Nikhil Chandra Mandal v. State of West Bengal

:
DISCLAIMER The translated judgement in vernacular language is
/ meant for the restricted use of the litigant to understand it in his
. her language and may not be used for any other purpose For all
, practical and official purposes the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of
. execution and implementation
અહેવાલપાત્ર
ભારતની સવ ચ્ચ અદાલતમાં
ફોજદારી અપીલીય હકૂમત
ફોજદારી અપીલ નંબર ૨૨૬૯ ઓફ ૨૦૧૦
નિનખિ)લ ચંદ્ર મંડલ
………...અપીલકતા-ઓ
નિવરુદ્ધ
પનિ0મ બંગાળ રાજ્ય
………...સામાવાળાઓ
ચુકાદો
ન્યાયમૂર્તિત બી. આર. ગવઈ
૧. આ અપીલમાં કલકત્તા ઉચ્ચ અદાલતે ૧૫ નિડસેમ્બર, ૨૦૦૮ના
રોજ સરકારી અપીલ નંબર ૩૮ ઓફ ૧૯૮૭માં આપેલા ચુકાદા અને આદેશને
પડકારવામાં આવ્યો છે, જે દ્વારા એનિડશનલ સેશન્સ જજ, ચોથી કોર્ટ-, બદ-વાન
(જેનો અહીંયા હવે પછી “ર્ટ્રાયલ કોર્ટ-” તરીકે ઉલ્લે) કરવામાં આવ્યો છે) દ્વારા

2023 INSC 198

૩૧ માચ-, ૧૯૮૭ના રોજ આપવામાં આવેલા ચુકાદા અને આદેશ અંતગ-ત
ર્ટ્રાયલ કોર્ટN અપીલકતા-ને ભારતીય દંડ સંહિહતા, ૧૮૬૦ (ર્ટૂંકા શબ્દોમાં કહીએ
તો, આઇ.પી.સી.ની) કલમ ૩૦૨ હેઠળના આરોપથી મુક્ત કરી દીધો હતો, તેને
ઉલર્ટાવી દેવામાં આવ્યો હતો. હાઇકોર્ટ-ની નિડનિવઝન બેંચે વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને
આદેશથી અપીલકતા-ને આઇ.પી.સી.ની કલમ ૩૦૨ હેઠળ દંડનીય અપરાધ માર્ટે
દોષિZત જાહેર કયા- હતા અને તેમને આજીવન કેદની સજા અને ૨૦૦૦ રૂષિપયા નો
દંડ અને દંડ ભરવામાં નિનષ્ફળ જાય તો વધુ છ માસની કેદની સજા ફર્ટકારવામાં
આવી હતી.
૨. રેકોડ- પર રજુ કરવામાં આવેલી સામગ્રી ઉપરથી ફરીયાદ પક્ષના
કેસને નીચે મુજબ સમજી શકાય છેઃ
૧૧ માચ-, ૧૯૮૩ ના રોજ પી. એસ. કેતુગ્રામ )ાતે યુ.ડી. કેસ
નંબર ૭/૮૩ નોંધવામાં આવ્યો હતો કે, લગભગ ૨૫ વZ-ની એક અજાણી
પહિરણીત મહિહલાનો મૃતદેહ અંબાલગીસન રેલવે સ્ર્ટેશન પર રેલવે પાર્ટાની
બાજુમાં એક )ેતરમાં પડેલો હતો. મહિહલાની હત્યા ધારદાર હથિથયાર વડે
કરવામાં આવી હોવાનું જણાઈ રહ્યું હતું. જેના આધારે પોલીસે તપાસ શરૂ કરી
હતી. તપાસ દરષિમયાન જાણવા મળ્યું હતું કે, અપીલકતા-, તેની પત્ની (મૃતક)
અને તેમનો દીકરો લવપુર ગ્રામ પંચાયતમાં આયોનિજત ફુલ્લારા મેળામાં ભાગ લેવા
ગયા હતા અને ત્યારબાદ કથિથત રીતે મૃતક તે મેળામાંથી ગાયબ થઈ ગઇ હતી.
તપાસ દરષિમયાન, એ પણ જાણવા મળ્યું હતું કે અપીલકતા-એ માનિણકપાલ

(ફ.સા.- ૧૦), પ્રવાત કુમાર ષિમશ્રા (ફ.સા.-૧૧) અને કનાઈ ચ. સહા
(ફ.સા.-૧૨) સમક્ષ કબુલાત કરી હતી કે, જે સ્થળેથી મૃતકનો મૃતદેહ મળ્યો
હતો, તે જ સ્થળે તેમણે ભોજલી (હત્યામાં વાપરેલ હથિથયાર) થી મૃતકની હત્યા
કરી હતી.
૩. તપાસ પૂણ- થયા પછી, અપીલકતા- સામે આઇ.પી.સી.ની કલમ ૩૦૨ હેઠળ
મુખ્ય ન્યાનિયક મેનિજસ્ર્ટ્રેર્ટ, બદ-વાન સમક્ષ ચાજ-શીર્ટ દા)લ કરવામાં આવી હતી.
આ કેસ સેશન્સ કોર્ટ-ને સોંપવામાં આવ્યો હતો. અપીલકતા-એ પોતાને નિનદ Z
ગણાવ્યા હતા અને કેસ ચલાવવાનો દાવો કય હતો. ર્ટ્રાયલના અંતે, ર્ટ્રાયલ કોર્ટN
૩૧ માચ-, ૧૯૮૭ના રોજના ચુકાદા અને આદેશ દ્વારા અપીલકતા-ને તેમની સામે
લાગેલા આરોપોમાંથી મુક્ત કરી દીધા હતા. તેનાથી ના)ુશ થઇ રાજ્ય સરકારે
હાઈકોર્ટ-માં અપીલ કરી હતી. વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને આદેશ દ્વારા, ઉચ્ચ અદાલતે
અપીલ મંજુર કરી હતી અને ઉપરોક્ત મુજબ અપીલકતા-ને દોષિZત ઠેરવીને સજા
સંભળાવી હતી. તેથી હાલની અપીલ કરવામાં આવી છે.
૪. અપીલકતા- તરફે નિવદ્વાન વકીલ સુશ્રી રુ)સાના ચૌધરી અને રાજ્ય તરફે
નિવદ્વાન વકીલ સુશ્રી આસ્થા શમા-ની રજૂઆત સાંભળી.
૫. સુશ્રી ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે, નિનચલી અદાલતે સારી રીતે સમજી નિવચારીને
આપેલા ચુકાદા અને નિનદ Z જાહેર કરવાના આદેશને પલર્ટવામાં ઉચ્ચ અદાલતે

મોર્ટી ભૂલ કરી છે. તેણી જણાવે છે કે, ર્ટ્રાયલ કોર્ટN માનિણકપાલ (ફ.સા.- ૧૦), પ્રવાત કુમાર ષિમશ્રા (ફ.સા.-૧૧) અને કનાઈ ચ. સહા (ફ.સા.-૧૨) ની
જુબાની એકબીજા સાથે અસંગત હોઇ, સાચી રીતે તે માનવા લાયક નથી તેમ
અદાલતે માન્યું હતું. એર્ટલે એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, આ ત્રણેય
સાક્ષીઓની સામે કરવામાં આવેલી કથિથત ન્યાયેતર કબૂલાત પર નિવશ્વાસ ન
મુકતું ર્ટ્રાયલ કોર્ટ-નું તારણ નિવકૃ ત અથવા તો ગેરકાયદેસર/અશક્ય ન કહી
શકાય. તેણીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, જ્યાં સુધી નિનદ Z છ
ૂ ર્ટવાનું નિનષ્કZ-, નિવકૃ ત અથવા ગેરકાયદેસર/અશક્ય ન જણાય, ત્યાં સુધી કોઈ પણ સંજોગોમાં
આવા નિનષ્કZ-માં દ)લગીરી કરવાની જરૂર નથી પડતી. આથી તેણીએ રજૂઆત
કરેલ છે કે, વાદગ્રસ્ત ચુકાદો અને આદેશ રદ કરવા લાયક છે.
૬. સુશ્રી શમા-, તેનાથી નિવપહિરત, રજૂઆત કરે છે કે, ઉચ્ચ અદાલતે
યોગ્ય રીતે માન્યું છે કે, ફ.સા.-૧૦ થી ૧૨ સમક્ષ કરવામાં આવેલી બાહ્ય-
ન્યાનિયક કબૂલાત ભરોસાપાત્ર અને અસરકારક છે. તેથી તેણી રજુઆત કરે છે કે, ઉચ્ચ અદાલતે આ ત્રણ સાક્ષીઓના અસરકારક અને નિવશ્વસનીય નિનવેદનોનો
અસ્વીકાર કરીને આપવામા આવેલા ચુકાદા અને નિનદ Z છ
ૂ ર્ટવાના આદેશને
યોગ્ય રીતે પલર્ટાવ્યા છે. તેઓ આગળ જણાવે છે કે, ન્યાયેતર કબૂલાત ઉપરાંત
ફહિરયાદી પક્ષે, લોહીના ડાઘ ધરાવતા કપડાં અને ગુનો કરવામાં અપીલકતા- દ્વારા
ઉપયોગમાં લેવાયેલું હથિથયાર પણ મળી આવ્યાનું સ્થાષિપત કયુ- છે. આ સંજોગો
ફ.સા.-૧૦ થી ૧૨ની જુબાનીની પુષ્ટિs કરે છે.

૭. પક્ષોના નિવદ્વાન વકીલની મદદથી, અમે તમામ પુરાવાઓની
તપાસ કરી છે.
૮. નિનર્વિવવાદ રીતે, હાલનો કેસ સાંયોષિગક પુરાવા પર આધાહિરત છે.
શરદચંદ્ર સારદા નિવરુધ્ધ મહારાs્ર રાજ્ય [(૧૯૮૪) ૪ એસ.સી.સી. ૧૧૬]નાં
કેસમાં આ અદાલતે આપેલ ચુકાદામાં સાંયોષિગક પુરાવાઓનાં સંદભ-માં
દોZખિસનિદ્ધનાં માર્ટેનો કાયદો )ૂબ સારી રીતે સ્પs કરવામાં આવ્યો છે.
૯. આપણે શરદ બિબરધીચંદ સારદાના કેસમાં આ કોર્ટ-ના નીચેના
અવલોકનોને લાભદાયક રીતે સંદભ-માં લઇ શકીએ છીએ (સુપ્રા):
"૧૫૩. આ નિનણ-યનું બારીકાઇથી નિવશ્લેZણ કરવાથી જાણવા મળશે કે, આરોપી નિવરુદ્ધ કેસ સંપૂણ-પણે સ્થાષિપત થયો છે તેમ કહેવાય તે પહેલાં
નીચેની શરતો પૂણ- થતી હોવી જોઈએઃ
(૧) સંજોગો જેના આધારે દોZ ખિસદ્ધ થાય તે સંપૂણ-પણે સ્થાષિપત
થયેલ હોવા જોઈએ.
અહીં નોંધનીય છે કે, આ અદાલતે સૂચવ્યું હતું કે, સંબંનિધત સંજોગો
"સ્થાષિપત કરવા અથવા કરવાજ જોઈએ" નહિહ કે "સ્થાષિપત કરી શકાય".
‘સાબિબત કરી શકાય’ અને ‘સાબિબત કરવુ અથવા સાબિબત કરવુંજ જોઇએ'
તે વચ્ચે માત્ર વ્યાકરણનો જ નહીં, પરંતુ કાયદાકીય તફાવત પણ રહેલો
છે. તે મુજબ, આ અદાલતે નિશવાજી સાહેબરાવ બોબડે નિવ. મહારાs્ર
રાજ્ય [(૧૯૭૩) ૨ એસ. સી. સી. ૭૯૩ : ૧૯૭૩ એસ. સી. સી. (નિ~)
૧૦૩૩ : ૧૯૭૩ નિ~ એલજે ૧૭૮૩] જેમાં આ અવલોકનો કરવામાં
આવ્યા હતાઃ [એસ. સી. સી. પેરા ૧૯, પા. ૮૦૭ : એસ. સી. સી. (~ી)
પા. ૧૦૪૭] મા ઠરાવેલ છે.

"ચોક્કસપણે, તે એક પ્રાથષિમક ખિસદ્ધાંત છે કે, કોઈ અદાલત
દોષિZત ઠરાવે તે પહેલાં આરોપી માત્ર દોષિZત 'હોઈ શકે' એમ નહિહ
પરંતુ દોષિZત હોવો જ જોઈએ. 'હોય શકે' અને 'હોવું જોઈએ' વચ્ચે
ઘણું અંતર છે અને તે ચોક્કસ નિનષ્કZ માંથી અસ્પs અનુમાનોને
દુર કરે છે.
(૨) આ રીતે સ્થાષિપત હકીકતો, માત્ર આરોપીના દોZની
પૂવ-ધારણા સાથે સુસંગત હોવી જોઈએ, એર્ટલે કે, ફક્ત આરોપી
દોZી છે તે ખિસવાય અન્ય કોઈ દોZીત નથી તેવી પૂવ-ધારણા પર તે
)ુલાસો કરતી હોવી જોઈએ નહીં.
(૩) સંજોગો નિનણા-યક પ્રકૃ ષિત અને વલણ ધરાવતા હોવા જોઈએ.
(૪) સંજોગો એકજ હનિકકત સાબિબત થયા ખિસવાયની તમામ
સંભનિવત પૂવ-ધારણાઓને બાકાત કરતા હોવા જોઈએ, અને
(૫) આરોપીની નિનદ Zતાને સુસંગત નિનષ્કZ- માર્ટે કોઈ વાજબી
આધાર ન છ
ુ ર્ટે અને તમામ માનવીય સંભાવનાઓમાં આ કૃ ત્ય
આરોપી દ્વારાજ કરવામાં આવ્યું હોવું જોઈએ તે દશા-વવા માર્ટે
પૂરાવાની એક સંપુણ- સાંકળ હોવી જરૂરી છે.
૧૫૪. આપણે એમ કહી શકીએ કે, આ પાંચ સોનેરી ખિસદ્ધાંતો સાંયોષિગક
પુરાવાના આધારે કેસના પુરાવાના પંચશીલની રચના કરે છે."
૧૦. આ રીતે જોઈ શકાય છે કે આ અદાલતે એવું ઠરાવેલ છે કે જે
સંજોગોમાંથી અપરાધનું તારણ કરવામાં આવે છે તે સંપૂણ- રીતે સ્થાષિપત થવું
જોઈએ. એવું ઠરાવવામાં આવેલ છે કે સંબંનિધત સંજોગો સ્થાષિપત "થવા જ જોઈએ
અથવા થવા જોઈએ" અને નહીં કે સ્થાષિપત "થઈ શકે". એવું ઠરાવવામાં આવ્યું
છે કે, ‘સાબિબત થઈ શકે છે’ અને ‘સાબિબત થવું જ જોઈએ અથવા સાબિબત થવું
જોઇએ’ વચ્ચે માત્ર વ્યાકરણ જ નહીં, પરંતુ કાયદાકીય તફાવત પણ છે. એવું

ઠરાવવામાં આવ્યું છે કે, આ રીતે સ્થાષિપત હકીકતો માત્ર આરોપીના દોZની
પૂવ-ધારણા સાથે સુસંગત હોવી જોઈએ, એર્ટલે કે, આરોપી દોZી છે તે ખિસવાય
અન્ય કોઈ પૂવ-ધારણા પર તેની વ્યાખ્યા ન કરી શકાય. એવું ઠરાવવામાં આવ્યું
છે કે સંજોગો નિનણા-યક પ્રકૃ ષિત અને વલણ ધરાવતા હોવા જોઈએ અને સાબિબત
કરવા માંગવામાં આવેલી માન્યતા ખિસવાયની દરેક સંભનિવત પૂવ-ધારણાને બાકાત
રા)વી જોઈએ, અને પૂરાવાની એક એવી સંપૂણ- સાંકળ હોવી જોઈએ કે જેથી
આરોપીની નિનદ Zતાને સુસંગત તારણ માર્ટે કોઈ વાજબી આધાર ન છોડી શકાય
અને તમામ માનવીય સંભાવનાઓમાં આરોપી દ્વારાજ આ કૃ ત્ય કરવામાં આવ્યું
છે તેવુંપ્રસ્થાષિપત થાય છે.
૧૧. કાયદાનો પ્રસ્થાષિપત ખિસદ્ધાંત છે કે શંકાનું પ્રમાણ ગમે તેર્ટલું
મજબૂત હોય, તે વાજબી શંકા પુરાવાનું સ્થાન લઇ શકે નહીં. આ માગ-દશ-ક
ખિસદ્ધાંતોને ધ્યાનમાં રા)ીને, અમારે હાલનો કેસ ધ્યાને લેવો પડશે.
૧૨. ફહિરયાદપક્ષનો કેસ મુખ્યત્વે અપીલકતા- દ્વારા મનિણક પાલ
(ફ.સા.-૧૦), પ્રવત કુમાર ષિમશ્રા (ફ.સા.-૧૧) અને કનાઈ સીએચ. સાહા
(ફ.સા.-૧૨) સમક્ષ આક્ષેષિપત રીતે કરવામાં આવેલી વધારાની ન્યાનિયક
કબૂલાત પર આધાહિરત છે.
૧૩. ર્ટ્રાયલ કોર્ટN નોંધ્યું હતું કે જ્યાં ફહિરયાદપક્ષનો કેસ સંપૂણ-પણે

વધારાની ન્યાનિયક કબૂલાત પર આધાહિરત હોય અને ફહિરયાદપક્ષ આ વધારાની
ન્યાનિયક કબૂલાત પર આરોપીને દોષિZત ઠેરવવા માંગે, ત્યાં આક્ષેષિપત કબૂલાત જે
સાક્ષીઓ સમક્ષ કરવામાં આવી હતી તેમના પુરાવાની નિવશ્વસનીયતાની કસોર્ટી
પસાર કરવા માર્ટે વધુ તપાસની જરૂર છે.
૧૪. ર્ટ્રાયલ કોર્ટN નોંધેલ કે ફ.સા.-૧૦ થી ૧૨ ના પુરાવા એકબીજાથી
નિવરોધાભાસી છે. અહીં એ પણ નોંધવું જરૂરી છે કે, ર્ટ્રાયલ કોર્ટN આ સાક્ષીઓના
આચરણને જોવાનો લાભ મેળવ્યો હતો. આ સાક્ષીઓનો પુરાવો નિવશ્વાસપાત્ર
નથી.
૧૫. કાયદાનો પ્રસ્થાષિપત ખિસદ્ધાંત છે કે વધારાની ન્યાનિયક કબૂલાત
પુરાવાનો નબળો ભાગ છે. એવું માનવામાં આવ્યું છે કે જ્યાં વધારાની ન્યાનિયક
કબૂલાત શંકાસ્પદ સંજોગોથી ઘેરાયેલી હોય, ત્યાં તેની નિવશ્વસનીયતા શંકાસ્પદ
બની જાય છે અને તેનું મહત્વ ગુમાવી દે છે. વધુમાં એવું ઠરાવવામાં આવે છે કે તે
સવ--નિસ્વકૃ ત સાવચેતીનો નિનયમ છે કે અદાલતને સામાન્ય રીતે આવા વધારાની
ન્યાનિયક કબૂલાત પર કોઈ આધાર રા)તા પહેલા સ્વતંત્ર નિવશ્વસનીય સમથ-ન
જોઇશે. એવું ઠરાવવામાં આવેલ છે કે તેમાં કોઈ શંકા નથી કે સજા વધારાની
ન્યાનિયક કબૂલાત પર આધાહિરત હોઈ શકે છે, પરંતુ વસ્તુઓની પ્રકૃ ષિતમાં, તે
પુરાવાનો નબળો ભાગ છે. આ સંબંધમાં સહદેવન અને અન્ય નિવરુદ્ધ તષિમલનાડુ
રાજ્યના કેસમાં આ અદાલતના ચુકાદા પર ભરોસો મૂકી શકાય છે. આ અદાલતે, ઉપરોક્ત કેસમાં, આ મુદ્દા પર અગાઉના નિવનિવધ ચુકાદાઓનો ઉલ્લે) કયા- પછી, આ રીતે નોંધ્યું હતુંઃ

"૧૬. આ અદાલતના ઉપર સંદર્ભિભત ચુકાદાઓનું યોગ્ય નિવશ્લેZણ કયા-
પછી, એવા ખિસદ્ધાંતો જણાવવા યોગ્ય રહેશે કે જે વધારાની ન્યાનિયક
કબુલાતને આરોપીની સજાનો આધાર બનાવવા માર્ટે સક્ષમ પુરાવાનો
ગ્રાહ્ય ભાગ બનાવશે.આ માન્યતાઓ ન્યાનિયક બુનિદ્ધને એવા કેસોની
સત્યતા પર કામ કરતી વ)તે માગ-દશ-ન આપશે, જેમાં ફહિરયાદપક્ષ
આરોપી દ્વારા આક્ષેષિપત રીતે કરવામાં આવેલી વધારાની ન્યાનિયક કબુલાત
પર મજબુત આધાર રા)ે છેઃ
(૧) વધારાની ન્યાનિયક કબૂલાત તે એક નબળો પુરાવો છે.તેને
અદાલતે વધુ કાળજીપૂવ-ક અને સાવધાનીપૂવ-ક
તપાસવાની જરૂર રહે છે.
(૨) આ સ્વૈનિચ્છક આપેલ હોવું જોઈએ અને સાચું હોવું જોઈએ.
(૩) તેમાં આત્મનિવશ્વાસ પ્રગર્ટવો જોઇએ.
(૪) જો તે સંયોગોની સાંકળ પર આધાહિરત હોય અને અન્ય
ફહિરયાદપક્ષના પુરાવાઓ દ્વારા તેનું સમથ-ન કરવામાં આવે
તો વધારાની ન્યાનિયક કબૂલાત વધુ નિવશ્વસનીયતા અને
પુરાવાકીય મૂલ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.
(૫) વધારાની ન્યાનિયક કબૂલાત સજાનો આધાર બને તે માર્ટે તે
કોઈ પણ પ્રકારની ભૌષિતક નિવસંગતતા અને આંતહિરક
અશક્યતાઓથી ગ્રસ્ત ન હોવી જોઈએ.
(૬) આવા નિનવેદનને અન્ય કોઈ પણ હકીકતની જેમ અને
કાયદા અનુસાર સાબિબત કરવું જોઇએ."
૧૬. ઉપર ચચા- કરવામાં આવી તેમ, ર્ટ્રાયલ કોર્ટN ફ.સા.-૧૦ થી ૧૨ના
પુરાવાઓને નિવશ્વાસપાત્ર માનેલ ન હતા કે જેના દ્વારા ફક્ત આ પ્રકારના
પુરાવાઓના આધારે દોષિZત ઠેરવવામાં આવે. જ્યાં સુધી આ પ્રકારનાં તારણો
અનુખિચત જણાય નહીં, ત્યાં સુધી તેમાં હસ્તક્ષેપ કરવાની જરૂર નથી.
૧૭. ઉચ્ચ અદાલતની )ંડપીઠે લોહીથી )રડાયેલા કપડાં અને
અપીલકતા- દ્વારા ગુનો કરવામાં આક્ષેષિપત રીતે ઉપયોગમાં લેવાયેલા હથિથયારની
રીકવરી પર આધાર રાખ્યો છે.
૧૮. ર્ટ્રાયલ કોર્ટN બે કારણોસર કપડાં અને હથિથયારોની રીકવરીની
બાબતને અમાન્ય ગણી હતી. પ્રથમ, પુરાવા અનિધનિનયમ, ૧૮૭૨ની કલમ-૨૭

હેઠળ આરોપીએ કોઈ યાદી નિનવેદન આપ્યું નહોતું અને બીજુ ં, છરી સાવ-જનિનક
)ુલ્લા સ્થળેથી મળી આવી હતી. અમે નોંધીએ છે કે ર્ટ્રાયલ કોર્ટ- દ્વારા
અપનાવવામાં આવેલો અબિભગમ કાયદાને અનુરૂપ હતો. જોકે, અમારા મત
મુજબ, આ સંજોગોનો ઉપયોગ ન થઈ શક્યો હોત, જેનો ઉપયોગ ઉચ્ચ અદાલત
દ્વારા વધારાની ન્યાનિયક કબુલાતનું સમથ-ન મેળવવા માર્ટે કરવામાં આવ્યો હતો.
૧૯. નિનદ Z છ
ુ ર્ટકારા સામેની અપીલમાં હસ્તક્ષેપનો અવકાશ )ૂબ જ
સારી રીતે સ્પsીકૃ ત છે. જ્યાં સુધી આ પ્રકારનાં તારણો અનુખિચત અથવા
ગેરકાયદેસર/અશક્ય ન જણાય, ત્યાં સુધી અપીલીય અદાલતને તેમાં હસ્તક્ષેપ
કરવાની મંજૂરી નથી.
૨૦. તાજેતરમાં આ અદાલતની ત્રણ જજોની )ંડપીઠે રાજેશ પ્રસાદ નિવ.
બિબહાર રાજ્ય અને અન્ય ૩ ના કેસમાં નિનદ Z છ
ૂ ર્ટકારાના કેસમાં હસ્તક્ષેપની
શક્યતા અંગે અગાઉના નિવનિવધ ચુકાદાઓ ધ્યાને લીધેલ છે. તેમાં એવું
ઠરાવવામાં આવ્યું હતું કે, આરોપીની તરફેણમાં બેવડી ધારણા છે. પ્રથમ, ગુનાહિહત ન્યાયશાસ્ત્રના મૂળભૂત ખિસદ્ધાંત હેઠળ તેમને ઉપલબ્ધ નિનદ Zતાની
ધારણા કે જ્યાં સુધી સક્ષમ અદાલત દ્વારા દોષિZત સાબિબત ન થાય ત્યાં સુધી
દરેક વ્યનિક્તને નિનદ Z માનવામાં આવશે. બીજુ ં, આરોપીને નિનદ Z જાહેર કયા-
પછી, તેની નિનદ Zતાની ધારણાને અદાલત દ્વારા વધુ બળવતર કરવામાં આવે
છે, પુષ્ટિs કરવામાં આવે છે અને મજબૂત કરવામાં આવે છે. વધુમાં એવું પણ
નક્કી કરવામાં આવ્યું છે કે, જો રેકોડ- પરના પુરાવાના આધારે બે વાજબી તારણો

શક્ય હોય તો, અપીલીય અદાલતે ર્ટ્રાયલ કોર્ટ- દ્વારા નોંધવામાં આવેલ
આરોપમુનિક્તના તારણો પર નિવક્ષેપ ન કરવો જોઈએ.
૨૧. અમે નોંધીએ છીએ કે ર્ટ્રાયલ કોર્ટ- દ્વારા લેવામાં આવેલો અબિભપ્રાય
હસ્તક્ષેપ કરવા માર્ટે અનુખિચત કે ગેરકાયદેસર/અશક્ય ન કહી શકાય.ઉચ્ચ
અદાલતે સારી રીતે સમજી નિવચારીને નિનચલી અદાલતે આપેલા નિનદ Z જાહેર
કરવાના આપેલ ચુકાદા અને આદેશમાં હસ્તક્ષેપ કરીને મોર્ટી ભૂલ કરી છે.
૨૨. પહિરણામે, અમે નીચેનો હુકમ પસાર કરીએ છીએઃ
(૧) અપીલ મંજૂર કરવામાં આવે છે;
(૨) ભારતીય દંડ સંહિહતાની કલમ-૩૦૨ હેઠળ સજાપાત્ર ગુના માર્ટે
અપીલકતા-ને દોZી ઠેરવતા કોલકાત્તા ઉચ્ચ અદાલતે સરકારી
અપીલ નંબર ૩૮/૧૯૮૭માં તા.૧૫ નિડસેમ્બર, ૨૦૦૮ના રોજ
આપેલ આક્ષેષિપત ચુકાદાને રદ કરવામાં આવે છે, અને;
(૩) ર્ટ્રાયલ કોર્ટ- દ્વારા અપીલકતા-ને તેની સામે લાગેલા આરોપોમાંથી
નિનદ Z ઠરાવતા તા.૩૧ માચ-, ૧૯૮૭ના રોજ ચુકાદાને કાયમ
રા)વામાં આવે છે.
૨૩. અપીલકતા-ને, જો કોઈ અન્ય કેસમાં જરૂર ન હોય તો, તાત્કાનિલક
મુક્ત કરવાનો નિનદNશ આપવામાં આવે છે.

૨૪. બાકી રહેલી અરજી (ઓ), જો કોઈ હોય તો, તેનો નિનકાલ કરવામાં
આવે છે. ................…, ન્યાયમૂર્તિત
[બી. આર. ગવઈ] ....................., ન્યાયમૂર્તિત
[સંજય કરોલ]
નવી હિદલ્હી
૦૩ માચ-, ૨૦૨૩.
This