6a61187adbd8287999c2cc9856e8c597cedd93a397824147fc1a22cc71d62a00

2023 INSC 229

[निवशेष अ ुमती याधिचका (सी) क्र. २९८९२/२०१८ म*ू उद्भवर्णारे] निवरुद्ध (ॅ इंधिडया ेटवक मयानिदत आणिर्ण इतर .. उत्तरवादी न्यायनि र्णय निद(ांकर दत्ता ,न्यायमूत;. अ ुमती मंजूर क े ी. २. अ(ी कता हे सिसक्कीम उच्च न्याया याच्या (या(ुढे संक्षे(ात 'उच्च न्याया य') अणिभ े ावर प्र ंनिOत अस ेल्या रिरट याधिचका (सी) क्रमांक ३६/२०१७, रिरट याधिचका (सी) क्रमांक ३८/२०१७ आणिर्ण रिरट याधिचका (सी) क्रमांक ५९/२०१७ म*ी अ ेकनिव* उत्तरवादीं(ैकी एक आहे. अ(ी कर्त्याया े वरी ती रिरट याधिचकांमध्ये स्वतंत्र अज करू र्त्यायांचे ाव उत्तरवादींच्या ावांम*ू वगळण्याची निव ंती क े ी होती. अ(ी कर्त्याया े, इतर गोष्टींOरोOरच, या अजा\मध्ये असे कर्थी क े े होते की, र्त्यायां ी जारी क े ेल्या अधि*सूच े ा सदर रिरट याधिचकांमध्ये आHहा देण्यात आ े े आहे आणिर्ण जर, अशा अधि*सूच े ा आHहा ाचा निवषय O वण्यात आ ा, तर मुंOई उच्च न्याया याचे गोवा येर्थीी ंड(ीठ हे

र्त्यायाकरिरता योग्य न्याया य आहे जेर्थीे उ(ाययोज ेचा (ाठ(ुरावा करता येई . अ(ी कर्त्यायाच्या म्हर्णण्या ुसार, एका राज्याच्या निव*ी मंडळा े अधि*नि यनिमत क े ेल्या अधि*नि यमाच्या अंतगत जारी क े े ी अधि*सूच ा दुसऱ्या राज्याच्या उच्च न्याया याच्या अधि*कारिरतेत न्याया यी छा ीच्या अ*ी असू शकत ाही, निवशेष म्हर्णजे तेHहा, जेHहा र्त्याया संOंधि*त उच्च न्याया याच्या अधि*कारक्षेत्रात कोर्णतेही वाद कारर्ण उद्भव े े सते. वाद कारर्णाचा कोर्णताही भाग ज्या ा रिरट अधि*कारिरता ागू करता येते हा उच्च न्याया याच्या क्षेत्रीय हद्दीमध्ये उद्भव ा सल्यामुळे, अ(ी कर्त्यायाच्या निवरो*ात रिरट याधिचका अंतगत कारवाई करण्यात येऊ ये अशी निव ंती करण्यात आ ी होती. अ(ी कर्त्याया े उच्च न्याया याच्या नि दश ास आर्णू निद े ी आर्ण ी एक वस्तुस्थिस्र्थीती अशी होती की सेरेनि टी ट्रेडस् प्रायHहेट लि निमटेड यां ी र्त्यायाच अधि*सूच े ा रिरट याधिचका (सी) क्रमांक ७५९/२०१७ द्वारे मुंOई उच्च न्याया याच्या गोवा येर्थीी ंड(ीठासमोर आHहा निद े आहे आणिर्ण सदर रिरट याधिचका न्याया या े दा करू घेतल्या ंतर अंधितम सु ावर्णीसाठी प्र ंनिOत आहे. अ(ी कर्त्यायाकडू असे आवाह करण्यात आ े की, मतमतांतरं होर्णे टळावे याकरिरता ज्यां ी रिरट याधिचका दा क े ल्या आहेत र्त्यायां ी एकतर सदर अधि*सूच े ा मुंOई उच्च न्याया याच्या गोवा येर्थीी ंड(ीठासमोर आHहा द्यावे मिंकवा रिरट याधिचका (सी) क्रमांक ७५९/२०१७ मध्ये हस्तक्षे( याधिचका दा करण्यासाठी अज करावा

३. उच्च न्याया या े, निद ांक ६ जू , २०१८ रोजी निद ेल्या सामाधियक न्यायनि र्णय आणिर्ण आदेशाद्वारे, ते ती अज फ े टाळू ाव े आहेत आणिर्ण अशा न्यायनि र्णय आणिर्ण आदेशाच्या निवरो*ात हे ती अ(ी , निवशेष अ ुमतीद्वारे, नि दiणिशत क े े आहेत. ४. सदर सामाईक न्यायनि र्णय आणिर्ण आदेश यास आHहा देण्यात आ े े असल्या े, आम्ही ह्या सामाईक न्यायनि र्णय आणिर्ण आदेशाद्वारे या अ(ी ांवर नि र्णय देण्याचा प्रस्ताव देतो. ५. गोवा, महाराष्ट्र, (ंजाO आणिर्ण सिसक्कीम या राज्यां ी जारी क े ेल्या दर- सूच ांसह क ें द्रीय वस्तू आणिर्ण सेवा कर अधि*नि यम, २०१७ (या ंतर संक्षे(ात 'सी. जी. एस. टी. अधि*नि यम' असे संOो*ण्यात आ े आहे), आणिर्ण एकास्थिर्त्यामक वस्तू आणिर्ण सेवा कर अधि*नि यम, २०१७ (या(ुढे संक्षे(ात 'आय. जी. एस. टी. अधि*नि यम' असे संOो*ण्यात आ े आहे) अंतगत जारी क े ेल्या निवनिव* अधि*सूच ा यां ा या सव ती रिरट याधिचकांमध्ये आHहा देण्यात आ े आहे. इतर गोष्टींOरोOरच, गोवा वस्तू आणिर्ण सेवा कर अधि*नि यम, २०१७ (या(ुढे संक्षे(ात 'जी. जी. एस. टी. अधि*नि यम') च्या क म ११, (ोटक म (१) द्वारे प्रदा क े ेल्या अधि*काराचा वा(र करू गोवा सरकार े निद ांक ३० जू , २०१७ रोजी जारी क े ेल्या अधि*सूच ा क्रमांक “०१/२०१७” ज्याद्वारे राज्य शास ां ी प्राधि*क ृ त क े ेल्या ( ॉ)टरी" वर १४% दरा े कर आकारर्णी करता येते र्त्याया

अधि*सूच े ा आHहा देण्यात आ े आहे. रिरट याधिचकाकर्त्याया\ ी उच्च ायाया याच्या उच्च (रमाधि*कार रिरट अधि*कारीतेचा अव ंO करू आक्षेनि(त अधि*सूच ा अवै*ानि क आणिर्ण अवै* असल्याचे जाहीर करण्याची मागर्णी क े ी आहे. ६. या अ(ी ांमध्ये नि र्णय घेण्यासाठी उद्भवर्णारा छोटा प्रश्न हा आहे की, "वादकारर्णाचा निकमा एक भाग या न्याया याच्या अधि*कारिरतेमध्ये उद्भव ा आहे" आणिर्ण अशा नि ष्कषा\च्या आ*ारावर अज फ े टाळर्णे हे उच्च न्याया यासाठी न्याय्य होते का? ७. या न्याया या े निद ांक १२ ोHहेंOर, २०१८ रोजी अ(ी दा करण्यासाठी निवशेष अ ुमती याधिचका सादर करण्यात झा े ा निव ंOास माफी निदल्या ंतर ोटीस जारी करण्यात आ ी. ८. ोटीसची Oजावर्णी करू ही रिरट याधिचकाकर्त्याया\साठी कोर्णीही हजर झा े ाही. आम्ही अ(ी कता यांच्या वती े उ(स्थिस्र्थीत निवद्वा वकी आणिर्ण भारतीय संघराज्याच्या वती े उ(स्थिस्र्थीत अस े े अधितरिरक्त सॉलि सिसटर ज र तसेच इतर (क्षकारांच्या वती े उ(स्थिस्र्थीत निवद्वा वकी यांचे युनिक्तवाद ऐक े आहेत. ९. या अ(ी ांवर नि र्णय घेण्याच्या उद्देशा े, रिरट याधिचका (सी) क्रमांक ३८/२०१७ म*ी याधिचका निववेच क्षात घेत े जाऊ शकते. रीट याधिचकाकता ही " ॉटरी धितनिकटांच्या रेदी आणिर्ण निवक्रीच्या Hयवसायात गुंत े ी, सिसक्कीम सरकारद्वारे सिसक्कीम राज्यात तसेच राज्याOाहेरही चा निव ी जार्णारी, संघटीत आणिर्ण संचलि त क े ी

जार्णारी", एक प्रायHहेट लि निमटेड क ं ( ी आहे. याधिचकाकता क ं ( ी सिसक्कीम, (ंजाO, गोवा आणिर्ण महाराष्ट्र राज्यांमध्ये ॉटरी धितकीटांची निवक्री करते. याधिचक े मध्ये असे कर्थी करण्यात आ े आहे की, याधिचकाकर्त्याया क ं ( ी े (ुरव े ी ॉटरीची धितनिकटे ही “सिसक्कीम राज्य सरकारद्वारे चा वल्या जार्णाऱ्या ॉटरी आहेत, ती राज्य सरकार े प्राधि*क ृ त क े े ी ॉटरी ाही ज्यासाठी २८% एवढ्या जास्त दरा े जी. एस. टी. देर्णे आवश्यक आहे. वाद जो सादर करावयाचा आहे तो असा आहे की, जर "राज्य सरकारांद्वारे चा व े ी ( ॉ)टरी" आणिर्ण "राज्य सरकारां ी प्राधि*क ृ त क े े ी ( ॉ)टरी" मध्ये फरक क े ा गे ा असता, जसा तो आक्षेनि(त अधि*सूच ेद्वारे क े ा गे ा आहे, र्त्यायाच्या स्वरू(ावरू च तो Oेकायदेशीर असे आणिर्ण (रिरर्णामी, स्(*ा ष्ट होई . १०. रिरट याधिचका (सी) क्रमांक ३८/२०१७ मध्ये करण्यात आ े ी निव ंती (ुढी प्रमार्णे आहे: “(१) आक्षेनि(त अधि*सूच ा ०१/२०१७ क ें द्रीय कर (दर), ०१/२०१७ एकास्थिर्त्यामक कर (दर), ०१/२०१७, आणिर्ण सिसक्कीम, गोवा, (ंजाO आणिर्ण महाराष्ट्र या राज्यांच्या राज्य दर अधि*सूच ा ह्या 'राज्य सरकारद्वारे चा वल्या जार्णाऱ्या ॉटरी' आणिर्ण आणिर्ण ["राज्य सरकारां ी प्राधि*क ृ त क े े ी ( ॉ)टरी"] मध्ये भेदभाव(ूर्ण आणिर्ण भारतीय राज्य घट ेच्या अ ुच्छेद १४, १९(१)(जी), ३०१, ३०४ आणिर्ण सी.जी.एस.टी.,

एस.जी.एस.टी. आणिर्ण आय.जी.एस.टी. अधि*नि यमांचे उल्लंघ करर्णारे म्हर्णू एक भ्रामक उ(-वग;करर्ण तयार करू ॉटरीच्या धितनिकटांच्या (ुरवठ्यावर कराचे भिन्न दर आकारतात त्या मर्याभ~ दर आकारतात र्त्याया मया दे(य\त रद्द करण्यात याHयात आणिर्ण (ुढे धितनिकटे कोठे निवक ी जातात याचा निवचार करता राज्याद्वारे चा वल्या जार्णाऱ्या सव ॉटरींच्या प्रकरर्णांमध्ये फक्त १२% एवढा वस्तूच्या नि *ारिरत मिंकमतीवर एकसमा (र्णे कर आकार ा जाऊ शकतो असा नि र्णय देण्यात यावा. (२) फक्त १२% Hयाजासह शुल्क भरण्याच्या याधिचकाकर्त्यायाच्या दाधियर्त्यावाच्या निवरूद्ध २८% दरा े भर ेल्या निवभेदक शुल्काचा (रतावा करण्याचे आदेश देण्यात यावेत. (३) आक्षेनि(त अधि*सूच ा ०१/२०१७ क ें द्रीय कर (दर), ०१/२०१७ एकास्थिर्त्यामक कर (दर), ०१/२०१७, आणिर्ण सिसक्कीम, गोवा, (ंजाO आणिर्ण महाराष्ट्र या राज्यांच्या राज्य दर अधि*सूच ा ह्या र्त्याया ज्या मयादे(य\त Oक्षीसाची रक्कम कमी करता ॉटरीच्या धितनिकटाच्या दश ी मूल्यावर, ॉटरीच्या धितनिकटाचा घटक, जेHहा ही रक्कम याधिचकाकर्त्यायाच्या ॉटरी Hया(ाराच्या उर्त्या(~ाचा भाग O त ाही कर आकारतात र्त्याया मयादे(य\त रद्द करण्यात याHयात.”

११. उच्च न्याया या े, आक्षेनि(त न्यायनि र्णय आणिर्ण आदेश (ारिरत करता ा, असा नि ष्कष काढ ा की रिरट याधिचकाकतi क े वळ अ(ी कर्त्याया े जी. जी. एस. टी अधि*नि यमा ा ी जारी क े ेल्या अधि*सूच ेमुळेच ाही, तर क ें द्र सरकार े सी.जी.एस.टी. अधि*नि यम र्त्यायाच प्रमार्णे आय.जी.एस.टी. अधि*नि यम या अंतगत काढ ेल्या आक्षेनि(त अधि*सूच ा ज्या सिसक्कीम सरकारद्वारे संघटीत, प्रवर्तितत आणिर्ण संचालि त ॉटरीवर कर (वस्तू आणिर्ण सेवा कर) ागू करण्याची मागर्णी करतात र्त्यायाद्वारेही Oाधि*त झा े े आहेत. उच्च न्याया या े (ुढे मूद क े े की जी. जी. एस. टी अधि*नि यम अंतगत जी. एस. टी. ज्यावर रिरट याधिचकांमध्ये आक्षे( घेण्यात आ ा आहे तोच ाही तर संसदे े तसेच गोवा राज्यासह संOंधि*त राज्य सरकारां ी क े ेल्या अधि*नि यमांद्वारे ॉटरीवर जी. एस. टी. ावण्याची क े े ी मागर्णी हा प्रर्त्यायक्षाती वास्तनिवक भार आहे. रिरट याधिचक े त क े ेल्या प्रार्थी ेचा निवचार करू , उच्च न्याया याचे (ुढे असे मत होते की, निकमा , वादकारर्णाचा एक भाग र्त्यायाच्या अधि*कारिरतेत उद्भव ा होता. उच्च न्याया याचे असेही मत होते की रिरट याधिचका (सी) क्रमांक ३६/२०१७ आणिर्ण ३८/२०१७ मध्ये निद ांक १७ जु ै, २०१७ रोजी म्हर्णजे २८ सप्टेंOर, २०१७ रोजी मुंOई उच्च न्याया याच्या गोवा येर्थीी ंड(ीठा े रिरट याधिचका (सी) क्रमांक ७५९/२०१७ दा करू घेण्याच्या ू( अगोदर ोटीस जारी करण्यात आ ी होती तरी अ(ी कता यां ी र्त्यायांचे ाव वगळण्यासाठी कोर्णतेही कारर्ण सादर क े े Hहते; र्त्यायामुळे, ाव वगळण्याची मागर्णी करर्णारे अंतरिरम अज

फ े टाळण्यात आ े. १२. रिरट याधिचका दा करू घेर्णे आणिर्ण र्त्यायावर सु ावर्णी घेर्णे याकरिरता उच्च न्याया या ा क्षेत्रीय अधि*कारिरता आहे या युनिक्तवादाच्या समर्थी ार्थी, याधिचकाकर्त्याया क ं ( ी े जे म्हट े आहे ते (ुढी प्रमार्णे: "२९. वाद कारर्ण हे क े वळ सिसक्कीममध्ये उद्भवल्यामुळे सदर रिरट याधिचक े वर सु ावर्णी घेण्याचा अधि*कार ह्या मा ीय न्याया या ा आहे. याधिचकाकता आणिर्ण उत्तरवादी हे दोघेही ह्या मा ीय न्याया याच्या क्षेत्रीय अधि*कारिरतेमध्ये वस े आहेत.” या दो वाक्यांHयधितरिरक्त, उच्च न्याया याच्या क्षेत्रीय अधि*कारिरतेच्या समर्थी ार्थी आर्ण ी काहीही उल्ले करण्यात आ े ा ाही. १३. वरी OाOीवरू हे स्(ष्ट होते की, याधिचकाकर्त्याया क ं ( ीच्या मते वाद कारर्ण हे क े वळ सिसक्कीममध्येच उद्भव े आहे, याचाच अर्थी असा की सं(ूर्ण वाद कारर्ण, ा की र्त्यायाचा काही भाग ाही; याHयधितरिरक्त, असे मूद क े े आहे की सव उत्तरवादी हे उच्च न्याया याच्या क्षेत्रीय अधि*कारिरतेमध्ये वस े आहेत जे वस्तुस्थिस्र्थीती ुसार चुकीचे आहे. १४. वाद कारर्ण हे उच्च न्याया याच्या क्षेत्रीय अधि*कारिरतेमध्ये उद्भव े ाही या कारर्णास्तव रिरट याधिचक े वर सु ावर्णी करण्यासाठी क्षेत्रीय अधि*कारीता सल्याच्या आक्षे(ावर (रामश घेता ा, उच्च न्याया या ा याधिचका मेमोम*ी सामग्री सर्त्याय आणिर्ण OरोOर आहे असे मा ू र्त्यायाती कर्थी ाच्या आ*ारे नि ष्कषा(य\त (ोहोचर्णे आवश्यक आहे.

हे मूळ तर्त्याव आहे. हे क्षात घेऊ , आम्ही रिरट याधिचका (सी) क्र. ३८/२०१७ च्या याधिचक े चे अव ोक क े े आणिर्ण याधिचकाकर्त्याया क ं ( ी े वाद कारर्णाचा काही भाग उच्च न्याया याच्या क्षेत्रीय अधि*कारिरतेमध्ये कसा काय नि मार्ण झा ा आहे हे शो*ण्याचा Hयर्थी प्रयर्त्या क े ा. १५. हे असे प्रकरर्ण आहे जेर्थीे उच्च न्याया या े सदर रिरट याधिचका निवचारार्थी घेण्यासाठी आणिर्ण र्त्यायावर सु ावर्णी करण्याकरिरता अधि*कारिरता आहे हे दशनिवण्याकरिरता अ ुच्छेद २२६ च्या ंड (२) ागू क े े आहे. ंड (२) चा घट ार्त्यामक आदेश असा आहे की, र्त्यायात मूद क े े े 'वाद कारर्ण', हे निकमा काही अंशी तरी र्त्याया प्रदेशात नि मार्ण झा े (ानिहजे, ज्यासंदभात ंड (१) द्वारे प्रदा क े ेल्या रिरट अधि*कारांचा वा(र करण्याचे प्रस्तानिवत करू र्त्यायासंदभात उच्च न्याया य अधि*कारिरता वा(रते, मग जरी सरकार मिंकवा प्राधि*करर्णाचे स्र्थीा मिंकवा Hयक्तीचे नि वासस्र्थीा र्त्याया प्रदेशांमध्ये स े तरी. 'वाद कारर्ण' या अणिभHयक्तीची Hयाख्या संनिव*ा ात क े े ी ाही. तर्थीानि(, ॉड ब्रेट े क ु क निवरुध्द निग

मध्ये 'वाद कारर्ण' ह्या अणिभHयक्तीची अणिभजात Hयाख्या निद ी आहे र्त्याया ुसार ‘वाद कारर्ण’ म्हर्णजे प्रर्त्यायेक वस्तुस्थिस्र्थीती जी निफयादी ा र्त्यायाच्या न्याया याच्या न्यायनि र्णयासाठीच्या अधि*काराचे समर्थी करण्यासाठी सिसद्ध करर्णे आवश्यक आहे, जी ह्या न्याया या े दो -ती नि र्णयांमध्ये स्वीकार ी आहे. हे स्वयंसिसद्ध आहे की वाद से तर 1(१८७३) ८ सी. (ी. १०७

कोर्णताही ट ा नि माता होऊ शकत ाही. तर्थीानि(, एका रिरट याधिचक े च्या संदभात, असे 'वाद कारर्ण' काय असे ते म्हर्णजे ती भौधितक तथ्ये आहेत जी रिरट याधिचकाकर्त्याया े दावा क े ल्या ुसार निद ासा निमळवण्यासाठी र्त्यायाची Oाजू मांडू सिसद्ध करर्णे आवश्यक आहे. राज्यघट ेच्या क म २२६ च्या ंड (२) ा ागू करण्यासाठी (ुरेशी अस े ी वस्तुस्थिस्र्थीती वाद कारर्णाचा भाग आहे का, या प्रश्नाच्या नि *ारर्णासाठी उच्च न्याया या े वस्तुस्थिस्र्थीती ही वाद कारर्णाचा भौधितक, आवश्यक मिंकवा अनिवभाज्य भाग आहे की ाही याची ातरजमा करर्णे आवश्यक आहे. असे नि *ारिरत करता ा, ते प्रकरर्णाचे सार आहे जे संOंधि*त आहे. र्त्यायामुळे, ज्या (क्षकारा े रिरट अधि*कारिरता ागू करण्याची मागर्णी क े ी आहे र्त्याया (क्षकारा े हे उघड करर्णे आवश्यक आहे की वाद कारर्णाच्या समर्थी ार्थी कर्थी क े े ी अनिवभाज्य तथ्ये यामुळे उच्च न्याया या ा निववादावर नि र्णय घेण्याचा अधि*कार निमळतो आणिर्ण वाद कारर्णांचा निकमा एक भाग उच्च न्याया याच्या अधि*कारिरतेम*े उद्भव ा आहे. अशा कर्थी क े ेल्या तथ्यांचा ज्या निवषया ा आHहा निद े े आहे र्त्यायाच्याशी संOं* असर्णे आवश्यक आहे ज्यावर आ*ारिरत निव ंती मंजूर क े ी जाऊ शकते. जी तथ्ये प्रार्थी ा मंजूर करण्याशी संOंधि*त मिंकवा सुसंगत ाहीत ती न्याया या ा अधि*कारिरता प्रदा करण्यासाठी वाद कारर्णास कारर्ण होर्णार ाहीत. या मागदशक चाचण्या आहेत. १६. प्रस्तुत प्रकरर्णामध्ये, याधिचका करर्णारी क ं ( ी गोHयाच्या हद्दीत करत अस ेल्या Hयवसायाच्या संदभात गोवा सरकार े कर आकार ा आहे. असा कर

याधिचकाकर्त्याया क ं ( ी े सिसक्कीमच्या प्रदेशात कोर्णताही Hयवसाय चा निवण्यासंदभात ाही. म्हर्णू च, क े वळ याधिचकाकर्त्याया क ं ( ीचे गंगटोक, सिसक्कीम येर्थीे काया य असल्यामुळे, तेच याधिचकाकर्त्याया क ं ( ी ा उच्च न्याया यात जाण्याचे अधि*कार देण्याच्या वाद कारर्णाचा अनिवभाज्य भाग O त ाही. ॅश टेक्सटाई कॉ(&रेश लि निमटेड निवरुद्ध हरिरOॉक्स स्व राम2 ह्या प्रकरर्णामध्ये या न्याया या े निद े ा न्यायनि र्णय क्षात घेऊ आम्ही असे मा तो. आक्षेनि(त अधि*सूच ेमुळे तार्त्याकाळ उद्भव े ा निदवार्णी मिंकवा वाईट (रिरर्णाम, जर काही असे तर तो म्हर्णजे याधिचकाकर्त्याया क ं ( ी ा गोवा सरकार ा १४ टक्क े दरा े कर भरावा ागर्णे हा आहे. याधिचकाकर्त्याया क ं ( ी े गोHयाच्या हद्दीत क े ेल्या Hयवसायाच्या निवणिशष्ट स्वरू(ासाठी हे दाधियर्त्याव उद्भवते. याधिचकांमध्ये क े ेल्या कर्थी ांम*ू असे निदसू येत ाही की उच्च न्याया याच्या अधि*कारीतेमध्ये आक्षेनि(त अधि*सूच ेचे कोर्णतेही प्रधितक ू (रिरर्णाम जार्णव े आहेत. या टप्प्यावर, आम्ही आक्षेनि(त अधि*सूच ेच्या अ ुसूची दो [६ टक्क े दर] निवरुद्ध अ ुसूची चार [१४% टक्क े दर ] मध्ये (रिरकस्थिल्(त क े ेल्या णिभ~ शुल्क याOाOत निवचार ाही आहोत. टल्याच्या गुर्णवत्तेवर (रिरर्णाम करर्णारी ही OाO आहे. ह्या सं(ूर्ण प्रकरर्णाची र्थीोडक्यात हकीकत अशी आहे की याधिचकाकर्त्याया क ं ( ी ा गोवा राज्यात ॉटरी धितनिकटांची निवक्री करण्यासाठी गोवा सरकार े ागू क े ेल्या आक्षेनि(त अधि*सूच ेच्या अ ुसूची चार अंतगत १४% दरा े कर भरण्याचे दाधियर्त्याव स्वीकारर्णे 2(२००४) ९ एस. सी. सी. ७८६

आवश्यक आहे. ज्या आक्षेनि(त अधि*सूच ेद्वारे गोवा राज्यामध्ये Hयवसाय करण्यावर कर आकार ा जातो, र्त्यायामुळे याधिचकाकर्त्याया क ं ( ी ा उच्च न्याया याकडू रिरट याधिचका निवचारात घेण्यासाठी सिसक्कीमच्या हद्दीमध्ये कायदेशीर चूक करण्यास कसे भाग (ाड े जाते हे याधिचका मेमोम*ू हे क्षात येत ाही. १७. आमच्या मते, उच्च न्याया या े याधिचका मेमो, ज्यात उच्च न्याया याच्या क्षेत्रीय हद्दीत वाद कारर्णाचा भाग कसा उद्भव ा आहे मिंकवा सिसक्कीमच्या हद्दीत कोर्णर्त्यायाही अधि*कारावर कसा (रिरर्णाम झा ा आहे याOद्द क े स संदभात कोर्णतीही Oाजू मांडण्यात आ े ी ाही र्त्यायाचा निवचार करता अ(ी कर्त्यायाचे अज फ े टाळू ावाय ा को होते. १८. तरीसुद्धा, अंतरिरम अज फ े टाळण्याची उच्च न्याया याची क ृ ती न्याय्य Hहती. वाद कारर्णाचा एक मिंकधिचतसा भाग सिसक्कीम राज्यात उद्भव ा आहे असे जरी गृहीत *र े, तरी उच्च न्याया या े सुयोग्य मंच ही निव*ी संकल्( ा निवचारात घ्यावयास हवी होती. या न्याया या े, क ु सुम इ गॉटस् निवरुध्द युनि य ऑफ इंधिडया3 आणिर्ण अंनिOका इंडस्ट्रीज निवरुध्द सीसीई4 या प्रकरर्णांमध्ये नि र्णय निदल्याप्रमार्णे, जरी वाद कारर्णाचा एक छोटासा भाग एका उच्च न्याया याच्या क्षेत्रीय अधि*कारिरतेमध्ये उद्भव ा तरीही, तो स्वतःच आक्षेनि(त अधि*सूच ेच्या प्रकरर्णामध्ये गुर्णवत्तेच्या आ*ारे उच्च न्याया या ा अ(ी कर्त्यायानिवरुद्ध रिरट याधिचका सिजवंत ठेवण्यास भाग (ाडर्णारा नि र्णायक घटक असू 3(२००६) ४ एस. सी. सी. २५४ 4(२००७) ६ एस. सी. सी. ७६९

शक ा सता. १९. उ(रोक्त कारर्णांमुळे, अ(ी कर्त्याया े दा क े े े अज फ े टाळण्यात उच्च न्याया या े चूक क े ी असे मा ण्यास आम्हा ा कोर्णताही संकोच वाटत ाही. (रिरर्णामी, ६ जू , २०१८ रोजी निद े ा चुकीचा नि का आणिर्ण आदेश रद्द करण्यात येतो. निदवार्णी अ(ी े, चाOाOत कोर्णताही आदेश (ारिरत करता, मान्य करण्यात येत आहेत. २०. अ(ी कता यांचे ाव रिरट याधिचका (C) क्रमांक ३६/२०१७, ३८/२०१७ आणिर्ण ५९/२०१७ म*ी उत्तरवादींच्या ामाव ीम*ू वगळण्यात येत आहे. २१. उच्च न्याया यासमोरी कायवाही ा स्र्थीनिगती देर्णारा अंतरिरम आदेश रद्द करण्यात आ ा असू , (रिरर्णामी उच्च न्याया य इतर उत्तरवादींनिवरो*ाती रिरट याधिचकांवर कायद्या ुसार नि र्णय घेऊ शकते. २२. तर्थीानि(, हा आदेश संOंधि*त रिरट याधिचकाकर्त्याया\ ा कायद्या ुसार निद ांक ३० जू , २०१७ रोजीच्या अधि*सूच े ा आHहा देण्यासाठी, तसा सल्ला देण्यात आल्यास, योग्य र्त्याया न्याया यात जाण्या(ासू प्रधितOंधि*त करर्णार ाही. ………………………न्यायमूत; (एस. रवींद्र भट)