State Bank of India v. Rajesh Agrawal

(2014) 9 105 SCC માં, આ કોટ- સમક્ષનો મુદ્દો કારણદશ-ક નોરિટસના ફોમ- અને સામગ્રીને લગતો હતો જે નોરિટસને બ્લેકવિલસ્ટ કરતા પહેલા બર્જાવવાની જરૂર છે. આ અદાલતની બે જજોની ખં,પીઠે અવલોકન કયુ¨ હતું કે, કોઈ વ્યવિક્તને બ્લેકવિલસ્ટ કરવાનો આદેશ કલંકરુપ છે. સંબંવિધત અવલોકન નીચે મુજબ છેઃ ૧૬. પક્ષકારોનો સામા+ય કેસ છે કે બ્લેકવિલન્ડિંસ્ટગ પહેલા કારણદશ-ક નોરિટસ આપવી પ,ે છે. આ સંબંધમાં કાયદો મજબૂત આધાર ધરાવે છે અને વધુ વિવસ્તરણની માંગ પણ કરતું નથી. જેની સામે બ્લેકવિલન્ડિંસ્ટગની કાય-વાહી કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે તે વ્યવિક્તને તક આપીને કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોનું પાલન કરવાની આવશ્યકતા તેની પાછળ મા+ય અને નક્કર તક- ધરાવે છે. બ્લેક વિલન્ડિંસ્ટગ સાથે, ઘણા સિસવિવલ અને/અથવા ખરાબ પરિરણામો આવે છે. તેને બ્લેકવિલસ્ટના ઓ,-ર સાથે લાદવામાં આવેલી વ્યવિક્તનું સિસવિવલ,ેથ તરીકે વણ-વવામાં આવે છે. આ પ્રકારનો આદેશ સ્વભાવે કલંકરુપ છે અને આવી વ્યવિક્તને સરકારી ટે+,રેામાં ભાગ લેવાથી પ્રપિતબંવિધત કરે છે જેનો અથ- છે કે તેને સરકારી કો+ટ્રાક્ટ આપવામાંથી બાકાત રાખવું. ૪૮. ઋણધારકના ખાતાનું છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કરણ કરવાથી ઋણધારકને વ્યવસાયના હેતુ માટે સંસ્થાગત વિધરાણ મેળવવામાં અવરોધ આવે છે. તે નોંધપાત્ર નાગરિરક પરિરણામો પણ લાવે છે કારણ કે તે ઋણધારકના વ્યવસાયના ભવિવષ્યને જોખમમાં મૂકે છે. એટલે કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો મુજબ છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય રિદશાવિનદHશોની કલમ ૮.૧૨.૧ હેઠળ સંસ્થાગત વિધરાણ મેળવવાથી ઋણધારકને અટકાવતા પહેલા સુનાવણીની તક આપવી જરૂરી છે. એકાઉ+ટને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરવાની કામગીરી માત્ર ઋણધારકના વ્યવસાય અને સદ્ભાવનાને જ અસર નથી કરતી પરંતુ પ્રપિતષ્ઠાના અવિધકારને પણ અસર કરે છે. ૪૯. મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય વિવ. પવિબ્લક ક+સન- ફોર ગવન-+સ ટ્રસ્ટ (2007) 3 એસસીસી 587 માં આ અદાલતની બે +યાયાધીશોની બે+ચે ઠરાવ્યું હતું કે, વ્યવિક્તની પ્રપિતષ્ઠાના અવિધકારને અસર કરતા કોઈપણ સત્તા દ્વારા લેવાયેલા વિનણ-યના સિસવિવલ પરિરણામો હોય છે. એટલે આવી પરિરવિસ્થપિતઓમાં કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો અમલમાં આવશે. અદાલતે ઠરાવ્યું હતું કે કોઈ પણ વ્યવિક્તની વ્યવિક્તગત પ્રપિતષ્ઠાને પ્રપિતકૂળ અસર કરતી સત્તાનો કોઈપણ આદેશ અથવા વિનણ-ય કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોનું પાલન કયા- પછી લેવામાં આવવો જોઈએ: "૪૧. આ રીતે તે પૂરતું સ્પષ્ટ છે કે વ્યવિક્ત પોતાની પ્રપિતષ્ઠા રાખવા અને ર્જાળવવાનો હકદાર છે અને તેની રક્ષા કરવાનો પણ તેને અવિધકાર છે. જો કાયદા હેઠળ તેની ફરજો વિનભાવવામાં કોઈ સત્તાવિધકારી તેના પર પ્રપિતકૂળ અસર કરે છે, વ્યવિક્તગત પ્રપિતષ્ઠાના ક્ષેત્રમાં મુસાફરી કરે છે, તો તેણે તેને આ બાબતે પોતાનો અબિભપ્રાય રાખવાની તક પૂરી પા,વી જોઈએ. આવા સંજોગોમાં, પ્રપિતકૂળ રિટપ્પણી કરતા પહેલા કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોની સુરક્ષા મેળવવાનો વ્યવિક્તનો અવિધકાર વૈધાવિનક રીતે મા+ય છે અને તેનું ઉલ્લંઘન બદલ +યાવિયક સમીક્ષાની તપાસ સહન કરવી પ,શે.” ૫૦. રિરઝવ- બેંક અને વિધરાણદાર બેંકોએ પીયરલેસ જનરલ ફાઇના+સ એ+, ઇ+વેસ્ટમે+ટ કંપની વિલપિમટે, વિવરુદ્ધ રિરઝવ- બેંક ઓફ ઇવિ+,યા (1992) 2 એસસીસી 343, જોસેફ કુરુવિવલા વેલુકુનેલ વિવરુદ્ધ રિરઝવ- બેંક ઓફ ઇવિ+,યા ( ) 1962 AIR એસસીસ 1371 અને ઇ+ટરનેટ એ+, મોબાઇલ એસોસિસએશન ઓફ ઇવિ+,યા વિવ. રિરઝવ- બેંક ઓફ ઇવિ+,યા (2020) 10 એસસીસી 274 પર આધાર રાખ્યો છે કે છેતરપિંપ,ી પરના મુખ્ય રિદશાવિનદHશો વૈધાવિનક વિનયમન અને આર્થિથક નીપિત અંગેના વિનણ-યની સમાન છે, જેને સ+માનનું સ્તર આપવું આવશ્યક છે. ૫૧. છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશો ર્જારી કરવાની રિરઝવ- બેંકની સક્ષમતા આ અપીલોમાં વિવવાદનું મૂળ નથી. આરબીઆઇ પોતાના અંદાજમાં બેંન્ડિંકગ કંપનીઓનું યોગ્ય વ્યવસ્થાપન સુવિનવિ—ત કરવા માટે ર્જાહેર રિહતમાં આર્થિથક પગલાં નક્કી કરવા અને તેને અમલમાં મૂકવાની સત્તા ધરાવે છે. જોકે મુદ્દો એ છે કે બેંન્ડિંકગ કંપનીઓના સ્વાસ્થ્યને સુરસિક્ષત કરવાના વિનણ-યના અમલીકરણ માટે કાયદાની યોગ્ય પ્રવિક્રયા સાથે સુસંગત હોવું આવશ્યક છે. ઋણધારકના ખાતાનું છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કરણ કરવાથી જે સિસવિવલ પરિરણામો આવે છે તે ગંભીર છે અને ઋણધારકના રિહતો માટે પ્રપિતકૂળ છે. વિનષ્પક્ષ વ્યવહારના સિસદ્ધાંતો અનુસાર, છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશો હેઠળ વિનધા-રિરત પ્રવિક્રયા અનુસાર એકાઉ+ટને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરતા પહેલા ઋણધારકને સાંભળવાની તક આપવી જોઈએ.,ી.૩– બીર્જા પક્ષને સાંભળવાની બાબતને ગર્ભિભત રીતે બાકાત ન રાખવાની બાબત ૫૨. ભારતીય રિરઝવ- બેંક અને વિધરાણદાર બેંકોએ દલીલ કરી છે કે છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશો સૂસિચત રીતે સાંભળવાના અવિધકારને બાકાત રાખે છે. છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશોનો ઉદ્દેશ અ+ય બેંકોને ચેતવણી આપવા અને ફોજદારી કાય-વાહી શરૂ કરવા માટે છેતરપિંપ,ીના કેસોની સમયસર ઓળખ અને અહેવાલ સુવિનવિ—ત કરવાનો છે. આ વિનદHશોમાં છેતરપિંપ,ીની પ્રવૃવિત્તમાં સામેલ થનાર ત્રીર્જા પક્ષને સાંભળવાની તક આપવાની વાત કરવામાં આવી છે, પરંતુ તેમાં ઋણધારકને સુનાવણી માટે સ્પષ્ટપણે કોઈ જોગવાઈ કરવામાં આવી નથી. આમ, એવી વિવનંતી કરવામાં આવે છે કે ઋણ લેનારાઓને સુનાવણી જરૂરી સૂસિચતાથ- દ્વારા બાકાત રાખવામાં આવે છે. ૫૩. છેતરપિંપ,ી પરના મુખ્ય વિનદHશો ઋણ લેનારાઓને તેમના ખાતાને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરવાની કાય-વાહી કરતા પહેલા સુનાવણીના અવિધકારને સ્પષ્ટપણે બાકાત રાખતા નથી. કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોને કાયદો કે ર્જાહેરનામામાં વાંચી શકાય છે, જેમાં તે એવા પક્ષકારોને સુનાવણીની તક આપવા અંગે મૌન છે કે જેના અવિધકારો અને રિહતોને પસાર થઈ શકે તેવા આદેશોથી અસર થવાની સંભાવના છે. ૫૪. આ અદાલતની ત્રણ જજોની ખં,પીઠે સ્વદેશી કોટન પિમલ્સ વિવ. યુવિનયન ઓફ ઇવિ+,યા (1981) 1 એસસીસી 664 માં આપેલા ચુકાદામાં મુદ્દો એ હતો કે, ઇ+,સ્ટ્રીઝ (,ેવલપમે+ટ એ+, રેગ્યુલેશન) એક્ટ, ૧૯૫૧ની કલમ ૧૮-એએ(૧)(એ) હેઠળ કોઈ ઔદ્યોપિગક એકમનું મેનેજમે+ટ સંભાળતાં પહેલાં કે+દ્ર સરકારે બીર્જા પક્ષને સાંભળવાની બાબતની જરૂરિરયાતોનું પાલન કરવું જરૂરી છે કે નહીં. +યાયમૂર્તિત આર.એસ. સરકારિરયા અને +યાયમૂર્તિત,ી.એ.દેસાઈએ બહુમતીથી કાયદાના નીચે મુજબના સિસદ્ધાંતો નક્કી કયા- હતાઃ ૪૪. ટૂંકમાં, સામા+ય સિસદ્ધાંત - એકસમાન અરજીના સંપૂણ- વિનયમથી અલગ - એવું લાગે છે કે જ્યાં કાનૂન, શરતોમાં, અગાઉની સુનાવણીના આ વિનયમને બાકાત રાખતો નથી, પરંતુ સંપૂણ- સમીક્ષાની વિનણા-યક પછીની સુનાવણીનો વિવચાર કરે છે, ત્યારે આવા કાયદાનો અથ- અગાઉના વિનણ-ય લેવાના તબક્કે બીર્જા પક્ષને સાંભળવાની બાબતના વિનયમને બાકાત રાખવાનો અથ- થાય છે. તેનાથી વિવપરિરત, જો સત્તા આપતો કાયદો અસરગ્રસ્ત વ્યવિક્તને અગાઉથી વિનણ-ય લેવાની સુનાવણી આપવાના સંબંધમાં મૌન હોય અને સત્તામં,ળ દ્વારા લેવામાં આવેલા વહીવટી વિનણ-યમાં ગંભીર સ્વરૂપની સિસવિવલ પરિરણામો સામેલ હોય અને તે વિનણ-ય સામે ગુણદોષ પર કોઈ સંપૂણ- સમીક્ષા કે અપીલ પૂરી પા,વામાં આવતી ન હોય, તો અદાલતો આવા કાયદાનો અથ- લગાવવામાં અત્યંત અવિનચ્છ ુ ક રહેશે, જેમાં અગાઉથી વિનણ-ય લેવાના તબક્કે તેના તમામ ઔપચારિરક બાબતેા અને વિવલંબકારક લાક્ષવિણકતાઓની ઓછામાં ઓછી સુનાવણી કરવાની ફરજને પણ બાકાત રાખવામાં આવશે, જો વ્યવહારિરક રીતે જોવામાં ન આવે તો તે વહીવટી પ્રગપિતને વિનષ્ફળ બનાવશે અથવા અત્યંત ઝ,પથી કરવાની જરૂરિરયાતને વિનષ્ફળ બનાવશે. ટૂંકમાં કહીએ તો જ્યાં ફરવિજયાત જરૂરિરયાત હોય ત્યાં અપવાદરૂપ સંજોગોને છો,ીને ‘વિનષ્પક્ષતા’નો આ વિનયમ રદ થવો જોઈએ નહી. અદાલતે પરિરવિસ્થપિતગત ફેરફારો સાથે, શક્ય તેટલી મહત્તમ હદ સુધી આ મુખ્ય વિનયમને બચાવવા માટેના તમામ પ્રયાસો કરવા જોઈએ. પરંતુ, +યાયમૂર્તિત ભગવતીના શબ્દોને યાદ કરવા માટે, તેનું હાદ- હોવું જોઈએ, એટલે કે, અસરગ્રસ્ત વ્યવિક્તને સાંભળવાની વાજબી તક મળવી જોઈએ અને સુનાવણી એક વાસ્તવિવક સુનાવણી હોવી જોઈએ, ખાલી જનસંપક- કવાયત નહીં. ૫૫. સ્વદેશી કોટન પિમલ્સ (સુપ્રા) માં આ કોટ- સમક્ષ વિવચારણા માટેનો મુખ્ય મુદ્દો એ હતો કે શું આઇ,ીઆર અવિધવિનયમની કલમ ૧૮-એએ(૧)(એ) હેઠળ "તાત્કાવિલક કાય-વાહી જરૂરી છે" શબ્દનો ઉપયોગ ગર્ભિભત રીતે બીર્જા પક્ષને સાંભળવાની બાબતના વિનયમને બાકાત રાખે છે કે કેમ. +યાયમૂર્તિત સરકારિરયાએ ઠરાવ્યુ હતું કે, “તાત્કાવિલક કાય-વાહી” શબ્દપ્રયોગનો અથ- કાયદાના સંપૂણ- સંદભ-, ઉદ્દેશ્ય અને કારણોને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવ્યો છે, જે અગાઉની સુનાવણીની જરૂરિરયાતને બાકાત રાખવાનો ઇરાદો દશા-વતું નથી. અદાલતે જણાવ્યું હતું કે આ શબ્દસમૂહનો ઉપયોગ બીર્જા પક્ષને સાંભળવાના વિનયમનું પાલન કરવાની ફરજને બાકાત રાખતો નથીઃ "૭૭. બીજુ ં કારણ – જે લગભગ પહેલાનું એક પાસું છે – ‘તાત્કાવિલક કાય-વાહી’ શબ્દસમૂહમાં માત્ર ‘તાત્કાવિલક કાય-વાહી’ શબ્દનો ઉપયોગ જરૂરી છે તેવું માનવા માટે – બીર્જા પક્ષને સાંભળવાના વિનયમના અગાઉના અમલીકરણને જરૂરી અને સંપૂણ-પણે બાકાત રાખતું નથી, કારણ કે તાત્કાવિલક કાય-વાહીની જરૂર એ પરિરવિસ્થપિતજ+ય હકીકત છે, જે ઉત્પાદનમાં ઘટા,ો પર પ્રપિતકૂળ અસરની સંભાવના સાથે સીધો સંબંધ ધરાવે છે. અને, આવી શક્યતા અને તેને અટકાવવાની તાકીદની કામગીરીમાં ઘણો તફાવત હોઈ શકે છે. કલમ ૧૮-એએ(૧) (એ) માં ઉપયોગમાં લેવાયેલા “ઉત્પાદન પર અસર થવાની શક્યતા” શબ્દનો ઉપયોગ પરિરવિસ્થપિતઓના વ્યાપક સ્પેક્ટ્રમને સમજવા માટે પૂરતો લવચીક છે, જ્યાં બનાવની સંભાવના નજીકના ભવિવષ્યમાં કયારેક બનવાની વાજબી રીતે ધારણા છે. અત્યંત તાકીદના વિકસ્સાઓમાં જ્યારે ઉત્પાદનમાં ઘટા,ો અને તેના પરિરણામે ર્જાહેર રિહતને નુકસાન અટકાવવા માટે કલમ ૧૮-એએ(૧)(એ) હેઠળ કાય-વાહી કરવામાં આવે છે, ત્યારે કોઈ વિવલંબ થતો નથી. મોટા ભાગના વિકસ્સાઓમાં, જ્યાં તાકીદની જરૂરિરયાત એટલી તીવ્ર નથી, ત્યાં ઉતાવળ અને સુનાવણીના સ્પધા-ત્મક દાવાઓ વચ્ચે સંતુલનનું આયોજન કરવું અને સંતુલન સાધવું વ્યવહારિરક છે.” +યાયમૂર્તિત સરકારિરયાએ અવલોકન કયુ¨ હતું કે બાંયધરીનો માવિલક પૂવ-- વિનણ-યાત્મક તબક્કે +યાયી સુનાવણી માટે હકદાર છે કારણ કે કલમ ૧૮-એએ(૧)(એ) હેઠળ કે+દ્ર સરકારની સત્તા હાથમાં લેવાની સત્તા દૂરગામી છે અને માવિલકોના અવિધકારો અને રિહતોને પ્રપિતકૂળ અસર કરે છે. ૫૬. માંગીલાલ વિવ. મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય (2004) 2 447 SCC માં, આ કોટ-ની બે જજની બે+ચે એવું નક્કી કયુ¨ હતું કે જો કાનૂન તે સંદભ-માં મૌન હોય તો પણ કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોનું પાલન કરવાની જરૂર છે. બીર્જા શબ્દોમાં કહીએ તો જ્યાં પક્ષોના નોંધપાત્ર અવિધકારોને અસર થાય છે ત્યાં કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોનું પાલન કરવાની જરૂરિરયાત દશા-વવા વૈધાવિનક મૌન અપનાવવું જોઈએઃ ૧૦. જો કાયદો મૌન હોય અને અવિધવિનયમ કે તે અંતગ-ત બનાવેલા વિનયમોમાં હકારાત્મક શબ્દો ન હોય તો પણ જે પક્ષોના અવિધકારો અને રિહતોને આદેશો દ્વારા અસર થવાની શક્યતા હોય તેમને સાંભળવાની જરૂર જણાવવામાં અને કાયદામાં અ+યથા જોગવાઈ ન હોય તો વિનણ-ય લેતા પહેલા વાજબી પ્રવિક્રયાનું પાલન કરવાની જરૂરિરયાત જણાવવામાં કંઈ ખોટું નથી. કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોને કાનૂનના અવ્યવવિસ્થત આંતરછેદમાં વાંચવા જોઈએ, સિસવાય કે તેનાથી વિવરુદ્ધ કોઈ સ્પષ્ટ આદેશ ન હોય. પક્ષકારના બચાવ અથવા સ્ટે+,ની રજૂઆતને બાકાત રાખવા માટે કોઈપણ ફોમ- અથવા પ્રવિક્રયાને ક્યારેય મંજૂરી આપવી જોઈએ નહીં. પ્રવિક્રયાગત કાયદાઓમાં કોઈ જોગવાઈની ગેરહાજરીમાં પણ દરેક રિટ્રબ્યુનલ/+યાવિયક કે અધ--+યાવિયક સ્વરૂપની અદાલતમાં કુદરતી +યાયની જરૂરિરયાતો પૂણ- કરવા અને તેમની ફરજોનું વધુ સારી રીતે અને યોગ્ય રીતે પાલન સુવિનવિ—ત કરવા માટે જરૂરી પદ્ધપિતઓ અપનાવવાની સત્તા છે. આપેલ પરિરવિસ્થપિતમાં તે સંદભ-માં સ્પષ્ટ જોગવાઈ દ્વારા તેની અરજીની મયા-દાને ધ્યાનમાં લીધા વિવનાની પ્રવિક્રયા મુખ્યત્વે કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો પર આધારિરત છે. તે હંમેશાથી એક પિપ્રય સિસદ્ધાંત રહ્યો છે. જ્યાં કાનૂન કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોના પાલન વિવશે મૌન છે, ત્યાં આવા વૈધાવિનક મૌનને કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોનું પાલન કરવા માટે લેવામાં આવે છે જ્યાં પક્ષકારોના નોંધપાત્ર અવિધકારો નોંધપાત્ર રીતે પ્રભાવિવત થાય છે. જ્યાં સુધી કાયદાના સ્પષ્ટ શબ્દો દ્વારા અથવા જરૂરી સુધારાઓ દ્વારા પ્રાકૃ પિતક +યાયને બાકાત રાખવામાં ન આવે ત્યાં સુધી તે સંભવિવત બની ર્જાય છે. તેનો ઉદ્દેશ +યાય મેળવવાનો અથવા +યાયની કસુવાવ, અટકાવવાનો છે. કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો કાયદાનું સ્થાન લેતા નથી, પરંતુ તેને પૂરક બનાવે છે. આ વિનયમો માત્ર એવા વિવસ્તારોમાં જ કાય- કરે છે જ્યાં મા+ય રીતે બનાવેલા કોઈપણ કાયદા દ્વારા આવરી લેવામાં આવ્યા નથી. તેઓ ધ્યેયનું સાધન છે અને પોતાનામાં અંત નથી. […] ૫૭. ઉપરોક્ત કાનૂની વિસ્થપિતના પ્રપિતકાર સ્વરૂપે, આરબીઆઈ અને વિધરાણકતા- બેંકોએ દલીલ કરી છે કે કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોને એવા વિકસ્સાઓમાં બાકાત રાખવામાં આવી શકે છે કે જ્યાં ત્વરિરત અથવા તાત્કાવિલક પગલાંની આવશ્યકતા હોય. રજૂઆતના સમથ-નમાં, આરબીઆઈ અને બેંકોએ અવિજત કુમાર નાગ વિવ. જનરલ મેનેજર (પીજે), ઈવિ+,યન ઓઈલ કોપ. વિલપિમટે, (2005) 7 એસસીસી 764 પર આધાર રાખ્યો છે,જે બદલામાં, જેણે યુવિનયન ઓફ ઇવિ+,યા વિવરુદ્ધ તુલસીરામ પટેલ (1985) 3 એસસીસી 398 માં આ કોટ-ની બંધારણીય ખં,પીઠના વિનણ-ય પર આધાર રાખ્યો હતો. જે બદલામાં યુવિનયનમાં આ કોટ-ના બંધારણીય બેંચના વિનણ-ય પર આધાર રાખે છે. તુલસીરામ પટેલ (સુપ્રા) કેસમાં આ અદાલતે નોંધ્યું હતું કે, જો આ પ્રકારનાં અવિધકારને મંજૂરી આપવાથી તાત્કાવિલક પગલાં લેવામાં અવરોધ આવે તો અગાઉની નોરિટસ અને સુનાવણીની તકને બાકાત રાખી શકાય છેઃ ૧૦૧ [...] જ્યાં સુધી બીર્જા પક્ષને સાંભળવાના વિનયમનો સંબંધ છે, ઇંગ્લે+, અને ભારતમાં એમ બંને જગ્યાએ, તે સારી રીતે સ્થાપિપત છે કે જ્યાં અગાઉથી નોરિટસ મેળવવાનો અવિધકાર અને આદેશ આપતા પહેલા સુનાવણી કરવાની તક તાત્કાવિલક કાય-વાહી કરવામાં અવરોધે છે, ત્યાં આવા અવિધકારને બાકાત રાખી શકાય છે. આ અવિધકારને પણ બાકાત કરી શકાય છે જ્યાં કાય-વાહી કરવાની પ્રકૃ પિત, તેનો ઉદ્દેશ્ય અને હેતુ અને સંબંવિધત વૈધાવિનક જોગવાઈઓની યોજના તેને બાકાત રાખવાની બાંયધરી આપે છે; અથવા બીર્જા પક્ષને સાંભળવાના વિનયમનો ઉપયોગ કરી શકાતો નથી જો તેની આયાત કરવાથી વહીવટી પ્રવિક્રયાને પાંગળી કરવાની અસર થાય અથવા જ્યાં તત્પરતાની જરૂર હોય અથવા પગલાં લેવાની તાકીદની જરૂર હોય, તો […] ૫૮. વિધરાણકતા-ઓએ છેતરપિંપ,ી પરના વિનદHશોના ક્લોઝ ૮.૯.૬ પર ધ્યાન કેવિ+દ્રત કયુ¨ છે, જે મુજબ કોઈ એક બેંક દ્વારા છેતરપિંપ,ી પક,ાવાથી લઈને જેએલએફ દ્વારા છેતરપિંપ,ી ઘોષણા સુધીની સંપૂણ- કવાયત છ મરિહનાની અંદર પૂણ- કરવાની રહેશે. ક્લોઝ ૮.૯.૬ આ રીતે જોગવાઈ કરે છેઃ "૮.૯.૬ અહીં નોંધનીય છે કે, સમગ્ર કવાયત પૂણ- કરવા માટેનો એકંદર સમય એ તારીખથી છ મરિહનાનો છે જ્યારે પ્રથમ સભ્ય બેંકે CRILC પ્લેટફોમ- પર ખાતાને RFA અથવા છેતરપિંપ,ી તરીકે ર્જાણ કરી હતી." ૫૯. કે.આઈ.શેફ,- વિવ. યુવિનયન ઓફ ઇવિ+,યા (1987) 4 એસ. સી. સી. 431 માં આ અદાલતને ભારતીય રિરઝવ- બેંક દ્વારા દોરવામાં આવેલી વિવવિલનીકરણ યોજનાઓની મા+યતા નક્કી કરવા માટે બોલાવવામાં આવી હતી, જે અંતગ-ત ત્રણ ખાનગી બેંકોને રાષ્ટ્રીયકૃ ત બેંકો સાથે જો,વામાં આવી હતી. વિવવિલનીકરણ સમયે ખાનગી બેંકોના કેટલાક કમ-ચારીઓને નોકરીમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા હતા કારણ કે ટ્રા+સફરી બેંકોએ તેમની સામે ગેરવત-ણૂકના આરોપોને ધ્યાનમાં રાખીને તેમની સેવાઓ લીધી નહોતી. એ હકીકતની નોંધ લેતી વખતે કે વિવવિલનીકરણની સમગ્ર પ્રવિક્રયા ૬ મરિહનામાં પૂણ- કરવાની વૈધાવિનક રીતે આવશ્યકતા હતી, આ કોટH નોંધ્યું હતું કે આ સમયમયા-દા અસરગ્રસ્ત કમ-ચારીઓને સુનાવણીની તક આપવા માટે અવકાશ પ્રદાન કરે છે: ૧૫. [....] અમને નથી લાગતું કે કેસની હકીકતોમાં એવું માનવા માટે કોઈ વાજબીપણું છે કે કુદરતી +યાયના વિનયમો સમયમયા-દાના કારણે જરૂરી સૂસિચતાથ- દ્વારા દૂર કરવામાં આવ્યા છે. બીજી તરફ અમારુ ં માનવું છે કે કાયદા દ્વારા મયા-રિદત સમય યોજનાને અંપિતમ સ્વરૂપ આપવામાં આવે તે પહેલાં ઇવિચ્છત બાકાત કમ-ચારીઓને લંબાવવાની તક પૂરી પા,ે છે જેથી કમ-ચારીઓના એક વગ-ને પરિરવિસ્થપિતને અનુરૂપ સુનાવણી પૂરી પા,વામાં આવે. ૬૦. આ અદાલતે સ્વદેશી કોટન પિમલ્સ (સુપ્રા) અને કે.આઈ.શેફ,- (સુપ્રા) માં આપેલા ચુકાદા દશા-વે છે કે પરિરવિસ્થપિતની તાકીદ સંદર્ભિભત છે. જ્યારે વિનયમનકારી મૌનનો સામનો કરવો પ,ે ત્યારે અદાલતે કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો વાંચવાની તરફેણમાં રહેવું જોઈએ. કોઈપણ બાકાત શક્ય તેટલી સાંક,ી મયા-દાઓ સુધી મયા-રિદત હોવી જોઈએ. અગાઉથી સુનાવણી કરવાની જરૂરિરયાતને માત્ર એ વિસ્થપિતમાં જ બાકાત રાખી શકાશે, જ્યારે તેની આયાત કરવાથી આખી પ્રવિક્રયા વિનવિષ્ક્રય થઈ જશે. ઉપરોક્ત ઉલ્લેખ કયા- મુજબ, છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશોની જોગવાઈ ક્લોઝ ૮.૯.૬ મુજબ, એકાઉ+ટને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરવાની પ્રવિક્રયા છ મરિહનાની અંદર પૂણ- કરવાની રહેશે. છેતરપિંપ,ી પરના મુખ્ય રિદશાવિનદHશો હેઠળ અપનાવવામાં આવેલી પ્રવિક્રયા બેંકોને ખાતાને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરતા પહેલા ઇરાદાપૂવ-કનો સમય પૂરો પા,ે છે. આ અંતરાલ દરપિમયાન બેંકો ઋણધારકોને નોરિટસ મોકલી શકે છે અને તેમને ફોરેવિ+સક ઓવિ,ટ રિરપોટ-ના તારણો અંગે પોતાનો જવાબ અને રજૂઆત રજૂ કરવાની તક આપી શકે છે. છેતરપિંપ,ી પરના મુખ્ય રિદશાવિનદHશો હેઠળ વિવચારવામાં આવેલ વિવશાળ સમયમયા-દા તેમજ અપનાવવામાં આવેલી પ્રવિક્રયાની પ્રકૃ પિતને જોતાં, બેંકો માટે તેમના ખાતાને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરતા પહેલા ઋણ લેનારાઓને સુનાવણીની પયા-પ્ત તક પૂરી પા,વા તે વ્યાજબી રીતે વ્યવહારુ છે. તુલસીરામ પટેલ (ઉપર) કેસમાં આ અદાલતના વિનણ-યમાં જે બાકાત રાખવાનો વિવચાર કરવામાં આવ્યો છે તે લાગુ નહીં પ,ે, કારણ કે ઋણધારકોને સુનાવણીની તક આપવાથી છેતરપિંપ,ી પરના મુખ્ય વિનદHશો હેઠળ તાત્કાવિલક પગલાં લેવામાં અવરોધ નહીં આવે. ૬૧. ભારતીય રિરઝવ- બેંક અને વિધરાણદાર બેંકોએ વધુમાં જણાવ્યું છે કે છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશો હેઠળ કુદરતી +યાયની જરૂરિરયાત પૂણ- થઈ ગઈ છે, કારણ કે ફોરેવિ+સક ઓવિ,ટ રિરપોટ- તૈયાર કરવા દરપિમયાન ઋણધારકને તેમાં ભાગ લેવાની મંજૂરી આપવામાં આવે છે. બીજી તરફ, ઋણધારકોએ રજૂઆત કરી છે કે મુખ્ય વિનદHશો ફોરેવિ+સક ઓવિ,ટ રિરપોટ- દરપિમયાન ઋણ લેનારાઓની સહભાપિગતા માટે સ્પષ્ટપણે પ્રદાન કરતા નથી. એવી પણ રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે, ફોરેવિ+સક ઓવિ,ટ રિરપોટ- તૈયાર કરતી વખતે માત્ર ઋણધારકોના ઇનપુટ્સ માંગવાથી કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોની જરૂરિરયાતો સંતોષી શકાતી નથી, કારણ કે તેમને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરતા પહેલા ઋણધારકોની વાત પણ સાંભળવી જોઈએ. ૬૨. કેશવ પિમલ્સ કંપની વિલપિમટે, વિવ. યુવિનયન ઓફ ઇવિ+,યા (1973) 1 એસસીસી 380 કેસમાં, આ કોટ- આઇ,ીઆર એક્ટ, ૧૯૫૧ હેઠળ સરકાર દ્વારા કંપનીની બાબતોની સંપૂણ- તપાસ પૂણ- કયા- પછી કંપનીના અવિધગ્રહણના મુદ્દા પર કામ કરી રહી હતી. મુદ્દો એ હતો કે વહીવટી સત્તામં,ળ દ્વારા વિનયુક્ત તપાસ સંસ્થાનો અહેવાલ તે અહેવાલ પર સત્તામં,ળ વિનણ-ય લે તે પહેલાં સંબંવિધત વ્યવિક્તને ઉપલબ્ધ કરાવવો જોઈએ કે નહીં. એક સામા+ય સિસદ્ધાંત નક્કી કરવાનો વિનણ-ય લેતી વખતે, આ અદાલતે અવલોકન કયુ¨ હતું કે, કેટલીક ચોક્કસ પરિરવિસ્થપિતઓ હોઈ શકે છે, જ્યાં સૂસિચત કાય-વાહી વિવશે અસરકારક રજૂઆત કરવા માટે સંબંવિધત પક્ષને તપાસ અહેવાલ આપવા જરૂરી છે: ૨૧. અમારા મંતવ્યમાં સત્તામં,ળ દ્વારા તે અહેવાલ પર વિનણ-ય લેતા પહેલાં કોઈ તપાસ સંસ્થા અથવા વહીવટી સત્તામં,ળ દ્વારા વિનયુક્ત ઇ+સ્પેક્ટરનો અહેવાલ કોઈ પણ કેસમાં સંબંવિધત વ્યવિક્તઓને ઉપલબ્ધ કરાવવો જોઈએ કે નહીં તે પ્રશ્ન પર કોઈ સામા+ય સિસદ્ધાંત સ્થાપિપત કરવો શક્ય નથી. આ પ્રશ્નનો જવાબ પણ હંમેશા કેસના તથ્યો અને સંજોગો પર આધારિરત હોવો જોઈએ. તે બિબલકુલ અસંભવિવત નથી કે એવા કેટલાક વિકસ્સાઓ હોઈ શકે કે જ્યાં સુધી અહેવાલ આપવામાં ન આવે ત્યાં સુધી સંબંવિધત પક્ષ તે અહેવાલના આધારે સરકાર જે પગલાં લે છે અથવા લેવાની દરખાસ્ત કરે છે તેના વિવશે કોઈ અસરકારક રજૂઆત કરી શકતી નથી. એટલે અહેવાલ આપવો જોઈએ કે ન આપવો જોઈએ એ દરેક વ્યવિક્તગત કેસમાં તે કેસના ગુણદોષ પર આધાર રાખે છે. અમને કોઈ શંકા નથી કે ત્વરિરત કેસમાં તપાસ સપિમપિતના અહેવાલને ર્જાહેર ન કરવાને કારણે અપીલકતા-ઓ માટે કોઈપણ પ્રકારનો પૂવ-ગ્રહ થયો નથી. ૬૩. સ્વદેશી કોટન પિમલ્સ(સુપ્રા) માં, આ અદાલતે નક્કી કયુ¨ હતું કે કંપની તેની સામે એકપિત્રત કરાયેલા પુરાવાઓને સમર્જાવવા અને સૂસિચત પગલાં કેમ ન લેવા જોઈએ તેનું પ્રપિતવિનવિધત્વ કરવાની તક મેળવવા માટે હકદાર છે: ૮૫. વિવવાદ સારી રીતે સ્થાપિપત હોય તેવું જણાતુ નથી. સૌપ્રથમ, આ દસ્તાવેજી પુરાવા, શ્રેષ્ઠ રીતે, દશા-વે છે કે કંપની દેવામાં હતી અને તેના કેટલાક "એકમો" ની અસ્કયામતો તે દેવાની સુરક્ષા તરીકે અનુમાવિનત અથવા ગીરો રાખવામાં આવી હતી. કંપનીએ સમર્જાવ્યું હશે કે આ દેવાના પરિરણામે ઉત્પાદનમાં ઘટા,ો થવાની કોઈ શક્યતા નથી, જે એક આવશ્યક શરતો છે જેના સંદભ-માં કલમ ૧૮ એ-એ(૧)(એ) હેઠળ પગલાં લેતા પહેલા સરકારે સંતુષ્ટ થવું આવશ્યક છે. બીજુ ં, આ કેસના સંજોગોમાં પ્રાકૃ પિતક +યાયના વિનયમની જરૂર હતી, એટલું જ નહીં કંપનીને તેની સામેના પુરાવાઓ સમર્જાવવાની તક આપવી જોઈએ, પણ હસ્તક્ષેપની સૂસિચત કાય-વાહી વિવશે ર્જાણકારી આપવાની અને તે શા માટે લેવામાં આવતું નથી તેની રજૂઆત કરવા માટે તેનું પ્રપિતવિનવિધત્વ કરવાની તક પણ હતી. ૬૪. ઔ,ી આલ્ટમ- પાટ-મ ('બીર્જા પક્ષ ને સાંભળો') સિસદ્ધાંતના ઘણા પાસા છે, જેમાં કોઈ પણ વ્યવિક્ત કે જેની વિવરુદ્ધ પૂવ-ગ્રહ ધરાવતો આદેશ પસાર થયો હોય તે વ્યવિક્ત પર નોરિટસની બજવણી અને એકત્ર કરવામાં આવેલા પુરાવા સમર્જાવવાની તક પૂરી પા,વી સામેલ છે. તુલસીરામ પટેલ (સુપ્રા) માં, આ અદાલતે ઔ,ી આલ્ટમ- પાટ-મ ( 'બીર્જા પક્ષ ને સાંભળો' સિસદ્ધાંત) ની વિવશાળ વ્યાપકતા સમર્જાવી હતીઃ ૯૬. કુદરતી +યાયના જે વિનયમ સાથે આપણે આ અપીલો અને રીટ અરજીઓમાં સંબવિધત છીએ, એટલે કે, ‘ઔ,ી આલ્ટમ- પાટ-મ રૂલ’, ('બીર્જા પક્ષ ને સાંભળો વિનયમ' ) તેના સંપૂણ- વ્યાપકતા સાથે તેનો અથ- એ થાય છે કે જેની સામે તેના પૂવ-ગ્રહ યુકત હુકમ પસાર થાય તે વ્યવિક્તને તેની સામેના આક્ષેપો અને આરોપોની ર્જાણ થવી જોઈએ, તેનો ખુલાસો રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવે, જે મૌસિખક અથવા દસ્તાવેજી બંને દ્વારા તેની સામે વિનણ-ય લેવાનો પ્રસ્તાવ છે તે પુરાવા ર્જાણવાનો અને તેની સામે ઉપયોગમાં લેવાતા દસ્તાવેજોનું વિનરીક્ષણ કરવાનો અને તેની સામે તેની સામે પુરાવા આપવા માટે સાક્ષીઓ હોવાનો અને તેની સામે ઉલટતપાસ કરવાનો અને તેનો પોતાનો મૌસિખક અને દસ્તાવેજી પુરાવો રજૂ કરવાનો અવિધકાર છે. જોકે, વિનષ્પક્ષ સુનાવણીની પ્રવિક્રયામાં કોટ-ની +યાવિયક પ્રવિક્રયાને અનુરૂપ હોવાની જરૂર નથી, કારણ કે કેસોના +યાવિયક ચુકાદામાં પ્રવિક્રયાનાં સંખ્યાબંધ ટેકવિનકલ વિનયમો અને પુરાવાઓનો સમાવેશ થાય છે, જે બિબન-જરૂરી છે અને અધ--+યાવિયક અથવા વહીવટી તપાસ ઔ,ી અલ્ટરટમ પાટ-મ ('બીર્જા પક્ષ ને સાંભળો' વિનયમ ) ના અથ-માં વિનષ્પક્ષ સુનાવણીના હેતુ માટે જરૂરી નથી.[...] ૬૫. તેથી ઓ,ી આલ્ટરટમ પાટ-મ વિનયમ મુજબ, જેની સામે પુરાવા એકત્ર કરવામાં આવે છે તે નીચે દશા-વેલા હોવા જોઈએઃ( ) i તેની સામેના પુરાવા સમર્જાવવાની તક પૂરી પા,વામાં આવે ( ) ii સૂસિચત કાય-વાહીની ર્જાણ કરવી, અને ( ) iii સૂસિચત પગલાં શા માટે ન લેવા જોઈએ તેનું પ્રપિતવિનવિધત્વ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવે. તેથી ફોરેવિ+સક ઓવિ,ટ રિરપોટ- તૈયાર કરતી વખતે માત્ર ઋણધારકની ભાગીદારી કુદરતી +યાયની જરૂરિરયાતોને પૂણ- કરશે નહીં. એકાઉ+ટને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરવાનો વિનણ-ય લેનાર બેંકો દ્વારા હકીકતો અને કાયદા પ્રત્યે યોગ્ય ધ્યાન આપવું સામેલ છે. વિધરાણદાર બેંકોએ વ્યવિક્તગત રીતે કે જેએલએફના માધ્યમથી વિનણ-ય લેવાનો હોય છે કે ઋણધારકે વિધરાણ સમજૂતીના વિનયમો અને શરતોનું ઉલ્લંઘન કયુ¨ છે કે નહીં અને તેના આધારે વિધરાણદાર બેંકો યોગ્ય ઉપાયો શોધી શકે છે. એટલે કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો પ્રમાણે તે જરૂરી છે કે ઋણધારકોને નોરિટસ આપવામાં આવે, તેમને ફોરેવિ+સક ઓવિ,ટ રિરપોટ-ના તારણો સમર્જાવવાની તક આપવામાં આવે અને એકાઉ+ટ છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરવામાં આવે તે પહેલાં તેમને છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશો હેઠળ રજૂઆત કરવા દેવામાં આવે.,ી.૪ બંધારણીય મા+યતાને પ,કાર ૬૬. ઋણ લેનારાઓએ દલીલ કરી છે કે છેતરપિંપ,ી પરના મુખ્ય રિદશાવિનદHશોને બેંકોને માગ-દશ-કવિવહીન અને વિનરંકુશ સત્તાઓ આપવા બદલ મનસ્વી અને ગેરબંધારણીય ગણાવવી પ,શે. આ રજૂઆતનો પ્રપિતકાર કરવા માટે આરબીઆઈ અને વિધરાણદાર બેંકોએ રિદલ્હી ક્લોથ પિમલ્સ એ+, જનરલ પિમલ્સ વિવ. યુવિનયન ઑફ ઇવિ+,યા (૧૯૮૩) ૪ એસસીસી ૧૬૬ કેસમાં આપેલા વિનણ-ય પર આધાર રાખ્યો છે.વધુમાં એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે જ્યાં સુધી સ્પષ્ટપણે વિવખવાદ, મનસ્વીપણું અથવા દુભા-વના ન હોય ત્યાં સુધી +યાયાલયોએ આર્થિથક નીપિતના વિનણ-યમાં દખલગીરી કરવી જોઈએ નહીં. ૬૭. રિરઝવ- બેંક ઓફ ઈવિ+,યાને બેંન્ડિંકગ સિસસ્ટમના સ્વાસ્થ્યની સુરક્ષા માટે જરૂરી તમામ પગલાં લેવાનો અવિધકાર છે. એટલે છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશોમાં બેંકો માટે પ્રવિક્રયા વિનધા-રિરત કરવામાં આવી છે, જે ઋણધારકો દ્વારા લોનના કરારનું ઉલ્લંઘન થવાના વિકસ્સામાં કાયદાનું અમલીકરણ કરતી સંસ્થાઓનો સંપક- કરીને યોગ્ય ઉપાયો શોધી શકે છે અને ઋણધારકોને વધુ સંસ્થાગત વિધરાણ પ્રાપ્ત કરવા પર પ્રપિતબંધ મૂકી શકે છે. જો કે, કોઈ પણ નીપિતગત વિનણ-ય કે જે કોઈ પણ વ્યવિક્ત માટે ગંભીર દીવાની પરિરણામો લાદવાનો વિવચાર કરે અને જો તે પ્રવિક્રયા દરપિમયાન કુ દરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોનો અમલ ન કરવામાં આવે તો તેને મનસ્વી ગણી તેને પ,કારી શકાશે. ૬૮ ઈ. પી. રોયપ્પા વિવ. તપિમલના,ુ રાજ્ય (૧૯૭૪) ૪ એસ. સી. સી. ૩ કેસમાં આ અદાલતે ઠરાવ્યું છે કે, રાજ્ય દ્વારા મનસ્વી કૃત્ય બંધારણના અનુચ્છેદ ૧૪નું ઉલ્લંઘન કરે છે. ફરીથી, મેનકા ગાંધી (સુપરા) કેસમા આ અદાલતે ભારપૂવ-ક જણાવ્યું હતું કે બિબન-મનસ્વીતાનો સિસદ્ધાંત અનુચ્છેદ ૧૪માં સમાયેલો છે. બંધારણીય ખામીઓ માટે વહીવટી કાય-વાહીનું પરીક્ષણ અનુચ્છેદ ૧૪ હેઠળ ચાર આધાર પર કરી શકાય છેઃ ( ) i ગેરવાજબીતા અથવા અતાર્શિકકતા; ( ) ii ગેરકાયદેસરતા; ( ) iii પ્રવિક્રયાગત અયોગ્યતા; [સ્ટેટ ઓફ એપી વિવ. મેક,ોવેલ, (૧૯૯૬) ૩ એસસીસી ૭૦૯; ઓમ કુમાર વિવ. યુવિનયન ઓફ ઈવિ+,યા, (૨૦૦૧) ૨ એસસીસી ૩૮૬] અને ( ) iv પ્રમાણસરતા.જોકે, આ પ્રકારની +યાવિયક સમીક્ષાનો વ્યાપ વિનણ-ય લેવાની પ્રવિક્રયામાં ખામીની ખાતરી કરવા સુધી મયા-રિદત છે નહી કે વહીવટકતા- દ્વારા કરવામાં આવેલી પસંદગીની સચોટતા માટે. [ચેરમેન અને મેનેન્ડિંજગ વિ,રેક્ટર, યુનાઇટે, કોમર્શિશયલ બેંક વિવ. પી. સી. કક્ક,, (૨૦૦૩) ૪ એસસીસી ૩૬૪] ૬૯. કાય-વાહીમાં વિનષ્પક્ષતા માટે એ જરૂરી છે કે જે પ્રવિક્રયાઓ મૂળભૂત અવિધકારોને નુકસાન પહોંચા,ે છે તે નયાયી, વિનષ્પક્ષ અને વાજબી હોવી જોઈએ. કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોની સાવ-ભૌપિમક ઉપયોપિગતા છે અને તે અનુચ્છેદ ૧૪ હેઠળ પરિરકલ્પના કરાયેલ પ્રવિક્રયાગત ઔસિચત્યનું એક મહત્વપૂણ- પાસું છે.ઔ,ી આલ્ટમ- પાટ-મના વિનયમને અનુચ્છેદ ૧૪માં સમાવિવષ્ટ ગેર+ટીના ભાગરૂપે મા+યતા આપવામાં આવી છે.તુલસીરામ પટેલ (સુપ્રા) માં આ અદાલતની બંધારણીય ખં,પીઠે સ્પષ્ટપણે ઠરાવ્યું છે કે કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન અનુચ્છેદ ૧૪ નું ઉલ્લંઘન છે. અદાલતે ચુકાદો આપ્યો હતો કે કુદરતી +યાયનો ભંગ કરનારી રાજ્ય સરકારની કોઈ પણ કામગીરી અનુચ્છેદ ૧૪નું ઉલ્લંઘન કરે છે. આ રીતે કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોને આર્ટિટકલ ૧૪માં સમાયેલી ગેરંટીના ભાગ તરીકે ગણવામા આવી છે, કારણ કે આ કોટH સમાનતાના ખ્યાલ માટે નવા અને ગપિતશીલ અથ-ઘટન કયા- છે, જે તે અનુચ્છેદની વિવષયવસ્તુ છે. ટૂંકમાં કહીએ તો, ઉચ્ચારણ નીચે મુજબ ચાલે છે. કુદરતી +યાયના વિનયમોનું ઉલ્લંઘન મનમાનીમાં પરિરણમે છે જે ભેદભાવ સમાન છે – જ્યાં ભેદભાવ રાજ્યકાય-વાહીનું પરિરણામ છે, તે અનુચ્છેદ ૧૪નું ઉલ્લંઘન છેઃએટલે રાજ્ય દ્વારા કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતનું ઉલ્લંઘન કરવું એ કલમ ૧૪નું ઉલ્લંઘન છે. જોકે, કલમ ૧૪ કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોનો એકમાત્ર ભં,ાર નથી.તે એ કરે છે કે તે ગેરંટી આપે છે કે કોઇપણ કાયદો અથવા રાજ્યની કામગીરી જો તે નું ઉલ્લંઘન કરશે તો તેને રદ કરવામાં આવશે.કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો માત્ર કાયદા અને રાજ્ય સરકારની કામગીરીને જ લાગુ પ,તા નથી, પરંતુ જ્યાં કોઈ પણ રિટ્રબ્યુનલ, સત્તામં,ળ અથવા માણસોની સંસ્થા, જે કલમ ૧૨માં ‘રાજ્ય’ની પરિરભાષાની અંદર આવતી નથી, તેને કોઈ બાબતમાં વિનણ-ય લેવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હોય.આવી વિસ્થપિતમાં કુ દરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો અનુસાર આ પ્રકારની બાબતોનો વિનણ-ય વિનષ્પક્ષ અને તટસ્થ રીતે થવો જોઈએ." ૭૦. કે+ટો+મે+ટ બો,- વિવરુદ્ધ તારામવિણ દેવી (૧૯૯૨ સપ્લીમે+ટ (૨) એસસીસી ૫૦૧) માં આ કોટ-ની બે જજોની બે+ચે ચુકાદો આપ્યો હતો કે ઔ,ી આલ્ટમ- પાટ-મ ( 'બીર્જા પક્ષ ને સાંભળો') નો વિનયમ અનુચ્છેદ ૧૪ નો ભાગ છે. એ જ રીતે, રિદલ્હી ટ્રા+સપોટ- કોપ રેશન વિવરુદ્ધ,ીટીસી મઝદૂર કોંગ્રેસ ૧૯૯૧ સપ્લીમે+ટ (૧) એસસીસી ૬૦૦ ના કેસમાં આ અદાલતે નોંધ્યું હતું કે, ઔ,ી આલ્ટમ- પાટ-મ ( 'બીર્જા પક્ષ ને સાંભળો') નો વિનયમ કલમ ૧૪ માં સમાનતાની જોગવાઈને લાગુ કરે છે. આથી, કોઈ પણ વહીવટી કાય-વાહી કે જે ઔ,ી આલ્ટમ- પાટ-મ ('બીર્જા પક્ષ ને સાંભળો') ના વિનયમનું ઉલ્લંઘન કરે છે તે મનવિસ્વતા છે અને કલમ ૧૪નું ઉલ્લંઘન કરે છે. ૭૧. કલમ ૧૪ની જરૂરિરયાતને પહોંચી વળવા માટે કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો સાથે સુસંગત વહીવટી કાય-વાહીઓ, જેમાં નોંધપાત્ર રિદવાની પરિરણામો આવે છે, વાંચવી જોઈએ.જ્યાં સુધી શક્ય હોય ત્યાં ‘ઔ,ી આલ્ટમ- પાટ-મ’ના વિનયમને બંધારણીય વિનયમના રૂપમાં વાંચવો જોઈએ, જેથી તે અનુચ્છેદ ૧૪માં ઉલ્લેસિખત સમાનતા અને મનસ્વીતા મુક્ત સિસદ્ધાંતોનું પાલન કરી શકે.છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશો ઋણધારકોને ઋણધારકના ખાતાને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરતા પહેલા સુનાવણી કરવાની તક પૂરી પા,તા નથી.ત્યારબાદ ઓ,ી આલ્ટમ- પાટ-મ ('બીર્જા પક્ષ ને સાંભળો') ને છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશોની જોગવાઈઓમાં વાંચવું જોઈએ. ૭૨. ઓલ્ગા ટેવિલસ વિવ. બોમ્બે મ્યુવિનસિસપલ કોપ રેશન (૧૯૮૫) ૩ એસસીસી ૫૪૫ કેસમાં આ કોટ-ની બંધારણીય બે+ચને બોમ્બે મ્યુવિનસિસપલ કોપ રેશન એક્ટ, ૧૮૮૮ની કલમ ૩૧૪ ની કાયદેસરતા નક્કી કરવા માટે બોલાવવામાં આવી હતી. આ જોગવાઈ મ્યુવિનસિસપલ કપિમશનરને કોઈપણ શેરીમાં અથવા તેના પર સ્થાપિપત કોઈ પણ વસ્તુ, માળખું અથવા બાંધકામ ને નોરિટસ વગર દૂર કરવા સક્ષમ બનાવે છે. મુખ્ય +યાયમૂર્તિત વાય. વી. ચંદ્રચુ,ે બંધારણીય ખં,પીઠે ચુકાદો આપતા કહ્યું હતું કે, આક્ષેપિપત જોગવાઈનો અથ- એ સુવિનવિ—ત કરવા માટે કરવો જોઈએ કે જે પ્રવિક્રયા પર વિવચાર કરવામાં આવ્યો છે તે વિનષ્પક્ષ અને વાજબી છે. વધુમાં તેવુ ઠેરવવામાં આવ્યું કે: ૪૪. [...] કલમ ૩૧૪માં જે જોગવાઈ કરવામાં આવી છે તે એ છે કે કપિમશનર નોરિટસ વગર અપિતક્રમણ દૂર કરાવી શકે છે.તેમાં એવો આદેશ આપવામાં આવ્યો નથી કે કપિમશનર નોરિટસ વગર અપિતક્રમણ દૂર કરાવશે. તેને અલગ રીતે રજૂ કરવામા આવે તો કલમ ૩૧૪ કપિમશનરને નોરિટસ સાથે કે વગર અપિતક્રમણ દૂર કરવાનો અવિધકાર આપે છે.આ વિવવેકાવિધકારનો ઉપયોગ વાજબી રીતે કરવો જોઈએ, જેથી બંધારણીય આદેશનું પાલન થઈ શકે કે ર્જાહેર કાય-ની કામગીરી સાથે સંબંવિધત પ્રવિક્રયા વિનષ્પક્ષ અને વાજબી હોવી જોઈએ.આપણે આ અથ-ઘટનની તરફેણમાં રહેવું જોઈએ કારણ કે તે કાયદાની કાયદેસરતા ર્જાળવવામાં મદદ કરે છે. અપિતક્રમણ હટાવતા પહેલા નોરિટસ ન મોકલવાનો આદેશ ધરાવતી કલમ ૩૧૪ને વાંચવાથી કાયદો ગેરકાયદેસર ગણાશે. ૭૩. યુવિનયન ઓફ ઇવિ+,યા વિવ. કન-લ જે. એન. સિંસહા (૧૯૭૦) ૨ એસ. સી. સી. ૪૫૮ કેસમાં આ કોટ-ની બે +યાયાધીશોની ખં,પીઠે ઠેરવ્યું કે કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો સાથે સુસંગત કાયદેસર જોગવાઈઓનું અથ-ઘટન કરવાનો પ્રયાસ થવો જોઈએઃ ૮. [...] એ સાચું છે કે જો કોઈ કાયદેસર જોગવાઈને કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો સાથે સુસંગત રીતે વાંચી શકાય, તો અદાલતોએ આમ કરવું જોઈએ કારણ કે એવું અનુમાન કરવું જરૂરી છે કે વિવધાનમં,ળો અને કાનૂની સત્તામં,ળો કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો અનુસાર કામ કરવા ઇચ્છે છે. પરંતુ બીજી તરફ જો કોઈ કાયદેસર જોગવાઈમાં કુદરતી +યાયના કોઈ અથવા તમામ સિસદ્ધાંતો લાગુ પ,તા નથી તો અદાલત વિવધાનમં,ળ અથવા કાનૂની સત્તામં,ળના આદેશની અવગણના કરી શકે નહીં અને સંબંવિધત જોગવાઈમાં કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો વાંચી શકે નહીં.આપવામાં આવેલી સત્તાનો ઉપયોગ કુદરતી +યાયના કોઈપણ સિસદ્ધાંતો અનુસાર થવો જોઈએ કે નહીં તે સત્તા પ્રદાન કરતી જોગવાઈના સ્પષ્ટ શબ્દો, આપવામાં આવેલી સત્તાની પ્રકૃ પિત, કયા હેતુ માટે તે આપવામાં આવી છે તેના પર આધાર રાખે છે. ૭૪. સી. બી. ગૌતમ વિવરુદ્ધ ભારત સરકાર (૧૯૯૩) ૧ એસ. સી. સી. ૭૮ કેસમાં આ અદાલતની બંધારણીય ખં,પીઠ સમક્ષ પ્રશ્ન હતો કે, આવકવેરા ધારા, ૧૯૬૧ના પ્રકરણ એક્સએક્સ -સી ની કલમ ૨૬૯- યુ,ી (૧) હેઠળ પિમલકતની ફરવિજયાત ખરીદી કરતા પહેલા પિમલકતના ઈચ્છ ુ ક ખરીદનાર અને વેચનારને કારણ બતાવો નોરિટસ ઇશ્યૂ કરવી જોઈએ કે નહીં.મુખ્ય +યાયાધીશ એમ. એચ. કાવિનયાએ બંધારણીય ખં,પીઠ વતી ઠેરવ્યું હતું કે, જ્યાં કોઈ જોગવાઈની કાયદેસરતા સુનાવણીની તક ન મળવાથી ગંભીર પ,કાર ઊભો કરી શકે છે, ત્યાં અદાલતોએ આ જોગવાઈમાં આ પ્રકારની જરૂરિરયાતને વંચાણે લીધી છે. સી. બી. ગૌતમ (સુપ્રા) ના કેસમાં આ અદાલતે કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોને મનસ્વીતા ના દુગુ-ણથી બચાવવા માટે ચેપ્ટર એક્સએક્સ-સી ની જોગવાઈઓ વંચાણે લીધી છે.બંધારણીય ખં,પીઠે ઠેરવ્યું હતું કે: ૩૦ [....] ફરી એકવાર, ચેપ્ટર એક્સએક્સ-સી માં કારણ બતાવો નોરિટસ આપવા અથવા કારણ બતાવવાની વાજબી તક આપવા સિસવાય કોઈ સ્પષ્ટ જોગવાઈ નથી અથવા ચેપ્ટર એક્સએક્સ-સી ની ભાષામાં એવું કંઈ નથી જે આ પ્રકારનું પરિરણામ લાવી શકે.કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોનું પાલન એ કામગીરીમાં વિનષ્પક્ષતાની વ્યવહારુ જરૂરિરયાત છે. અમારા મતે, તેથી, કે+દ્ર સરકાર દ્વારા ખરીદી માટેના ઓ,-ર પહેલાં કારણ બતાવવાની તકની જરૂરિરયાત કલમ ૨૬૯-યુ,ી હેઠળ યોગ્ય સત્તાવિધકારી દ્વારા કરવામાં આવે છે.વધુમાં, જો આ પ્રકારની જરૂરિરયાતોને કથિથત પ્રકરણની જોગવાઈઓમાં વાંચવામાં નહીં આવે, તો તેઓ કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોનું પાલન ન કરવાના આધાર પર કલમ ૧૪ની જોગવાઈઓના ઉલ્લંઘનનાં આધાર પર ગંભીર રીતે પ,કારશે.જ્યારે કલમ ૨૬૯-યુ,ી હેઠળ ખરીદીનો આદેશ આપવામાં આવે છે-ત્યારે આ પ્રકારનો આદેશ આપતા પહેલા સુનાવણીની વાજબી તક જરૂરી હોય તેવી જોગવાઈનો કોઈ વિવકલ્પ નથી. ૭૫. સહારા ઇવિ+,યા (ફમ-), લખનૌ વિવ. કપિમશનર ઓફ ઇ+કમ ટેક્સ, સે+ટ્રલ-૧ (૨૦૦૮) ૧૪ એસસીસી ૧૫૧ કેસમાં આ અદાલતની બે +યાયાધીશોની ખં,પીઠે કરદાતાનાં ખાતાનાં વિવશેષ ઓવિ,ટ માટે આવકવેરા ધારા, ૧૯૬૧ની કલમ ૧૪૨ (૨-એ) હેઠળ કોઈ પણ વિનદHશો ઇશ્યૂ કરતા પહેલા કરદાતાને સુનાવણી કરવાની તક આપવી જોઈએ કે નહીં તે નક્કી કરવા જણાવ્યું હતું. આ અદાલતે ઠેરવ્યું હતું કે, આવકવેરા કાયદાની કલમ ૧૪૨ (૨-એ) હેઠળ સત્તાનો ઉપયોગ કરદાતાઓ માટે ગંભીર દીવાની કાય-વાહીના પરિરણામો તરફ દોરી ર્જાય છે, એટલે કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોનું પાલન કરવાની જરૂરિરયાતને ઉપરોક્ત જોગવાઈમાં વંચાણે લેવી જોઈએ. ૭૬. કેસર એ+ટરપ્રાઇઝ વિલપિમટે, વિવરુદ્ધ ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્ય (૨૦૧૧) ૧૩ એસસીસી ૭૩૩ કેસમાં અદાલતે ઉત્તર પ્રદેશ એક્સાઇઝ મે+યુઅલના વિનયમ ૬૩૩ (૭) ની કાયદેસરતાને પ,કારતી અરજી પર સુનાવણી કરી હતી, જેમાં કારણ બતાવો નોરિટસ ર્જાહેર કયા- વગર બો+,ની શરતોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ દં, લાદવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.+યાયમૂર્તિત,ી કે જૈને બે +યાયાધીશોની ખં,પીઠ વતી ઠેરવ્યું હતું કે, કારણ બતાવો નોરિટસ ઇશ્યૂ કરવી જોઈએ અને વિનયમ ૬૩૩ (૭) હેઠળ આદેશ આપતા પહેલા સુનાવણી કરવાની તક આપવી જોઈએ.કોટH ઠેરવ્યું હતું કે, આ વિનયમ બંધારણની કલમ ૧૪ના ઉલ્લંઘન બદલ પ,કારવા માટે ખુલ્લો રહેશે, જ્યાં સુધી તેમાં કારણ બતાવવાની તકની જરૂરિરયાત વંચાણમા ન લેવામાં આવે.કોટH નોંધ્યું હતું કેઃ ૩૦. કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોના અમલીકરણના સંદભ-માં ઉપરોક્ત ઉલ્લેસિખત કાયદાકીય સિસદ્ધાંતો પર પરિરચ્છેદ ૧૬ માં તૈયાર કરવામાં આવેલા મુદ્દાને ધ્યાનમાં રાખીને, અમારો મત છે કે, આબકારી મે+યુઅલના વિનયમ ૬૩૩ના પેટા વિનયમ (૭) હેઠળ વિનદHશોના સ્વરૂપ, વ્યાપ અને પરિરણામોને ધ્યાનમાં રાખીને, કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો માટે કારણ બતાવો નોરિટસ ઇશ્યૂ કરવી જોઈએ અને કથિથત વિનયમ હેઠળ આદેશ આપતા પહેલા સંબંવિધત વ્યવિક્તને સુનાવણીની તક આપવી જોઈએ. […] ૩૨. અમારા મતે, જો કારણ બતાવવાની તકની જરૂરિરયાતને કથિથત વિનયમમાં વંચાણે લેવામા નહીં આવે, તો તે અંતગ-ત કાય-વાહી ભારતના બંધારણની કલમ ૧૪ના ઉલ્લંઘન તરીકે પ,કારવા માટે ખુલ્લી રહેશે, કારણ કે આ જોગવાઈ હેઠળ સક્ષમ સત્તામં,ળને અપાયેલી સત્તા માનસ્વી છે. ૭૭. અગાઉના ફકરાઓમાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે, છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશોમાં વિનધા-રિરત પ્રવિક્રયાઓ અનુસાર ઋણધારકના ખાતાનું છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કરણ કરવામાં આવે તો ઋણધારકને દીવાની રાહે કાય-વાહીના પરિરણામો ભોગવવા પ,ે છે.છેતરપિંપ,ી પરના મુખ્ય વિનદHશો ખાતાને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરતા પહેલા ઋણધારકને સ્પષ્ટપણે સાંભળવાની તક પૂરી પા,તા નથી, તેથી ઓ,ી અલ્ટેરમ પાટ-મ ('બીર્જા પક્ષ ને સાંભળો') ના વિનયમને મનસ્વીતાના દુવ્ય-વહારથી બચાવવા માટે ઉપરોક્ત વિનદHશોની જોગવાઈઓ વંચાણે લેવી જોઈએ. ૭૮. પૂણ- કરતા પહેલા, અમે ઋણધારકોની એ દલીલને પણ ધ્યાનમાં લેવા માંગીએ છીએ કે, તાર્શિકક આદેશ પસાર કરવાની જરૂરિરયાત છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશોમાં વંચાણે લેવી જોઈએ. ઋણધારકોએ ર્જાહ,ેવલપસ- (સુપ્રા) પર પણ આધાર રાખ્યો હતો, જેમા એવો વિનણ-ય લેવામાં આવ્યો હતો કે સમીક્ષા સપિમપિતએ ઋણધારકને ‘ઇરાદાપૂવ-ક’ વિ,ફોલ્ટર ર્જાહેર કરવાનો અંપિતમ વિનણ-ય તક-સંગત આદેશ દ્વારા લેવો જોઈએ. અમે ઋણધારકોની આ દલીલ સાથે સંમત છીએ કારણકેઃ (૧) એક તક-સંગત આદેશ વ્યથિથત પક્ષને એ પ્રદર્શિશત કરવાની મંજૂરી આપે છે કે જે કારણોસર સત્તામં,ળને વ્યથિથત પક્ષના રિહતો સામે પ્રપિતકૂળ આદેશ આપવા માટે રાજી કરવામાં આવે છે તે બાહ્ય અથવા વિવકૃ ત છે અને (૨) સત્તાના મનસ્વી ઉપયોગ પર અંકુશ લગાવવા માટે કારણો નોંધવાની જવાબદારી છે. [ક્રાંપિત એસોસિસએટ્સ (પી) વિલપિમટે, વિવરુદ્ધ મસૂદ અહેમદ ખાન, (૨૦૧૦) ૯ એસસીસી ૪૯૬] ના કેસમાં નોંધવા માટેના કારણોને અદાલતના ચુકાદાની જેમ સમાન સ્થાન પર મૂકવાની જરૂર નથી. કારણો ટૂંકા હોઈ શકે છે પરંતુ તેઓ યોગ્ય બુવિદ્ધનો ઉપયોગ કરીને વિનષ્પક્ષતા સાથે કામ કરે છે. ૭૯. ઉપર નોંધેલ કાનૂની વિસ્થપિતના પ્રકાશમાં, અમે માનીએ છીએ કે ઔ,ી આલ્ટમ- પાટ-મ નો વિનયમ છેતરપિંપ,ી પરના મુખ્ય વિનદHશોના ખં, ૮.૯.૪ અને ૮.૯.૫ માં વાંચવો જોઈએ. કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો સાથે સુસંગત, વિધરાણકતા- બેંકોએ ઓવિ,ટ અહેવાલોની નકલ રજૂ કરીને ઉધાર લેનારને તક આપવી જોઈએ અને ખાતાને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરતા પહેલા ઉધાર લેનારને રજૂઆત સબપિમટ કરવાની વાજબી તક આપવી જોઈએ. ઋણધારકે જે વાંધો ઉઠાવ્યો છે તેના પર તક-સંગત આદેશ બહાર પા,વો પ,શે. હકીકતોને ધ્યાનમાં રાખીને એ વાત વિનર્શિવવાદ છે કે વિધરાણકતા- બેંકોએ તેમના ખાતાઓને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરતા પહેલા ઋણધારકોને સુનાવણી કરવાની તક પૂરી પા,ી નહોતી.એટલે ઋણધારકના ખાતાને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરવાનો આક્ષેપિપત વિનણ-ય ઔ,ી આલ્ટમ- પાટ-મનાં વિનયમોનું પાલન કરવામાં વિનષ્ફળતાને કારણે વિનષ્ફળ ર્જાય છે.વત-માન અપીલોની બેચમાં, આ અદાલતે તાત્કાવિલક ધોરણે એક વચગાળાનો આદેશ બહાર પાડ્યો હતો, જેમાં વિધરાણદાર બેંકોને હાલમાં વિધરાણ લેનારાઓ સામે કોઇપણ પ્રકારની ઝ,પી કાય-વાહી કરવા પર પ્રપિતબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.અમારા ઉપરોક્ત તક-ને ધ્યાનમાં રાખીને અમે એવું માનીએ છીએ કે વિધરાણદારના ખાતાઓને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરવાનો વિધરાણ આપનારી બેંકોનો વિનણ-ય કુદરતી +યાયના સિસદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન કરે છે.બેંકોને આ વિનણ-ય અનુસાર નવેસરથી પગલાં લેવાની સ્વતંત્રતા હશે. ૮૦ છેલ્લે, ઋણધારકોએ દલીલ કરી છે કે છેતરપિંપ,ી પરના માસ્ટર વિનદHશો સ્પષ્ટ મનમાની દ્વારા પ્રભાવિવત થાય છે, કારણ કે તેઓ ત્રીર્જા પક્ષોને સુનાવણી કરવાની તક આપે છે, જ્યારે ઋણધારકોને તે ઇનકાર કરે છે, જેમને નોંધપાત્ર રિદવાની પરિરણામોનો સામનો કરવો પ,ે છે.છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશોની જોગવાઈ ૮.૧૨.૫ માં જોગવાઈ કરવામાં આવી છે કે બેંકોએ ત્રીર્જા પક્ષની સં,ોવણીથી સંતુષ્ટ થવું પ,શે અને ભારતીય બેંકોના સંગઠનને ર્જાણ કરતા પહેલા તેમની વાત સાંભળવાની તક પૂરી પા,વી પ,શે.અમે ઋણધારકોની આ દલીલને સ્વીકારવામાં અસમથ- છીએ, કારણ કે ઋણધારકો અને ત્રીર્જા પક્ષકારોનું વલણ જુદું છે, કારણ કે:(૧) ઉધાર લેનારાઓ છેતરપિંપ,ીનો મુખ્ય ગુનેગાર છે, જ્યારે તૃતીય પક્ષો માત્ર સહાયક છે; અને (૨) તે ઉધાર લેનારાઓ છે જે કલમ ૮.૧૨.૧ અને ૮. ૧૨. ૨ હેઠળ વિનધા-રિરત નોંધપાત્ર રિદવાની પરિરણામોનો સામનો કરે છે. જ્યારે તૃતીય પક્ષ સેવા પ્રદાતાઓને ફક્ત ભારતીય બેંક એસોસિસએશનને સંદર્ભિભત કરવામાં આવે છે જે આવા સેવા પ્રદાતાઓની સાવચેતી સૂસિચ ર્જાળવી રાખે છે. જો કે, આ દૃષ્ટિષ્ટકોણ અગાઉના ફકરાઓમાંની ચચા-ને ધ્યાનમાં રાખીને અમારા વિનષ્કષ-ને અસર કરતું નથી. ઇ. વિનષ્કષ- ૮૧. વિનષ્કષ- સંક્ષીપ્તમાં નીચે દશા-વ્યા અનુસાર છેઃ ( ) i એફઆઇઆર દાખલ કરવા અને નોંધણી કરાવવા માટે સુનાવણીની કોઈ તક જરૂરી નથી. ( ) ii એકાઉ+ટને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરવાથી માત્ર તપાસ એજ+સીઓને જ ગુનાની ર્જાણ થતી નથી પરંતુ ઋણધારકોને અ+ય દં,ાત્મક અને રિદવાની પરિરણામો ભોગવવા પ,ે છે. ( ) iii છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશોની જોગવાઈ ૮.૧૨.૧ અંતગ-ત સંસ્થાકીય વિધરાણ મેળવવાથી ઋણધારકોને રોકવામાં આવે છે, જેના પરિરણામે ઋણધારકને ગંભીર રિદવાની પરિરણામો ભોગવવા પ,ે છે. ( ) iv છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશોની જોગવાઈ ૮.૧૨.૧ હેઠળ આ પ્રકારનો પ્રપિતબંધ એ વિધરાણ લેનારાઓને બિબનભરોસાપાત્ર અને બેંકો દ્વારા વિધરાણપાત્ર ન હોવા બદલ બ્લેકવિલસ્ટ કરવા જેવો છે. આ અદાલતે સતત ઠેરવ્યું છે કે કોઈ વ્યવિક્તને બ્લેક વિલસ્ટ કરવામાં આવે તે પહેલાં સુનાવણીની તક પૂરી પા,વી જોઈએ. ( ) v છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશો હેઠળ ઓ,ી આલ્ટટHમ (બીર્જા પક્ષ્ નેં સાંભળો) ની અરજીને પ્રત્યક્ષ રીતે બાકાત રાખી શકાય નહીં.છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશો હેઠળ વિનધા-રિરત સમયમયા-દા અને અપનાવવામાં આવેલી પ્રવિક્રયાનાં સ્વરૂપને ધ્યાનમાં રાખીને વિધરાણકતા- બેંકો માટે તેમના ખાતાઓને છેતરપિંપ,ી કરનારા લોકો તરીકે વગ]કૃ ત કરતા પહેલા ઋણધારકોને સુનાવણીની તક પૂરી પા,વી વાજબી રીતે વ્યવહારુ છે. ( ) vi કુ દરતી +યાયના સિસદ્ધાંતો અપેક્ષા રાખે છે કે ઋણધારકોને નોરિટસ આપવામાં આવે, ફોરેવિ+સક ઓવિ,ટ રિરપોટ-ના તારણો સમર્જાવવાની તક આપવામાં આવે અને છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશો અંતગ-ત તેમના ખાતાઓને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરવામાં આવે તે પહેલાં બેંકો/જેએલએફ દ્વારા પ્રપિતવિનવિધત્વ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવે. વધુમાં, ઋણધારકના ખાતાને કપટયુક્ત ખાતા તરીકે વગ]કૃ ત કરવાનો વિનણ-ય તક-સંગત હુકમ તરિરકે લેવો જોઈએ અને ( ) vii છેતરપિંપ,ી પર મુખ્ય વિનદHશો તેમના ખાતાને છેતરપિંપ,ી તરીકે વગ]કૃ ત કરતા પહેલા ઋણધારકોને સુનાવણીની તક પૂરી પા,તા નથી, તેથી ઔ,ી અલ્ટરટમ પાટ-મને તેમને મનસ્વીપણા ના દુગુ-ણથી બચાવવા માટેના વિનદHશોની જોગવાઈઓમાં વાંચવાની જરૂર છે. ૮૨. પરિરણામે, ૧૦ વિ,સેમ્બર ૨૦૨૦ ના રોજ તેલંગણા હાઈકોટ-ની વિ,વિવઝન બે+ચે આપેલા ચુકાદાને યથાવત રાખવામાં આવ્યો છે.૨૨ વિ,સેમ્બર, ૨૦૨૧ અને ૩૧ વિ,સેમ્બર, ૨૦૨૧ના તેલંગણા ઉચ્ચ +યાયાલય અને ૨૩ વિ,સેમ્બર, ૨૦૨૧ના ગુજરાત ઉચ્ચ +યાયાલયના ચુકાદાઓને તે અનુસાર રદ કરવામાં આવ્યા છે. સિસવિવલ અપીલોનો વિનકાલ કરવામાં આવે છે. રિરટ પિપટીશન (સી) નંબર ૧૩૮ ઓફ ૨૦૨૨ નો પણ ઉપરોક્ત રીતે વિનકાલ કરવામાં આવ્યો છે. ખચ-ના સંબંધમાં કોઈ હુકમ રહેશે નહીં. ૮૩. બાકી રહેલી અરજી (ઓ), જો કોઈ હોય તો, તેનો વિનકાલ કરવામાં આવે છે. ……….......... મુખ્ય +યાયમૂર્તિત [,ૉ. ધનંજય વાય. ચંદ્રચુ,] ……................ +યાયમૂર્તિત [રિહમા કોહલી] નવી રિદલ્હી ૨૭ માચ-, ૨૦૨૩ This judgment has been translated using AI Tool – SUVAS. DISCLAIMER: The translated judgement in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.