Super Diamond Tools v. K. Mohan Rao

DISCLAIMER: The translated judgements in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the
English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.
અહેવાલયોગ્ય
ભારતની સવ ચ્ચ અદાલતમાં
દીવાની અપીલીય હુકુમતક્ષેત્ર
સિસવિવલ અપીલ નં. ૬૨૧૬/૨૦૧૨
સુપર ડાયમંડ ટૂલ્સ અને અન્યો .......... અપીલકતા)(આે)
વિવરુદ્ધ
આર. કે. મોહન રાવ ...........સામાવાળા(આે)
ચુકાદેા
એસ.રવિવન્દ્ર ભાટ, ન્યાયમૂર્તિત
(૧) હાલની અપીલ મદ્રાસ ઉચ્ચ અદાલતના એક આદેશને પડકારતી છે, જેણે તે
અદાલતના એક વિવદ્વાન સિંસગલ જજના તારણોને ઉલટાવી નાખ્યા છે. સિંસગલ જજે
લવાદ અને સમાધાન અવિધવિનયમ, ૧૯૯૬ની કલમ ૩૪ હેઠળ સામાવાળાની અરજીને
ફગાવી દીધી હતી. ખંડપીઠે સિંસગલ જજના આદેશને રદ કય હતો અને નવા
આર્બિFટ્રેટરની વિનમણૂક કરી હતી.
(૨) આ કેસમાં એવોડ) ૨૮.૦૮.૧૯૯૭ના રોજ મદ્રાસ ઉચ્ચ અદાલત દ્વારા આપવામાં
આવેલા સંદભ)ના આધારે કરવામાં આવ્યો હતો. પક્ષકારો વચ્ચેનો

2023 INSC 192

વિવાદ ભાગીદારી એકાઉન્ટના સંવવાદ ભાગીદારી એકાઉન્ટના સ દભ)માં હતો. અપીલકતા)ના હયાત ભાગીદારે આરોપ
લગાવ્યો હતો કે પ્રથમ સામાવાળાએ ખેાટા હિહસાF તૈયાર કરેલ હતેા અને તેણે જંગી
રકમ ઉઠાવી ઉચાપત કરી હતી. પક્ષકારોએ વિવવાદને સૌહાદ)પૂણ) રીતે ઉકેલવાના
વિવચાર સાથે વાતચીત શરૂ કરી હતી તેમ છતાં કોઈ વિનરાકરણ આવ્યું નહોતું.
પહિરણામે, સામાવાળાએ કાયદાની કલમ ૧૧ હેઠળ ઉચ્ચ અદાલતનો સંપક) કય જે
સંદભ)માં પહિરણમ્યો હતો.
(૩) એકમાત્ર આર્બિFટ્રેશનની Fનેલી આર્બિFટ્રેશન હિટ્રબ્યુનલે, અરજીની વિવગત તપાસ કરી, પુરાવાની તપાસ અને દલીલના આધારે એ વિનષ્કર્ષ) કાઢ્યો કે પ્રથમ સામાવાળેા કથિથત
રીતે દોષિર્ષત હતો. રસપ્રદ FાFત એ છે કે, અપીલકતા)એ દાવાને પ્રાધાન્ય આપ્યું ન
હતું, અને તેના Fદલે પ્રથમ સામાવાળાના કહેવા પર શરૂ કરાયેલ મધ્યસ્થતા કાય)વાહી
દરષિમયાન પ્રષિતદાવો કય હતો. આર્બિFટ્રલ હિટ્રબ્યુનલે, તેના તારણોના આધારે એવું
નક્કી કયુ^ હતું કે પ્રથમ સામાવાળાના હિહસ્સાને Fાદ કયા) પછી કુલ
રૂ.૭૬,૩૪,૪૨૩.૮૬/- ની રકમનેા યોગ્ય રીતે હિહસાF કરવાનેા હતેા અને આ રકમ
રૂ.૫૩,૮૭,૬૬૪.૪૦/- હતી.
(૪) આર્બિFટ્રેટરે આર્બિFટ્રેશનની શરૂઆતથી ૩૧.૦૧.૧૯૯૪ સુધી દર વર્ષa ૧૮ ટકાના દરે
વ્યાજ અને તે જ દરે ભવિવષ્યના વ્યાજની ચુકવણી કરવાનો પણ વિનદaશ આપ્યો હતો.
કલમ ૩૪ હેઠળની પ્રથમ સામાવાળાની અરજી સિંસગલ જજે ફગાવી દીધી હતી. તેથી, તેમણે વિડવિવઝન Fેંચનો સંપક) કય , જેણે વાદગ્રસ્ત હુકમ દ્વારા એવું ઠરાવ્યું છે કે
એવોડ) જાહેર નીષિતની વિવરુદ્ધ હોવાથી ટકવાપાત્ર નથી. આ પ્રકારનો વિનષ્કર્ષ) કાઢવા

માટે વિડવિવઝન Fેન્ચનેા એ અભિભપ્રાય હતો કે, આર્બિFટ્રેશન દ્વારા પાછળની તરફ
આગળ વધવા માટે અપનાવવામાં આવેલી પદ્ધષિત અને ૨૧ વર્ષ)ના સમયગાળા માટે
હિહસાF લેવાની પદ્ધષિત ભિFનટકાઉ હતી.
(૫) આ કોટa પક્ષકારોના વકીલને સાંભળ્યા. અપીલકતા) વતી વકીલ શ્રી આર. આનંદ
પદ્મનાભને રજૂઆત કરી હતી કે Fંને પક્ષો તટસ્થ ઓવિડટરની વિનમણૂક માટે સંમત
થયા છે. પક્ષકારોને તેમના પોતાના ઓવિડટર દ્વારા પણ મદદ કરવામાં આવી હતી અને
સવ)સંમષિતના આધારે એકાઉવિવાદ ભાગીદારી એકાઉન્ટના સંન્ટગ માટે અપનાવવામાં આવેલી પદ્ધષિત નક્કી કરવામાં
આવી હતી. આ હિટ્રબ્યુનલ દ્વારા ઉદ્દેશ્યપૂવ)ક તથ્યેાને ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યા હતા. જે
એ તારણ પર પહોંચ્યું હતું કે પ્રથમ સામાવાળા પ્રથમ, ઓવર-ઇન્વોઇસિંસગ (અષિત-
ભરષિતયું) અને Fીજુ ં, ગુપ્ત રીતે વેપાર કરવા માટે દોષિર્ષત હતો, જેના પહિરણામે
ભાગીદારી પેઢીને નુકસાન થયું હતું. આ તારણ અને સંમત તટસ્થ ઓવિડટરની
ગણતરીઓના આધારે, હિટ્રબ્યુનલ દ્વારા આંકડાઓ સ્વીકારવામાં આવ્યા હતા અને
એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે આ સંજોગોમાં, પ્રથમ સામાવાળા એવી દલીલ કરી
શકે નહીં કે એવોડ) જાહેર નીષિતની વિવરુદ્ધ હતો.
(૬) વિવદ્વાન વકીલે પણ વિલષિમટેશન એક્ટ, ૧૯૬૩ની કલમ ૧૭ પર આધાર રાખ્યો હતો
અને એવી વિવનંતી કરી હતી કે છેતરપિંપડી Fધાને ઉઘાડી પાડે છે, અને આ વિકસ્સામાં
છેતરપિંપડીનો કાઉન્ટર ક્લેઈમમાં આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હોવાથી અને આર્બિFટ્રેટર
દ્વારા તેમના એવોડ)માં કેાઇ ખામી શેાધી શકાય ન હતી. તેથી, કાયદામાં એવી કોઈ
ભૂલ નહોતી કે જે જાહેર નીષિતની વિવરુદ્ધ હોય.

(૭) શ્રી જોસ, પ્રથમ સામાવાળા માટે હાજર રહેલા વિવદ્વાન વકીલે ધ્યાન દોયુ^ હતું કે
અપીલકતા)એ, હકીકતમાં, ઉલ્લેખ કરેલ નથી; તેના Fદલે તે પ્રથમ સામાવાળેા હતો
જેણે તે દાવો કય હતો. વધુ મહત્ત્વની વાત એ છે કે, આ કેસની હકીકતમાં, અપીલકતા)ને ઉક્ત ઓવર-ઈનવોઈસિંસગ(અષિત-ભરષિતયું) અને અન્ય ગેરરીષિતઓની
જાણકારી હતી, જેના પહિરણામે વર્ષ) ૧૯૯૩માં ભાગીદારી પેઢીમાંથી પ્રથમ
સામાવાળાને હાંકી કાઢવામાં આવ્યો હતો.
(૮) તેમણે પક્ષકારો વચ્ચેના પત્રવ્યવહાર પર આધાર રાખ્યો હતો અને દલીલ કરી હતી કે
સમાધાનની માંગ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૯૪ના Fીજા સપ્તાહમાં કરવામાં આવી હતી. તેથી, જ્યારે ૧૯૯૭માં સંદભ) આપવામાં આવ્યો હતો અને જ્યારે દાવો કરવામાં આવ્યો હતો, ત્યારે જ અપીલકતા)એ, વિડસેમ્Fર, ૧૯૯૭માં કાઉન્ટર ક્લેમને પ્રાધાન્ય આપ્યું હતું.
આથી, એવી રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે, કલમ ૧૭માં સમાવિવષ્ટ સિસદ્ધાંતની
અરજી પર પણ દાવો સમયમયા)હિદત હતો.
(૯) વાદગ્રસ્ત હુકમ સંપૂણ)પણે એ હકીકત પર આધાહિરત હતો કે ૨૧ વર્ષ) સુધી ખાતાઓની
કામગીરીના આધારે જવાFદારીઓને સ્પષ્ટ કરવાનો એવોડ) માંગવામાં આવ્યો હતો.
વિડવિવઝન Fેન્ચે, વધુમાં નોંધ્યું હતું કે લવાદીની વિનમણૂક કરવામાં આવી હતી, જેના
અનુસંધાનમાં અપીલકતા)એ કાઉન્ટર દાવો કય હતો. રેકોડ) દશા)વે છે કે, કાઉન્ટર
દાવાના સંદભ)માં, પ્રથમ સામાવાળાએ વિડસેમ્Fર, ૧૯૯૩માં ભાગીદાર તરીકે કામ
કરવાનું Fંધ કરી દીધું હતું. જોકે એવું જણાય છે કે જાન્યુઆરી, ૧૯૯૪ની શરૂઆતમાં
માગ અલગ થયા હોવાનું જણાય છે, પરંતુ હકીકત એ છે કે તે સમય અને વિડસેમ્Fર,

૧૯૯૭ વચ્ચે અપીલકતા)એ પોતાના દાવાને હકારાત્મક રીતે લાગુ કરવાનો કોઈ પ્રયાસ
કય નહોતો. વધુમાં, કાઉન્ટર દાવાની અરજીના તથ્યેા પણ છેતરપિંપડીના આરોપોના
સંFંધમાં ચોક્કસ નથી. જે આધાર પર કાઉન્ટર ક્લેમ (સામેા દાવેા) આખરે સફળ
થયો તે એક તરફ ઓવર-ઈનવોઈસિંસગ હતું અને હીરા જેવા કાચા માલને પ્રષિતવાદીની
પત્નીના વ્યવસાયમાં ડાયવઝ)ન કરવાનું હતું જેના પહિરણામે ભાગીદારી પેઢીના નફાને
નકારવામાં આવ્યો હતો.
(૧૦) કાઉન્ટર ક્લેઈમ(સામેા દાવેા)માંના આરોપો માત્ર એટલા માટે છે કે પ્રથમ
સામાવાળાએ અપીલકતા)ની પેઢી છોડ્યાના ૬ મહિહનાની અંદર એક ફમ)ની સ્થાપના
કરી. વિલષિમટેશન એક્ટની કલમ ૧૭ એ વિનયમનો અપવાદ છે કે મયા)દાનો ગાળો
કાય)વાહીની તારીખથી શરૂ થાય છે. જો કે, જ્યાં કલમ ૧૭ હેઠળ વિવચારવામાં આવેલી
વિસ્થષિત - જેમ કે છેતરપિંપડી અવિસ્તત્વમાં છે, તો પછી છેતરપિંપડીના પુરાવાને આધીન
(સ્પષ્ટ ભારપૂવ)કનું વિનવેદનના આધારે) જ્યારે મયા)દા જોવાનું શરૂ થાય તે તારીખ
વાદીની જાણકારીની તારીખ છે. શ્રી વલ્લભ ગ્લાસ વક્સ) વિલષિમટેડ વિવ. યુવિનયન ઓફ
ઈવિન્ડયા [(૧૯૮૪)૩ 180]
SCR અને કષિમશનર ઓફ સેલ્સ ટેક્સ, યુપી વિવ.
ઔરૈયા ચેમ્Fસ) ઓફ કોમસ), અલ્હાFાદ [(૧૯૮૬)૨ SCR ૪૩૦] જેવા તેના
ભૂતકાળના વિનણ)યોમાં આ અદાલત દ્વારા સતત અનુસરવામાં આવેલ સિસદ્ધાંત એ છે કે
છેતરપિંપડીની જાણકારીની તારીખ - અથવા આવા ગેરફાયદા - મયા)દા માટે પ્રારંભિભક
બિંFદુ છે. વધુમાં, આ અદાલતે આર. રાધાFાઈ અને અન્યેા વિવ. પી. અશોક કુમાર
અને અન્યેા [(૨૦૧૮)૧૨ SCR ૧૪૩] કે વિલષિમટેશન એક્ટની કલમ ૧૭:

"મયા)દા અવવિધને લંFાવતું નથી અથવા તોડતું નથી. તે ફક્ત મયા)દા અવવિધને
મુલતવી રાખે છે અથવા વિવલંભિFત કરે છે. આ FાFત શબ્દસમૂહથી સ્પષ્ટ થાય છે કે
"મયા)દાનો અવવિધ ચાલવાનું શરૂ થશે નહીં" .
(૧૧) આ હકીકતને ધ્યાનમાં રાખીને કે અપીલકતા)એ (તેના હયાત ભાગીદાર દ્વારા) કથિથત
છેતરપિંપડીની જાણકારી મળ્યાની તારીખથી ત્રણ વર્ષ) પછી પોતાનો દાવો કય હતો, આ
અદાલતનો અભિભપ્રાય છે કે જે હદ સુધી તે વાદગ્રસ્ત હુકમ એવોડ)ને રદ કરે છે, તેમ છતાં
અપીલમાં, તે કાયદાની ભૂલ નથી.
(૧૨) ઉપરોક્ત કારણોસર, અપીલ વિનષ્ફળ જાય છે અને તે મુજF રદ કરવામાં આવે છે.
Fાકી રહેલી અરજીઓ, જો કોઈ હોય તો તેનો વિનકાલ કરવામાં આવે છે. .....................ન્યાયમૂર્તિત
(એસ. રવિવન્દ્ર ભાટ) .....................ન્યાયમૂર્તિત
(દીપાંકર દત્તા)
નવી હિદલ્હી
માચ) ૨, ૨૦૨૩

આઇટમ નંFર ૧૦૨ કોટ) નંFર ૧૪ વિવભાગ ૧૨
ભારતની સવ ચ્ચ અદાલત
કાય)વાહીનો રેકોડ)
સિસવિવલ અપીલ નં.૬૨૧૬/૨૦૧૨
સુપર ડાયમંડ ટુલ્સ અને અન્યો ..................અપીલકતા)(આે)
વિવરુદ્ધ
કે. મોહન રાવ ..................સામાવાળા (ઓ)
તારીખ: ૦૨-૦૩-૨૦૨૩
આ અપીલ આજે સુનાવણી માટે રજુ કરવામાં આવી હતી.
કોરમઃ માનનીય ન્યાયમૂર્તિત શ્રી એસ.રવિવન્દ્ર ભાટ
માનનીય ન્યાયમૂર્તિત શ્રી દીપાંકર દત્તા
અપીલકતા)ઓ માટે શ્રી આર.આનંદ પદ્મનાભન, એડવેાકેટ
શ્રી પ્રમોદ દયાલ, એઓઆર
સામાવાળા(ઓ) માટે શ્રી પી.આઈ.જોસ, એઓઆર
વકીલની વાત સાંભળીને અદાલતે નીચેનો આદેશ આપ્યો હતો
આદેશ
સિસવિવલ અપીલ વિનષ્ફળ જાય છે અને તે મુજF હિરપોટaFલ જજમેન્ટની દ્રષ્ટિષ્ટએ તેને
ફગાવી દેવામાં આવે છે.

Fાકી રહેલી અરજીઓ, જો કોઈ હોય તો તેનો વિનકાલ કરવામાં આવે છે.
(હર્તિર્ષતા ઉપ્પલ) (મેથ્યુ અબ્રાહમ)
સીવિનયર પસ)નલ આસિસસ્ટન્ટ કોટ) માસ્ટર (એનશ)
(હસ્તાક્ષહિરત અહેવાલ યોગ્ય ચુકાદો ફાઇલ પર મૂકવામાં આવ્યો છે)
– .
This