Pinak Pani Mohanty v. Union of India & Ors.

:
DISCLAIMER The translated judgements in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to
/ understand it in his her language and may not be used for any
. , other purpose For all practical and official purposes the
English version of the judgement shall be authentic and shall
. hold the field for the purpose of execution and implementation
અહેવાલયોગ્ય
ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતમાં
દિવાની અપીલીય ન્યાયક્ષેત્ર
આઇ. એ. નં. ૫૬૩૦૮/૨૦૨૩
માં
રિટ પિટિશન (સી) નંબર ૧૯૧/૨૦૨૨
પિનાક પાણી મોહંતી ............ અરજદાર (ઓ)
વિરુદ્ધ
યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયા અને અન્યો ............. પ્રતિવાદી (ઓ)
અને
આ મામલે ભારત સંઘ મારફતે સહકાર મંત્રાલય અરજદાર
હુકમ
ન્યાયમૂર્તિ એમ. આર. શાહ.
(૧) હાલની અરજી આઇ. એ. નં. ૫૬૩૦૮/૨૦૨૩ની છે, જેને ભારત સરકારના કોર્પોરેશન
મંત્રાલય દ્વારા સહારા ગ્રુપ ઓફ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓના થાપણદારોની કાયદેસર
બાકી નીકળતી રકમ સામે રૂ.૨૩,૯૩૭/- કરોડ (સહારા-સેબી રીફંડ ખાતામાં પડેલી)
માંથી રૂ.૫,૦૦૦/- કરોડની રકમ હસ્તાંતરિત કરવા માટે ઉચિત નિર્દેશો માટે પસંદ
કરવામાં આવી છે.
(૨) વિદ્વાન સોલિસિટર જનરલ શ્રી તુષાર મહેતાએ રજૂઆત કરી છે કે, સહારા-સેબી રિફંડ
એકાઉન્ટમાં રૂ. ૨૪,૯૭૯.૬૭ કરોડની કુલ રકમનો ઉપયોગ થયો નથી, જે આ અદાલતે
અગાઉ ઇશ્યૂ કરેલા નિર્દેશોને અનુસરીને જમા કરવામાં આવી છે.તેમણે રજૂઆત કરી હતી
કે, સહારા ઇન્ડિયા રિયલ એસ્ટેટ કોર્પોરેશન લિમિટેડ અને સહારા હાઉસિંગ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ
કોર્પોરેશન લિમિટેડ દ્વારા જમા કરાવવામાં આવેલી રૂ.૧૫,૫૬૯.૨ કરોડમાંથી રૂ.૨૨૫૩
કરોડ સહારા ક્રેડિટ કોઓપરેટિવ સોસાયટી લિમિટેડમાંથી બહાર કાઢવામાં આવ્યા હતા
અને સહારા રિયલ એસ્ટેટ લિમિટેડના વિવાદને કારણે સેબીમાં જમા કરવામાં આવ્યા
હતા.આમ, આ રીતે રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, "સહારા-સેબી રિફંડ ખાતા"માં પડેલી
રકમમાં ઉપરોક્ત સહારા ગ્રુપ કો-ઓપરેટિવ સોસાયટી લિમિટેડના થાપણદારોની
રકમનો સમાવેશ થાય છે.
(૨.૧) તેમણે બાર સમક્ષ જણાવ્યું હતું કે, "સહારા-સેબી રીફંડ ખાતા" માં જમા
થયેલી રકમ બિનઉપયોગી છે અને વાસ્તવમાં સહારા ગ્રુપ ઓફ કોઓપરેટિવ
સોસાયટીઝ વિરુદ્ધ સતત ફરિયાદોના કારણે અને બિનઉપયોગી પડેલી
રકમમાં સહારા ગ્રુપ ઓફ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઝના થાપણદારોની રકમનો
પણ સમાવેશ થાય છે, જો રૂ.૫,૦૦૦ કરોડની રકમ સહકારી સોસાયટીઓના
કેન્દ્રીય રજિસ્ટ્રારને હસ્તાંતરિત કરવામાં આવે અને ત્યારબાદ સહકારી
સોસાયટીઓના થાપણદારોની કાયદેસર બાકી રકમ સામે વહેંચવામાં આવે, તો તે ઉચિત, યોગ્ય અને ન્યાયસંગત હશે.
(૨.૨) તેમણે બાર સમક્ષ જણાવ્યું હતું કે ઉપરોક્ત રકમ પર અન્ય કોઈ એજન્સીનો
કોઈ ચાર્જ અને/અથવા એટેચમેન્ટ નથી. તેમણે બાર સમક્ષ જણાવ્યું હતું કે, વિવિધ સત્તામંડળો/વિભાગો સાથે શ્રેણીબદ્ધ બેઠકો પછી વર્તમાન અરજી
યોગ્ય દિશા-નિર્દેશ માટે દાખલ કરવામાં આવી છે, જે સહારા ગ્રુપ ઓફ
કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓના થાપણદારોના વ્યાપક હિતમાં હશે. તેમણે
એવી પણ પ્રાર્થના કરી હતી કે, સહારા ગ્રુપ ઑફ કોઓપરેટિવ
સોસાયટીઓના સંબંધિત ડિપોઝિટર્સને બાકી નીકળતી અને ચૂકવવાપાત્ર
રકમ અત્યંત પારદર્શક રીતે ચુકવવામાં આવે અને આ રકમ યોગ્ય રીતે
ઓળખ કરીને અને તેમની ડિપોઝિટનો પુરાવો રજૂ કરીને વાસ્તવિક
ડિપોઝિટર્સને ચુકવવામાં આવે. તેમણે એવી પણ વિનંતી કરી હતી કે, આ
અદાલતના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશની દેખરેખ હેઠળ સંબંધિત થાપણદારોને આ
રકમ ચુકવવા માટે યોગ્ય દિશા-નિર્દેશ પણ બહાર પાડવામાં આવે.
(૩) શ્રી તુષાર મહેતાને સાંભળ્યા પછી, ભારતીય યુનિયન વતી હાજર રહેલા વિદ્વાન
સોલિસિટર જનરલ અને અહીં વર્ણવેલ તથ્યોને ધ્યાનમાં લેતા અને જ્યારે જાણ કરવામાં
આવે છે કે રૂ.૨૨૫૩ કરોડ સહારા ક્રેડિટ કોઓપરેટિવ સોસાયટી લિ.માંથી લેવામાં
આવ્યા હતા, એટલે કે, ચાર સહારા ગ્રુપ મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીમાંથી એક
અને સેબીમાં "સહારા-સેબી રિફંડ એકાઉન્ટ"માં જમા કરવામાં આવ્યા હતા અને તે રકમ
"સહારા- સેબી રિફંડ એકાઉન્ટ"માં જમા કરવામાં આવી હતી. “સેબી રિફંડ એકાઉન્ટ”
બિનઉપયોગી પડેલું છે અને સહારા ગ્રૂપ ઓફ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઝના સાચા
થાપણદારો, જે અન્યથા, તેમના નાણાં પાછા મેળવવા માટે હકદાર હશે, હાલની
અરજીમાં માંગવામાં આવેલી વિનંતી વાજબી લાગે છે અને તે સહારા ગ્રુપ ઓફ કો-
ઓપરેટિવ સોસાયટીઝના વાસ્તવિક થાપણદારોના વ્યાપક જાહેર હિત/હિતમાં હશે.
હાલની અરજીમાં માંગવામાં આવેલી પ્રાર્થના વ્યાજબી લાગે છે અને જે સહારા ગ્રુપ ઓફ
કોઓપરેટિવ સોસાયટીઝના સાચા થાપણદારોના વ્યાપક જાહેર હિતમાં હશે. આથી, હાલની અરજીનો નિકાલ નીચે દર્શાવેલા નિર્દેશો સાથે કરવામાં આવે છેઃ
(૧) સહારા-સેબી રીફંડ ખાતામાં પડેલી કુલ રૂ.૨૪,૯૭૯.૬૭ કરોડમાંથી
રૂ.૫૦૦૦ કરોડ સહકારી સમિતિઓના કેન્દ્રીય રજિસ્ટ્રારને હસ્તાંતરિત
કરવામાં આવશે, જે સહારાની સહકારી સમિતિઓના થાપણદારોની
કાયદેસર બાકી નીકળતી રકમ સામે તેનું વિતરણ કરશે, જે તેમની
થાપણોનો પુરાવો અને તેમના દાવાનો પુરાવો જમા કરાવીને અને સીધા
તેમના સંબંધિત બેંક ખાતામાં જમા કરાવવામાં આવશે.
(૨) આ ચૂકવણીની દેખરેખ અને નિરીક્ષણ આ અદાલતના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ
જસ્ટિસ આર. સુભાષ રેડ્ડી કરશે, જેમાં શ્રી ગૌરવ અગ્રવાલની સક્ષમ મદદ
લેવામાં આવશે, જેમને જસ્ટિસ આર. સુભાષ રેડ્ડીને સહાય કરવા માટે
એમિકસ ક્યૂરી તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. સહકારી મંડળીઓ
સહકારી મંડળીઓના સહારા જૂથના સાચા થાપણદારોને રકમનું વિતરણ
કરે છે. ચુકવણી કરવાની રીતો અને પદ્ધતિઓ સહકારી મંડળીઓના
કેન્દ્રીય રજિસ્ટ્રાર દ્વારા આ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયામુરતિ આર. સુભાષ રેડ્ડી
અને એડવોકેટ શ્રી ગૌરવ અગ્રવાલ સાથે પરામર્શમાંકરવામા આવે.
(૩) આ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયામુરતિ આર. સુભાષ રેડ્ડીને દર મહિને રુ.૧૫
લાખ ચૂકવવા અને શ્રી ગૌરવ અગ્રવાલ વિદવાન એમિકસ ક્યુરીને તેમના
માનદ વેતન માટે દર મહિને ૫ લાખ ચૂકવવામાં આવે.
(૪) અમે નિર્દેશ આપીએ છીએ કે ઉપરોક્ત રૂ.૫,૦૦૦ કરોડની રકમમાંથી
સહકારિતા સોસાયટીઓના સંબંધિત વાસ્તવિક થાપણદારોને વહેલામાં
વહેલી તકે ચુકવણી કરવામાં આવે, પરંતુ આજથી નવ મહિના પછી નહીં.
ત્યારબાદ બાકીની રકમ ફરીથી “સહારા-સેબી રીફંડ ખાતા”માં ટ્રાન્સફર
કરવામાં આવશે.
ઉપરોક્ત દ્રષ્ટિએ હાલની આઇ.એ. નો નિકાલ કરવામાં આવ્યો છે. ..................… ન્યાયમૂર્તિ
[એમ.આર.શાહ] .....................ન્યાયમૂર્તિ
[સી. ટી.રવિકુમાર]
નવી દિલ્હી
૨૯ માર્ચ, ૨૦૨૩.
This