সংগঠনৰ ধান িবষয়ববীয়াসকলক, যিদ আেছ, অিধসূচনাৰ িতিলিপ দান কিৰ; অথবা
(গ) ঢালৰ নত বা লাউড ীকাৰৰ সহায়ত ঘাষণা কিৰ, িযেটা অ লত সাধাৰণেত সংগঠনৰ কায কলাপ চিল থােক, সই
অ লত অিধসূচনাৰ িবষয়ব চাৰকিৰব; অথবা
(ঘ) িনধািৰত অন ধৰেণেৰ।
৪) ন ায়ািধকৰণৰ উে খ।—(১) য'ত ধাৰা ৩ৰ উপ-ধাৰা (১)ৰ
অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাৰ াৰা কােনা সংগঠনক অৈবধ বুিল ঘাষণা
কৰা হেছ, তেন ত ক ীয় চৰকােৰ, উ উপ-ধাৰাৰঅধীনত
অিধসূচনা কাশৰ তািৰখৰ পৰা ি শ িদনৰ িভতৰতসং ােটাক বআইনী
ঘাষণা কৰাৰ বােব পযা কাৰণ আেছ ন নাই সইেটা িবচাৰ কৰাৰ
উে েশ জাননীখন ন ায়ািধকৰণৈল ৰণ কিৰব।
(২) উপ-ধাৰা (১)ৰ অধীনত ৰফােৰ (উে খ) লাভ কৰাৰ িপছত
ন ায়ািধকৰেণ জাননীৰ াৰা ভািৱত সংগঠনক কাৰণ িবচািৰিলিখতভােৱ
আ ান কিৰব য, এেন জাননী দানৰ তািৰখৰ পৰা ি শ িদনৰ িভতৰত, সংগঠনক িকয় বআইনী বুিল ঘাষণানকিৰব লােগ।
(৩) সংগঠন বা ইয়াৰ িবষয়ববীয়া বা সদস সকেল দখুওৱা কাৰণ যিদ
আেছ, তে িবেবচনা কৰাৰ িপছত ন ায়ািধকৰেণ ধাৰা ৯ত উে খ কৰা
ধৰেণেৰ আৰু েয়াজনীয় বুিল িবেবচনা কৰা ক ীয় চৰকাৰ বা সংগঠনৰ
কােনা িবষয়ববীয়া বা সদস ৰ পৰাঅিধক তথ ৰ বােব আ ান জেনাৱাৰ
িপছত তদ কিৰব লািগব, সংগঠনক অৈবধ বুিল ঘাষণা কৰাৰ বােব
পযা কাৰণ আেছ ন নাই সইেটা িস া ল’ব আৰু িযমান পািৰ
ি তােৰ আৰু িযেকােনা েত অিধসূচনা জািৰ কৰাৰ তািৰখৰছমাহৰ
িভতৰত ধাৰা ৩ৰ উপ-ধাৰা (১)ৰ অধীনত, িয আেদশ উপযু বুিল
িবেবচনা কেৰবা বািতল কেৰ।
(৪) উপ-ধাৰা (৩)ৰ অধীনত ন ায়ািধকৰণৰ আেদশ ৰাজপ ত কাশ
কৰা হ’ব।
৮) অৈবধ সংঘৰ উে েশ ান অৱগত কৰাৰ মতা।—(১) য’ত সই
ধাৰােটাৰ উপ-ধাৰা (৩)ৰ অধীনত কাযকৰী হাৱা ধাৰা ৩ৰ অধীনত
জািৰ কৰা অিধসূচনাৰ াৰা কােনা সংগঠনক অৈবধ বুিল ঘাষণা কৰা
হেছ, তেন ত ক ীয় চৰকাৰ অিফিচেয়ল গেজটত অিধসূচনাৰ াৰা
িযেকােনা ানক অৱগত কিৰব পােৰ িয চৰকাৰৰ মতত অৈবধ সংগঠনৰ
উে েশ ব ৱহাৰ কৰা হেছ।
ব াখ া.—এই উপ-ধাৰাৰ উে শ ৰ বােব “ ান” ৰ অথ হ’ল ঘৰ বা
অ ািলকা, বা ইয়াৰ অংশ, বা ত ু বা জাহাজ।
(২) উপ-ধাৰা(১)ৰ অধীনত অিধসূচনা দানৰ ত িজলা দ াধীশ, যাৰ ানীয় সীমাৰ িভতৰত এেন অিধসূচনাৰ ান অৱি ত বা তওঁৰ
াৰা িলিখতভােৱ অনুেমািদত িযেকােনা িবষয়াই অিধসূিচত ানত
পাৱাসকেলা মােভবল (চলনশীল)স ি ৰ(পিৰধান- পাছাক, ৰ া-বঢ়াৰ
পা , িবচনা আৰু িবচনা, িশ ীৰ সঁজুিল, পালনৰ সঁজুিল, গৰু, শস আৰু
খাদ সাম ী আৰু তওঁৰ মানতনগন অন ান সাম ীৰবাদিদ) দুজন
স ানীয় সা ীৰউপি িতততািলকা ত কিৰব লািগব।
(৩) যিদ িজলা দ াধীশৰ মতত তািলকাত উে খ কৰা কােনা সাম ী
অৈবধ সংগঠনৰ উে েশ ব ৱহাৰ কৰা হয় বা ব ৱহাৰ কিৰব পৰা যায়, তে িজলা দ াধীশৰ িনেদশতেতওঁ কােনা ব ি ক সাম ী ব ৱহাৰ কৰাত
বাধা িদয়াৰ আেদশ িদব পােৰ।
(৪) ইয়াৰ িপছত িজলা দ াধীেশ আেদশ িদব পােৰ য কােনা ব ি েয়
িযজন অিধসূচনাৰ তািৰখত অিধসূচনা কৰা ানত বািস া নািছল, তওঁ
িজলা দ াধীশৰ অনুমিত অিবহেন অিধসূচনা কৰা ানত েৱশ কিৰব
নাৱািৰব, বা তাত থািকব নাৱািৰব:
যিদেহ অিধসূচনাৰ তািৰখত অিধসূচনা কৰা ানত বািস া আিছল
কােনা ব ি ৰ কােনা ওচৰৰ আ ীয়ৰ ত এই উপ-ধাৰাত কােনা
কথা েযাজ নহ’ব।
(৫) য'ত উপ-ধাৰা (৪) অনুসিৰ কােনা ব ি ক অিধসূিচত ানত
েৱশ কিৰবৈল বা তাত থািকবৈল অনুমিত দান কৰা হয়, তে সই
ব ি জেন এেন অনুমিতৰ অধীনত কাম কৰাৰ সময়ত িনজৰ িনয় ণৰ
বােব িজলা দ াধীেশ িদয়া ধৰেণএেন আেদশ মািন চিলব লািগব।
(৬) কােনা আৰ ী িবষয়া, উপ-পিৰদশকৰ পদবীৰ তলত নহয়, বা
ক ীয় চৰকাৰৰ াৰা অনুেমািদত আন কােনা ব ি েয় অিধসূিচত ানত
েৱশ কৰা, বা েৱশ কিৰব িবচৰা, বা তাত থকা বা তাত থকা
িযেকােনা ব ি ক অনুস ান কিৰব পােৰ আৰু তেন কােনা ব ি ক তওঁক
তালাচীৰ উে েশ আটক কিৰব পােৰ:
যিদেহ, এই উপ-ধাৰা অনুসিৰ কােনা মিহলাক মিহলাৰ বািহেৰ
অন ৰ াৰাঅনুস ান কৰা নহ'ব।
(৭) যিদ কােনা ব ি উপ-ধাৰা (৪)ৰ অধীনত িদয়া আেদশ
উলংঘা কিৰ অিধসূিচত ানত থােক, তে তওঁৰ িবৰুে ল’ব পৰা আন
কােনা কায িবিধৰ িত নকৰাৈক, তওঁক কােনা িবষয়াই বা এই ত
ক ীয় চৰকাৰৰ পৰা মতা া আন িযেকােনা ব ি েয় তাৰ পৰা আঁতৰাব
পােৰ।
৮) উপধাৰা (১)ৰ অধীনত বা উপ-ধাৰা (৩) বা উপ-ধাৰা (৪)ৰ
অধীনত কােনা ান স ভত জািৰ কৰা অিধসূচনাঅধীনত িদয়া আেদশৰ
াৰা িত হাৱা িযেকােনা ব ি —
(ক) সই ঠাইখন সং ােটাৰ উে শ ত অৈবধভােৱ ব ৱহাৰ কৰা হাৱা নাই
বুিল ঘাষণা কৰাঅথবা(খ) উপ-ধাৰা (৩) বা উপ-ধাৰা (৪)ৰ অধীনত
িদয়া আেদশ বািতল কৰাৰউে েশ জাননী বা আেদশ িদয়াৰ তািৰখৰ পৰা ি শ
িদনৰ িভতৰতিজলা ন ায়াধীশৰ আদালতত, যাৰআওতাতউ অিধসূিচত ান
পেৰ, আেবদনকিৰবপািৰবআৰুআেবদন লাভ কৰাৰিপছতিজলা ন ায়াধীশৰ
আদালেতপ সমূহক নািনৰ সুেযাগ িদয়াৰ িপছত সই িবষয়েটাৰওপৰত িস া
ল’ব।
১০।অৈবধ সং াৰ সদস হাৱাৰ শাি
য'ত কােনা সং াক ধাৰা ৩ৰ অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাৰ াৰা অৈবধ
ঘাষণা কৰা হেছআৰু িয উ ধাৰােটাৰ উপ-ধাৰা (৩)ৰ অধীনত কাযকৰী
হেছ,—
(ক) এজন ব ি , িয—
(i) তেন সং াৰ সদস হয়বাসদস িহচােপকামকিৰআেছ; অথবা
(ii) তেন সং াৰ সভাত অংশ হণ কেৰ; অথবা
(iii) তেনসং াৰউে েশ বৰঙিণিদেয়, বৰঙিণলয়বাবৰঙিণসং হৰে তঅিৰহণা
যাগায়; অথবা
(iv) িযেকােনা ধৰেণ সং াৰএেনেবাৰৰ কায কলাপত সহায় কেৰ, তাৰজিৰমনাসহসেবা দুবছৰৈলেক কাৰাদ হ’ব পােৰআৰু
(খ)িযেকােনা ব ি িয এেন সং াৰ সদস বা সদস হ আেছ বা িযেয়
াইেকােনা ধৰেণ এেন সং াৰ বােব সহায় বা আ ৱাই িনয়াৰ বােব কােনা
কাম কেৰ বােতওঁৰওচৰত কােনা অনু াপ িবহীন আে য়া , গালাবাৰুদ, িবে াৰক বা অন ান সঁজুিল বা গণ ংসী পদাথথােকযাৰ াৰােকােনা ব ি ৰ
জীৱন হৰায়বা ৰুতৰ বােবআঘাত া হয়বােকােনা স ি ৰ যেথ িতসাধন
হয়,—
(i) আৰু যিদ এেন কামৰ ফলত কােনা ব ি ৰ মৃতু হয়, তে তওঁক
মৃতু দ বাজিৰমনাসহযাৱ ীৱনকাৰাদ েৰদি তকৰাহব;
(ii) আন িযেকােনা ত,কমপে ওপাঁচ বছৰৰ
কাৰাদ েৰদি তকৰাহবিক ইজিৰমনাসহযাৱ ীৱনকাৰাদ পয বৃি হবপােৰ।
১৩। বআইনী কাযকলাপৰশাি
(১) িযব ি েয়
(ক)িযেকােনা অৈবধ কায ত অংশ হণ কেৰ, বা এেন কাম কেৰ, বা
(খ) কােনা প ক কােনা অৈবধ কাম কিৰবৈল সহায় কেৰ, উচটিন িদেয়, পৰামশ িদেয় বা উৎসািহত কেৰ
তাৰ জিৰমনাসহসেবা সাতবছৰৈলেক কাৰাদ হ’ব পােৰ।
২।িযব ি েয় ৩ ংউপ-ধাৰাৰ অধীনত জাননী বলবৎ হাৱাৰ িপছত
৩ ংধাৰাঅনুসিৰঅৈবধ বুিল ঘাষণা কৰােকােনা সং াৰিযেকােনা অৈবধ
কায তসহায়কেৰ, তাৰপাঁচ বছৰৈলেক কাৰাদ বা জিৰমনা বা দুেয়াটা শাি েয়
হ’বপােৰ।
৩।ভাৰত চৰকাৰ আৰু আন িযেকােনা দশৰ চৰকাৰৰ মাজত কৰা িযেকােনা
সি , চুি বা সি লনবা ভাৰত চৰকাৰৰ াৰা এই ত অনুেমািদত
িযেকােনা ব ি ৰ াৰা চেলাৱা িযেকােনা আেলাচনাৰ ত এই ধাৰাৰ এেকা
েযাজ নহ'ব।
৩৮) স াসবাদী সংগঠনৰ সদস পদৰ সেত জিড়ত অপৰাধ।—
(১) যিদেকােনা ব ি েয়িনজেক স াসবাদী সংগঠনৰ সেত জিড়ত ৰােখবাউ
স াসবাদীসংগঠনৰকাযকলাপ আ ৱাই িনয়াৰ উে েশ েৰ িযেকােনা স াসবাদীৰ
সেত জিড়ত বা সংযু হাৱাৰ মুকিলৈকমতেপাষণকেৰ, তেনব ি স াসবাদী
সংগঠনৰসদস এজনৰসমােনঅপৰাধী।
এই উপ-ধাৰা েযাজ নহ’ব যিদেহ অিভযু ব ি জেন মাণ কিৰব পােৰ
য—
(ক) সংগঠনেটাৰ সদস হাৱাৰ
সময়তবািনজেকসদস িহচােপপিৰচয়িদয়াআৰ কৰাৰসময়ত
উ সংগঠনেটাকস াসবাদী সংগঠন িহচােপ ঘাষণা কৰা হাৱা নািছল; আৰু
(খ) সই সংগঠনেটাক স াসবাদী সংগঠন িহচােপ [ থম সূচীত] অ ভু
হাৱাৰিযেকােনাসময়ত ইয়াৰ কায কলাপত অংশ হণ কৰা নাই।
(২) কােনা ব ি যিদ উপ-ধাৰা(১)ৰ অধীনত কােনা স াসবাদী সংগঠনৰ
সদস পদৰ সেত জিড়ত অপৰাধ কেৰ, তওঁৰসেবা দহবছৰৈলেক কাৰাদ
হ’ব পােৰবাজিৰমনা বা দুেয়াটা শাি হ’বপােৰ।
৩৯) িযেকােনা স াসবাদী সংগঠনক সহায় আগবেঢ়াৱাৰ সেত জিড়ত
অপৰাধ।—(১) এজনব ি স াসবাদী সংগঠনক সহায় আগবেঢ়াৱাৰ সেত
জিড়ত অপৰাধসংঘ ত কেৰ,-
(ক) িযেয় কােনা স াসবাদী সংগঠনৰ কাযকলাপ আ ৱাই িনয়াৰ
উে েশ েৰ—
(i) কােনা স াসবাদী সংগঠনৰ বােব সমথন িবচােৰ; আৰু
(ii) এেন সমথন ধাৰা ৪০ত সং ািয়ত কৰা অনুসিৰ কৱল ধন বা
স ি যাগানধৰাৰ মাজেত সীমাব নহয়; অথবা
(খ) িযেয় কােনা স াসবাদী সংগঠনৰ কাযকলাপ আ ৱাই িনয়াৰ উে েশ েৰ
িযেকােনা সভাৰ ব ৱ া, পিৰচালনা বােতেনসভাৰ ব ৱ া আৰু পিৰচালনাতসহায়
কেৰআৰুেতওঁ াতেযএইেটা াৰাবুজায়েয, (i) কােনা স াসবাদী সংগঠনক সমথন কৰা; অথবা
(ii) কােনা স াসবাদী সংগঠনৰ কাযকলাপ আ ৱাই িনয়া; অথবা
(iii) ইয়াক কােনা স াসবাদী সংগঠনৰ সেত স িকত বা জিড়ত ব ি েয়
সে াধন কেৰ;
(গ) িযেয় কােনা স াসবাদী সংগঠনৰ কাযকলাপ আ ৱাই িনয়াৰ ল েৰ
ইয়াৰ
কায কলাপক চাৰ বা আ ৱাই িনয়াৰ উে েশ িযেকােনা সভাক সে াধন
কেৰ।
(২) িযব ি েয় কােনা স াসবাদী সংগঠনক িদয়া সহায়ৰ স কত উপ-
ধাৰা (১)ৰ অধীনত কােনা অপৰাধ সংঘ ত কেৰ, তওঁৰসেবা
দহবছৰৈলেক কাৰাদ হব পােৰবাজিৰমনা বা দুেয়াটা শাি হ’বপােৰ।
এইদেৰ ১৯(১)(ক) আৰু অনুে দ ১৯(১)(গ)অনুে দৰ অধীনত িনি ত
কৰা অিধকাৰ সমূহ(বাক আৰু মত কাশৰ অিধকাৰআৰুসং া গঠনৰ
অিধকাৰ) চৰমঅিধকাৰনহয়, িক সইঅিধকাৰসমূহভাৰতীয় সংিবধানৰ
১৯(২)আৰু ১৯(৪)উে খথকা যুি সংগত িনেষধা াৰ আওতাত থােক।
অনুে দ ১৯(২) (৩)&(৪) সংিবধানৰ( ষাড়শসংেশাধনী) আইন, ১৯৬৩
অনুসিৰ সংেশাধন কৰা হেছআৰু “সাবেভৗম আৰু ভাৰতৰ অখ তা”
শ েকইটাসংিবধানতসি িৱ কৰা হেছ।
গিতেক অনুে দ ১৯(২)(৩) আৰু(৪)অনুসিৰ ১৯ নং অনুে দৰ দফা ১ৰ
দফা(ক),(খ)আৰু (গ)ৰ কােনা কথাই কােনা চিলত আইনৰকায কলাপত
কােনা ভাৱ নেপলাববা ৰা ক কােনা আইন ণয়ন কৰাত
বাধাআেৰাপনকেৰ, িযেহতু এেন আইেনসমূেহ ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তা, ৰা ৰ িনৰাপ া াথতউ উপ-দফাসমূেহ দান কৰা অিধকাৰসমূহৰওপৰত
যুি যু বাধাআেৰাপ কিৰেছ।১৯(৪) অনুে দঅনুসিৰ (গ)উপ-
দফাৰ(স াগঠনৰঅিধকাৰৰ) কােনা কথাই উ ে ত েযাজ হাৱা িযেকােনা
িবদ মান আইনৰ কায কলাপত ভাৱ নেপলাব, বা ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু
অখ তা বা সা জিনক শৃংখলা বা নিতকতাৰ াথত উ উপ-দফােটােৱ
দান কৰা অিধকাৰৰ ব ৱহাৰৰ ত যুি যু বাধা আেৰাপ কিৰ আইন
ণয়ন কৰাত ই ৰা ক বাধা আেৰাপনকিৰব। এই পযায়ত ১৯(২)(৩) &
(৪) অনুে দ সংেশাধনৰ উে শ আৰু কাৰণেবাৰৰসিবেশষ উে খ আৰু
িবেবচনা কৰােটা েয়াজনীয়।
সংিবধান( ষাড়শ সংেশাধনী)আইন, ১৯৬৩ িহচােপ ণয়ন কৰা সংিবধান
( ষাড়শ সংেশাধনী) িবেধয়ক, ১৯৬৩ৰ লগত সংল উে শ আৰু কাৰণসমূহৰ
সিবেশষ তলত িদয়া ধৰণৰ:
উে শ আৰু কাৰণসমূহৰ সিবেশষ
ৰা ীয় সংহিত পিৰষেদ িনযুি িদয়া ৰা ীয় সংহিত আৰু আ িলকতাবাদ
সিমিতখেন সংিবধানৰ ১৯ নং অনুে দেটা এেনদেৰ সংেশাধন কিৰবৈল পৰামশ
িদিছল যােত ৰা ৰ অখ তা, আৰু সাবেভৗম সংৰ ণ আৰু বজাই ৰখাৰ
বােব পযা মতা উপল হয়। কিম েয় এইবুিলও মতামত িদিছল য
ৰািজ ক িবধানসভা বা সংসদৰ সদস পদৰ িতজন াথ , আৰু চৰকাৰী পদৰ
িত আকাং ী আৰু অিধি ত িতজন াথ েয় সংিবধান ৰ া কৰাৰ িত িত
িদব লােগ আৰু ৰা ৰ অখ তা আৰু সাবেভৗম ৰ া কিৰব লােগ আৰু
সংিবধানৰ তৃ তীয় অনুসূচীত থকা শপতনামাৰ প সমূহ সই উে েশ
উপযু ভােৱ সংেশাধন কিৰব লােগ। এইকিম খেনভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু
অখ তাৰ াথত১৯ নং অনুে দৰ দফা(২),(৩) আৰু(৪)সংেশাধন কিৰ এই
পৰামশসমূহ কাযকৰী কৰাৰ াৱ িদেয় যােত ৰা ই সই অনুে দৰ দফা
(১)ৰ(ক), (খ) আৰু (গ)উপ-দফাসমূেহ দান কৰা অিধকাৰসমূহৰ
ব ৱহাৰৰ ওপৰত যুি সংগত বাধা আেৰাপ কৰা িযেকােনা আইন ণয়ন কিৰব
পােৰ।
১৪.২ ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯(২)আৰু(৪) অনুে দৰ অধীনত দ মতাৰ
অধীনত ইউএিপএ, ১৯৬৭ গৃহীত কৰাৈহেছ।এই পযায়ত, এইেটা মন কিৰব
লািগব য ৰা ীয় সংহিত পিৰষেদ(এনআইিচ)ৰা ীয় সংহিত আৰু
আ িলককৰণ স ক য় এখন সিমিত িনযু কৰাৰ িপছত অনুে দ 19(1)ৰ
অধীনত সং া গঠনৰ াধীনতাঅিধকাৰৰ ব িত মেবাৰ অনুে দ 19(4)ৰ
অধীনত ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তাৰ ৰূপত অ ভু কৰা হিছল। উ
সিমিতখেন ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তাৰ াথত যুি স ত িতব কতা
আেৰাপ কৰাৰ িদশেটা চাৱা-িচতা কিৰব লািগিছল।উ সিমিতৰ পৰামশ
অনুসিৰ, ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তাৰ াথত আইন, যুি স ত
িতব কতা আেৰাপ কিৰবৈল সংিবধান ( ষাড়শ সংেশাধনী) আইন, 1963
ণয়ন কৰা হিছল। ১৯৬৩ চনৰ আইনখনৰ িবধানসমূহ কাযকৰী কৰাৰ
উে েশ সংসদত বআইনী কাযকলাপ ( িতেৰাধ) িবেধয়ক উ াপন কৰা হয়।
ইউ.এ.িপ.এ.-ৰ মুখ উে শ হেছ ভাৰতৰ অখ তা আৰু সাবেভৗম ৰ িবৰুে
িনেদিশত কাযকলাপৰ সেত মাকািবলা কৰাৰ বােব মতা উপল
কৰা।এইেটাও মন কিৰবলগীয়া য ৰা ীয় সংহিত পিৰষদ আইনখেন িনযুি
িদয়া ৰা ীয় সংহিত আৰু আ িলককৰণ সিমিতৰ পৰামশৰ িভি ত
সংিবধান( ষাড়শ সংেশাধনী) আইন, ১৯৬৩ ণয়ন কিৰ ইউএিপএ
আইনখন ণয়ন কৰা হেছ। এইেটােদখা যায় য ৰা ীয় সংহিত পিৰষেদ ৰা ীয়
সংহিত আৰু আ িলককৰণৰ ওপৰত এখন সিমিত িনযুি িদিছল যােত অন ান
িবষয়ৰ লগেত ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তাৰ াথত যুি সংগত বাধা
আেৰাপ কৰাৰ িদশেটা চাব পােৰ আৰু তাৰ িপছত ইউ এ িপ এ
আইনখন ণয়ন কৰা হেছ।েসেয়েহ ভাৰতৰ অখ তা আৰু সাবেভৗম ৰ িবৰুে
কৰাকাযকলাপৰেমাকািবলা কিৰবৰ বােব মতা উপল কৰাৰ বােব ইউএিপএ
ণয়ন কৰা হেছ।
১৪.৩ এিতয়া আিম ইউ.এ.িপ.এ.,১৯৬৭ৰ াৱনাৰ িবষেয় িবেবচনা
কৰাযাওঁক। াৱনা অনুসিৰ, ব ি আৰু সংগঠনৰ িকছুমান বআইনী
কাযকলাপ অিধক কাযকৰীভােৱ িতেৰাধ কৰা আৰু স াসবাদী কাযকলাপৰ
সেত মাকািবলা কৰা আৰু ইয়াৰ সেত স িকত িবষয়েবাৰৰ বােব
ইউ.এ.িপ.এ.আইন ণয়ন কৰা হেছ। সেয়েহ ইউ.এ.িপ.এ. আইনখন ণয়নৰ ল
আৰু উে শ হেছ িকছুমান বআইনী কাযকলাপৰ অিধক কাযকৰী িতেৰাধৰ
ব ৱ া কৰা।
গিতেক উ উে শ সাধন কিৰবৈলআৰুিকছুমান অৈবধ কাযকলাপৰ ফল সূ
িতেৰাধৰ উে শ ত উপনীত হ’বৈল সংসেদ িনজৰ িবেবচনা অনুসিৰ এই
ব ৱ া কিৰেছ য য’ত ধাৰা ৩ৰ অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাৰ াৰা
কােনা সংগঠন অৈবধ বুিল ঘাষণা কৰা হয়, তিতয়াএজনব ি িযেসইসংগঠনৰসদস বাসদস িহচােপ কিৰ আেছ, তেনব ি ৰ২
বছৰৈলেক কাৰাদ হ’বপােৰআৰু লগেতজিৰমনাও হ’বপােৰ।গিতেক সংসেদ িনজৰ
বুি ম ােৰ ভািবেল য এবাৰ ধাৰা ৩ৰ অধীনত েয়াজনীয় প িত অনুসৰণ
কিৰ আৰু ন ায়ািধকৰণৰ অনুেমাদন সােপে েকােনাএটাসংগঠনক
বআইনীবুিলেঘাষণা কৰাৰপাছতযিদেকােনা ব ি সই সংগঠনৰ সদস হ
থােকেতে েতেনব ি শাি ৰ স ুখীন হ’বলগীয়াহ’ব।
১৪.৪এই পযায়ত মন কিৰবলগীয়া য কােনা সংগঠনক অৈবধ ঘাষণা কৰাৰ
আগেত উ আইনৰ ধাৰা ৩ৰ অধীনত েয়াজনীয় প িত অনুসৰণ/ হণ
কৰােটা বাধ তামূলক। ধাৰা 3(1)অনুসিৰ যিদ ক ীয় চৰকােৰ মত পাষণ
কেৰ য কােনা সংগঠন বআইনী সংগঠনহয়বা বআইনী সংগঠন হ পিৰেছ, ই চৰকাৰী গেজটত জাননীৰ াৰা এেন সংগঠনক বআইনী বুিল ঘাষণা
কিৰব পােৰ।
ধাৰা ৩(২) অনুসিৰ এেন িতেটা অিধসূচনাই ইয়াক জািৰ কৰাৰ িভি আৰু
ক ীয় চৰকােৰ েয়াজনীয় বুিল িবেবচনা কৰা অন ান সিবেশষ তথ উে খ
কিৰব লািগবিক এইে তেক ীয় চৰকােৰ জন াথৰ িবৰুে বুিল ভবা কােনা
তথ কাশ নকিৰবপােৰ। ধাৰা ৩(৩)ত উে খ আেছ য ন ায়ািধকৰেণ ধাৰা
৪ৰ অধীনত িদয়া আেদশৰ াৰা কৰা ঘাষণা িনি ত নকৰাৈলেক আৰু
আেদশেটা চৰকাৰী ৰাজপ ত কাশ নকৰাৈলেক এেন কােনা অিধসূচনা
কাযকৰী নহ’ব।ইয়াৰ াৰা ক ীয় চৰকাৰক কােনা সংগঠনক তাৎ িণকভােৱ
বআইনীসংগঠনবুিলেঘাষণা কৰাৰ মতা দান কৰা হয় যিদেহ ক ীয়
চৰকােৰ এেন পিৰি িতৰ সৃি হাৱা বুিল িবেবচনা কেৰ য কােনা সংগঠনক
তাৎ িণকভােৱ বআইনীবুিল ঘাষণা কৰােটা েয়াজনীয়, িক উ েঘাষণাকাৰণসমূহ িলিখতভােৱ িলিপব কৰা আৰু ধাৰা ৪ৰ অধীনত
কৰা িযেকােনা আেদশসােপে েহহ’বলািগব।ধাৰা ৪ অনুসিৰ এেন িতেটা
অিধসূচনা চৰকাৰী ৰাজপ ত কাশকৰাৰ উপিৰও িযখন ৰাজ ত ভািৱত
সংগঠনেটাৰ ধান কাযালয়, সই ৰাজ ত চিলত অ তঃ এখন দিনক বাতিৰ
কাকতত কাশ কৰা হ’বআৰুএইেটােক ীয় চৰকােৰ উপযু বুিল িবেবচনা কৰা
ধৰেণ উ সংগঠনেটাক জািৰ কিৰব লািগব।ধাৰা ৪ অনুসিৰ য’ত ধাৰা ৩ৰ
উপ-ধাৰা (১)ৰ অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাৰ াৰা কােনা সংগঠনেটাক
বআইনী বুিল ঘাষণা কৰা হেছ, তেন ত সংগঠনেটাক বআইনী ঘাষণা
কৰাৰ বােব পযা কাৰণ আেছ ন নাই সইেটা িবচাৰ কিৰবৈলেক ীয়
চৰকােৰ অিধসূচনা কাশৰ তািৰখৰ পৰা ি শ িদনৰ িভতৰত
অিধসূচনাখনকন ায়ািধকৰণৈল ৰণ কিৰব লািগব।ধাৰা ৪(২)অনুসিৰ
কােনা সংগ লাভ কৰাৰ িপছত ন ায়ািধকৰেণ জাননীখনৰ াৰা ভািৱত
সংগঠনেটাক িকয় অৈবধ ঘাষণা কিৰব নালােগ তাৰ কাৰণ
দখুৱাবৈলিলিখতভােৱ জাননী িদব লািগব।তাৰ িপছত, ন ায়ািধকৰেণ ধাৰা ৯ত
উে খ কৰা ধৰেণ তদ কিৰব আৰু ক ীয় চৰকাৰ বা সংগঠনেটাৰেকােনা
িবষয়া বা সদস ৰ পৰা এেন অিধক তথ ৰ বােব আ ান জেনাৱাৰ িপছত
সংগঠনেটাকেবআইনী ঘাষণা কৰা হ’ব ন নহয় সই িবষেয় িস া ল’ব আৰু
ধাৰা ৩ৰ উপ-ধাৰা(১)ৰ অধীনত অিধসূচনা জািৰ কৰাৰ তািৰখৰ পৰা
ছমাহৰ িভতৰত িযমান পািৰ সানকােল অিধসূচনাত কৰা ঘাষণা িনি ত বা
বািতল কৰাৰে ত উপযু আেদশজািৰকিৰব।
১৪.৫এইদেৰ পূবেত উে খ কৰা কথািখিনৰ পৰা দখা যায় য কােনা
সংগঠনেটাকেবআইনী ঘাষণা কৰাৰ আগেত ব াপক চাৰআৰুসংগঠনেটাৰ
সদস ই ন ায়ািধকৰণৰ স ুখত িতিনিধ কৰাৰ অিধকাৰেকধিৰ িবশদ প িত
মািন চলােটা েয়াজনীয়।ওপৰত পযেব ণ কৰা অনুসিৰেকােনা িবেশষ
সংগঠনেটাকেবআইনী ঘাষণা কিৰ ক ীয় চৰকােৰ জািৰ কৰা এেন অিধসূচনা
ধাৰা ৪ৰ অধীনত ন ায়ািধকৰণৰ িনৰী ণ আৰু অনুেমাদনৰ আওতাত
থােক।এইেটা কৰাৰ িপছেতাযিদ কােনা ব ি , িযউ েবআইনীসংগঠনেটাৰ
এজনসদস , সদস হেয় থােক, তওঁ পিৰণিতৰ স ুখীন হ’ব লািগব
আৰুইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ১০, িবেশষৈক ধাৰা ১০ (ক)(i)ৰ িবধানসমূহৰ
অধীনত শাি ৰস ুখীন হ’ব।
১৪.৬এই পযায়ত এটা কথা মন কিৰবলগীয়া য ক ীয় চৰকােৰ কােনা
িবেশষ সংগঠনেবআইনী কামত জিড়ত আৰু ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তাৰ
িবেৰাধী বুিল স হাৱাৰ িপছতেহ তেনসংগঠনক অৈবধ বুিলেঘাষণা
কেৰ।ধাৰা২(অ) ৰ অধীনত ' বআইনী কাম-কাজ' ৰ সং া িদয়া হেছ আৰু
ধাৰা২(িপ) ৰ অধীনত ' বআইনী সংগঠন' ৰ সং া িদয়া
হেছ।েসেয়েহেতেন লত এেন বআইনী সংগঠনৰ সদস থকা এজন ব ি েয়
এইেটা ক’ব নাৱািৰব য তেন সংগঠনৰ সেত জিড়ত হ থািকব পােৰ
অথবা ইয়াৰ সদস হ থািকব পােৰ যিদও এেন সংগঠনক ভাৰতৰ সাবেভৗম
আৰু অখ তা িবি ত হাৱােবআইনী কাযকলাপৰ বােব বআইনী ঘাষণা কৰা
হয়।বা ল সে ওএইেটা ল কৰা গেছ য ইউএিপএ আইনৰ উে শ হ’ল
বআইনী কাম-কাজেবাৰ অিধক ফল সূ ভােৱ িতেৰাধ কৰা। বআইনী কাম-
কাজৰ বােব বআইনী ঘাষণা কৰা এেন বআইনী সংগঠনৰ সদস িহচােপ
অব াহত থকা এজন ব ি ক শাি িদয়ােটা বআইনী গিতিবিধৰ কাযকৰী
িতেৰাধৰ বােব জাৰ িদয়া বুিল ক’ব পািৰ।েসেয়েহ, ধাৰা ১০(ক)(i)ত
কাৱা হেছ য যিদএজনব ি ধাৰা ৩ৰ অধীনত জাৰী কৰা এক অিধসূচনাৰ
াৰা ঘাষণা কৰা আৰু সই ধাৰাৰ উপ-ধাৰা ৩ৰ অধীনত কাযকৰী
কৰােকােনােবআইনীসংগঠনৰ সদস হয়বাসদস
িহচােপকামকিৰআেছেতে েসইব ি জনৰ 2 বছৰৈলেক কাৰাদ আৰু জিৰমনাও
হ'ব পােৰআৰুএইেটাভাৰতৰ সংিবধানৰ অনুে দ 19(1)(2) আৰু (4)ৰ
সেত স ূণৰূেপ সাম স পূণ আৰু ইউএিপএ আইনখনউ উে শ ৰ ওপৰত
ণয়ন কৰা বুিলকবপািৰ।
১৫।িব ান জ অিধব া পািৰখৰ ম
িৰয়া(অপৰাধকৰাৰঅিভ ায়)ৰউপাদানৰওপৰতযুি িদৈকেছেযেকৱল এেন অৈবধ
সংগঠনৰ ব ি ৰ সদস পদেটােয়ই শাি িদয়াৰ িভি হ’ব
নাৱােৰআৰুেতেখতৰযুি ৰসমথনত কদাৰনাথ(ওপৰতউে খকৰা)
গাচৰতিদয়াৰায়
লগেতঅন েগাচৰতিদয়াৰায়েবাৰৰকথাউে খকিৰৈকেছিক এইে তমন কিৰবলগীয়া
য ইউএিপএৰ িবধানসমূহ িবেবচনা কৰাৰ সময়ত উ িস া সমূহ েযাজ
নহ’ব।আইিপিচৰ অধীনতকৰা অপৰাধ আৰু ইউএিপএৰ অধীনত কৰাঅপৰাধ
দুেয়াটা পৃথক। ওপৰত পযেব ণ কৰা ধৰেণ এইেটােগাচৰতধাৰা ৩ৰ অধীনত
েয়াজন অনুসিৰ যথাযথ ি য়া অনুসৰণ কৰাৰ িপছত আৰু ধাৰা ৪ৰ
অধীনত ন ায়ািধকৰণৰ অনুেমাদন সােপে আৰু এেন সংগঠন, সংগঠনৰ
কায ালয়আৰু আনিক সংগঠনৰ সদস সকলক সুেযাগ িদয়াৰ িপছত সংগঠন
এটাক বআইনী ঘাষণা কৰা হেছ।
১৫.১) এিতয়া িব ান জ অিধব াই যুত পািৰেখ কদাৰ নাথ
িসং(ওপৰতউে খকৰা) গাচৰত এই আদালতৰ িস া ৰ ওপৰত
িযমানদূৰআ া কাশকিৰেছতাৰওপৰত ক’বৈল গ’ ল, আৰ িণেত মন
কিৰবলগীয়ািবষয়এইেটাহ’ব য উ িস া েটা সংিবধানৰ( ষাড়শ সংেশাধনী)
আইন, ১৯৬৩পূবৰআিছল। কদাৰ নাথ িসং(ওপৰতউে খকৰা)
গাচৰৰৰায়ৰিপছতৰা ীয় এক ীকৰণ পিৰষদৰ পৰামশঅনুসিৰবাক াধীনতা
আৰু স াগঠণৰ াধীনতাৰ ব িত ম িহচােপ অনুে দ ১৯(২) আৰু ১৯(৪)
সংেশাধন কৰা হেছ যােত "ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তা"ৰ এক ব িত ম
িবেশষভােৱ অ ভু কৰা হয়।গিতেক ইউএিপএৰ াপটত ১৯ আৰু ২১ নং
অনুে দৰ েয়াগৰ ত িযেকােনা ৰ ওপৰত এেকই ব গত ভাৱ
পলাব।এইদেৰ “ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তা”ক১৯ নং অনুে দৰ
এটাব িত ম িহচােপৈল১৯৬৩ চনৰ সংিবধান সংেশাধনীৰ সেত সাম স পূণভােৱ
ইউএিপএৰ ব াখ া কিৰবলািগব।
১৬) এিতয়া িব ান জ অিধব া পািৰেখই ধাৰা ১০(i)(ক)ৰ অ তা
আৰু অপব ৱহাৰৰ স াৱনাৰ ওপৰত দেশাৱা যুি ৰে তমন কিৰবলগীয়া য
এই আদালতৰ িস া অনুসিৰ কােনা িবধানএটাৰসাংিবধািনকতা িবেবচনা
কৰাৰ সময়ত কৱল অপব ৱহাৰৰ স াৱনাই িভি আৰুবা াসংিগক িবেবচনা
হ'ব নাৱােৰ।আইনৰ িনধািৰত অৱ া অনুসিৰ িযেকােনা আইনঅপব ৱহাৰ
ফলত হাৱা িযেকােনা কায ত া ান জেনাৱাৰ আওতাত পেৰ।িক আইনৰ
অপব ৱহাৰৰ স াৱনাৰ ওপৰত সাংিবধািনকভােৱ বধ আইনক অসাংিবধািনক
বুিল ঘাষণা কিৰব নাৱািৰ।
১৬.১) এিতয়াওপৰত পযেব ণ কৰা ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ অ তাৰ
ওপৰতদেশাৱাযুি ৰে তআিমক’বপােৰাঁেযওপৰত আেলাচনা কৰা ইউএিপএ, ১৯৬৭ৰ ধাৰা ৩ আৰু ৪ৰ অধীনত সকেলা েয়াজনীয়িবধানসমূহ মািন চলাৰ
িপছতেহ এটা সং াক অৈবধ বুিল ঘাষণা কৰা হেছ।এেন বআইনী সংগঠনৰ
সদস এজেন সইসংগঠনেটাক বআইনী বুিল ঘাষণাকৰাৰ িবষেয় অৱগত
হাৱাৰিপছেতাযিদেতেনেবআইনী কাযকলাপত িল েহাৱাআৰুভাৰতৰ সাবেভৗম
আৰু অখ তাৰ িবৰুে কাম কৰাসংগঠনৰ সদস হ থােক, তে তওঁৰ
উে শ অিত য তওঁ এিতয়াও এেন এক সংগঠনৰ সেত স ক াপন
কিৰব িবচােৰ িয বআইনী কাযকলাপত িল েহাৱাআৰুভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু
অখ তাৰ িবৰুে কাম
কিৰআেছ।েকােনাসংগঠনকেবআইনীবুিলেঘাষনাকৰাৰে তধাৰা ১০(১)(i)ত
ব ৱ ত ভাষাআৰু ধাৰা ৩আৰু ৪ৰ অধীনত অনুসৰণ কিৰব লগা
ি য়াসমূহঅিত আৰুএইে তিব ান জ অিধব া স য় পািৰেখ দাবী
কৰা ধৰেণ কােনাধৰণৰ অ তা নাই।গিতেক ধাৰা ১০(ক)(i)তেকােনা
ধৰণৰ অ তা বা অযুি কৰতা বা অসাম স তা নাই।
১৭) এিতয়া িচিলং ইেফ ডি ন(মু অিভমত কাশৰঅিধকাৰবাধা েহাৱা)ৰ
ওপৰত িব ান জ অিধব া পািৰেখ দেশাৱাযুি ৰে তএইেটা মন
কিৰবলগীয়া যএজন ব ি তওঁ সদস হাৱা এটা সংগঠনক ইয়াৰ বআইনী
কাযকলাপআৰুভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তাৰ াথৰ িবৰুে কাম
কৰাৰবােব বআইনী সংগঠনিহচােপ ঘাষণা কৰা বুিল ভালদেৰ জনাৰ
িপছেতাযিদেতেন বআইনী সংগঠনৰ সদস ৈহথােক এেন ব ি ক
মু অিভমত কাশৰঅিধকাৰবাধা েহাৱাৰ(িচিলং
ইেফ )ওপৰতেকােনাধৰণৰঅিভেযাগদািখল কিৰবৈল অনুমিত িদব
নাৱািৰ।পিৰণামেবাৰ আইনৰ অধীনত দান কৰা হয়। এেন ব ি ক বুজাই
িদয়া হয় অথবা জনাই িদয়া হয় য এেন বআইনী সংগঠনৰসদস পদ অব াহত
ৰখােটােয়ই এটাঅপৰাধ।। এেন ান থকা ে ও যিদেতওঁ উ সংগঠনৰসদস পদ
অব াহত ৰােখ তিতয়া শাি ৰ স ুখীনহ’বিবেশষৈক যিতয়াৈলেক ধাৰা
১০(ক)(i) থািকব আৰু ইয়াকঅসাংিবধািনক বুিলেঘাষণা কৰা নহয়।
১৭.১)এই পযায়ত উে খ কৰােটা েয়াজনীয় য কােনা ব ি ক কৱল এেন
বআইনীসংগঠনৰ সদস হাৱাৰ বােবই ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ অধীনত শাি
িদব নাৱািৰ। ধাৰা ১০তব ৱহাৰকৰাভাষােটা অিত তাৎপযপূণ। ইয়াত উে খ
কৰা হেছ য য'ত ধাৰা ৩ৰ অধীনত অিধসূচনাৰ াৰা কােনা সংগঠনক
বআইনীবুিল ঘাষণা কৰা হয়আৰু িযেটা সই ধাৰােটাৰ উপধাৰা ৩ৰ অধীনত
কাযকৰীকৰাহয়। গিতেক উপ-ধাৰা ৩ৰ অধীনত ৩ নং ধাৰাত অধীনতেকােনা
অিধসূচনা বলবৎ হাৱাৰ িপছতেহ সই ধাৰােটাৰ িপছৰ অংশেটা েযাজ হ’ব।
“িযজনএেন সংগঠনৰ সদস আৰুউ সদস পদতঅিধি ত থািকব"এইকথািখিনধাৰা
১০(ক)(i)তঅিত সাৱধােন িলখা হেছ। গিতেক সঁচা ব াখ াত যিদ কােনা
ব ি সংগঠনৰসদস আিছল যিদও ঘাষণাৰ িপছত সদস হথকানাই তে তওঁ
ধাৰা১০ৰ াৰা ভািৱতনহয়। উে শ যন এইেটােৱই য সংগঠনেটাক
বআইনীবুিলেঘাষণা কৰা সময়েত তওঁ উ সংগঠনৰেকৱল সদস হাৱাই নহয়, তওঁ সদস হেয়ই আেছ।ইয়াৰ উে শ অিত য কৱল িনিদ তািৰখেত
নহয় তাৰ িপছেতা আপুিন সই সংগঠনৰসদস ৈহেয়আেছযাকভাৰতৰ সাবেভৗম
আৰু অখ তাৰ াথৰ িবৰুে হাৱা অৈবধ কায কলাপৰ বােব বআইনী
সংগঠনিহচােপ ঘাষণা কৰাৈহেছ।েসেয়েহ, এবাৰ এটা সংগঠনক বআইনী বুিল
ঘাষণা কৰাৰ িপছত, সংি ব ি জন িযউ সংগঠনৰসদস আিছলআৰু সই
সংগঠনক বআইনী ঘাষণা কৰা হেছ বুিল ভালদেৰ জািনওেতওঁৰ সদস পদ
অব াহত ৰািখব িবচােৰ আৰু এিতয়াও তেনেবআইনী কামকাজৰ অংশ হ
থািকব িবচােৰ তে ই তওঁৰ এক সেচতন িস া দশন কেৰ আৰু সেয়েহ
তওঁ তেনেবআইনী সংগঠনৰসদস পদেটাঅব াহতৰখাৰবােবদি ত হ'ব পােৰ।
তেন তপৰৱ ীপয ায়তএেনএজনেলােকমু অিভমত কাশৰঅিধকাৰবাধা েহাৱাৰ
(িচিলং ইেফ ) অিভেযাগ আিনবেনাৱােৰ।
JUDGMENT
18. ওপৰতউে খকৰা িবষয়সমূহ আৰু কাৰণেবাৰৰ িত ল ৰািখআিমএইিস া তউপনীতহওঁেয কৰালা ৰাজ বনাম ৰাণীফ,(২০১১)১এছিচিচ ৭৮৪; অৰূপ ভূ ঞা বনাম ইউিনয়ন অফ ইি য়া,(২০১১)৩এছিচিচ ৩৭৭আৰু ই দাস বনাম অসম ৰাজ ২০১১(৩)এছিচিচ ৩৮০ গাচৰসমূহতএইআদলেত িযিস া ৈলিছলেযস াসবাদী আৰু িবি তকাৰী কাযকলাপ ( িতেৰাধ) আইন, ১৯৮৭ৰ ধাৰা ৩(৫)আৰু বআইনী কাযকলাপ( িতেৰাধ) আইন, ১৯৬৭ ৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ৰঅধীনতিনিষ সংগঠনৰ কৱল সদস পেদই কােনা ব ি ক অপৰাধী বুিল গণ নকেৰ যিদেহ তওঁ িহংসাৰ আ য় নলয় বা মানুহক িহংসাৰ িত উচটিন িনিদেয় আৰু িহংসাৰ আ য় ল জনশাি ৰ িবশৃংখলতা বা িবিঘিন সৃি কৰাৰ উে েশ েৰ কােনা কাম নকেৰআৰু উ িবধানসমূহ পঢ়াৰিপছতিযেদখাযায়েয এটািনিষ সংগঠনৰ সদস ই অপৰাধমূলক কাযকলাপত িল হবলািগব আৰু লগেত ম িৰয়া(অপৰাধ সংঘ ত কৰাৰঅিভ ায়)ৰউপাদানেযাগকৰােটা যথাযথআইন নহয়।সিবেশষপযােলাচনাকিৰএইেটািস া কৰাহয়েয যিতয়া কােনা সংগঠনক ধাৰা ৩ৰ অধীনত জািৰ কৰা অিধসূচনাৰ াৰােবআইনীবুিল ঘাষণা কৰা হয় আৰুিযেটা সই ধাৰােটাৰ উপধাৰা ৩ৰ াৰা কাযকৰীকৰাহয়, তিতয়া এেন সংগঠনৰ সদস হ থকা ব ি এজনক ইউএিপএ, ১৯৬৭আইনৰ ধাৰা ১০(ক)(i)ৰ অধীনত দুবছৰৈলেক কাৰাদ আৰু জিৰমনা িবহাহব। ইয়াৰওপৰতিবপৰীত মতামত লাৱা উ ন ায়ালয়ৰ অন কােনা িস া ক ভাল আইন বুিল গণ কৰা নহব আৰু এই িস া ৰ াৰা িবেশষভােৱ ত াখ ান কৰাহব। সই অনুসিৰ স ৰ উ ৰ িদয়া হয়। ফল ৰূেপ ক ীয়চৰকাৰ আৰু অসম ৰাজ ই দািখল কৰা পুনৰী ণৰ আেৱদনসমূহ ইয়াৰ াৰা অনুমিত িদয়াহ’ল। এিতয়া মাননীয় মুখ ন ায়াধীশ মেহাদয়ৰ পৰা উপযু আেদশ লাভ কৰাৰ িপছত মূলআপীলআৰুএছ এল িপসমূহসংি িবচাৰপীঠত নানীৰবােবেপচকৰা হওক।.................... জ. (এম. আৰ. াহ)...................... জ. (িচ.. ৰিব মাৰ)...................... জ. (স য় কােৰাল) নতু ন িদ ী, ২৪ মাচ, ২০২৩ কাশেযাগ ভাৰতৰ উ তম ন ায়ালয় ফৗজদাৰী আপীল অিধকাৰে ফৗজদাৰীআপীল নং. ৮৮৯/২০০৭ লগেত ফৗজদাৰী আপীল নং ১৩৮৩/২০০৭তপুনৰী ণআেবদন ( ফৗজদাৰী) নং.১৩৮৩/২০০৭ ফৗজদাৰী আপীল নং ৮৮৯/২০০৭তপুনৰী ণ আেবদন ( ফৗজদাৰী) নং. ৪২৬/২০১১ ফৗজদাৰী আপীল নং ৮৮৯/২০০৭ এছ এল িপ ( ফৗজদাৰী) ৫৯৭১/২০১৯ এছ এল িপ ( ফৗজদাৰী) ৫৯৬৪/২০১৯ ফৗজদাৰীআপীলনং১৩৮৩/২০০৭ এছএলিপ ( ফৗজদাৰী)িচআৰএলএমিপ নং.১৬৬৩৭/২০১৪ এছএলিপ ( ফৗজদাৰী) নং ৫৬৪৩/২০১৯ এছ এল িপ ( ফৗজদাৰী)নং ৬২৭০/২০১৯ ন ৰত অৰুপ ভূ ঞা..... আপীলকাৰী বনাম অসম ৰাজ..... িতপ ৰায় স য় কােৰাল, জ. এই আদালততদািখলকৃ ত সংগ ৩ এই আদালততদািখলকৃ ত সংগ ৩ ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯ নং অনুে দৰ সাধাৰণিবকাশ ৫ ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯ নং অনুে দৰ সাধাৰণ িবকাশ ৫ িবেশষৈক, অনুে দ ১৯(১)(গ)ৰ িবকাশ ১৩ িবেশষৈক, অনুে দ ১৯(১)(গ)ৰ িবকাশ ১৩ ভাৰতীয় আৰু আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ মাজত পাথক ১৬ ভাৰতীয় আৰু আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ মাজত পাথক ১৬ অৰূপ ভূ ঞাত িনভৰ কৰা আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া ৰ পটভূ িম, আমদািন আৰু াসংিগকতা ২৮ অৰূপ ভূ ঞাত িনভৰ কৰা আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া ৰ পটভূ িম, আমদািন আৰু াসংিগকতা ২৮ ই দাস ৩৩ত িনভৰ কৰা আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া ৰ পটভূ িম, আমদািন আৰু াসংিগকতা ই দাস ৩৩ত িনভৰ কৰা আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া ৰ পটভূ িম, আমদািন আৰু াসংিগকতা সামৰিণ ৪২ সামৰিণ ৪২ মাৰ স ানীয় সহকম মাননীয় ন ায়াধীশএম.আৰ. ােহ আগবেঢ়াৱা পাি ত পূণ মতামতেটা মইমেনােযােগেৰপিঢ়েছাআৰুইয়াৰ সেত মই একমত। মাৰ অন এক য়াসহ’লভাৰতত এই িবষয়েটাত আইনৰ িবকাশ আৰু আেমিৰকা যু ৰা ৰ আদালতৰ াৰা দান কৰা িস া সমূহৰ েয়াগৰ স ান কৰা।েমাৰ িস া তলত িদয়া ধৰণৰ: এইআদালততিদয়া ংগ: ১) অৰূপ ভূ ঞা বনাম অসম ৰাজ (ইয়াৰ িপছত ৰফােৰ আেদশ বুিল কাৱা হ’ব) গাচৰত এই আদালেতিদয়া ২৬.০৮.২০১৪ তািৰখৰ আেদশৰ পৰাই বতমানৰ পুনৰী ণ আেবদনখন উ ৱ হেছ।উ আেদশেটাৰকায কৰী অংশেটা তলত িদয়া ধৰেণ পুনৰউ াপন কৰা হ’ল: “১০. ক ীয়চৰকাৰৰিব ান ছিলিচটৰ জেনেৰল যুত ৰি ত মােৰ দািঙধৰা ৰু পূণযুি ৈহেছ য যিদ সংসদৰ াৰা গৃহীত আইনৰ কােনা িবধানক ক ীয়চৰকাৰঅনুপি িততযিদ সীিমত ােয়ািগকৰূপতব াখ া কৰা হয়, ই ৰাজ খনৰ াথৰ ৰু পূণ িত কিৰব পােৰ। ইয়াৰ কাৰণ হেছ আইনৰ িকছুমান ব ৱ া িবেশষৈক ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তা সুৰি ত কৰাৰ বােব অ ভু কৰা হয়আৰু যিদ সইেবাৰ স কভােৱ ব াখ া কৰা নহয়েতে ইৰাজ খনৰযেথ িতকৰাৰস াৱনাথািকযায়। ১১. িব ান ছিলিচটৰ জেনেৰেল যুি আগবঢ়ায় য দুজনীয়া ন ায়াধীশ িবচাৰপীেঠ িনভৰ কৰা[অৰূপ ভূ ঞা বনাম অসম ৰাজ, (২০১১) ৩ এছিচিচ ৩৭৭: (২০১১) ১ এছিচিচ ( ফৗ:) ৮৫৫]আৰু[ই দাস বনাম অসম ৰাজ, (২০১১) ৩ এছিচিচ ৩৮:(২০১১)১ এছিচিচ ( ফৗ:)১১৫০] গাচৰৰ ৰায়দান অিধকাৰ িবল(Bill of Rights)ৰ ওপৰত িভি কিৰ িদয়া হিছল, িযেটাভাৰতৰ সংিবধানৰ ১৯ নং অনুে দৰ পৰা পৃথক। তেখেত সংিবধানৰ ১৯(১)(গ) আৰু ১৯(৪) অনুে দৰ কথা উে খ কিৰেছ। ১৯(১)(গ) অনুে দত তলত িদয়া ধৰেণউে খআেছ: “১৯(১)(গ): সং া বা সংঘ গঠন কৰা;” উ ব েটা অনুে দ ১৯(৪)ৰ াৰা অিধক সীমাব কৰা হেছ িযেটা িন িলিখত ধৰণৰ: ১৯(৪)উ দফাৰ (গ) উপ-দফাৰ কােনা কথাই উ উপ-দফাৰ াৰা দ অিধকাৰ েয়াগৰ ওপৰত, ভাৰতৰ ভু আৰুঅখ তাৰঅথবাসা জিনকশৃখলা িহতৰ বােব, কােনা ব মান িবিধেয় িয পয যুি যু িনব নআেৰাপকেৰেসইপয তাৰ ৱ ্ নত ভাৱেনেপলাবঅথবাএেনেকােনািবিধ তক ৰাতৰাজ কবাধািনিদব। ইয়াৰ ওপৰত িনভৰ কিৰ িব ছিলিচটৰ জেনেৰলৰ াৰা এইেটা আেলাকপাত কৰা হেছ য ভাৰতৰ সংিবধানৰ িবধানৰ সেত সাম স ৰািখ ণয়ন কৰা ব ৱ ােবাৰৰ ব াখ ামূলক ি য়াৰ ত মৗিলকভােৱ েযাজ নােহাৱা িবেদশী কতৃ প ৰ ওপৰত গধুৰ িনভৰশীলতা ৰািখ ন ায়ালেয় এই িদশেটা দৃি েগাচৰ কৰা নাই। ১২. িব ান ছিলিচটৰ জেনেৰল আৰু িব ান জ অিধব া জয়দীপ া ডাঙৰীয়াইঅসম ৰাজ ৰ হ উ াপন কৰা ৰু পূণ িবষয়েটাৰ স ভত আিম িবষয়েটা বহূজনীয়া িবচাৰপীেঠ িবেবচনা কৰােটা উপযু বুিল ভােবা।এইিবষয়ৰওপৰত উপযু আেদশৰ বােব প ীয়েকভাৰতৰ মাননীয় মুখ ন ায়াধীশৰ আগত নিথেপচকৰক। ২. িবেবচনাকৰা েটাহ’লস াসবাদীআৰুিবি তকাৰীকায কলাপ িতেৰাধআইন,১৯৮৭ৰ ধাৰা৩(৫) আৰুেবআইনীকায কলাপ িতেৰাধআইন,১৯৬৭ (ইয়াৰ িপছত ইউএিপএবুিল কাৱা হ’ব)ৰধাৰা১০ৰপিৰসৰসীিমতকৰাৰবােবখ িবচাৰপীেঠ(দুইজনীয়ান ায়াধীশৰিবচাৰ পীঠ) অৰূপভূ ঞাবনামঅসমৰাজ আৰুই দাসবনামঅসমৰাজ (ইয়াৰ িপছত ‘অৰূপভূ ঞা’ আৰু ‘ই দাস’ বুিল কাৱা হ’ব) গাচৰতভাৰতৰেমৗিলকঅিধকাৰসমূহআেমিৰকাৰসংিবধানৰ ‘Bill of Rights’ৰঅিধকাৰসমূহৰলগতসাদৃশ থকাৰবােবইআেমিৰকাৰআদালতসমূহৰিস া েবাৰ ভাৰতৰে ত েযাজ বুিলৈকএইেগাচৰদুটাত েয়াগকৰােটা আিছলেনিক? ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯ নং অনুে দৰ সাধাৰণিবকাশ ৩. আৰ িণেত ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯ নং অনুে দ পুনৰউ াপন কৰােটা ৰু পূণ িযেটা তলত িলখা আেছ: ১৯(১) সকেলা নাগিৰকেৰ এইেবাৰত অিধকাৰ থািকব - ‘(ক) বা আৰু অিভব ি ৰ ত তা; খ) শাি পৃণ ভােব আৰু িবনা অে গাট খাৱা; গ) সং া বা সংঘ গঠন কৰা; ঘ) ভাৰতৰ ৰাজ ে ৰ সব অবাধ চলাচল কৰা; ঙ) ভাৰতৰ ৰাজ ে ৰ িযেকােনা অংশত থকােমলা আৰু বসিত কৰা; চ) িযেকােনা বৃি চেলাৱা, িক া িযেকােনা উপজীিবকা, বহা- বপাৰ বা কাৰবাৰ চেলাৱা । (২) দফা ১ৰ উপ-দফা(ক)ৰ কােনা কথাই উ উপ-দফাৰ াৰা দ অিধকাৰ েয়াগৰওপৰত, ভাৰতৰ ভু আৰুঅখ তাৰ, ৰাজ ৰিনৰাপ াৰ, িবেদশীৰাজ ৰলগতৈম ীপূণস ৰসা জিনকশৃখলা, িশ াচাৰওৰসদাচাৰৰিহতৰবােবঅথবান ায়ালয়অৱমাননা, মানহািনবাঅপৰাধ েৰাচনাস কত, কােনাব ্ মানিবিধেয়িযপয যুি যু িনব নআেৰাপকেৰেসইপয তাৰ ৱ ্ নত ভাৱ নেপলাবঅথবাএেনেকােনািবিধ তকৰাতৰাজ কবাধািনিদব। (৩)উ দফাৰ (খ) উপ-দফাৰ কােনা কথাই উ উপ-দফাৰ াৰা দ ৪) উ দফাৰ (গ) উপ-দফাৰ কােনা কথাই উ উপ-দফাৰ াৰা দ ৪) ভাৰতৰ ক ীয় চৰকাৰৰ মেতভাৰতীয় সংিবধান ণয়নৰ সময়ত ১৯ নং অনুে দত ‘যুি সংগত বাধা’ নািছল।১৯(২) অনুে দত ‘যুি সংগত বাধা’ শ েটা সংিবধান ( থম সংেশাধনী) আইন, ১৯৫১ৰ াৰা ৱতন কৰা হিছল।এই আইনখেন ইয়াৰ উে শ স েক উে খ কিৰৈকিছল য ভাৰতৰ সংিবধান কাযকৰী হাৱাৰ পাছত থম ১৫ মাহত িকছুমান অসুিবধাৰসৃি হিছল, িবেশষৈকেমৗিলক অিধকাৰৰ অধ ায়েটাৰ স ভত। সইেবাৰ িবষয়ৰ সমাধানৰ বােবআৰুলগেতসাধাৰণ জনতাৰ াথৰকথািচ াকিৰ।ৰা কযুি সংগত বাধা আেৰাপ কৰাৰ মতা দান কৰা হিছল। ৫) ইয়াৰ িপছত সংিবধান ( ষা নং) সংেশাধনী আইন, ১৯৬৩, ণয়নকৰাহয়য’ত ৰা ক ১৯ নং অনুে দৰ অধীনত দান কৰা াধীনতাসমূহৰ ওপৰত িবেশষভােৱ ভাৰতৰ “সাবেভৗম ” আৰু “অখ তা”ৰ াথৰ সুৰ াৰ িভি ত যুি সংগত বাধা আেৰাপ কৰাৰ মতা দান কৰা হয়।ইয়াৰ উে শ আৰু কাৰণ বাখ াকিৰউে খ কৰা হিছল য ৰা ীয় সংহিত পিৰষেদ িনযু কৰা ''ৰা ীয় সংহিত আৰু আ িলকতাবাদ'' সিমিতৰ পৰামশৰ িভি ত এই সংেশাধনী আইনভাৰতৰ অখ তা আৰু সাবেভৗম ৰ া কৰাতথাবজাইৰখাৰবােব ণয়ণকৰা হেছ। ৬) ১৯ নং অনুে দৰ ব াখ া আৰু তাত থকা যুি সংগত বাধা েয়াগৰ িবষেয় এই আদালেত ধৰম দ বনাম কি য়চৰকাৰ৫ (খ িবচাৰপীঠ) গাচৰত তলত উে খ কৰা ধৰেণ চমুভােবৈকেছ: “৩৫. ১৯ নং অনুে দত দখুওৱা হেছ য অিধকাৰৰ এটা গাটক দফা (ক)ৰ পৰা (ছ) লেক তািলকাভু কৰা হেছ আৰু নাগিৰকক দান কৰা মৗিলক অিধকাৰ িহচােপ ীকৃ িত িদয়া হেছ।সকেলা অিধকাৰ একমা উৈমহতীয়ািভি ৰউপৰত িতি ত নহয় বৰ এইেবাৰৰপিৰিধ আৰু অ িনিহত দশন িভ । ১৯ নং অনুে দৰ দফা (২)ৰ পৰা (৬) লেক ত কৰাখচৰাৰ পৰা এই কথা ৈহেছ।সংিবধান ণয়নকািৰসকেলএেন িনেষধা াৰ এক উৈমহতীয়া খচৰা বনাব পািৰেলেহঁেতন িযেটা দফা (১)ত উে খ কৰা মৗিলক অিধকাৰসমূহৰ পিৰচালনাৰ ওপৰত জািপ িদয়ােটা অনুেমািদত আিছল, িক সয়া কৰা হাৱা নাই।দফা (২)ৰ পৰা (৬) লেক এটা সাধাৰণ িবষয়ব আেছ, িযেটা হেছ বতমানৰ আইনসমূহৰ কায কলাপ সংৰ ণ কৰা বা ৰা ৰ াৰা নতু ন আইন ণয়ন কৰা, যিতয়াৈলেক এই আইনসমূেহ িনিদ ল ত উপনীত হ'বৈল যুি সংগত বাধা আেৰাপ কেৰ।িক ১৯ নং অনুে দৰ দফা (১)ৰ উপ-দফা (ক)ৰ পৰা (ছ)ৰ িতেটােৰে ত এেন আইনৰ ণগত মান আৰু িবষয়ব বেলগ বেলগ হ'ব িয তলত সূচীভু কৰাৈহেছ। অনুে দ ১৯ দফা (১) দফা (২)ৰ পৰা (৬) অিধকাৰৰ কৃ িত অনুেমািদত বাধা ৫) (২০০৪) ১ এছিচিচ ৭১২ চিলত আইনৰ াৰা বা ৰা ই ণয়ন কৰাআইনৰ াৰা যুি সংগত বাধা তলতউে খকৰািবষয়সমুহৰে ত আেৰাপ কৰাহয়। (ক) বাক আৰু মত কাশৰ াধীনতা (i)ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তা (ii) ৰা ৰ িনৰাপ া (iii) িবেদশী ৰা ৰ সেত ব ু পূণ স ক (iv) জনশৃংখলা, শালীনতা বা নিতকতা (v) আদালত অৱমাননা, মানহািন বা অপৰাধৰ বােব উচটিন িদয়াৰ স কত (খ) শাি পূণভােৱ আৰু অ অিবহেন একি ত (i) ভাৰতৰ সাবেভৗম হাৱাৰ অিধকাৰ আৰু অখ তা (ii) ৰাজ ৱা শৃংখলা ৩) সং া বা সংঘ গঠনৰ অিধকাৰ (i) ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তা (ii) ৰাজ ৱা শৃংখলা বা নিতকতা ঘ) আৰু (ঙ) সম ভাৰত ভূ খ ত মু ভােৱ (i) সাধাৰণ জনতা চলাচল আৰু/বা বাস আৰু বসিত াপনৰ অিধকাৰ (ii) অনুসূিচত জনজািতৰ াথৰ সুৰ া (ছ)িযেকােনা বৃি চচা কৰাৰ অিধকাৰ, বা কােনাবৃি বা ব ৱসায় চেলাৱাৰ অিধকাৰ সাধাৰণ জনতা আৰু িবেশষৈক তলতউে িখতিবষয়ৰলগত জিড়ত িযেকােনা আইন (i) িযেকােনা বৃি ৰ অনুশীলন বা িযেকােনা বৃি, ব ৱসায় বা ব ৱসায় চলাই িনয়াৰ বােব েয়াজনীয় পছাদাৰী বা কািৰকৰী অহতা (ii) নাগিৰকক স ূণ বা আংিশকভােৱ বাদ িদ বা ইয়াৰঅন থাই হওক, ৰা ই বা ৰা ৰ মািলকানাধীন বা িনয়ি ত িনগেম িযেকােনা বািণজ, ব ৱসায়, উেদ াগ বা সৱা আগবঢ়াই িনয়া। ৩৬) ১৯ নং অনুে দত নাগিৰকক মৗিলক অিধকাৰ দান কৰা হেছ।িযজন ব ি ভাৰতৰ নাগিৰক নহয় আৰু ভাৰতৰ নাগিৰক বুিল দাবী কিৰব নাৱােৰ, তওঁ ১৯ (১) অনুে দত দান কৰা অিধকাৰ দাবী কিৰব নাৱােৰ আৰু ১৯ (১) অনুে দৰ াৰা দান কৰা অিধকাৰ তওঁৰ বােব উপল নহয়।ব ি বা নাগিৰকক দান কৰা িবিধগত অিধকাৰ িযেমৗিলক অিধকাৰৰ পৰা পৃথক — আইেন এেন অিধকাৰ বি ত কিৰবৈল স ম আৰু আইেন এেন অিধকাৰ কািঢ় িনব পােৰ। কােনা আইনৰ াৰা মৗিলক অিধকাৰ কািঢ় ল’ব নাৱািৰ; আইন এখেন অিধকাৰৰ ব ৱহাৰৰ ওপৰত যুি সংগত বাধােহ আেৰাপ কিৰব পােৰ।১৯ নং অনুে দৰ দফা (১)ত উে খ কৰা কইবাটাও অিধকাৰৰ িভতৰত উপ-দফা (ক)তউে িখত অিধকাৰ কৱল বাক আৰু মত কাশৰ অিধকাৰ নহয় বৰ বাক আৰু মত কাশৰ াধীনতাৰ অিধকাৰ।আনেবাৰ অিধকাৰৰ উে খ াধীনতাৰ কথা উে খ কিৰ কৰা হাৱা নাই। সইসময়ৰ মুখ ন ায়াধীশ পত িল শা ীেয় "পি ম বংগ চৰকাৰ বনাম সুেবাধ গাপাল বসু [AIR 1954 SC 92: 1954 SCR 587]।" গাচৰৰ স ভত কিছল- এই ীকৃ িত া অিধকাৰসমূহ মহান আৰু মৗিলক অিধকাৰ আৰুএইঅিধকাৰসমুহক মু দশৰ নাগিৰকৰ মযাদাৰ অ িনিহত াকৃ িতক অিধকাৰ িহচােপ িনি ত কৰা হয়।তথািপও কােনা াধীনতা িনঘাত আৰু অিনয়ি ত হ’ব নাৱােৰযাৰজিৰয়েতেকােনাএকঅিধকাৰকসকেলাধৰণৰ সংযমৰ পৰা স ূণৰূেপ মু কিৰবপািৰ। কােনা বাধা নাথািকেল অিধকাৰ আৰু াধীনতােবাৰ হয়েতা অৰাজকতা আৰু িবশৃংখলতাৰ সমাথক হ পৰাৰ ৱণতা থািকব পােৰ।সংিবধানৰ িত াপকসকেল সেয়েহযুি সংগতভােৱ উে িখত অিধকাৰ আৰু াধীনতাসমূহ উপ াপনকিৰিছলআৰু এেন যুি সংগত বাধাসমূহ ১৯ নং অনুে দৰ দফা (২)ৰ পৰা (৬) লেকউে খকৰাৈহেছ। ( ৰু দানকৰাৈহেছ) ii) ১৯(২)ৰ পৰা ১৯(৬) অনুে দৰ অধীনত আেৰাপ কৰা বাধাৰ যুি সংগতা িবেবচনা কিৰ এই আদালতৰ এখন সাংিবধািনক িবচাৰপীেঠ মা াজ চৰকাৰবনাম িভ িজ ৰা৬ (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ) গাচৰত তলত িদয়া ধৰেণপযেব ণকিৰেছ। “২২. এই আদালেত খােৰ গাচৰত [N.B.Khare v. State of Delhi, 1950 SCR 519: 1950 SCC 522] ১৯ নং অনুে দৰ দফা (৫)ৰ অধীনত ন ািয়ক পযােলাচনাৰ পিৰসৰ সং ািয়ত কিৰিছল য’ত “অিধকাৰ ব ৱহাৰৰ ওপৰত যুি সংগত বাধা আেৰাপ কৰা” বাক াংশেটাও দখা যায়। িস া ত অংশ হণ কৰা পাঁচজন ন ায়াধীশৰ িভতৰত চািৰজেন এই মতামত কাশ কিৰিছল (আনজন ন ায়াধীেশ েটা অিনিণত কিৰ ৰািখিছল) য িববািদত বাধামূলক আইনখনৰ ব িন আৰু প িতগত দুেয়াটা িদশ যুি সংগততাৰ দৃি েকাণৰ পৰা পৰী া কৰা উিচত; অথাৎ আদালেত কৱলবাধাৰ সময়সীমা আৰু পিৰসৰৰ দেৰ কাৰকসমূেহই িবেবচনা কৰা উিচত নহয়, িক ইয়াকআেৰাপকৰাৰঅনুেমাদন িক পিৰি িতত আৰু কেনৈক কৰা হেছ সই িবষেয়ও িবেবচনা কৰা উিচত। ২৩) এই সংগত এইেটা মনত ৰখােটা ৰু পূণ য যুি যু তাৰ পৰী া, য' তই িনধািৰত নহওক িকয়, িববাদ কৰা িতেটা ব ি গত িবিধৰ ত েয়াগ কৰা উিচত, আৰু সকেলা গাচৰৰ বােব েযাজ বুিল কােনা িবমূত মানদ বা যুি যু তাৰ সাধাৰণ আিহ িনধাৰণ কিৰব নাৱািৰ। উলংঘা কৰা বুিল অিভেযাগ কৰা অিধকাৰৰ কৃ িত, আেৰাপ কৰা বাধাৰ অ িনিহত উে শ, ইয়াৰ াৰা িতকাৰ কিৰব ১৯৫২ চনৰ এছিচআৰ ৫৯৭ িবচৰা পূণিবষয়ৰ পিৰসৰ আৰু েয়াজনীয়তা, আেৰাপকৰাৰে তঅসমতা, সই সময়ত চিলত পিৰি িত, এই সকেলােবাৰ ন ািয়ক ৰায়দানৰ অংশ হ’ব লােগ” । iii) সংিবধানৰ ১৯ নং অনুে দৰ অধীনত িনি ত কৰা াধীনতাক বাধা িদয়া আইনসমূহ অনুেমািদত িনেষধা াৰ ণীসমূহৰ এটাৰ অ গত হ’ব লািগব। ইয়াৰ উপিৰও এই আইনসমূহৰ ঘিন আৰু ত স ক থািকব লািগব সইেটাে ণীৰৈসেতিযেটা িনিদ ণীৰ অধীনত এই আইনসমূহ জািপ িদয়া হেছ। (চাওক: িবহাৰ চৰকাৰ বনাম শলাবালা দৱী৭ (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ); O.K. Ghosh and Anr. v. E.X. Joseph (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ) আৰু য়া িসংঘাল বনাম কি য়চৰকাৰ (খ িবচাৰপীঠ)] iii) ১৯ নং অনুে দৰ এই িবকাশৰঅিতৈক েয়াজনীয়িদশসমুহ এই আদালতৰ এখন সংিবধািনক িবচাৰপীেঠ Kaushal Kishor v. State of U.P. & Ors.১০ (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ) গাচৰতউে খকিৰেছ।ন ায়াধীশ িভ ৰামাসু মিণয়ােন পুনৰ কেছ য ১৯(২) অনুে দৰ অধীনত থকা বাধাসমূহ িবতং আেলাচনাৰ অ ত অ ভু কৰা হেছ।তদুপিৰ ওপৰত আেলাচনা কৰা সংিবধানৰ সংেশাধনীৰ িপছত “ৰা ক ৰ া কৰাআৰু স ম কৰা” বাধাৰঅ ভু কৰাৈহেছিযেয়ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তা, ৰা ৰ িনৰাপ া ৰ া কেৰআৰুঅপৰাধকিৰবৈলউচটিন িদয়াত বাধা িদেয়।১১ িবেশষৈক ১৯(১)(গ) অনুে দৰ িবকাশ v) ১৯(১)(গ) অনুে েদ সকেলা নাগিৰকেক এেন সংঘ গঠন কৰাৰ অিধকাৰৰ িন য়তা দান কেৰ িযেবাৰ অনুে দ ১৯(৪)ৰ অধীনত যুি সংগত বাধাৰ অধীনত আেছ।এই যুি সংগত বাধাসমূহ কৱল সংঘ গঠনত সীমাব নহয় বৰ বধ ল ৰ সেত জিড়ত সংঘৰ সুচাৰুপিৰচালনাৈলেকিব ৃত।[A.P.DairyDevelopmentCorpn.Federationv.B. NarasimhaReddy১২ (খ িবচাৰপীঠ)] vi) এই আদালতৰ এখন সািবধািনক িবচাৰপীেঠ ৰঘুবৰ দয়াল জয় কাশ বনাম ক ীয় চৰকাৰ১৩ (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ) গাচৰত, ১৯ (১)(গ) অনুে দৰলগতজিড়ত িবিধসমূেহ আেৰাপ কৰা ৭) এ আই আৰ ১৯৫২ এছ িচ ৩২৯ ৮) এ আই আৰ ১৯৬৩ এছ িচ ৮১২ ৯.(২০১৫) ৫ এছিচিচ ১
10. ২০২৩ চনৰ এছিচিচ অনলাইন ৬ ১১) অনুে দ ২৯-৩১ ১২.(২০১১) ৯ এছিচিচ ২৮৬ ১৩) এ আই আৰ ১৯৬২ এছ িচ ২৬৩ িনেষধা ত িবেশষভােব উে খ কিৰিছল আৰু পযেব ণ কিৰিছল য: “১১.... আইনৰ অধীনত কাম কৰাৰ উে েশ সংঘৰ ীকৃ িতৰ বােব কৰা আেবদন সংঘৰ ামূলক কায আৰু যিদ িবিধখেন এেন চত আেৰাপ কেৰ যাৰ অধীনত ীকৃ িত দান বা ীকৃ িতঅব াহত ৰািখব পৰা যায়, তে সংঘ গঠনৰ াধীনতা কেনৈক ভািৱত হয় সয়া সহেজই দখা যায় যিদেহ, অৱেশ ই, সই াধীনতাই ীকৃ িতৰ িনি ত অিধকাৰেকা বুজায় বা জিড়ত কেৰ”। vii) তদুপিৰ, এই আদালেত ভাৰতীয় িব পিৰ মা পিৰষদৰ অধ ােদশ ২০০১ৰ সাংিবধািনক বধতা িবেবচনা কিৰ ধম দ (উপেৰা ) গাচৰত, িনধািৰত আইনী ি িতৰ স ান কিৰ থকাৰ সময়েত পুনৰ কয় য অনুে দ ১৯(১৯)ৰ াৰা দান কৰা অিধকাৰৰ ওপৰত বাধা আেৰাপ কিৰব পািৰ। ১)(গ)। দখা গ’ল য এই অিধকাৰ সই বাধাৰ অধীনত থািকব পােৰ িযেবাৰসংিবধানৰ ১৯(৪) অনুে দৰ াৰা মূল ায়ন কৰা হয়। viii) জামাত-ই-ইছলামী িহ বনাম ক ীয় চৰকাৰৰ১৪ গাচৰ, িযেটাইউএিপএৰ সেত জিড়ত, িবচাৰৰসময়ত (িতিনজনীয়া িবচাৰপীঠ), অনুে দ ১৯(৪)ৰ অধীনত এেন অিধকাৰৰ ওপৰত আেৰাপ কিৰব পৰা বাধাৰ লগেত াকৃ িতক ন ায়ৰ েয়াজনীয়তাৰ স ভত, তলত িদয়া ধৰেণ কাৱা হিছল: “২০.... এই আইনৰ অধীনত এই আঁচিনখেন িবতকৰ এই ধৰেণ িবচাৰৰ েয়াজনীয়তা দান কিৰ পেৰা ভােবইয়ােকবুজাই য িবচাৰক অথপূণ কিৰবৈল াকৃ িতক ন ায়ৰ নূন তম েয়াজনীয়তা পূৰণ কিৰব লািগব।িনঃসে েহ এই ধৰণৰ গাচৰত াকৃ িতক ন ায়ৰ েয়াজনীয়তা জন াথ ৰ াৰ বােব তয়াৰ কিৰব লািগব আৰুসকেলা ু াথৰউধতহবলািগব।এই কথাও য আইনখনৰ ধাৰা ৩ৰ উপধাৰা (২)ৰ িবধােন িনেজই ক ীয় চৰকাৰক এেন তথ কাশ কৰােটা ব কিৰবৈল অনুমিত িদেয় িযেবাৰ কাশ কৰােটা জন াথৰ িবৰুে বুিল এইিবধােনিবেবচনা কেৰ।এেকদেৰ িনয়ম ৩(২) আৰু অৈবধ কায কলাপ ( িতেৰাধ) িনয়ম, ১৯৬৮ৰ িনয়ম ৫ৰ িবধােনও গাপনীয় নিথ-প আৰু তথ কাশ নকৰাৰ অনুমিত িদেয় িযেবাৰ কাশ কিৰেলচৰকােৰ জন াথৰ িবৰু াচৰনকৰাহববুিল িবেবচনা কেৰ।” “২৬. সংিবধানৰ ১৯(১)(গ) অনুে েদ দান কৰা াধীনতাৰ ওপৰত ১৯(৪) অনুে দৰ াৰাঅনুেমািদত বাধা যুি সংগত হ’ব লািগব।” ভাৰতৰ আৰু আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ মাজত পাথক ওপৰৰ আেলাচনাৰ িত ল ৰািখ এিতয়া তলতউে খকৰাউধৃিতৰজিৰয়েতআেমিৰকাৰ সংিবধানৰ থম সংেশাধনীৰ িবষেয় িবেবচনা কিৰবৈলআগবঢ়াহওক: (ix) “কংে েছ ধমক স ান জনাই, বা ইয়াৰ মু ব ৱহাৰ িনিষ কৰা কােনা আইন ণয়ন নকিৰব; বা বাক াধীনতাক সংি কৰা, বা সংবাদ মাধ মৰ াধীনতাক সংি কৰা; বা জনসাধাৰণৰ শাি পূণভােৱ একি ত হাৱাৰ অিধকাৰ, আৰু অিভেযাগৰ িতকাৰৰ বােব চৰকাৰৰ ওচৰত আেবদন কৰাৰ অিধকাৰৰে তআইন ণয়ণনকিৰব।” x) আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ থম সংেশাধনী আৰু ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯ অনুে েদ সৃি কৰা অিধকাৰৰ মাজত বপৰীত এেয়েয ভাৰতত এেন াধীনতাক যুি সংগতভােৱ বাধা িদয়া আইন ণয়নৰ মতা ৰা ক িদয়া হেছ।ইয়াৰ িবপৰীেত আেমিৰকা যু ৰা ত অৰূপ ভূ ঞা আৰু ই দাসৰ গাচৰৰে ত িনভৰ কৰা ধৰেণ ন ায়পািলকাৰ াৰা বাধা আেৰাপ কৰা হেছ যিদও িবধানসভাৰ ওচৰত এেন কােনা মতা উপল নহয়। xi) এই পাথক এই আদালেতও ৈক উে খ কিৰেছ।বাবুলাল পাৰােট বনাম মহাৰা ৰাজ ১৫ গাচৰতভাৰতৰ ক ীয় চৰকােৰ দািখল কৰা অনুসিৰ, এই আদালতৰ এখন সাংিবধািনক িবচাৰপীেঠ (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ) ফৗজদাৰী আইনৰধাৰা ১৪৪ৰ সাংিবধািনক বধতা ৰ া কৰাৰ লগেতৰায় িদেছ য আেমিৰকাত ানিযেয়ই নহওক িকয়, Anticipatory Action ফৗজদাৰী আইনৰ১৯ নং অনুে দৰ দফা (২) আৰু (৩)ৰ অধীনত অনুেমািদত, িযেয় িবধািয়নী দলক ১৯ নং অনুে দৰ এই দফাসমূেহ দান কৰা অিধকাৰৰ ওপৰত যুি সংগত বাধা আেৰাপ কিৰ আইন ণয়ন কিৰবৈল অনুমিত িদেয়। ৰু পূণ কথােটা হ’ল এই আদালেত আৰু ল কিৰেল য ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯ নং অনুে দৰ দফা (২)ৰ পৰা (৬)ৰ সেত িমল থকা আেমিৰকাৰ সংিবধানত এেকােৱই নাই। ইয়াৰ উপিৰও দখা গ’ল য ভাৰতীয় সংিবধানৰ কাঠােমা আেমিৰকাৰ সংিবধানতৈক পৃথক। xii) উপৰতউে খকৰাবাবুলালপাৰােতেগাচৰতিযধৰেণেকাৱাৈহিছল, সইয়ামধু িলমােয় বনাম মহ মািধপিত১৬ গাচৰত (সাতজনীয়ািবচাৰপীঠ) পুনৰ দৃঢ়তােৰ কাৱাৈহেছেযএইআদলেতেফৗজাদািৰআইনৰ১৪৪ধাৰাৰিবষেয়আেলাচনাকৰাৰসময়ততথা আেৰাপ কিৰব পৰা বাধাৰ পিৰসৰৰিবষেয়আেলাচনাকৰাৰসময়তল কিৰেছেযআেমিৰকাত ভাৰতৰ দেৰ থম সংেশাধনীৰ াধীনতাসমূহৰ কােনা অহতা নাই আৰু আেমিৰকাৰ ৰায়দানসমূহ আমাৰ সংিবধানত১৭ ভু লভােব েয়াগ কৰাৰ থলআেছ। xiii) তদুপিৰ গাচৰেটাত অথাৎ ইি য়ান এ ে ছ িনউজেপপাৰছ (বে ) াইেভট িলিমেটডআৰুঅন ান বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া আৰুঅন ান ১৮ (িতিনজিনয়ািবচাৰপীথ), ই.এছ ভংক ামাইয়া জ.ল কিৰেল য- ৪৪) সংিবধানৰ ১৯(১)(ক) অনুে দ উলংঘা কৰা বুিল অিভেযাগ কৰা আইন এখনৰ সাংিবধািনকতা পৰী া কিৰেল আিম িনঃসে েহ কৱল আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া ৰ াৰা পিৰচািলত হ’ব নাৱােৰা। িক বাক আৰু মত কাশৰ াধীনতাৰ মৗিলক নীিত আৰু গণতাি ক দশত তাৰ েয়াজনীয়তা বুিজবৈল হ’ ল আিম হয়েতা সইেবাৰৰ িত ল ৰািখব পােৰা। আমাৰ সংিবধানৰ ১৯(১)(ক) অনুে দ আৰু ১৯(১)(ছ) অনুে দৰ আিহ আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ থম সংেশাধনীৰ আিহৰ পৰা িন য়পৃথক । সংিবধানৰ অনুে দ ১৯(১)(ক) আৰু অনুে দ ১৯(১)(ছ) য়িকছুমানঅিধকাৰৰিন য়তা দানকেৰআৰুএইেবাৰ১৯নংঅনুে দৰদফা (২) আৰু (৬) ৰৈসেতসংগিতৰািখিবেবচনাকিৰবলািগব, যতৈবধআইন ণয়নকিৰব পৰা সমূহিনিদ কৰাৈহেছ। ১৪ (১৯৯৫) ১ এছিচিচ ৪২৮, ১৫ (১৯৬১) ৩ এছিচআৰ ৪২৩, ১৭ দফা ১৭ আৰু ২৮, ১৮ (১৯৮৫) ১ এছিচিচ ৬৪১, ১৯ (২০০৪) ২ এছিচিচ ৫১০, ২০ দফা ৭৭ xiv) ভাৰত চৰকাৰ বনাম নবীন িজ াল আৰু আন এজন19 (িতিনজনীয়া িবচাৰপীঠ) গাচৰত এই আদালেত নাগিৰকৰ ৰা ীয় পতাকা উেৰাৱাৰ অিধকাৰৰ িবষয়েটা আেলাচনা কৰাৰ সময়ত বাক আৰু মত কাশৰ াধীনতাৰ অিধকাৰৰ িবষয়ত ভাৰতৰ সংিবধান আৰু আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ মাজত থকা পাথক ল কেৰ। এই পাথক হ’ল আেমিৰকাত থম সংেশাধনীত নাগিৰকক মু মত কাশৰ িনঘাত অিধকাৰ িদয়া হেছ যিদও ১৯(১)(ক) অনুে দৰ অধীনত কােনা িনঘাত অিধকাৰ দান কৰা হাৱা নাই। ইয়াত কৱল যাগ অিধকাৰৰ ব ৱ া কৰা হেছ, িযেটা ১৯.২০ অনুে দৰ ২ নং দফাত থকা িনয় ণমূলক ব ৱ াৰ অধীনত। আেমিৰকাৰ সংিবধানত সি িৱ অিধকাৰ িবল আৰু ভাৰতীয় সংিবধানত উে খ কৰা মৗিলক অিধকাৰৰ মাজৰ এই পাথক অধী ক, ক ীয় কাৰাগাৰ বনাম ড° ৰামমেনাহৰেলািহয়া২১ (পাঁচজনীয়ািবচাৰপীঠ), কৰালা ৰাজ ২২ (সাতজনীয়া িবচাৰপীঠ); এম.িচ. মহতা বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া২৩ ( ৰাম – অিলয়াম গছ) (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ); অেশাক মাৰ ঠা ৰ বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া২৪ (দুজনীয়া িবচাৰপীঠ) আৰু জেয় িব ু ঠা ৰ বনাম মহাৰা ৰাজ ২৫ (দুজনীয়া িবচাৰপীঠ) গাচৰেতা ল কৰা হিছল। (xv) ৰামলীলা ময়দান কা ৰ গাচৰত, In re (2012) 5 SCC 1 (দুজনীয়ািবচাৰপীঠ), ভাৰত চৰকােৰ আেমিৰকাই Schneck v. United States26 ৰ গাচৰত ‘the doctrine of clear and present danger’ মতবাদ ব ৱহাৰ কৰা কৰাৰ িবৰুে যুি আগবঢ়ায়। আদালেত এই যুি নাকচ কিৰ কয় য আেমিৰকাৰ মতবাদ ভাৰতত েয়াগ কিৰব নাৱািৰ। ভাৰতত বাক আৰু মত কাশৰ াধীনতাৰ অিধকাৰ যুি সংগত িনেষধা াৰ অধীনত আেছ, যাৰ ফলত ভাষা, েয়াগ আৰু ব াখ াৰ ত ই আেমিৰকাৰ আইনতৈক পৃথক। ২১ (১৯৬০) ২ এছিচআৰ ৮২১ ২২ (১৯৭৮) ২ এছিচিচ ১ ২৩ (১৯৮৭) ১ এছিচিচ ৩৯৫ ২৪ (২০০৮) ৬ এছিচিচ ১ ২৫ (২০০৯) ৭ এছিচিচ ১০৪ ২৬ ২৪৯ ইউ এছ ৪৭ (১৯১৯) ২৭ দফা ৮ ২৮দফা৯-১১ xvi) য়া িসংঘল (ওপৰত উে খ কৰা) গাচৰত, আৰ.এফ. নিৰমান, জ. য়এই আদালতৰ জিৰয়েত ১৯(২) অনুে দৰ লগত অনুে দ ১৯(১)(ক)ৰ অধীনত আেমিৰকাৰ থম সংেশাধনী আৰু বাক আৰু মত কাশৰ াধীনতাৰ মাজৰ পাথক ৰ ওপৰত তলত উে খ কৰা ধৰেণ আেলাকপাত কেৰ: ১৫. থেম ১৯(২) অনুে দৰ লগেত আেমিৰকাৰ থম সংেশাধনী আৰু ১৯(১)(ক) অনুে দৰ মাজৰ পাথক ল কৰােটা তাৎপযপূণ। থম ৰু পূণ পাথক েটা হ’ল আেমিৰকাৰ থম সংেশাধনী চতহীন—কংে েছ বাক াধীনতাক সংি কৰা কােনা আইন ণয়ন নকিৰব। ি তীয়েত, আেমিৰকাৰ থম সংেশাধনীত “ কাশ”ৰ কােনা উে খ নকৰাৈকেয় বাক াধীনতা আৰু সংবাদ মাধ মৰ কথা কাৱা হেছ যিদও ১৯(১)(ক) অনুে দত “ ছ”ৰ কােনা উে খ নকৰাৈক বাক াধীনতাৰ কথা কাৱা হেছ। তৃ তীয়েত, আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ অধীনত speech সংি হ’ব পােৰ, আনহােত আমাৰ সংিবধানৰ অধীনত যুি সংগত িনেষধা া আেৰাপ কৰা হ’ব পােৰ। চতু থেত, আমাৰ সংিবধানৰ অধীনত এেনবাধা আঠটা িনিদ িবষয়ৰ াথত হ’ব লািগব— অথাৎ বাক াধীনতাৰ ওপৰত বাধা আেৰাপ কিৰব িবচৰা িযেকােনা আইনক ১৯(২) অনুে দত উে খ কৰা আঠটা িবষয়ৰ িযেকােনা এটাৰ সেত জিড়ত হ’ লেহ বধ বুিল গণ কিৰব পািৰ।” ১৭) ি তীয়েটা আপাত পাথক ৰ ত আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালেয় বাক াধীনতাৰ অংশ িহচােপ “ কাশ”ক অ ভু কিৰেছ আৰু এই আদালেত “ ছ”ক ১৯(১)(ক) অনুে দৰ অধীনত সামিৰ লাৱা বুিল অ ভু কিৰেছ, যােত ন ািয়ক ব াখ াৰ ত আেমিৰকা আৰু ভাৰত দুেয়াখন দেশই বাক াধীনতা আৰু মত কাশৰ াধীনতাৰ লগেত সংবাদ মাধ মৰ াধীনতাক সুৰি ত কেৰ। সংি কৰণ আৰু যুি সংগত বাধাৰ ত আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয় আৰু এই আদালত উভেয় ৰায় িদেছ য বাধা যুি সংগত হ’বৈল হ’ ল সংকীণভােৱ ত কৰা বা সংকীণভােৱ ব াখ া কিৰব লািগব যােত কৱল এেকবােৰ েয়াজনীয়িখিনেহ সংি বা িনিষ কিৰব পৰা যায়। আঠটা িবষয়-ব ৰ কথা আিহেলেহ িবশাল পাথক দখা যায়। আেমিৰকাত যিদ কােনা ৰু পূণ চৰকাৰী বা সামািজক ল ত উপনীত হ’বৈল বাধ তামূলক েয়াজনীয়তা থােক, তে বাক াধীনতাক সংি কৰা আইন এখন গৃহীত হ’ব পােৰ। িক ভাৰতত এেন আইন সাধাৰণ জনতাৰ াথত হ’ ল গৃহীত হ’ব নাৱােৰ। এেন আইন ১৯(২) অনুে দৰ অধীনত উে খ কৰা আঠটা িবষয়ৰ িযেকােনাএটািবষয়ৰঅ ভু হবলািগব। যিদ নহয়, আৰু ১৯(২) অনুে দৰ পিৰসৰ বািহৰত থােক, তে ভাৰতীয় আদালেত এেন আইনক বাদ িদব।” ১৮) বাক াধীনতাআৰু মত কাশৰ াধীনতাৰ িবষয়ব আৰু ইয়াৰ উলংঘাৰ ত িনধািৰতমাপকা ৰ ওপৰত আেমিৰকাৰ ৰায়দােনযেথ ভাবেপলায়।সাধাৰণ জন াথৰকথা আিহেলেহ এক বৃহৎ পাথক দখা যায়।” ( ৰু িদয়া হেছ) ২৮ দফা ৯ – ১১, ২৯দফা২০২ (iii) আৰু২০৩, ৩০ (১৯৫৯) এচিচআৰ১২ ২২) য়া িসংঘলৰ (উপেৰা ) গাচৰত ওপৰত উে খ কৰা িস া েটাঅনুসৰণকৰাৈহেছ, শহতীয়াৈক কৗশল িকেশাৰ (উপেৰা ) গাচৰত ন ায়াধীশ িব.িভ.নাগাৰ ই১৯ নং অনুে দৰ অধীনত বাক আৰু মত কাশৰ াধীনতা িবে ষণ কিৰেতওঁৰ পাি ত পূণমতামত ্দানকেৰােত।২৯ ২৩) আেমিৰকাৰ সংিবধান, িবেশষৈক ইয়াৰ থম সংেশাধনী আৰু ভাৰতীয় সংিবধানৰ ১৯ নং অনুে দৰ মাজত িবিভ িস া ত এই আদালেত উে খ কৰা পাথক েটা ওপৰত উে খ কৰা হেছ। ২৪) অৱেশ এেন িকছুমান গাচৰ আেছ য’ত এই আদালেত িবেবচনা কিৰ আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ ৰায়দানৰওপৰতআেলাকপাতকিৰেছ।উদাহৰণ ৰূেপ, এ ে ছ িনউজেপপাৰছ ( াইেভট) িলিমেটড আৰু আনএজন বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়াআৰুঅন ান ৩০ (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ) গাচৰত কমৰত সাংবািদক ( সৱাৰ চত) আৰু িবিবধ িবধান আইন, ১৯৫৫ৰ সাংিবধািনকতাক ল উ াপন হিছল। ন ায়াধীশ এন.এইচ.ভাগৱতীেয় ল কিৰিছলেয িযেহতু আমাৰ সংিবধানৰ ১৯(১)(ক) অনুে দ আেমিৰকাৰ সংিবধানৰ থম সংেশাধনীৰ ওপৰত িভি কিৰ গঢ় ল উ েছ, গিতেক “এই অিধকাৰৰ কৃ ত কৃ িতআৰু পিৰসৰৰিবষেয় বুিজবৈল” আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া সমূহৰ উে খ কৰােটা “ বধ আৰু উপযু ” হ’ব। এই পযেব ণ কৰাৈহেছে ট অৱ ভানেকাৰ – কািচন আৰুঅন ান বনাম বে কা ানী িলিমেটড৩১ (পাঁচজনীয়া িবচাৰপীঠ) আৰু ট অৱ বে বনাম আৰ.এম.িড. চামাৰবাউগৱালা৩২ িবচাৰপীঠ) গাচৰত। সই সময়তেগাচৰতিদয়াসতকবাণীসমূহৰওপৰতিবেবচনাকৰা ে ওএইেটা কৰা হিছল, “সংিবধানৰ ১৯(১)(ক) অনুে দৰ অধীনত সি িৱ এই মৗিলক বাক আৰু মত কাশৰ াধীনতাৰ কৃ িতআৰু পিৰসৰৰ ওপৰত ভাৰতত কতৃ ৰ অভাৱ”ক যথাযথভােৱ ীকৃ িত িদয়াৰ িপছত। ২৫) ন ায়াধীশ এন এইচ ভাগৱতীৰ এই পযেব ণক আৰু অিধক অনুসৰণ কৰা হেছ িৰলােয় প ’ কিমেকলছ িলিমেটড বনাম ইি য়ান এ ে ছ িনউজেপপাৰছৰ মািলক, বে াইেভট িলিমেটডআৰু অন ান েগাচৰত।৩৩ (দুজনীয়ািবচাৰপীঠ) য'ত আেলাচনাৰ িবষয়েটা আিছল ১৯ নং অনুে দৰ ছৰ াধীনতাৰ ওপৰত ভাৱ। ন া া ছ এছ'িচেয়চন বনাম িহউ ুয়াট৩৫, জন িড পেনকােমা বনাম ট অৱ 'িৰডা৩৬ আৰু এটন জেনেৰল বনাম ি ছ ডকাি ং কপ' ৰশ ন৩৭ গাচৰত আেমিৰকা আৰু ি েটইনৰ িস া ৰ উে খ কিৰ আদালেত ৰায় িদিছল য িযেটাবাধাৈল উ ািপতৈহেছেসইেটা চিল থকাৰ কােনা কাৰণ নাই। ২৬) আৰ. ক. গাগ বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া৩৬ িবচাৰপীঠ) গাচৰতএকসাংিবধািনক িবচাৰপীেঠ অথৈনিতক আইনসমূহৰ বষম ৰ পৰা সকাহ পাবৈল আদালতসমূহক ন ায়ািধকৰণৈল ৰূপা িৰত কিৰব নাৱািৰব বুিলিস া িদবৈলআেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ মেৰ বনাম ডাউড আৰু চিচ. কৃ িষ বনাম চে ল ৰইগ িৰফাইিনং কা ানীৰেগাচৰৰিস া কঅনুসৰণকিৰেছ। ৩১ ১৯৫২ এছিচআৰ ১১১২ ৩২ ১৯৫৭ এছিচআৰ ৮৭৪ ৩৩ (১৯৮৮) ৪ এছিচিচ ৫৯২ ৩৪ দফা ১০। ৩৫ ৪২৭ ইউ এছ ৫৩৯ ৩৬ (১৯৪৫) ৯০ এল এড ৩৩১ ৩৭ (১৯৭৯) ৩ সকেলা ই আৰ ৪৫ ৩৮ দফা ২০ - ২২, ৩৮। ৩৯ (১৯৮১) ৪ এছিচিচ ৬৭৫ ৪০ ৩৫৪ ইউ এছ ৪৫৭ (১৯৫৭) ৪১ ৩৩৮ ইউ এছ ৬০৪ (১৯৪৯) ৪২ দফা ৮। ২৭) ইয়াত লড ডিনঙৰ ঘনী বনাম জ’নছ৪৩ গাচৰত কৰা এটা পযেব ণ পুনৰ উে খ কৰা কৰােটা েয়াজনীয়, িযেটা মােনকা গা ী বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া৪৪ (সাতজন ন ায়াধীশ িবচাৰপীঠ) গাচৰত অনুেমাদন জনাই উ ৃ ত কৰা হেছ।ইয়াত িলখা আেছ, “ইংেল ৰ আইন অনুসিৰ মানুহৰ গিতিবিধৰ াধীনতাক ইমােনই উ ভােৱ গণ কৰা হয় য িনি ত িভি ৰ বািহেৰ ইয়াক বাধা িদব নালােগ”। গিতেক, যেথাপযু আইনীব ব াৰঅ গতআইনপিৰষেদেকােনাস কবাউপযু কাৰণতব ি গত াধীনতাৰওপৰতবাধাআেৰাপকিৰবপােৰিবেশষৈকিনিষ েঘািষতঅনু ানৰৈসেতসংেযাগ াপনকৰাৰে ত। ২৮) িযেবাৰেগাচৰৰিস া ৰে তআেমিৰকাৰউ তমন ায়ালয়ৰৰায়দানৰওপৰতিনভৰকৰা হেছবােহাৱানাই, তেনদুেয়াটা কৃ িতৰিস া ৰগভীৰভােবঅধ য়ন কৰাৰ উে শ হেছ এইেটা মাণ কৰা য িকছুমান িবেশষ ত সই ৰায়ৰ উে খ ন ায । এেন উে খক, কাৱা অ েয়াজনীয়েয আমাৰ িনজৰ সাংিবধািনক, িবধানসভাৰ লগেত ন ািয়ক, ঐিতহািসক দৃি ভংগীৰ জিৰয়েত মূল ায়ন কিৰব লািগব। ৪৩ (১৯৭০) ১ িকউিব ৬৯৩, ৪৪ (১৯৭৮) ১ এছিচিচ ২৪৮ িক একমা এইেটােবইঅৰূপ ভূ ঞা আৰু ই দাসৰেগাচৰৰে ত কৰা ধৰেণ িস া ত উপনীত হাৱা একমা িভি গঠন কিৰব নাৱােৰ। ২৯) পূবেত উে িখত পটভূ িমত ইয়াৰ উ ৰ িদবৈল হ’ ল অৰূপ ভূ ঞা আৰু ই দাসৰ ত িনভৰ কৰা কথােবাৰৰ অনুসৰণকৰােটা অিত েয়াজনীয়। আিম এই িস া সমূহৰ মূল ায়নৰ িপছতেহ আমাৰ স ুখৰ পিৰি িতত ইয়াৰ েয়াগ ফল সূভােৱ পৰী া কিৰব পােৰা। আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া ৰ পটভূ িম আৰু াসংিগকতািযেটা অৰূপ ভূ ঞােগাচৰৰ ত কৰা হিছল ৩০) অৰূপ ভূ য়াৰ গাচৰত দুজন ন ায়াধীশৰ িব ান িবচাৰপীেঠ এলফে বনাম ৰােছল৪৫, েৰ ে নবাগ বনাম ট অৱ অহাইঅ’৪৬ আৰু আেমিৰকা বনাম ইউিজন ংক ৰেবল৪৭ গাচৰত আেমিৰকাৰ িস া ৰ ওপৰত িনভৰ কিৰিছল য’ত “guilt by association” মতবাদ নাকচ কৰা হেছ। আদালেত ল কিৰেল য ওপৰত উে খ কৰা ৰায়দানসমূহ ভাৰতৰ েতা েযাজ, িযেহতু ভাৰতৰ মৗিলক অিধকাৰসমূহৰ আেমিৰকাৰ “Bill of Rights” সেত িমল আেছ। তদুপিৰ এই আদালেত S.3(5) TADA ৰ অধীনত আপীলকাৰীৰ দাষী সাব হাৱােটা বািতল কৰাৰ সময়ত ল কিৰিছল: “১২. আমাৰ মেত ধাৰা ৩(৫)ক আ িৰক অথত িবেবচনা কিৰব নাৱািৰ অন থা ই সংিবধানৰ ১৯ আৰু ২১ নং অনুে দ উলংঘা কিৰব। ওপৰত কৰা আমাৰ পযেব ণৰ জিৰয়েতইয়াক িবেবচনা কিৰব লািগব। সেয়েহ িনিষ সংগঠনৰ কােনাসদস ক অপৰাধী গণ কৰানহবযিদেহ তওঁ িহংসাৰ আ য় লাৱা নাই বা মানুহক িহংসাৰ িত উচটিন িদয়ানাই বা িহংসাৰ বােব উচটিন িদ ৰাজ ৱা িবশৃংখলতাৰ সৃি কৰানাই।” ৩১) ট অৱ কেৰলা বনাম ৰানীফ৪৮ (দুজনীয়ািবচাৰপীঠ) গাচৰত এই আদালতৰ িস া ৰ ওপৰত িনভৰ কৰা হিছল, য’ত ন ায়াধীশ কাটজুেৱ িতবাদীক জািমন দান কৰা আেদশক সমথন কৰাৰ সময়েত আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া যেন এলফে ট (উপেৰা )ৰ ওপৰত িনভৰ কিৰিছল িযেয় “guilt of association”ৰ মতবাদ নাকচ কিৰেছ। ৩২) এলফে ত (উপেৰা ) এিৰেজানা আইনখনৰ সাংিবধািনকতাক ল উ াপন হিছল কাৰণ ৰাজ খনৰ সকেলা কমচাৰীেয় শপত ল’ব লািগিছল। ৪৫ ৩৮৪ ইউ.এছ.১৭ (১৯৬৬) ৪৬ ৩৯৫ ইউ.এছ.৪৪৪ (১৯৬৯) ৪৭ ৩৮৯ ইউ.এছ.২৫৮ (১৯৬৭),৪৮ (২০১১) ১ এছিচিচ ৭৮৪, ৪৯ ৩৯৫ ইউ.এছ.৪৪৪ (১৯৬৯) এই শপতৰ অধীনত কােনা কমচাৰীেয় যিদ ৰাজ চৰকাৰক উফৰাই পলাবৈল"জািন বুিজ আৰুই াকৃ তভােৱ আেমিৰকাৰ কিমউিন দল বা ইয়াৰ উ ৰািধকাৰী বা ইয়াৰ কােনা অধীন সংগঠনৰ সদস পদ হন কেৰ বা সদস হথােক" বা "অন কােনা সংগঠন"ৰ সদস পদ হন কেৰ বা সদস হ থােক, তে শপত হণ কিৰও ই াকৃ তভােৱ িমছা কথা কাৱাৰ বােব তওঁৰ িবৰুে গাচৰ ৰুজু কৰা হ'ব আৰু তওক পদৰ পৰা বখা কৰা হব পােৰ।এইেটা ধাৰণা কৰা হিছল য িযসকেল কােনা সংগঠনত যাগদান কেৰ িক ইয়াৰ অৈবধ উে শ ৰ অংশীদাৰ নহয় আৰু িযসকেল ইয়াৰ অৈবধ কায কলাপত অংশ হণ নকেৰ তওঁেলােক িন য় কােনা ভাবুিকৰ সৃি নকেৰ। এই আইনখেন থম সংেশাধনীৰ াৰা সুৰি ত কৰা “freedom of association” ক চতু দশ সংেশাধনীৰ জিৰয়েত ভাবুিক দান কিৰেছ। ৩৩) েৰ ে নবাগ বনাম ট অৱ অহাইঅ’৪৯ গাচৰত আপীলকাৰীক অহাইঅ’ ি িমেনল িছি েকিলজম িবিধৰ অধীনত দাষী সাব কৰা হিছল: (i) ‘ঔেদ ািগক বা ৰাজৈনিতক সং াৰ স কৰাৰ উপায় িহচােপ অপৰাধ, িহংসা বা অৈবধ প িতৰ স াসবাদৰ কতব, েয়াজনীয়তা বা যথাযথতাৰ পাষকতা কৰা’ আৰু... (ii) ‘অপৰাধমূলক িছি েকিলজমৰ মতবাদ িশেকাৱা বা পাষকতা কিৰবৈল গ ত িযেকােনা সমাজ, গাট বা ব ি ৰ সমােৱশৰ সেত াই একি ত হাৱাৰ বােব।’ আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালেয় দাষী সাব কৰণ সলিন কৰাৰ সময়েত ৰায় িদিছল য অহাইঅ’ ি িমেনল িছি েকিলজম আইনখন ায়ী হ’ব নাৱােৰ।এই আইনখেন ‘ঔেদ ািগক বা ৰাজৈনিতক সং াৰ স কৰাৰ উপায় িহচােপ’ িহংসামূলক কতব, েয়াজনীয়তা বা যথাযথতাৰ পাষকতা বা িশেকাৱা ব ি ক শাি দান কেৰ; বা িযেয় এেন পাষকতা থকা িযেকােনা িকতাপ বা কাগজ কাশ বা চাৰ বা দশন কেৰ; বা িযেয় ‘অপৰাধমূলক িছি েকিলজমৰ মতবাদৰ উদাহৰণ, চাৰ বা যথাযথতাৰ পাষকতা কৰাৰ উে েশ েৰ’ িহংসা ক কায সংঘ ত কৰােটা ‘ন ায তা’ দান কেৰ; বা িযেয় 'অপৰাধমূলক িছি েকিলজমৰ মতবাদ িশকাবৈল বা পাষকতা কিৰবৈল' গঠন কৰা এটা গাটৰ সেত ' াই একি ত' হয়। অিভেযাগনামা বা িবচাৰ ন ায়াধীেশ জুৰীক িদয়া িনেদশনাই কােনাধৰেণ অপৰাধৰ সং ােটাক কৱল ‘advocacy’ ত পুনৰ সং ািয়ত কৰা নািছলিযেটা স াৱ অৈবধ কাম কিৰবৈল উচটিন িদয়াৰ পৰা পৃথক নহয়। তদুপিৰ, ৰায় িদয়া হিছল য মু ক আৰু মু ছৰ সাংিবধািনক িন য়তাই কােনা ৰা ক বল েয়াগ বা আইন উলংঘাৰ পাষকতা িনিষ বা িনিষ কিৰবৈল অনুমিত িনিদেয়েকৱল এেন পিৰি িতৰ বািহেৰ য’ত উচটিন িদয়া বা উৎপ কিৰবৈল পাষকতা কৰা হয় আৰু এেন ব ৱ াক উচটিন িদয়া বা উৎপ কৰাৰ স াৱনা থােক। ৩৪) আেমিৰকা বনাম ইউিজন ংক ৰেবল৫০ গাচৰত ১৯৫০ চনৰ ছাবভািচভ এি িভ জ ক ল এ ৰ এছ ৫(ক)(১)(িড)ৰ সাংিবধািনকতাক ল আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ স ুখত উ াপন কৰা হিছল।আইনখনৰ S.5(a)(1)(D) ত উে খ কৰা হেছ য, যিতয়া কােনা কিমউিন -কায সং াই প ীয়ন কৰাৰ চূড়া আেদশৰ অধীনত থােক, তিতয়া সংগঠনেটাৰ িযেকােনা সদস ই ‘িযেকােনা িতৰ া সুিবধাত িযেকােনা িনেয়াগত যাগদান কৰােটােবআইনী হ’ব। ৫০ ৩৮৯ ইউ.এছ.২৫৮ (১৯৬৭) এই গাচৰত আপীলকাৰীক অিভযু বুিল ধৰা হিছল িযেহতু তওঁ কিমউিন পা ৰ সদস আিছল আৰু টড ি পয়াডছ কপেৰশ নত কমৰত আিছল, িযেটাক ‘ৰ া সুিবধা’ িহচােপ িনধাৰণ কৰা হিছল। আদালেত S.5(a)(1)(D)ক অসাংিবধািনক বুিল ঘাষণা কিৰিছল আৰু ৰায় িদিছল য: “ই থম সংেশাধনীৰ িবৰুে চিলেছ” কাৰণ সই িবিধখেন কিমউিন -কায গাটৰ সেত সকেলা ধৰণৰ সংেযাগক িনিদ ভােৱ সামিৰ লেছ, সদস পদৰ ণগত মান আৰু মা াক ৰু িনিদয়াৈক। ই দাসৰ গাচৰত িনভৰ কৰা আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ িস া ৰ পটভূ িম, আমদািন আৰু াসংিগকতা ৩৫) ই দাসৰ গাচৰত দুজন ন ায়াধীশৰিবচাৰপীেঠ অৰূপ ভূ ঞাৰ পূবৰ ৰায়দানৰ ওপৰত িনভৰ কিৰিছল আৰু অনুসৰণ কিৰিছল আৰু এেকদেৰ এিতয়াৰ পৰা আেলাচনা কৰা আেমিৰকাৰ িস া সমূহৰ ওপৰত িনভৰ কিৰও সংিবধানৰ সেত সাম স পূণ কিৰবৈল ইউএিপএৰ টাডা/এছ.১০ৰ এছ.৩(৫) মািন চিলব লািগব বুিল ৰায় িদয়া হিছল। ৩৬) ওপৰত আেলাচনা কৰা ধৰেণ এলফ া (পূবেত উে খ কৰা)ৰ ওপৰত িনভৰ কৰা হিছল। ৩৭) খ িবচাৰপীেঠএটা সং াৰ সি য় আৰু িনি য় সদস ৰ মাজত পাথক কিৰবৈল লছ বনাম ইউনাইেটড টছ৫১ ৰ ওপৰত িনভৰ কিৰিছল। এই গাচৰত ি থ আইন অনুসিৰ আেবদনকাৰীৰ দাষী সাব হাৱােটা আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ স ুখত পুনৰী ণৰবােব আিহিছল। এই আইনখেন “িহংসাৰ াৰা আেমিৰকা চৰকাৰক উফৰাই পেলাৱাৰ পাষকতা কৰা িযেকােনা সং াৰ সদস পদ ৰখা” বুিল এটা ৰুতৰ অপৰাধ কিৰ তু িলিছল।ইয়াৰ উপিৰও আদালেত আেবদনকাৰীৰ সাংিবধািনক ত া ান বািতল কৰাৰ সময়ত ল কিৰিছল য: “এইদফােটাতেকাৱাৈহেছেযেকােনাএজনব ি একঅৈবধসং াৰৈসেতজিড়তহেলইেতওকঅ পৰাধীগন কৰানহব। তওৰিবৰুে তওিহংসাৰ আ য় ল সং ােটাৰ ল পূৰণ কৰাৰ উে েশ েৰকামকৰা" বুিল মাণ থািকব লািগব।এইদেৰ, িযজন সদস ৰ বােব সংগঠনেটা বধ ল আৰু নীিতৰ উ িতৰ বাহন, তওঁ িবিধৰ িনেষধা াৰ িভতৰত নপেৰআৰুপিৰি িতসােপে ী তােৰ চৰকাৰক উৎখাত কৰাৰদেৰেতওৰেকােনাউে শ নাই। এেন ব ি হয়েতা মূখ, ভু লভােবপিৰচািলত বা হয়েতা কৱল আশাবাদী, িক এই িবিধৰ াৰা তওঁক অপৰাধী গণ কৰা হাৱা নাই।” ৩৮) নােটা বনাম আেমিৰকা যু ৰা ৫২ গাচৰত আেবদনকাৰীক ি থ আইনখনৰ অ গতসদস পদৰচতউলংঘা কৰাৰ বােব দাষী সাব কৰা হিছল, িযেয় আেমিৰকা চৰকাৰক বলপূবক বা িহংসাৰ াৰা উফৰাই পেলাৱাৰ পাষকতা কৰা িযেকােনা সং াৰ সদস পদ জািন িনঅিধ হণ বা ৰখাক অপৰাধ িহচােপ গণ কেৰ। ৫১ ৩৬৭ ইউ এছ ২০৩ (১৯৬০) উ তমন ায়ালেয়ৈকেছেযকিমউিন দলৰিশ াৰআৰুঅেবাধগম তাি কসূ েবাৰৰিহংসাৰ পাষকতাৰমাজত ংেযাগ াপনকিৰবৈলহেল মাণসমূহযেথ হবলািগব। এই পটভূ িমত এইেটা ধৰা হিছল য আেবদনকাৰীৰ দাষী সাব কৰন সলিন হেছ কাৰণ চৰকােৰ এেন মাণ দািখল কৰাত ব থ হেছ িযেবাৰ আদালেত মাণ কিৰবৈল যেথ বুিল িব াস কেৰ য কিমউিন পা েয় বতমান চৰকাৰক বলপূবকভােৱ উফৰাই পেলাৱাৰ পাষকতা কিৰেছ। ৩৯) কিমউিন পা বনাম িব ংসী কাযকলাপ িনয় ণ ব’ড৫৩ গাচৰত ন ায়াধীশ েগা কৰ িবেৰাধী মতামতৰ ওপৰত িনভৰ কৰা হিছল। এই ত আেমিৰকাৰ কিমউিন পা ৰ প ীয়নক ল উ াপন হিছল কাৰণ ই ১৯৫০ চনৰ িব ংসী কাযকলাপ িনয় ণ আইন অনুসিৰইএক"কিমউিন কায সং া" আিছল। ন ায়াধীশ েগা েক ল কিৰিছল য: “ থম সংেশাধনীৰ াৰা িনি ত কৰা বাক, সংবাদ, আেবদন আৰু সমােৱশৰ াধীনতা আিম ঘৃণা কৰা ধাৰণাসমূহৰে েটা েযাজ হৱলােগ।অন থাএটাসময়তআিমবতমানসমথনকৰাধাৰণাস মূহও ঘৃিণত বুিল িতপ হব।ঘৃিণতধাৰণােবাৰৰ পাষকতা কৰা বােবই কােনাসংঘৰ িনেষধা া -- সই সংঘক ৰাজৈনিতক দল বুিল কাৱা হওক বা নহওক -- মু দশৰ ইিতহাসৰ এক দুভাগ জনক মুহূত। সই মুহূতেটা যন এই দশৰ বােবই আিহ পাইেছ।” ৪০) যৗথ ফিচ িবেৰাধী শৰণাথ সিমিত বনাম মক াথ৫৪ গাচৰত আেবদনকাৰী সং াসমূহক এটন জেনেৰেল কিমউিন িহচােপ অ ভু কিৰিছল নািন হণ নকৰাৈক আৰু তওঁ আেমিৰকাৰ অসামিৰক সৱা আেয়াগৰ ল’য়ািল িৰিভউ ব’ডত দান কিৰিছল। আদালেত এটন জেনেৰলৰ কােনা মতা নাই বুিল ীকাৰ কিৰও িবষয়েটা পুনৰ িজলা আদালতৈল ৰণ কেৰ। দখা গ’ল য: “অিত উে জনাময়পিৰেবশতআমাৰবােবএক সহজ েলাভনহ’লিবেৰাধীৰএকনায়ক বাদীেকৗশলৰঅৱল নকৰা। িক যিতয়া আিম এেনকেৰাঁ, তিতয়া আিম িনজৰ পিৰক নাৰ এক িব ংসী ভাৱক গিতশীল কিৰ তােলাঁ িযেয় আমাক িভতৰৰ পৰা ংস কিৰ পলায়।” ৪১) কইিছয়ান বনাম িনউয়কৰ ব’ড অৱ িৰেজ ছ৫৫ গাচৰত আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালেয় এেন এখন আইনক বািতল কিৰিছল িযেয় চৰকাৰৰ িবেৰািধতা কৰা সং াসমূহৰ তািলকা ত কিৰবৈল আৰু সই সং াসমূহৰ িশ কসকলক চাকিৰৰ পৰা বি ত কিৰবৈল িৰেজ ছ ব’ডক কতৃ িদিছল। ৫২ ৩৬৭ ইউ এছ ২৯০ (১৯৬০) ৫৩ ৩৬৭ ইউ এছ ১ (১৯৬১) ৫৪ ৩৪১ ইউ এছ ১২৩, ১৭৪ (১৯৫১), ৫৫৩৪৫ইএচ৫৮৯১৯৬৬ এই আইনখেন কিমউিন পা ৰ সদস পদ হণকঅন িনেয়াগৰসুিবধাৰপৰাবি তেহাৱাৰে তচা ুস মাণিহচােপগন কিৰ িছল । ন ায়াধীশ নােন কয় যযিদেকােনাব ি েয়কিমউিন পা ৰ সদস পদ হণকেৰিক েতওঁকিমউিন দলৰঅৈবধল সমুহৰেপাষকতানকেৰ, তেনে তেকৱলসদস পদ হণৰবােবইেতওঁকপদৰপৰাবখা কিৰবৈলেকােনাপয া িবধা নসাংিবধািনকভােবগৃহীতকৰাৰকাৰণনাই। ৪২) য়টছ বনাম ইউ.এছ.৫৬ গাচৰত আেবদনকাৰীসকল কিলফিণয়াৰ কিমউিন পা ৰ সদস আিছল আৰু ি থ আইন অনুসিৰ তওঁেলাকৰ িবৰুে অিভেযাগ উ াপন কৰা হিছল য তওঁেলােক ষড়য কিৰিছল (১) আেমিৰকা চৰকাৰক বলপূবক আৰু িহংসাৰ াৰা উফৰাই পেলাৱাৰ কতব আৰু েয়াজনীয়তাৰ পাষকতা আৰু িশেকাৱা, আৰু(২) আেমিৰকাৰ কিমউিন পা িহচােপ চৰকাৰক বলপূবকভােৱ উফৰাই পেলাৱাৰ উে েশ েৰ পাষকতা আৰু িশ া িদয়া ব ি ৰ সমাজ এখন সংগ ত কৰা।আেবদনকাৰীসকলৰ দাষী সাব হাৱাৰ িস া সলিন কৰাৰ সময়ত উ তম ন ায়ালেয় ল কিৰেল য িজলা আদালেত আগ ক ভিৱষ ত সময়ত িহংসা ক ব ৱ া হণৰ পাষকতা কৰােটা যেথ বুিল ধিৰ ল বলপূবকভােৱ উফৰাই পেলাৱাৰ পাষকতা কৰাআৰু ব ৱ া হণৰ পাষকতাৰ মাজত পাথক াপন কৰাত ব থ হেছ। ৪৩) ওপৰত আেলাচনা কৰা ধৰেণ েৰ ে নবাগ (ওপৰত উে খ কৰা )ৰ ওপৰত িনভৰ কৰা হিছল। ৪৪) ইটনী বনাম কিলফিণয়া৫৭ গাচৰত িযেটা উ াপন হিছলেসইয়াহলেকিলফিণয়া ি িমেনল িছি েকিলজম আইন উলংঘা কৰা কিমউিন লবাৰ পা ৰ সংগঠনত যাগদান আৰু সহায় কৰা আেবদনকাৰীেয় ইয়াৰ অৈবধ চিৰ আৰু উে শ ৰ িবষেয় জািনও তেন কিৰিছল নিক? আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালেয় ওপৰত উে খ কৰা আইনখনৰ সাংিবধািনকতাক ৰ া কিৰ ল কিৰিছল য সংিবধােন িয বাক াধীনতা সুৰি ত কিৰেছ, সই াধীনতাই দািয় অিবহেনকথা কাৱাৰ িনৰেপ অিধকাৰ দান নকেৰ।তদুপিৰ মু বাক আৰু সমােৱশৰ অিধকাৰ যিদও মৗিলক, তথািপও ই চৰম নহয়। ই দাসৰ ত ন ায়াধীশ ে ইছ ডাঙৰীয়াৰ মতামতৰ ওপৰত িনভৰ কৰা হিছল য’ত তওঁ ল কিৰিছল য ৰুতৰ আঘাতৰ ভেয়ই কৱল মু বাক আৰু সমােৱশ দমন কৰােটা ন ায তা দান কিৰব নাৱােৰ।অযুি কৰ ভয়ৰ ব নৰ পৰা মানুহক মু কৰােটা মু ক ৰ কাম।মু ক ৰ দমনক ন ায তা দান কিৰবৈল হ’ ল মু ক ৰ অভ াস কিৰেল অিত বয়া িকবা এটা হ’ব বুিল ভয় কৰাৰ যুি সংগত িভি থািকব লািগব।আশংকা কৰা িবপদেটা হ’ব বুিল িব াস কৰাৰ যুি সংগত িভি থািকব লািগব। িতেৰাধ কিৰবলগীয়া বয়া কামেটা ৰুতৰ কথা বুিল িব াস কৰাৰ যুি সংগত িভি থািকব লািগব। ৫৫ ৩৮৫ ইউ এছ ৫৮৯ ১৯৬৬ ৫৬ ৩৫৪ ইউ এছ ২৯৮ (১৯৫৭) ৪৫) িগটল’ বনাম িনউয়ক৫৮ গাচৰত ন ায়াধীশ হামছৰ িবেৰাধী মতামতৰ ওপৰত িনভৰ কৰা হিছল।এই গাচৰত আপীলকাৰীজন আিছল ছ’িচেয়িল পা ৰ বাওঁপ ী শাখাৰ সদস । সংগ ত চৰকাৰখনক উফৰাই পেলাৱা আৰু উলংঘা কৰাৰ পাষকতা কৰাৰ বােব তওঁৰ িবৰুে অিভেযাগ উ াপন কৰা হিছল। সংখ াগিৰ মতামতহ’লেয ংিবধােনবাক াধনতাআৰু ংবাদমাধ মৰ াধীনতাসুৰি তকিৰেছিক ংিবধােন ািয় অিবহেনকথােকাৱাৰবা কাশকৰাৰচৰমঅিধকাৰিদয়ানাই, িযেটাব আগেত িতি তেহাৱােমৗিলকনীিত ।সংগ ত চৰকাৰৰ ভ িবপ কৰা আৰু অৈবধ উপােয়েৰ ইয়াক উফৰাই পেলাৱাৰ ভাবুিক িদয়া ক ক কােনা ৰা ই শাি িদব পােৰ।এইেবােৰ সাংিবধািনক ৰা িহচােপ িনজৰ অি িবপ কিৰ পলায়। বাক আৰু সংবাদ মাধ মৰ াধীনতাই জনশাি ৰ িবিঘিন বা চৰকাৰক উফৰাই পেলাৱাৰ চ াক সুৰ া িনিদেয়। িবিধখনৰ সাংিবধািনকতা আৰু আপীলকাৰীৰ দাষী সাব হাৱােটা িনি ত কৰা হিছল।ন ায়াধীশ হামেছ ল কিৰিছল য: “এইেটা য িতবাদকাৰীৰ মতামতৰ সেত িমল থকা সংখ ালঘুৰ ফালৰ পৰা বলপূবকভােৱ চৰকাৰক উফৰাই পেলাৱাৰ চ াৰ বতমান কােনা স াৱনা নািছল।েকাৱা হয় য এই ই াহাৰৰ ত ৰ বািহেৰও আন অথ আিছল, ই এক উচটিন আিছল। িতেটা ধাৰণাই এক উচটিন।যিদ এই নিথখন কাশ কৰােটা চৰকাৰৰ িবৰুে িবে াহ েৰািচত কৰাৰ তাৎ িণক য়াস িহচােপ গন হ'লেহঁেতন, আৰু ভিৱষ েত কােনা অিনিদ কালৰ য়াস িহচােপ নহয়, তে ই এটা বেলগ উ াপন কিৰেলেহঁেতন। িক এইিবিধেয়েকৱলএইতথ চািৰতকৰাকেহঅপৰাধবুিলগন কেৰ। ৪৬) টািমিনেয়েলা বনাম িচকােগা৫৯ গাচৰত আেবদনকাৰীৰ িবৰুে "শাি ভংগ" িনিষ কৰা অধ ােদশ উলংঘা কৰাৰ অিভেযাগ উ াপন কৰা হিছল। তওঁৰ দাষী সাব হাৱাৰ সময়ত আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালেয় ৰায় িদিছল য আমাৰ চৰকাৰ ব ৱ াৰ অধীনত মু ক ৰ এটা কাম হ’ল িববাদক আম ণ কৰা। ই সঁচাৈকেয় িনজৰ উে শ পূৰণ কিৰব পােৰ যিতয়া ই অশাি ৰ অৱ াৰ সৃি কেৰ, পিৰি িতৰ িত অস ি সৃি কেৰ, আনিক মানুহক খং উঠায়। আদালেত ল কিৰিছল য “..ভাষণ ােয় উে জক আৰু ত া ানমূলক।” ৪৭) িড জংেগ বনাম অেৰগন৬০ গাচৰত আপীলকাৰীৰ িবৰুে এই িভি ত অিভেযাগ উ াপন কৰা হিছল য তওঁ অপৰাধমূলক িছি েকিলজমৰ পাষকতা কৰা সং া কিমউিন পা ৰ ত াৱধানত আ ান কৰা এখন সভা অনুি ত কৰাত সহায় কিৰিছল।আেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালেয় অেৰগনৰ ি িমেনল িছি েকিলজম আইন িবেবচনা কিৰ থােকাঁেত ৰায় িদিছল য “আমাৰ কােনা িস া ই, অেৰগনৰ িবিধেয় ইয়াৰ বতমানৰ েয়াগত দাবী কৰা ধৰেণ, াধীন বাক আৰু সমােৱশৰ অিধকাৰৰ ইমান াস নকেৰ।” িগটেলব (উপেৰা ) আৰু ইটনী (উপেৰা )ত ওপৰত উে খ কৰা িস া সমূহৰ ওপৰত িনভৰ কৰা হিছল। ৫৯ ৩৩৭ ইউ এছ ১ (১৯৪৮),৫৭ ২৭৪ ইউ এছ ৩৫৭ (১৯২৬), ৫৮ ২৬৮ ইউ এছ ৬৫২ (১৯২৫) সামৰিণ ৪৮) ওপৰত উে খ কৰা িস া সমূহ ভাৰতৰ পিৰি িতৰ িবপৰীত। আেমিৰকাৰ িস া সমূহত মূলতঃ ৰাজৈনিতক সংগঠনৰ সদস পদৰ িভি ত অিভেযাগনামা দািখল কৰা বা চৰকাৰক উৎখাত কৰাৰ পাষকতা কৰা মু ক ৰ দেৰঘটনা জিড়ত হ থােক। িক ভাৰতীয় আইন অনুসিৰ ৰাজৈনিতক সংগঠন আিদৰ সদস পদ বা মু ক বা চৰকাৰৰ সমােলাচনা িনিষ কিৰব িবচৰা নাই, ভাৰতৰ সাবেভৗম আৰু অখ তাকিবপদাপ কৰাৰ ল লাৱা আৰু অৈবধ বুিল অিধসূচনা কৰা সংগঠনকেহ িনিষ কিৰব িবচৰা হেছ, যাৰ সদস পদ িনিষ ।ব ি আৰু সংঘৰ িকছুমান অৈবধ কাযকলাপ আৰু স াসবাদী কাযকলাপৰ সেত মাকািবলা আৰু ইয়াৰ সেত জিড়ত িবষয়সমূহৰ বােব অিধক ফল সূভােৱ িতেৰাধৰ ব ৱ া কিৰবৈল ণয়ন কৰা ইউএিপএৰ উে শ ক আ ৱাই িনয়াৰ বােব এইেটা কৰা হেছ। সেয়েহ পাথক েটা । ৪৯) তদুপিৰ, ইউএিপএই বআইনী ঘাষণা কৰা িযেকােনা সং াৰ বােব চক এ বেল আৰু ৰাজ ৱা অিধসূচনাৰ ব ৱ াৰ ব ৱ া কিৰেছ: ●আইনখনৰ S.[3] ত উে খ কৰা হেছ য ক ীয় চৰকােৰ িযখন ৰাজ ত সংি সংঘৰ ধান কাযালয় অৱি ত সই ৰাজ ৰ চৰকাৰী গেজট আৰু দিনক বাতিৰ কাকতত অৈবধ সংঘ ঘাষণা কৰা অিধসূচনা কাশ কিৰব লািগব। তদুপিৰ সং ােটাক িনজৰ কাযালয়ত কিপ সংল কিৰ বা িবষয়ববীয়াক বা লাউড ীকাৰৰ জিৰয়েত অৱগত কিৰব লািগব। এই িবচাৰত সংঘক নািনৰ সুেযাগ িদয়া হয়। S.[5] ত এই UAPA ন ায়ািধকৰণ গঠনৰ ব ৱ া কৰা হেছ, য’ত কােনা ব ি ক িনযুি িদয়া নহ’ব যিদেহ তওঁ উ ন ায়ালয়ৰ ন ায়াধীশ নহয়। “আেছ আৰু হ আেছ” ৰ অথ হ’ল য এজন ব ি েয় সং ােটাক বআইনী বুিল অৱগত কৰাৰ িপছেতা সদস হ আেছ, গিতেকেতওঁ উ ধাৰােটাৰ অধীনত শাি পাব। “আৰু'' ব ৱহাৰৰ অথ হ’ল ওপৰত উে খ কৰা দুেয়াটা চত পূৰণ কিৰব লািগব। [হায়দৰাবাদ এছেব ছ িচেম ডা ছ আৰু এন.আৰ. বনাম ইউিনয়ন অৱ ইি য়া এ অচ.৬১, (িতিনজনীয়া িবচাৰপীঠ)] এইেটা পুনৰ কাৱােটা ৰু পূণ য ওপৰৰ পযেব ণসমূহ বতমানৰ উে খৰ সংগত আৰু েয়াগৰ বােব কৰা হেছ। ৫০) ৰু পূণভােৱ, য়া িসংঘালৰ (উপেৰা )ৰে তআেমিৰকাৰ উ তম ন ায়ালয়ৰ ৰায়দানৰ ব ৱহাৰৰ স ভত ক’ব পািৰ য সই ৰায়সমূহৰ “বৃহৎ অনুে ৰণামূলকমূল ” আেছ িক ইয়াত এইেটাও ল কৰা হেছ যজন াথৰ ৰ াৰে তআেমিৰকান আৰু ভাৰতীয় পিৰি িতৰ মাজত “এটা িবশাল পাথক ” আেছ। ৬০ ২৯৯ ইউ এছ ৩৫৩ (১৯৩৬),৬১ (২০০০) ১ এছিচিচ ৪২৬ এই পাথক ই যন অৰূপ ভ ান আৰু ই দাসৰ ত িব খ িবচাৰপীঠৰ দৃি ৰ পৰা আতিৰ গ’ল। ৫১) ১৯৫১ চনৰ সংিবধানৰ থম সংেশাধনী আইনত উে খ কৰা অিধকাৰৰ কায কলাপ আৰু কাযকৰীকৰণৰ িকছুমান আৰ িণেৰ পৰাই আিছল। সংিবধানৰ ১৯ নং অনুে দৰ িভি ত িবকিশত হাৱা িবশাল আৰু ব ািনক ন ায় ব ৱ াক আদালেত ীকাৰ কেৰ। িক ইয়াত জাৰ িদয়া হেছ য সাত দশকৰ পাছত িযেকােনা আদালতৰ িস া সাংিবধািনক িবধানৰ অ ােত ল’ব নালােগ। আমাৰ সংিবধানখন হয়েতা অন সংিবধানৰ াৰা ভািৱত হেছ বা আমাৰ সংিবধানৰ িকছু অংশ অন সংিবধানৰ পৰা ধাৰৈল লাৱা হেছ যিদও ভাৰতত চিলত পিৰি িত আৰু পিৰি িতৰ িনিদ াপটৰ িভতৰেত ইয়াৰ িবকাশ ঘ েছ। ৫২) ওপৰৰ কথািখিনৰ িভি ত এই িস া ত উপনীত হ’ব পািৰ য িবেশষৈক ৰা ীয় িনৰাপ া আৰু সাবেভৗম ৰ সেত জিড়ত গাচৰতেকৱল িভ পিৰি িতত আৰু িভ সাংিবধািনক ি িতত লাৱা িস া ৰ ওপৰত িনভৰ কৰােটা ন ায নািছল। ৫৩) এই উে খৰ উ ৰ ওপৰত উে খ কৰা ধৰেণ িদয়া হেছ। ানঃ নতু ন িদ ী ……….. জ. তািৰখ: ২৪ মাচ, ২০২৩ (স য় কৰল) DISCLAIMER "The translated judgment in vernacular language is meant for the restricted use of thelitigant to understand it in his/her language and may not be used for any other purpose.For all practical and official purposes, the English version of the judgment shall beauthentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation". " ানীয় ভাষাৈল অনূিদত এই ৰায় গাচৰত জিড়ত প ই বুিজ পাৱাৰ উে েশ সীিমত ব ৱহাৰৰ বােবেহ। ইয়াৰ বােদ অন ত অনূিদত ৰূপ ব ৱ তনহব। সকেলা ব ৱহািৰক আৰু িবভাগীয় কামৰ লগেত ৰায়ৰ কায কৰীকৰণআৰু ৰূপায়ণৰ েতা এই ৰায়ৰ ইংৰাজী সং ৰণেটােৱই স ক িবেবিচত হব।" CRIMINALAPPEALNo. 889 of 2007 Pages in the judgement (English version) Translated by 1 to 10 Mitali Kotoki 11 to 34 Mayashree Mahanta 35 to 58 Md. Sofizur Rahman 59 to 76 Archana Devi 77 to 97 Mobarak Hussain CRIMINALAPPEALNo. 889 of 2007 1 to 6 Mobarak Hussain 7-47 Mrinal Kumar Bhattacharyya