Punjab Raj v. Dil Bahadur

1. ਚੰਡੀਗੜ[3] ਿਵਖੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਰਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵੱਲ[7] ਫੌਜਦਾਰੀ ਸੰ8ੋਧਨ ਅਰਜ਼ੀ ਸੀ ਆਰ ਆਰ ਨ ੰ ਬਰ 4113/2016 ਿਵੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚੁਣੌਤੀ ਅਧੀਨ (Impugned Order) ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇ8 ਤ[7] ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਅਸੰਤੁ8ਟ ਮਿਹਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਿਜਸ ਦੁਆਰਾ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I ਇੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਿਹਤਾ ਦੀ ਧਾਰਾ 304-ਏ ਦੇ ਤਿਹਤ ਜਵਾਬਦੇਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਿਖਆ ਹੈ, ਹਾਲLਿਕ, ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਦੋ ਸਾਲ ਤ[7] ਘਟਾ ਕੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨ I ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਹੈ, ਜੋ ਿਕ ਿਮ)ਤਕ ਦੇ ਪਿਰਵਾਰ/ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਵਾਰਸL ਨੂ ੰ ਿਦੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਲਈ 25,000/ ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੂਰਵ ਜਮ3L ਰਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਨ I ਮੌਜੂਦਾ ਅਪੀਲ ਨੂ ੰ ਤਰਜੀਹ ਿਦੱਤੀ ਹੈ।

2. ਇੱਥੇ ਪ)ਤੀਵਾਦੀ-ਅਸਲ ਦੋਸ਼ੀ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਸਕਾਰਪੀਓ ਕਾਰ ਚਲਾ ਿਰਹਾ ਸੀ, ਿਜਸ ਕਾਰਨ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤ[7] ਐਂਬੂਲSਸ ਲੈਣ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਿਵਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।ਪ)ਤੀਵਾਦੀ ਵੱਲ[7] ਕਾਹਲੀ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਕਾਰਨ ਐਂਬੂਲSਸ ਿਵੱਚ ਬੈਠ I ਦੋ ਿਵਅਕਤੀਆਂ ਨੂ ੰ ਵੀ ਸੱਟL ਲ ੱ ਗੀਆਂ।ਟੱਕਰ ਕਾਰਨ ਅਸਲ 'ਚ ਐਂਬੂਲSਸ ਪਲਟ ਗਈ, ਿਜਸ ਤ[7] ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਿਕ ਦੋਸ਼ੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਸਕਾਰਪੀਓ ਿਕਵW ਚਲਾ ਿਰਹਾ ਸੀ।ਇੱਥੇ Xਤਰਦਾਤਾ,'ਤੇ ਆਈ ਪੀ ਸੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 279 ਅਤੇ 304 ਏ ਦੇ ਤਿਹਤ ਅਪਰਾਧL ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਿਗਆ ਸੀ। ਮਾਣਯੋਗ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਨ I ਮੁਲਜ਼ਮ ਨੂ ੰ ਆਈ ਪੀ ਸੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 279 ਅਤੇ 304 ਏ ਦੇ ਤਿਹਤ ਅਪਰਾਧL ਲਈ ਦੋ8ੀ ਠਿਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਸੈ8ਨ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲ[7] ਮੁਲਜ਼ਮ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਪੁ8ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।ਦੋਸ਼ੀ ਨ I ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਵੀਜ਼ਨ ਦਰਖਾਸਤ ਪੇ8 ਕੀਤੀ।ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਅਧੀਨ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਹੁਕਮL ਰਾਹZ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 304-ਏ ਤਿਹਤ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂ ੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਿਹਰਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਪੁ8ਟੀ ਕਰ ਿਦੱਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਘਟਾ ਕੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨ I ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਹੈ, ਬ8ਰਤੇ ਿਕ ਪਿਹਲL 25,000 ਰੁਪਏ ਜਮ3L ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ। ਇਸ ਪੜਾਅ 'ਤੇ, ਇਹ ਨ [ ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਿਕ ਜਦ[7] ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I ਰਵੀਜ਼ਨ ਦਰਖਾਸਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਸੱਤ ਮਹੀਨ I ਅਤੇ ਪੰਦਰL ਿਦਨL ਦੀ ਅਸਲ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਿਮਆਦ ਲ ੰ ਘ ਚੁੱ ਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਿਸਰਫ ਅੱਠ ਮਹੀਿਨਆਂ ਤੱਕ ਘਟਾ ਿਦੱਤਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। 2.[1] ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇ8 ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ, ਿਜਸ ਦੁਆਰਾ I ਆਈ. ਪੀ. ਸੀ. ਦੀ ਧਾਰਾ 304 ਏ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਘਟਾ ਕੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨ I ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਨ I ਮੌਜੂਦਾ ਅਪੀਲ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਹੈ।

3. ਰਾਜ ਵੱਲ[7] ਪੇ8 ਮਾਣਯੋਗ ਵਕੀਲ ਿਮਸ ਕਿਨਕਾ ਆਹੂਜਾ ਨ I ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਿਕਹਾ ਹੈ ਿਕ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਤੱਥL ਅਤੇ ਹਾਲਤL ਿਵੱਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I ਪਿਹਲੀ ਅਪੀਲੀ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਪੁ8ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸਜ਼ਾ ਿਵੱਚ ਦਖਲ ਦੇਣ ਿਵੱਚ ਗੰਭੀਰ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 3.[1] ਇਹ ਪੇ8 ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਘਟਾ]ਦੇ ਹੋਏ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I ਦੋਸ਼ੀ ਪ)ਤੀ ਗੈਰ-ਵਾਜਬ ਹਮਦਰਦੀ ਿਦਖਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੇ8 ਕੀਤਾ ਜLਦਾ ਹੈ ਿਕ ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਘਟਾਉਣ ਸਮW I ਦੋ8ੀ ਦੁਆਰਾ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ 8ਲਾਘਾ ਅਤੇ/ਜL ਇਸ Xਤੇ ਿਵਚਾਰ ਨਹZ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੇ8 ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ 8ਲਾਘਾ ਨਹZ ਕੀਤੀ ਿਕ ਦੋਸ਼ੀ ਵੱਲ[7] ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਿਨਰਦੋ8 ਿਵਅਕਤੀ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਐਂਬੂਲSਸ ਿਵੱਚ ਸਵਾਰ ਦੋ ਿਵਅਕਤੀਆਂ ਨੂ ੰ ਸੱਟL ਲ ੱ ਗੀਆਂ। 3.[2] ਇਹ ਪੇ8 ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਦੋਸ਼ੀ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਸਕਾਰਪੀਓ (ਕਾਰ) ਚਲਾ ਿਰਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜਦ[7] ਉਹ ਕਰਾਸ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸੀ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਟੱਕਰ ਕਾਰਨ ਐਂਬੂਲSਸ ਪਲਟ ਗਈ।ਇਹ ਪੇ8 ਕੀਤਾ ਜLਦਾ ਹੈ ਿਕ ਇਸ ਲਈ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੂ ੰ ਅਿਜਹੇ ਦੋਸ਼ੀ ਿਵਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਕ ਿਵੱਚ ਬੇਲੋੜੀ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹZ ਿਵਖਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਿਜਸ ਦੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਿਨਰਦੋ8 ਿਵਅਕਤੀ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਦੋ ਿਵਅਕਤੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। 3.[3] ਉਪਰੋਕਤ ਬੇਨਤੀਆਂ ਕਰਿਦਆਂ ਅਤੇ ਮੱ ਧ ਪਦੇ ਬਨਾਮ ਸੁਿਰੰ ਦਰ ਿਸੰ ਘ (2015) 1 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. 222 ਅਤੇ ਪੰ ਜਾਬ ਰਾਜ ਬਨਾਮ. ਸੌਰਭ ਬਖ ੀ (2015) 5 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. 182 ਦੇ ਫੈਸਿਲਆਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਿਦਆਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਪੀਲ ਨੂ ੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਟ)ਾਇਲ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਸੈ8ਨ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪੁ8ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ)ਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜLਦੀ ਹੈ

4. ਮੌਜੂਦਾ ਅਪੀਲ ਦਾ ਿਵਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਲੀਗਲ ਏਡ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਿਨਯੁਕਤ ਜਵਾਬਦੇਹ - ਦੋ8ੀ ਦੀ ਤਰਫ[7] ਪੇ8 ਹੋਏ ਮਾਣਯੋਗ ਵਕੀਲ 8)ੀ ਆਫਤਾਬ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨ I ਪੇ8 ਕੀਤਾ ਹੈ ਿਕ ਘੱਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿਥਤੀਆਂ ਨੂ ੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I ਿਮ)ਤਕ ਦੇ ਪਿਰਵਾਰ/ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਵਾਰਸ ਨੂ ੰ 25,000/- ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਪਿਹਲL ਜਮ3L ਕਰਾਉਣ ਤੇ,ਸਜ਼ਾ ਘਟਾ ਕੇ ਅੱਠ ਮਹੀਿਨਆਂ ਕਰ ਿਦੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲ[7] ਦਖ਼ਲ ਨਹZ ਿਦੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। 4.[1] ਇਹ ਪੇ8 ਕੀਤਾ ਜLਦਾ ਹੈ ਿਕ ਪ)ਤੀਵਾਦੀ-ਦੋਸ਼ੀ ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਿਵਅਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਿਸਰਫ ਇੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਉਸ ਨੂ ੰ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਣ ਲਈ ਭੇਿਜਆ ਜLਦਾ ਹੈ, ਤL ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਰਵਾਰ ਦੇ ਮSਬਰ ਪੀੜਤ ਹੋਣਗੇ।ਇਹ ਪੇ8 ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਜਦ[7] ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਉਪਰੋਕਤ ਤੱਥL 'ਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ ਅਤੇ I ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਘੱਟ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਹੈ, ਤL ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਿਵੱਚ ਦਖ਼ਲ ਨਹZ ਿਦੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। 5 ਸਬੰਧਤ ਿਧਰL ਵੱਲ[7] ਪੇ8 ਹੋਏ ਮਾਣਯੋਗ ਹੋਏ ਵਕੀਲ ਨੂ ੰ ਲ ੰ ਬੇ ਸਮW ਤੱਕ ਸੁਿਣਆ।8ੁਰੂ ਿਵੱਚ, ਇਹ ਨ [ ਟ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਿਕ ਪ)ਤੀਵਾਦੀ-ਦੋਸ਼ੀ ਨੂ ੰ ਆਈਪੀਸੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 279 ਅਤੇ 304 ਏ ਦੇ ਤਿਹਤ ਅਪਰਾਧL ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਿਹਰਾਇਆ ਿਗਆ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਅਪਰਾਧL ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਦੋ8ੀ ਠਿਹਰਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਪੁ8ਟੀ ਹਾਈਕੋਰਟ ਨ I ਚੁਣੌਤੀ ਅਧੀਨ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇ8 ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਹਾਲLਿਕ ਹਾਈਕੋਰਟ ਨ I ਚੁਣੌਤੀ ਅਧੀਨ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇ8 ਦੇ ਕੇ, ਮਾਣਯੋਗ ਸੈ8ਨ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪੁ8ਟੀ ਕੀਤੀ। ਟ)ਾਇਲ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸਜ਼ਾ ਿਵੱਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਦੋ ਸਾਲ ਤ[7] ਘਟਾ ਕੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨ I ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਹੈ। ਹਾਲLਿਕ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਘਟਾਉਣ ਸਮW, ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਦੋ8ੀ ਨ I ਿਜਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਕਾਰਪੀਓ ਨੂ ੰ ਕਾਹਲੀ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵਚ ਨਹZ ਰੱਿਖਆ, ਿਜਸ ਕਾਰਨ ਇਕ ਬੇਕਸੂਰ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਦੋ ਐਂਬੂਲSਸ ਿਵੱਚ ਸਵਾਰ ਿਵਅਕਤੀਆਂ ਨੂ ੰ ਸੱਟL ਲ ੱ ਗੀਆਂ।ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I ਵੀ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ 8ਲਾਘਾ ਅਤੇ ਿਵਚਾਰ ਨਹZ ਕੀਤਾ ਿਕ ਟੱਕਰ ਕਾਰਨ ਐਂਬੂਲSਸ ਪਲਟ ਗਈ। ਇਹ ਐਂਬੂਲSਸ 'ਤੇ ਪ)ਭਾਵ ਅਤੇ ਦੋ8ੀ ਦੇ ਿਹੱਸੇ 'ਤੇ ਕਾਹਲੀ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾ]ਦਾ ਹੈ ।ਆਈ ਪੀ ਸੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 304-ਏ ਦੇ ਤਿਹਤ ਦੋ8ੀ ਨੂ ੰ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾ]ਦੇ ਹੋਏ ਮਾਣਯੋਗ ਟ)ਾਇਲ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਠ [ ਸ ਕਾਰਨ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਹਾਈਕੋਰਟ ਵੱਲ[7] ਸੁਣਾਏ ਗਏ ਚੁਣੌਤੀ ਅਧੀਨ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਹੁਕਮL(Impugned Order) ਤ[7] ਇਹ ਪ)ਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਿਕ ਦੋ8ੀ ਦੀ ਤਰਫ[7] ਇਹ ਕੇਸ ਿਕ ਉਹ ਗਰੀਬ ਪਿਰਵਾਰ ਤ[7] ਹੈ, ਨੂ ੰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਿਥਤੀ ਵਜ[7] ਿਵਚਾਿਰਆ ਜLਦਾ ਹੈ। ਹਾਲLਿਕ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I ਇਸ 'ਤੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਿਵਚਾਰ ਨਹZ ਕੀਤਾ ਿਕ ਦੋਸ਼ੀ ਵੱਲ[7] ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਿਨਰਦੋ8 ਿਵਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਐਂਬੂਲSਸ ਿਵੱਚ ਸਵਾਰ ਦੋ ਿਵਅਕਤੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। 5.[1] ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I ਇਸ ਤੱਥ 'ਤੇ ਿਬਲਕੁਲ ਵੀ ਿਵਚਾਰ ਨਹZ ਕੀਤਾ ਹੈ ਿਕ ਆਈਪੀਸੀ ਦੰਡਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ)ਤੀਰੋਧਕ ਹੈ।ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਅਤੇ ਉਦੇ8 ਆਈਪੀਸੀ ਦੇ ਤਿਹਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਪਰਾਧL ਲਈ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂ ੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਧਾਰਾ 279 ਅਤੇ 304-ਏ ਕੇਵਲ ਤਦ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇ ਦੋਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਕਾਹਲੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।ਿਜਵW ਿਕ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ I ਿਹਮਾਚਲ ਪਦੇ ਰਾਜ ਬਨਾਮ ਰਾਮਚੰ ਦਰ ਰਿਬਦਾਸ (2019) 10 ਐੱਸਸੀਸੀ 75 ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਿਟੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ I ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੋਟਰ ਵਾਹਨ ਹਾਦਿਸਆਂ ਲਈ ਿਜ਼ੰਮੇਵਾਰ ਦੋ8ੀਆਂ ਨੂ ੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਿਦੱਤਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਮੋਟਰਕਰਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਸੜਕ ਟ)ੈਿਫਕ ਸੱਟL ਅਤੇ ਮੌਤL ਦੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਬੋਝ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਿਰਹਾ ਹੈ। ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜL ਪਿਰਵਾਰ ਦੇ ਿਕਸੇ ਹੋਰ ਮSਬਰ ਨੂ ੰ ਗੁਆਉਣ 'ਤੇ ਪਿਰਵਾਰ ਨੂ ੰ ਹੋਏ ਿਵੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਮਾਿਜਕ ਸਦਮੇ, ਜL ਪੀੜਤ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹZ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਿਜਵW ਿਕ ਦੇਿਖਆ ਿਗਆ ਅਤੇ ਮੰਿਨਆ ਿਗਆ ਹੈ, ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਿਵਚਕਾਰ ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਿਸਧLਤ ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਿਖਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਿਜਵW ਿਕ ਦੇਿਖਆ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਿਨਰਪੱਖ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਿਸਧLਤ ਿਕਸੇ ਅਪਰਾਿਧਕ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। 5.[2] ਇਸ ਪੜਾਅ 'ਤੇ, ਸੌਰਭ ਬਖ ੀ (ਸੁਪਰਾ) ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਇਹ ਅਦਾਲਤ ਆਈ. ਪੀ. ਸੀ. ਦੀ ਧਾਰਾ 304 ਏ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਪਰਾਧ' ਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਉਣ ਦੇ ਿਸਧLਤ 'ਤੇ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ I ਿਨਮਨਿਲਖਤ ਅਨੁਸਾਰ ਿਟੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈਃ - Xਘੇ ਿਚੰਤਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੋਫੋਕਲਸ ਨ I ਸਦੀਆਂ ਪਿਹਲL ਿਕਹਾ ਸੀਃ"ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਉਦ[7] ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਨਹZ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਜਦ[7] ਤੱਕ ਡਰ ਉਨ 3 L ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹZ ਕਰਦਾ।” ਇਹ ਿਬਆਨ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਾਜ ਿਵੱਚ, ਇੱਕ ਤਰ3L ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਜੋ8 ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਹੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਨਾਗਿਰਕ ਦਾ ਇਹ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਪ)ਤੀ ਸਿਤਕਾਰ ਿਦਖਾਵੇ ਤL ਜੋ ਇੱਕ ਿਵਵਸਿਥਤ, ਸੱਿਭਅਕ ਅਤੇ 8Lਤੀਪੂਰਨ ਸਮਾਜ Xਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਣੀ ਹੋਵੇਗੀ ਿਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਿਕਸੇ ਵੀ ਤਰ3L ਦੀ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦੇ ਿਖ਼ਲਾਫ਼ ਨਹZ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਾਜਕਤਾ ਪ)ਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ3L ਅਸਿਹਣ8ੀਲ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀ ਉਲ ੰ ਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤL ਉਸ ਨੂ ੰ ਅਨੁਪਾਤ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਕ)ੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪSਦਾ ਹੈ, ਿਜਸ ਨੂ ੰ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਮਾਨਤਾ ਿਦੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹZ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਿਕ ਸਮਰੱਥ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾਵL ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਉਦੇ8 ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਿਪਤ ਮਾਪਦੰਡL ਦੇ ਅੰਦਰ ਿਨਆਂਇਕ ਜLਚ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਸਮੂਿਹਕ ਿਹਤL ਦੀ ਰੱਿਖਆ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਿਵਅਕਤੀ ਨੂ ੰ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਖ਼ਤਿਰਆਂ ਤ[7] ਸਮੂਹ ਦਾ ਇੱਕ ਿਹੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇੱਕ ਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਸੱਿਭਅਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਿਕਹਾ ਜLਦਾ ਹੈ ਿਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਉਹਨL ਿਵਅਕਤੀਗਤ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂ ੰ ਬੰਨ 3 ਨਹZ ਸਕਦਾ ਜੋ ਲੋਕL ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਖਾਮੀਆਂ ਵਜ[7] ਸਮਝੀਆਂ ਜLਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ, ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਿਕ ਜਦ[7] ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਲੋਕਤੰਤਰ ਿਵੱਚ ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਜLਚ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤL ਿਵਅਕਤੀਗਤ ਧਾਰਨਾਵL ਨੂ ੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਕਈ ਵਾਰ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਪ)ਿਕਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ 'ਤੇ ਪ)ਭਾਵ ਦੇ ਅਧਾਰ' ਤੇ ਕੁਝ ਅਪਰਾਧ ਵਧੇਰੇ ਲਿਹਜ਼ੇ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂ ੰ ਅਪਣਾ]ਦੇ ਹਨ।ਿਕਸੇ ਵੀ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਰਿਹਮ ਦੇ ਜਨੂ ੰ ਨ ਨਾਲ ਪ)ਭਾਿਵਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂ ੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹZ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।ਇਹ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂ ੰ ਲਗਾਤਾਰ ਯਾਦ ਿਦਵਾ]ਦਾ ਰਹੇ ਿਕ ਪੀੜਤ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ, ਅਤੇ ਇਹ ਿਕਹਾ ਜਾਵੇ, ਕੁਝ ਮੌਿਕਆਂ 'ਤੇ ਪੀੜਤ ਿਵਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੀੜਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਹਾ8ੀਏ 'ਤੇ ਨਹZ ਰੱਿਖਆ ਨਹZ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ, ਜਸਿਟਸ ਬSਜਾਿਮਨ ਐੱਨ ਕਾਰਡੋਜ਼ੋ ਦੇ ਕਥਨ ਨੂ ੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ‘‘ਭਾਵW ਦੋਸ਼ੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਿਨਆਂ ਿਦੱਤਾ ਜਾ ਿਰਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਦੋ8 ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੈ। ਅਤੇ, ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨL ਿਵੱਚ, ਿਨਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਥਾਿਪਤ ਿਸਧLਤ ਲੋੜZਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਨਾ ਤL ਭਾਵੁਕਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੁਆਰਾ ਿਨਰਦੇਿ8ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੱਖਪਾਤ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਣਾ ਹੈ।" 5.2.[1] ਇਹ ਅੱਗੇ ਦੇਿਖਆ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਿਸਧLਤ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਉਪਾਵL ਨੂ ੰ ਮਾਨਤਾ ਿਦੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਿਜਹੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਆ]ਦੇ ਹਨ ਜਦ[7] ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਤੱਥL ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 5.2.[2] ਉਪਰੋਕਤ ਫੈਸਲੇ ਿਵੱਚ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I ਇਹ ਿਸਧLਤ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਘਟਾ ਿਦੱਤਾ ਅਤੇ ਰਿਹਮ ਿਦਖਾਇਆ ਿਕ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਟੌਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰਕ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ I ਿਕਹਾ ਹੈ ਿਕ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ3L ਗਲਤ ਥL 'ਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਿਵੱਚ ਹੈ।ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ3L ਨਾਲ ਿਨਆਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਹੈ।ਇਸ ਦਾ ਿਨਰੀਖਣ ਅਤੇ ਆਯੋਜਨ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜLਦਾ ਹੈਃ - "ਇਹ ਕਿਹਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹZ ਹੈ ਿਕ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਿਸਧLਤ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਉਪਾਵL ਨੂ ੰ ਮਾਨਤਾ ਿਦੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਿਜਹੇ ਮੌਕੇ ਆ]ਦੇ ਹਨ ਜਦ[7] ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਤੱਥL ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਸਾਡੀ ਰਾਏ ਿਵੱਚ, ਇਹ ਇੱਕ ਢੁਕਵL ਮਾਮਲਾ ਹੈ ਿਜੱਥੇ ਅਸZ ਇਹ ਕਿਹਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹL ਿਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਇਸ ਿਸਧLਤ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਰਿਹਮ ਦੇ ਜਨੂ ੰ ਨ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਈ ਹੈ ਿਕ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਘਟਾ ਕੇ 24 ਿਦਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਕ ਹੈ।ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ3L ਗਲਤ ਥL 'ਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਿਵੱਚ ਹੈ।ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ3L ਨਾਲ ਿਨਆਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਹੈ।ਿਕ]ਿਕ ਿਨਆਂ "ਤਾਜ ਦੀ ਮਿਹਮਾ", "ਪ)ਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਮਾਲਕਣ" ਅਤੇ "ਨ I ਕੀ ਦੀ ਰਾਣੀ" ਹੈ ਿਜਵW ਿਕ ਿਸਸੇਰੋ ਨ I ਿਕਹਾ ਸੀ।ਅਿਜਹੇ ਅਪਰਾਧ ਨਾ ਿਸਰਫ ਪੀੜਤL ਦੀ ਿਜ਼ੰਦਗੀ ਨੂ ੰ ਕਲ ੰ ਿਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਲਿਕ ਉਨ 3 L ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕL ਦੀ ਿਜ਼ੰਦਗੀ ਨੂ ੰ ਵੀ ਕਲ ੰ ਿਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਆਖਰਕਾਰ ਿਨਆਂਇਕ ਪ)ਣਾਲੀ ਿਵੱਚ ਜਨਤਾ ਦਾ ਿਵ8ਵਾਸ ਤੋੜਦਾ ਹੈ।" 5.2.[3] ਸੜਕ ਹਾਦਿਸਆਂ ਿਵੱਚ ਵਾਧੇ ਬਾਰੇ ਿਚੰਤਾ ਪ)ਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਪਰੋਕਤ ਫੈਸਲੇ ਿਵੱਚ ਇਹ ਦੇਿਖਆ ਿਗਆ ਹੈਃ - "ਭਾਰਤ ਿਵੱਚ ਸੜਕ ਹਾਦਿਸਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਦਨਾਮ ਿਰਕਾਰਡ ਹੈ। ਡਰਾਈਵਰL ਿਵੱਚ ਬੇਰੁਖੀ ਵਾਲਾ ਰਵੱਈਆ ਹੈ।ਉਨ 3 L ਨੂ ੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਿਕ ਉਹ "ਉਨ

3 L ਦਾ ਉਹ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।" 8ਰਾਬ ਪੀ ਕੇ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਨਾਲ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਿਜੱਥੇ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਉਨ 3 L ਦਾ ਿ8ਕਾਰ ਹੋ ਜLਦੇ ਹਨ।"ਗ਼ਰੀਬL ਨੂ ੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਿਕ ਉਨ

3 L ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੁਰੱਿਖਅਤ ਨਹZ ਹੈ, ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਅਿਨ8ਿਚਤਤਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਿਭਅਕ ਿਵਅਕਤੀ ਿਨਰੰਤਰ ਡਰ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਚਲਾ]ਦੇ ਹਨ ਪਰ ਿਫਰ ਵੀ ਉਨ 3 L ਲੋਕL ਦੇ ਿਘਣਾਉਣੇ ਵਤੀਰੇ ਤ[7] ਿਚੰਤਤ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂ ੰ ਜੀਵਨ ਤ[7] ਵੱਡਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।"ਅਿਜਹੀਆਂ ਹਾਲਤL ਿਵੱਚ, ਕਾਨੂ ੰ ਨਸਾਜ਼L ਨੂ ੰ ਆਈਪੀਸੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 304- ਏ ਿਵੱਚ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੀ ਜLਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਮੁੜ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੇ ਤੌਰ ਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" 5.[3] ਇਸ ਪੜਾਅ 'ਤੇ, ਸੁਿਰੰ ਦਰ ਿਸੰ ਘ (ਸੁਪਰਾ) ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਿਕ ਆਈ.ਪੀ.ਸੀ. ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵL 279 ਅਤੇ 304ਏ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਪਰਾਧL 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕੇਸ ਿਵੱਚ, ਮਾਣਯੋਗ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਨ I ਦੋ8ੀ ਨੂ ੰ ਧਾਰਾ 304 ਏ ਦੇ ਤਿਹਤ ਦੋ8ੀ ਠਿਹਰਾ]ਦੇ ਹੋਏ ਦੋ8ੀ ਨੂ ੰ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ ਸੁਣਾਈ ।ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਣਯੋਗ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ ਤ[7] ਘਟਾ ਕੇ ਪਿਹਲL ਤ[7] ਲ ੰ ਘ ਚੁੱਕੀ ਿਮਆਦ ਤੱਕ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਅਤੇ ਿਮ)ਤਕ ਦੀ ਿਵਧਵਾ/ਮL ਨੂ ੰ ਭੁਗਤਾਨ ਯੋਗ 2000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਹੋਰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਿਦੱਤਾ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਿਵਚਾਰL ਨੂ ੰ ਰੱਦ ਕਰਿਦਆਂ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਆਦੇ8 ਨੂ ੰ ਰੱਦ ਕਰਿਦਆਂ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ I ਪੈਰਾ 6 ਤ[7] 14 ਿਵੱਚ ਿਨਮਨਿਲਖਤ ਅਨੁਸਾਰ ਿਟੱਪਣੀ ਕੀਤੀਃ - “6. ਮੌਜੂਦਾ ਕੇਸ ਿਵੱਚ, ਸਬੂਤL ਦੀ ਉਿਚਤ ਪ)8ੰਸਾ ਤ[7] ਬਾਅਦ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਇਸ ਿਸੱਟੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਿਕ ਦੋ8ੀ ਨ I ਕਾਹਲੀ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਸੜਕ 'ਤੇ ਜੀਪ ਚਲਾ ਕੇ ਿਵਜੇ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂ ੰ ਖਤਰੇ ਿਵੱਚ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਦੋਸ਼ੀ ਨ I ਪਿਹਲL ਇੱਕ ਪੁਲੀਆ 'ਤੇ ਅਤੇ ਿਫਰ ਇੱਕ ਬਬੂਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ' ਤੇ ਜੀਪ ਚੜ3ਾਈ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਿਵੱਚ ਜੀਪ ਿਵੱਚ ਸਵਾਰ ਿਵਜੇ ਿਸੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਿਗਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਜੀਪ ਿਵੱਚ ਸਵਾਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਿਵਅਕਤੀ ਮੰਗੀਲਾਲ ਵੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਿਗਆ।ਸਾਡੀ ਰਾਏ ਹੈ ਿਕ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਨ I ਦੋਸ਼ੀ ਠਿਹਰਾਉਣ ਦੇ ਆਦੇ8 ਨੂ ੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ਗੈਰ- ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਕੰਮ ਨਹZ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ8ੀ ਦੁਆਰਾ ਤਰਜੀਹੀ ਅਪੀਲ ਿਵੱਚ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਨਤੀਿਜਆਂ ਦੀ ਪੁ8ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਹਾਲLਿਕ, ਸਬੂਤL ਦੀ ਸਹੀ ਕਦਰ ਕੀਤੇ ਿਬਨL ਅਤੇ ਜੁਰਮ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਿਸੰਗਲ ਜੱਜ ਨ I ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਪਿਹਲL ਤ[7] ਲ ੰ ਘ ਚੁੱਕੀ ਿਮਆਦ ਿਵੱਚ ਸੋਧ ਕੇ ਬੇਲੋੜੀ ਹਮਦਰਦੀ ਿਦਖਾਈ ਹੈ।

7. ਸਾਡੀ ਸੁਿਵਚਾਿਰਤ ਰਾਏ ਿਵੱਚ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ I 22-8-2012 ਨੂ ੰ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾ]ਿਦਆਂ (ਸੁਰWਦਰ ਿਸੰਘ ਬਨਾਮ ਮੱਧ ਪ)ਦੇ8 ਰਾਜ, 2008 ਦੀ ਫੌਜਦਾਰੀ ਸੰ8ੋਧਨ ਸੰਿਖਆ 3) ਚੁਣੌਤੀ ਅਧੀਨ ਆਦੇਸ਼ ਪਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਿਨਰਣੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਿਸਧLਤL ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ3L ਅਸਫਲ ਿਰਹਾ ਹੈ।ਅਢੁਕਵZ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੇ ਮਾਿਧਅਮ ਨਾਲ ਬੇਲੋੜੀ ਹਮਦਰਦੀ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀ ਪ)ਭਾਵ8ੀਲਤਾ ਿਵੱਚ ਲੋਕL ਦੇ ਿਵ8ਵਾਸ ਨੂ ੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਿਨਆਂ ਪ)ਣਾਲੀ ਨੂ ੰ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏਗੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਗੰਭੀਰ ਖਤਿਰਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਿਜ਼ਆਦਾ ਦੇਰ ਸਿਹਣ ਨਹZ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਅਦਾਲਤL ਮਜਰੂਬਾ ਦੀ ਸੁਰੱਿਖਆ ਨਹZ ਕਰਦੀਆਂ ਤL ਮਜਰੂਬ ਿਫਰ ਿਨੱਜੀ ਬਦਲਾ ਲੈਣਗੇ।ਇਸ ਲਈ, ਿਕਸੇ ਵੀ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਕਰਤੱਵ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਪ)ਿਕਰਤੀ ਅਤੇ ਿਜਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਿਚਤ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਹੈ।(ਦੇਖੋ ਸੇਵਕਾ ਪੇਰੂਮਲ ਬਨਾਮ ਸਟੇਟ ਆਫ਼ ਟੀ.ਐਨ. [(1991) 3 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. 471: 1991 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਿਕ)ਮੀਨਲ ) 724: ਏ ਆਈ ਆਰ 1991 ਐਸ. ਸੀ. 1463])

8. ਧਨ ੰ ਜੋਏ ਚੈਟਰਜੀ ਬਨਾਮ ਸਟੇਟ ਆਫ਼ ਡਬਲਯੂ.ਬੀ. [(1994) 2 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. 220: 1994 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ.(ਿਕ)ਮੀਨਲ ) 358] ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਿਖਆ ਿਗਆ: (ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. ਪੰਨਾ 239, ਪੈਰੇ 14-15) “14. ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲL ਿਵੱਚ, ਵਧਦੀ ਅਪਰਾਧ ਦਰ - ਿਵ8ੇ8 ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤL ਿਵਰੁੱਧ ਿਹੰਸਕ ਅਪਰਾਧ ਨ I ਅਦਾਲਤL ਦੁਆਰਾ ਅਪਰਾਿਧਕ ਸਜ਼ਾਵL ਨੂ ੰ ਿਚੰਤਾ ਦਾ ਿਵ8ਾ ਬਣਾ ਿਦੱਤਾ ਹੈ।ਅੱਜ ਪ)ਵਾਿਨਤ ਅਸਮਾਨਤਾਵL ਹਨ।ਕੁਝ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂ ੰ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵL ਿਮਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦ[7] ਿਕ ਕਈਆਂ ਨੂ ੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ3L ਵੱਖਰੀ ਸਜ਼ਾ ਿਮਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਿਗਣਤੀ ਨੂ ੰ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਨਹZ ਿਮਲਦੀ, ਿਜਸ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂ ੰ ਹੱਲਾ8ੇਰੀ ਿਮਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਿਵੱਚ ਿਸਸਟਮ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂ ੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਕੇ ਅੰਤ ਿਵੱਚ ਿਨਆਂ ਨੂ ੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜLਦਾ ਹੈ।ਬੇ8ੱਕ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਕੱਟੜ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਫਾਰਮੂਲਾ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹZ ਹੈ ਪਰ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਉਣ ਦਾ ਉਦੇ8 ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਿਕ ਜੁਰਮ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਰਿਹ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਪੀੜਤ ਨੂ ੰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂ ੰ ਵੀ ਤਸੱਲੀ ਹੋਵੇ ਿਕ ਇਸ ਨਾਲ ਿਨਆਂ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ।ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਸਮW, ਿਵ8ੇ8 ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀ ਅਣਹ7ਦ ਿਵੱਚ, ਜੱਜL ਨੂ ੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਕL 'ਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨL ਸਾਰੇ ਕਾਰਕL ਨੂ ੰ ਿਵਚਾਰਨ ਅਤੇ ਸਿਥਤੀ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਿਦ)8ਟੀਕੋਣ ਲੈਣ ਤ[7] ਬਾਅਦ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਉਿਚਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਗੰਭੀਰ ਕਾਰਕL ਨੂ ੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹZ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ3L ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿਥਤੀਆਂ ਨੂ ੰ ਵੀ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਿਖਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

15. ਸਾਡੀ ਰਾਏ ਿਵੱਚ, ਇੱਕ ਿਦੱਤੇ ਕੇਸ ਿਵੱਚ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਮਾਪ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ; ਅਪਰਾਧੀ ਦੇ ਆਚਰਣ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਦੀ ਰੱਿਖਆਹੀਣ ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਿਖਅਤ ਸਿਥਤੀ Xਤੇ ਿਨਰਭਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਢੁਕਵZ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਅਦਾਲਤL ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਿਵਰੁੱਧ ਿਨਆਂ ਲਈ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਦਾ ਜਵਾਬ ਿਦੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਿਨਆਂ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਕ ਅਦਾਲਤL ਨੂ ੰ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਢੁਕਵZ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤL ਜੋ ਅਦਾਲਤL ਅਪਰਾਧ ਪ)ਤੀ ਲੋਕL ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾ ਸਕਣ।ਅਦਾਲਤL ਨੂ ੰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਅਪਰਾਧੀ ਦੇ ਅਿਧਕਾਰL ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬਲਿਕ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਪੀੜਤ ਦੇ ਅਿਧਕਾਰL ਨੂ ੰ ਵੀ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਢੁਕਵZ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ 'ਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਸਮਾਜ।

9. ਇਸ ਪਿਹਲੂ 'ਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨ I ਮਹੇ8 ਬਨਾਮ ਮੱਧ ਪ)ਦੇ8 ਰਾਜ [(1987) 3 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. 80:1987 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਿਕ)ਮੀਨਲ)379: (1987) 2 ਐਸ. ਸੀ.ਆਰ. 710] ਿਟੱਪਣੀ ਕੀਤੀ: ( ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ.p. 82, ਪੈਰਾ 6) “6.... ਅਿਜਹੇ ਸਬੂਤL ਅਤੇ ਅਿਜਹੇ ਅਿਜਹੇ ਕਰੂਰ ਕਾਰਨਾਿਮਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇਨ

3 L ਅਪੀਲਕਰਤਾਵL ਨੂ ੰ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਤ[7] ਬਚਣ ਦੀ ਆਿਗਆ ਦੇਣਾ ਿਨਆਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਪੀਲਕਰਤਾਵL ਨੂ ੰ ਘੱਟ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਇਸ ਦੇ8 ਦੀ ਿਨਆਂ ਪ)ਣਾਲੀ ਨੂ ੰ 8ੱਕੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।ਆਮ ਆਦਮੀ ਦਾ ਅਦਾਲਤL ਤ[7] ਿਵ8ਵਾਸ Xਠ ਜਾਵੇਗਾ।ਅਿਜਹੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ, ਉਹ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ 8ਬਦਾਵਲੀ ਨਾਲ[7] ਿਜ਼ਆਦਾ ਿਨਵਾਰਕ ਭਾ8ਾ ਨੂ ੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ 8ਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਜਦ[7] ਅਸZ ਇਹ ਕਿਹੰਦੇ ਹL ਤL ਅਸZ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਪ)ਿਕਿਰਆ ਿਵੱਚ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂ ੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹZ ਕਰਦੇ।"

10. ਹਜ਼ਾਰਾ ਿਸੰਘ ਬਨਾਮ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ [(2013) 9 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. 516: (2014) 1 ਐਸ.ਸੀ. ਸੀ. (ਿਕ)ਮੀਨਲ) 159] ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ I ਦੇਿਖਆ ਹੈ ਿਕ: (ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. p. 521, ਪੈਰਾ 10) “10.... ਇਹ ਅਦਾਲਤL ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਢੁਕਵZ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਿਧਤ ਕਾਰਕL 'ਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨ।ਿਵਧਾਨਪਾਿਲਕਾ ਨ I ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਿਵੱਚ ਿਨਆਂਪਾਿਲਕਾ ਨੂ ੰ ਇਹ ਿਵ8ਾਲ ਿਵਵੇਕ ਿਦੱਤਾ ਹੈ, ਿਜਸ ਦੀ ਵਰਤ[7] ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਿਧਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸਜ਼ਾ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਪ)ਿਕਰਤੀ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦੇ ਿਸੱਧੇ ਅਨੁਪਾਤ ਿਵੱਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਅਨੁਪਾਤਕ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਜੱਜL ਨੂ ੰ ਇੱਕ ਿਨਰਪੱਖ ਅਤੇ ਿਨਰਪੱਖ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਣ ਿਵੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ I ਅੱਗੇ ਿਟੱਪਣੀ ਕੀਤੀਃ (ਹਜ਼ਾਰਾ ਿਸੰਘ ਕੇਸ [(2013) 9 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. 516: (2014) 1 ਐਸ.ਸੀ. ਸੀ. (ਿਕ)ਮੀਨਲ) 159], ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. p. 521, ਪੈਰਾ 11") “11. ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਿਸਧLਤ ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਿਕਸੇ ਅਪਰਾਧੀ 'ਤੇ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸਜ਼ਾ ਉਸ ਅਪਰਾਧ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾ]ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨ I ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ I ਕਈ ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਦੋ8ੀਆਂ ਨੂ ੰ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਉਣ ਿਵੱਚ ਅਨੁਪਾਤ ਦੀ ਕWਦਰੀ ਭੂਿਮਕਾ Xਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜ਼ੋਰ ਿਦੱਤਾ ਹੈ।"

11. 8ੈਲੇ8 ਜਸਵੰਤਭਾਈ ਬਨਾਮ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ [(2006) 2 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 359: (2006) 1 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਿਕ)ਮੀਨਲ ) 499] ਿਵੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨ I ਰਾਏ ਿਦੱਤੀ ਿਕ: (ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. pp. 361-62, ਪੈਰੇ 7-8) “ 7. ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਸਮਾਿਜਕ ਿਹੱਤL ਨੂ ੰ ਿਨਯੰਿਤ)ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਿਵਰੋਧੀ ਦਾਅਿਵਆਂ ਅਤੇ ਮੰਗL ਿਵੱਚ ਿਵਚੋਲਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕL ਅਤੇ ਲੋਕL ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਸੁਰੱਿਖਆ ਰਾਜ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਹ ਅਪਰਾਿਧਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੁਆਰਾ ਪ)ਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਿਬਨL 8ੱਕ, ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਸੱਿਭਆਚਾਰਕ ਟਕਰਾਅ ਹੈ ਿਜੱਥੇ ਜੀਵੰਤ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਨੂ ੰ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲ ੱ ਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤL ਨੂ ੰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਪ)ਣਾਲੀ ਨੂ ੰ ਢਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਕੁਧਰਮ ਦੀ ਛੂਤ ਸਮਾਿਜਕ ਿਵਵਸਥਾ ਨੂ ੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂ ੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੁਰੱਿਖਆ ਅਤੇ ਅਪਰਾਿਧਕ ਪ)ਿਵਰਤੀ ਨੂ ੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਉਦੇ8 ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਿਜਸ ਨੂ ੰ ਉਿਚਤ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਪ)ਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ, ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਨੂ ੰ 'ਿਵਵਸਥਾ' ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਸਮਾਜ ਨੂ ੰ ਦਰਪੇ8 ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਈਡਮੈਨ ਨ I ਆਪਣੀ ਿਕਤਾਬ ‘ਲਾਅ ਇਨ ਚWਿਜੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ’ ਿਵੱਚ ਿਕਹਾ ਹੈਃ 'ਅਪਰਾਿਧਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀ ਸਿਥਤੀ ਬਣੀ ਰਿਹੰਦੀ ਹੈ - ਿਜਵW ਿਕ ਇਹ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ - ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਮਾਿਜਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਿਨਰਣਾਇਕ ਪ)ਤੀਿਬੰਬ।' ਇਸ ਲਈ, ਸਜ਼ਾ ਪ)ਣਾਲੀ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਿਵੱਚ, ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਨੂ ੰ ਤੱਥL ਦੇ ਮੈਿਟ)ਕਸ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਮ8ੀਨਰੀ ਜL ਰੋਕਥਾਮ ਨੂ ੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਿਨਪੁੰਨ ਮੋਿਡਊਲੇ8ਨ ਦੁਆਰਾ, ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਪ)ਿਕਿਰਆ ਸਖਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਿਜੱਥੇ ਇਹ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਿਜੱਥੇ ਇਹ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਹਰੇਕ ਕੇਸ ਿਵੱਚ ਤੱਥ ਅਤੇ ਿਦੱਤੇ ਹਾਲਾਤ, ਜੁਰਮ ਦੀ ਪ)ਿਕਰਤੀ, ਿਜਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕੀਤਾ ਿਗਆ, ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇ8, ਦੋਸ਼ੀ ਦਾ ਿਵਵਹਾਰ, ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਿਥਆਰL ਦੀ ਪ)ਿਕਰਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਲਾਤ ਹਨ ਸੰਬੰਿਧਤ ਤੱਥ ਜੋ ਿਵਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਿਵੱਚ ਆ]ਣਗੇ। 8.ਇਸ ਲਈ, ਅਢੁਕਵZ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੇ ਮਾਿਧਅਮ ਨਾਲ ਬੇਲੋੜੀ ਹਮਦਰਦੀ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀ ਪ)ਭਾਵ8ੀਲਤਾ ਿਵੱਚ ਲੋਕL ਦੇ ਿਵ8ਵਾਸ ਨੂ ੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਿਨਆਂ ਪ)ਣਾਲੀ ਨੂ ੰ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏਗੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਗੰਭੀਰ ਖਤਿਰਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਿਜ਼ਆਦਾ ਦੇਰ ਸਿਹਣ ਨਹZ ਕਰ ਸਕਦਾ।ਇਸ ਲਈ, ਹਰੇਕ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਇਹ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਪ)ਿਕਰਤੀ ਅਤੇ ਿਜਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂ ੰ ਅੰਜਾਮ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਜL ਕੀਤਾ ਿਗਆ, ਆਿਦ ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਢੁਕਵZ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ।"

12. ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਿਤੰਨ ਜੱਜL ਦੇ ਬSਚ ਨ I ਅਿਹਮਦ ਹੁਸੈਨ ਵਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸਈਦ ਬਨਾਮ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ [(2009) 7 ਐੱਸਸੀਸੀ 254: (2009) 3 ਐੱਸਸੀਸੀ (ਿਕ)ਮੀਨਲ )) 368] ਿਵੱਚ ਿਨਮਨਿਲਖਤ ਅਨੁਸਾਰ ਿਟੱਪਣੀ ਕੀਤੀਃ (ਐੱਸਸੀਸੀ ਪੀ.ਪੰਨਾ 281, ਪੈਰਾ 99-100) "99. … ਢੁਕਵZ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਉਦੇ8 ਸਮਾਜ ਦੀ ਰੱਿਖਆ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂ ੰ ਢੁਕਵZ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਕਾਨੂ ੰ ਨ (ਇਸ ਤਰ3L ਤੋੜਨ) ਨੂ ੰ ਪ)ਾਪਤ ਕਰਨ ਤ[7] ਰੋਕਣਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜLਦੀ ਹੈ ਿਕ ਅਦਾਲਤL ਸਜ਼ਾ ਪ)ਣਾਲੀ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਨਗੀਆਂ ਤL ਜੋ ਅਿਜਹੀ ਸਜ਼ਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾ]ਦੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਪ)ਿਕਿਰਆ ਸਖਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਿਜੱਥੇ ਇਹ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਿਜਹੇ ਅਪਰਾਧL ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਿਸਰਫ ਸਮW ਦੇ ਬੀਤਣ ਕਾਰਨ, ਥੋੜ3ੀ ਿਜਹੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਉਣ ਜL ਬਹੁਤ ਿਜ਼ਆਦਾ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲਾ ਿਦ)8ਟੀਕੋਣ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਲ ੰ ਬੇ ਸਮW ਿਵੱਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਿਹੱਤL ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਹੋਵੇਗਾ ਿਜਸ ਵੱਲ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਪ)ਣਾਲੀ ਿਵੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੋਕਥਾਮ ਦੁਆਰਾ ਿਧਆਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।

100. ਿਨਆਂ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਕ ਅਦਾਲਤL ਨੂ ੰ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਢੁਕਵZ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤL ਜੋ ਅਦਾਲਤL ਅਪਰਾਧ ਪ)ਤੀ ਜਨਤਕ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾ ਸਕਣ।ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਨਾ ਿਸਰਫ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਪੀੜਤ ਦੇ ਅਿਧਕਾਰL ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬਲਿਕ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਨੂ ੰ ਵੀ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਅਦਾਲਤ ਆਪਣੀ ਿਡਊਟੀ ਿਨਭਾਉਣ ਿਵੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਹੋਵੇਗੀ ਜੇ ਅਿਜਹੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਢੁਕਵZ ਸਜ਼ਾ ਨਹZ ਿਦੱਤੀ ਜLਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਿਸਰਫ ਪੀੜਤ ਿਵਅਕਤੀ ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ ਬਲਿਕ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਿਵਰੁੱਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ ਿਜਸ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਦੋਵW ਸਬੰਧਤ ਹਨ।"