M. R. English & Construction Pvt Ltd v. Som Datt Nibldson Ltd

(इंग्रजीत टंकलिखित न्यायनिर्णयाचा मराठी अिुवाद)
प्रकाशियोग्य
भारताच्या सवोच्च न्यायाियात
नदवार्ी मूळ अलिकाररता
िवाद यालचका (नदवार्ी) क्र. १/२०१९
लशन्हाि बँ क … यालचकाकताण
नवरुद्ध
क
ॅ रोि इन्फो सनवणसेस लिलमटेड … उत्तरवादी
न्यायनिर्णय
डॉ. ििंजय य. चंद्रचूड, भारताचे मुख्य न्यायमूती
१. ५ ऑगस्ट २०११ रोजी, यालचकाकर्त्ाणिे वोक्हाटण टॉवसण, सी-२, ब्लॉक जी, वांद्रे क
ु िाण कॉम्प्लेक्स, वांद्रे (पूवण), मुंबई ४०००५१ येथे पलिम नवंगच्या चौथ्या

मजल्यावर असिेल्या कायाणियाच्या जागेचा उत्तरवादीसोबत पाच वर्ाांसाठी संमनत
नि परवािगी करार क
े िा. र्त्ाच नदवशी, संमनत नि परवािगी करारासह समकािीि
सोयीसुनविा करार करण्यात आिा. संमनत नि परवािगी कराराची मुदत संपुष्टात
आल्यािंतर, यालचकाकते आलर् उत्तरवादी यांच्यात दोि वर्ाांच्या कािाविीसाठी
जागेचा वापर आलर् कब्जा पुढे चािू ठेवण्यासाठी १ जुिै २०१६ रोजी, िवीि संमनत
नि परवािगी करार करण्यात आिा.
२. २५ ऑगस्ट २०१६ रोजी, यालचकाकर्त्ाणिे उत्तरवादीसोबत सुनविा करार
क
े िा.
३. २२ माचण २०१७ रोजी, यालचकाकर्त्ाणिे उत्तरवादीिा समाप्तीची िोटीस जारी
क
े िी ज्यात म्हटिे होते की नवनहत कािाविी संपल्यािंतर म्हर्जेच १ जुिै २०१७
रोजी, संमनत नि परवािगी करार आलर् सुनविा करार संपुष्टात येतीि.
४. उत्तरवादीिे ३० माचण २०१७ रोजी, समाप्तीच्या िोनटशीिा उत्तर नदिे. ही
समाप्ती, संमनत नि परवािगी करार आलर् सुनविा कराराच्या अटींिुसार िसल्याचा
दावा करत उत्तरवादीिे यालचकाकर्त्ाणिा सुरक्षा ठेवी परत करण्यास िकार नदिा.
यालचकाकर्त्ाणच्या म्हर्ण्यािुसार, १३ जूि २०१७ रोजी परवािािारक जागेचा
ररकामा आलर् शांततापूर्ण ताबा उत्तरवादीकडे देण्यात आिा.

५. ३ जुिै २०१७ रोजी, यालचकाकर्त्ाणिे सुरक्षा ठेव व्याजासह परत करण्याच्या
मागर्ीची िोटीस बजाविी. १३ जुिै २०१७ च्या पत्रात, हा दावा फ
े टाळण्यात आिा
होता. १३ जुिै २०१७ च्या दुसऱ्या पत्राद्वारे, उत्तरवादीिे यालचकाकर्त्ाणिा १ जुिै
२०१७ ते ३० जूि २०१८ या कािाविीतीि लशल्लक परवािा शुल्क आलर् सुनविा
शुल्कापोटी रु. २,५९,८५,८५६/- रुपयांच्या रकमेचा दावा करर्ारी िोटीस बजाविी
आलर् २०१६ च्या करारािुसार सुरक्षा ठेवींची रक्कम समायोलजत क
े ल्यािंतर
व्याजासह रु. ६९,२१,४०८/- रुपयांचे िुकसाि झाल्याचा दावा क
े िा.
६. यालचकाकर्त्ाणिे २९ सप्टेंबर २०१७ रोजी वनकिांच्या पत्राद्वारे
रु.१,६८,४८,०००/- (जी संमनत नि परवािगी करारािुसार जमा करण्यात आिी
होती) आलर् रु.५६,१६,०००/- (जी सुनविा करारािुसार जमा करण्यात आिी होती)
रक्कम वानर्णक १५% दरािे व्याजासह परत करण्याची मागर्ी क
े िी. उत्तरवादीिे ५
ऑक्टोबर २०१७ च्या उत्तरात हा दावा फ
े टाळूि िाविा.
७. ९ ऑक्टोबर २०१७ रोजी यालचकाकर्त्ाणिे िवादाचा वापर क
े िा आलर्
एकमेव मध्यस्थ िेमण्याचा प्रस्ताव ठेविा. १३ ऑक्टोबर २०१७ च्या उत्तरात
उत्तरवादीिे िवाद कराराचे अखस्तत्व िाकारिे.
८. िवाद व समेट कायदा १९९६ च्या किम ११ अन्वये, मुंबई येथीि उच्च

न्यायाियात िवाद यालचका दािि करण्यात आिी होती, परंतु िवाद हा
आंतरराष्टरीय व्यावसानयक िवाद असल्यािे आलर् यालचकाकते दलक्षर् कोररयाच्या
कायद्यािुसार स्थापि झािेिी बँ नक
ं ग क
ं पिी असल्यािे मागे घेण्यात आिी.
९. आम्ही यालचकाकर्त्ाणचे वकीि अलभर्ेक पुरी आलर् उत्तरवादीचे वकीि
संजीव क
ु मार कपूर यांचे म्हर्र्े ऐकिे आहे.
१०. दोन्ही पक्षांमध्ये दोि करार झािे. पनहिा म्हर्जे १ जुिै २०१६ रोजीचा
संमनत नि परवािगी करार. दुसरा म्हर्जे २५ ऑगस्ट २०१६ रोजीचा सुनविा करार.
दोन्ही पक्षांमध्ये िवादाचा करार आहे का, हा वादाचा मुद्दा आहे. उत्तरवादीचा
युखिवाद असा आहे की सुनविा करारामध्ये िवाद करार आहे, परंतु संमनत नि
परवािगी करारामध्ये िाही. र्त्ामुळे यालचकाकर्त्ाणिे िवादाचा क
े िेिा दावा
फ
े टाळण्यात यावा, अशी नविंती करण्यात आिी आहे. तसेच उत्तरवादीिे मुंबई उच्च
न्यायाियात मूळशािे मध्ये िटिा दािि क
े िा असूि यालचकाकर्त्ाणिा िवादाचा
संदभण मागण्यासाठी किम ८ अन्वये अजण दािि करता येईि, असे िमूद करण्यात
आिे आहे. उत्तरवादींिी या िटल्यात दावा क
े िेल्या थनकत परवािा शुल्काची, सुरक्षा ठेव समायोलजत क
े ल्यािंतर गर्िा करण्यात आिी आहे आलर् म्हर्ूिच
यालचकाकर्त्ाणसाठी, किम ८ िािीि उपायांचा पाठपुरावा करर्े ही योग्य क
ृ ती

असेि, असे सादर करण्यात आिे आहे.
११. २५ ऑगस्ट २०१६ रोजी दोन्ही पक्षांमध्ये झािेल्या सुनविा करारामध्ये इतर
गोष्टींसह िािीि तरतुदींचा समावेश आहे:
“हा करार, सदर संमनत नि परवािगी कराराच्या
अिुर्ं गािे अंमिात आर्िा जातो आलर् र्त्ािुसार
र्त्ाचे वाचि आलर् अथण िाविा जाईि.
अिुज्ञप्तीदार्त्ािे अिुज्ञप्तीिारकािा नदिेल्या
परवािािारक जलमिीच्या परवान्यासंदभाणत या
करारातीि तरतुदी सदर संमनत नि परवािगी कराराचा
अनवभाज्य भाग समजल्या जातीि आलर् असतीि.
सदर संमनत नि परवािगी करारातीि सवण तरतुदी, योग्य र्त्ा फ
े रफारासह असतीि; या सुनविा करारािा
िागू क
े ल्या जातीि."
१२. सुनविा करारामध्ये िवादाद्वारे वाद सोडनवण्याची तरतूद आहे. किम १७
िािीि अटींमध्ये आहे:
“१७. या करारामुळे नक
ं वा र्त्ाच्याशी संबं लित
असिेिे सवण नववाद, वाद नक
ं वा दावे : यातीि
कोर्र्त्ाही किमाचे अखस्तत्व नक
ं वा अथणउकि यासह, दोन्ही पक्षांच्या परस्पर संमतीिे लिखित स्वरुपात

नियुि क
े िेल्या एकमेव िवादाद्वारे िवादाकडे
संदलभणत क
े िे जातीि आलर् असे ि झाल्यास, िवाद
आलर् समेट कायदा, १९६६ मिीि तरतुदीिुसार
िवादाचा िचण समाि प्रमार्ात उचििा जाईि.
िवादाचे नठकार् मुंबई असेि आलर् िवाद, वेळोवेळी
क
े िेल्या दुरुस्ती िुसार िवाद आलर् समेट कायदा, १९६६ द्वारे नियंनत्रत क
े िा जाईि. िवादाच्या
कायणवाहीची भार्ा इंग्रजी असेि. निवाडा अंनतम
आलर् निर्ाणयक असेि. मुंबईतीि न्यायाियांिा इथूि
उद्भविेल्या प्रकरर्ांवर न्यायचौकशी करण्याचे आलर्
नवचाराथण घेण्याचे अिन्य अलिकारक्षेत्र असतीि.”
१३. उत्तरवादीच्यावतीिे नविंती करण्यात आिेिी बाजू अशी आहे की, किम ७
(५) िुसार, एिाद्या दस्तऐवजाचा क
े वळ संदभण नदल्यास र्त्ा दस्तऐवजातीि
िवादाच्या किमािा कराराचा भाग बिनवण्याचा पररर्ाम होर्ार िाही. एम. आर.
इंलजिीअसण अँड कॉन्ट्रॅक्टसण प्रायव्हेट लिलमटेड नवरुद्ध सोम दत्त नबल्डसण लिलमटेड1
या
प्रकरर्ात, न्यायाियािे नदिेल्या निकािाच्या आिारे हा युखिवाद करण्यात आिा
आहे.
१४. वर काढिेल्या सुनविा कराराच्या किम (१) मध्ये असे सूलचत क
े िे आहे की

(२००९) ७ एससीसी ६९६

(१) सुनविा करारातीि तरतुदी यालचकाकर्त्ाणिे उत्तरवादीिा नदिेल्या
परवान्यासंदभाणत संमती नि परवािगी कराराचा अनवभाज्य भाग मािल्या जातीि
आलर् असतीि; आलर् (२) संमनत नि परवािगी करारातीि सवण तरतुदी सुनविा
करारािा िागू होतीि. सुनविा कराराच्या किम १७ मध्ये, वाद िवादाकडे
पाठनवण्याचा संदभण आहे.
१५. सुनविा कराराच्या किम (१) चा सरळ पररर्ाम असा आहे की र्त्ा
कराराच्या सवण अटी संमनत नि परवािगी कराराचा अनवभाज्य भाग आहेत. सुनविा
करारामध्ये फि संमनत नि परवािगी कराराचा संदभण िसूि तर र्त्ात संमनत नि
परवािगी कराराचा अनवभाज्य भाग म्हर्ूि सुनविा कराराच्या सवण अटींचा समावेश
आहे. असे क
े ल्यािे, पक्षांिी सुनविा करारातीि िवाद किम, हे संमनत नि परवािगी
कराराचा अनवभाज्य भाग बिवण्याचा हेतू ठेविा आहे.
१६. िवाद व समेट कायदा १९९६ च्या किम ७ (५) िुसार, िवाद किम अंतभूणत
असिेल्या दस्ताचा करारामिीि संदभण, जर करार लिखित स्वरूपात असेि आलर्
सदर संदभण, सदर िवाद किम कराराचा भाग बिनवण्यासाठी क
े िा असेि तर सदर
िवाद किम करार बितो. सुनविा कराराच्या किम (१) मध्ये सुनविा करारात
(किम १७) अंतभूणत असिेल्या िवाद किमािा संमनत नि परवािगी कराराचा

अनवभाज्य भाग बिनवण्याचा हेतू आहे.
१७. एम. आर. इंलजिीअसण अँड कॉन्ट्रॅक्टसण प्रायव्हेट लिलमटेड नवरुद्ध सोम दत्त
नबल्डसण लिलमटेड (उपरोखल्लखित) या प्रकरर्ामध्ये न्यायाियािे असे माििे की:
"आम्ही खस्थती स्पष्ट करण्यासाठी अंतभाणवाची काही
उदाहरर्े आलर् क
े वळ संदभण देऊ (उदाहरर्ात्मक
आलर् पररपूर्ण िाही). जर एिादा करार एिाद्या
दस्तऐवजाचा संदभण देत असेि आलर् तरतूद करत
असेि की हा दस्तऐवज कराराचा एक भाग असेि, नक
ं वा उि दस्तऐवजाच्या सवण अटी व शती नक
ं वा
कराराचा एक भाग मािल्या जातीि, नक
ं वा कराराचा
भाग असतीि, उि दस्तऐवजाच्या तरतुदींद्वारे करार
नियंनत्रत क
े िा जाईि, नक
ं वा उि दस्तऐवजाच्या अटी
व शती करारामध्ये अंतभूणत क
े ल्या जातीि, दस्तऐवजाच्या अटी व शती संपूर्णपर्े उचिल्या
जातीि आलर् करारामध्ये समानवष्ट क
े ल्या जातीि.
जेव्हा दस्तऐवजाच्या अटी आलर् शतींचा असा
समावेश असतो, तेव्हा अशा दस्तऐवजाची प्रर्त्ेक अट
(करारातीि कोर्र्त्ाही नवलशष्ट तरतुदीशी नवसंगत
असिेल्या मयाणदेलशवाय) करारािा िागू होईि. अशा
प्रकारे अंतभूणत क
े िेल्या दस्तऐवजात िवादाद्वारे

नववादांचे निराकरर् करण्याची तरतूद असल्यास, हे
िवाद किम करारािा देिीि िागू होईि."
१८. किम ७ (५) मिीि तरतुदींमिूि नवशद होर्ारे तत्त्व निकािाच्या पररच्छेद
१९ मध्ये स्पष्ट क
े िे आहे, जे िािी काढिे आहे:
“किम ७ मिीि उप-किम (५) कराराचा अन्वयाथण
या प्रस्थानपत तत्त्वांचा क
े वळ पुिरुच्चार करते. सदर
किम हे स्पष्ट करते की, जेथे करारामध्ये दस्तऐवजाचा
संदभण आहे आलर् संदभण दशणनवतो की दस्तऐवज
संपूर्णपर्े समानवष्ट करण्याचा हेतू िव्हता, तर, जोपयांत
ते िागू होण्यासाठी िवादाच्या किमाचा नवशेर् संदभण
िाही तोपयांत सदर संदभण, दस्तऐवजातीि िवाद किम
कराराचा एक भाग बिवर्ार िाही.”
१९. सुनविा कराराच्या किम १७ मध्ये अंतभूणत असिेिा िवाद करार सवण उद्देश
आलर् हेतूंसाठी पक्षकारांिी संमनत नि परवािगी कराराचा भाग होण्याचा हेतू ठेविा
होता.
२०. यालचकाकर्त्ाणिा आता किम ८ अन्वये उपाययोजिा करण्यास भाग पाडिे
जावे, या युखिवादात तथ्य िाही. पक्षकारांमिीि कराराच्या स्पष्ट अटी िक्षात घेता, िवादाचा संदभण आवश्यक असेि.

२१. यालचकाकर्त्ाणिे िामनिदेलशत क
े िेिे एकमेव मध्यस्थ र्त्ािंतर महाराष्टर
राज्याचे िोकायुि पद स्वीकारिे आहे. र्त्ामुळे यालचकाकर्त्ाणच्या दाव्यावरूि
निमाणर् होर्ारे वाद आलर् पक्षकारांमिीि मतभेद मुंबई उच्च न्यायाियाच्या माजी
न्यायमूती डॉ. (सौ.) शालििी फर्साळकर-जोशी यांच्या एकमेव िवादाकडे
सोपवावेत, असे आम्ही निदेश देतो. िवाद, पक्षकारांशी नवचारनवनिमय करूि शुल्क
आलर् िवादाची कायणपद्धती ठरवेि.
२२. प्रबं िक (न्यानयक) या आदेशाची प्रत एकमेव िवादािा पाठवतीि.
२३. र्त्ािुसार िवाद यालचका निकािी काढण्यात आिी आहे.
२४. प्रिंनबत अजण, जर काही असतीि, तर ते निकािी काढिे जातीि. ............. भारताचे मुख्य न्यायमूती
[डॉ. ििंजय य. चंद्रचूड]
……………………….न्यायमूती
[पालमदीघं तम श्री िरलसंम्हा]
………………………न्यायमूती
[जे. बी. पारडीवािा]
िवी नदल्ली, १३ माचण, २०२३.
*************

अस्वीकरर्
या न्यायनिर्णयाच्या मराठी भार्ेतीि या अिुवादाचा वापर हा पक्षकारास
र्त्ाच्या/नतच्या मात्रभार्ेमध्ये र्त्ाचा अथण समजूि घेण्यापुरताच मयाणनदत राहीि
आलर् र्त्ाचा इतर कोर्र्त्ाही कारर्ाकरता वापर करता येर्ार िाही तसेच इंग्रजी
भार्ेतीि न्यायनिर्णय हाच सवण व्यावहाररक आलर् कायाणियीि वापराकररता
नवश्वसिीय असेि आलर् तोच र्त्ातीि आदेशाच्या निष्पादि आलर् अंमिबजावर्ी
करता वैि माििा जाईि.