KPTCL v. C. P. Mundinamani & Ors.

:
DISCLAIMER The translated judgement in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to
/ understand it in his her language and may not be used for
. , any other purpose For all practical and official purposes the
English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and
. implementation
અહેવાલપાત્ર
ભારતની સવ ચ્ચ અદાલત સમક્ષ
દીવાની અપીલ હકૂમત
દીવાની અપીલ નં. ૨૪૭૧/૨૦૨૩
(@ એસએલપી (સી) નં.૬૧૮૫/૨૦૨૦)
નિનયામક (વહીવટ અને માનવ સંસાધન) ....….અપીલકતા. (ઓ)
કેપીટીસીએલ તથા અન્ય.
નિવરુદ્ધ
સી. પી. મુન્ડીનામનિ6 અને અન્ય ………..પ્રતિતવાદી(ઓ)
ચુકાદો
એમ. આર. શાહ, ન્યાયમૂર્તિત.

2023 INSC 352

૧. બેંગ્લોર ખાતેની ક6ા.ટક ઉચ્ચ અદાલતે રિરટ અપીલ નંબર
૪૧૯૩/૨૦૧૭માં આપેલા વાદગ્રસ્ત ચુકાદા અને હૂકમ, કે જેના દ્વારા
ઉચ્ચ અદાલતની નિડનિવઝન બેંચે નિવદ્વાન સિંસગલ જજે આપેલા ચુકાદા અને
હૂકમને રદ કરીને કમ.ચારીઓ-સામાવાળાઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી
કથિથત અપીલ મંજૂર કરી છે અને અપીલકતા.ઓને એક વાર્તિOક ઇજાફો
આપવાની સૂચના આપી છે કે જે સામાવાળાઓએ વયનિનવૃત્ત થયા
પહેલાના એક રિદવસ અગાઉ પ્રાપ્ત કય હતો, તેનાથી નારાજ અને
અસંતુષ્ટ થઇને કેપીટીસીએલ મેનેજમેન્ટે વત.માન અપીલ કરી છે.
૨. નિનર્વિવવાદ હકીકતો એ છે કે, સેવાનિનવૃનિત્તથી એક રિદવસ પહેલા અને
નિનવૃનિત્તની તારીખ પહેલા સેવાનું એક વO. પૂ6. થવા પર તમામ
કમ.ચારીઓને એક વાર્તિOક ઇજાફો મળ્યો હતો.જોકે, ક6ા.ટક ઇલેનિZટ[સિસટી
બોડ. એમ્પ્લોયીઝ સર્વિવસ રેગ્યુલેશન્સ, ૧૯૯૭ના(જેનો હવે પછી
રેગ્યુલેશન્સ તરીકે ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે) નિવનિનયમ ૪૦(૧) કે જેમાં
જોગવાઈ કરવામાં આવી છે કે જે રિદવસે ઇજાફો પ્રાપ્ત થાય છે તેના પછીના
રિદવસથી તે ઉપાર્વિજત થાય છે, તે ધ્યાને લેતા અપીલકતા. એવા આધાર
પર વાર્તિOક ઇજાફો આપવાનો ઇનકાર કરે છે કે જે રિદવસે ઇજાફો ઉપાર્વિજત
થયો તે રિદવસે સંબંનિધત કમ.ચારીઓ-મૂળ રિરટ અરજદારો સેવામાં ન
હતા.મૂળ રિરટ અરજદારો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી વાર્તિOક ઇજાફાનો

દાવો કરતી રિરટ અરજી(ઓ) નિવદ્વાન સિંસગલ જજે રદ કરી હતી. વાદગ્રસ્ત
ચુકાદા અને હૂકમથી અને ૨૦૦૨(૪) એએલટી ૫૫૦ (ડી.બી)માં
નોંધાયેલ ભારત સંઘ અને અન્ય નિવરુદ્ધ આર. માલાકોંડૈયાહ અને અન્ય
કેસમાં આંધ્ર પ્રદેશ ઉચ્ચ અદાલતના નિન6.યને અનુસરીને તથા અન્ય
ઉચ્ચ અદાલતોના ચુકાદાઓ પર આધાર રાખીને ક6ા.ટક ઉચ્ચ
ન્યાયાલયની નિડનિવઝન બેન્ચે અપીલ સ્વીકારી છે અને એવું નિનરિરક્ષ6
કરીને અપીલકતા.ઓને નિનદhશ આપ્યા છે કે સંબંનિધત કમ.ચારીઓ-
સામાવાળાઓએ તેમની નિનવૃનિત્ત પહેલાં એક વO.ની સેવા આપીને ઇજાફો
પ્રાપ્ત કય હોવાથી અપીલકતા.ઓએ તેઓને એક વાર્તિOક ઇજાફો આપવો.
૨.૧ ઉચ્ચ અદાલતની નિડનિવઝન બેન્ચ દ્વારા આપવામાં આવેલા વાદગ્રસ્ત
ચુકાદા અને હૂકમથી નારાજ અને અસંતુષ્ટ થઈને કેપીટીસીએલ સંચાકલ
મંડળે હાલની અપીલ દાખલ કરી છે.
૩. અપીલકતા.ઓ તરફે નિવદ્વાન વરિરષ્ઠ વનિકલ શ્રી હુઝેફા અહમદી અને
સંબંનિધત કમ.ચારીઓ-સામાવાળા તરફે નિવદ્વાન વનિકલ શ્રી મનિલ્લકાજુ .ન
એસ.માઇલાર હાજર છે.

૩.૧ અપીલકતા.ઓ વતી હાજર રહેલા નિવદ્વાન વરિરષ્ઠ વકીલ શ્રી અહમદીએ
ભારપૂવ.ક દલીલ કરી છે કે વાદગ્રસ્ત ચુકાદો અને હૂકમ કરતી વખતે ઉચ્ચ
અદાલતની નિડનિવઝન બેંચે જેનો આધાર લીધો હતો તે
આર.માલકોંડાયાહ(સુપ્રા)ના કેસમાં આંધ્ર પ્રદેશ હાઇકોટ.ના ચુકાદાને
પાછળથી ૨૦૦૫(૨) એલએલએન ૫૯૨માં નોંધાયેલ તિપ્રનિન્સપલ
એકાઉન્ટન્ટ જનરલ, આંધ્ર પ્રદેશ અને બિબજાઓ નિવરૂદ્ધ સી. સુબ્બા રાવના
કેસમાં આંધ્ર પ્રદેશ ઉચ્ચ અદાલતની ફૂલ બેંચ દ્વારા નામંજુર કરી દેવામાં
આવ્યો હતો.
૩.૨ અપીલકતા.ઓ વતી હાજર રહેલા નિવદ્વાન વરિરષ્ઠ વકીલ શ્રી અહમદીએ
વધુમાં જ6ાવ્યું છે કે આ મુદ્દે જુદી જુદી ઉચ્ચ અદાલતોના જુદા જુદા
મંતવ્યો છે.એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, મદ્રાસ હાઇકોટ., રિદલ્હી
હાઇકોટ., અલ્હાબાદ હાઇકોટ., મધ્ય પ્રદેશ હાઇકોટ., ગુજરાત હાઇકોટh
આંધ્રપ્રદેશ હાઇકોટ., કેરળ હાઇકોટ. અને રિહમાચલ પ્રદેશ હાઇકોટ.ની ફુલ
બેન્ચે અપનાવેલા દ્રષ્ટિષ્ટકો6થી નિવપરીત દ્રષ્ટિષ્ટકો6 અપનાવ્યો છે.એવી
રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે નિવપરીત દ્રષ્ટિષ્ટકો6 અપનાવતી નિવનિવધ
ઉચ્ચ અદાલતો પી. અય્યામ્પેરૂમલ નિવરુદ્ધ ધ રનિજસ્ટ[ાર અને અન્યો
(૧૫.૦૯.૨૦૧૭ના રોજ નિનર્વિ6ત ડબલ્યુ.પી. નં.૧૫૭૩૨/૨૦૧૭)ના
કેસમાં મદ્રાસ હાઇકોટ.ના નિન6.યને અનુસરે છે.

૩.૩ અપીલકતા.ઓ વતી હાજર રહેલા વરિરષ્ઠ વકીલ શ્રી અહમદીએ ગુ6-
દોOના આધારે જોરદાર રીતે રજૂઆત કરી છે કે આ નિનયમનોના નિનયમન
૪૦(૧)માં વપરાયેલા શબ્દો ખૂબ જ સ્પષ્ટ અને અસંરિદગ્ધ છે.એવી
રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે તેમાં સ્પષ્ટપ6ે જોગવાઈ કરવામાં આવી છે
કે, "જે રિદવસે ઇજાફો પ્રાપ્ત થાય છે તે પછીના રિદવસથી તે ઉપાર્વિજત થાય
છે."એવી રજૂઆત કરવામાં આવે છે કે તેથી, જ્યારે ઇજાફો મેળવવાનો
અનિધકાર ઉપાર્વિજત થાય છે ત્યારે કમ.ચારી સેવામાં હોવો જોઈએ.એવી
રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, હાલના કેસમાં જ્યારે સંબંનિધત
સામાવાળાની તરફે6માં ઇજાફો મેળવવાનો અનિધકાર ઉપાર્વિજત થયો ત્યારે
તેઓ સેવામાં ન હતા, પરંતુ તેઓ વયનિનવૃનિત્તના કાર6ે સેવામાંથી નિનવૃત્ત
થયા હતા.એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે તેથી, તેઓ વાર્તિOક ઇજાફા
માટે હકદાર નરિહં હોય, કે જે એક રિદવસ અગાઉ એટલે કે તેમની સેવાના
છેલ્લા રિદવસે મેળવી શકાયો હોત.
૩.૪ અપીલકતા.ઓ વતી હાજર રહેલા નિવદ્વાન વરિરષ્ઠ વકીલ શ્રી અહમદીએ
વધુમાં રજુઆત કરી છે કે વાર્તિOક ઇજાફો સારી સેવાના રૂપમાં છે અને તે
એક પ્રોત્સાહન છે જેથી સંબંનિધત કમ.ચારી અસરકારક રીતે સેવા આપી
શકે અને સારી સેવાઓ આપે.એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે તેથી,

જ્યારે સંબંનિધત કમ.ચારીઓ તેમની સેવાનિનવૃનિત્તને કાર6ે સેવામાં ન હોય
ત્યારે કમ.ચારીઓને વધુ સારી કામગીરી માટે પ્રોત્સાહન સ્વરૂપે કોઈ
વાર્તિOક ઇજાફો આપવાનો પ્રશ્ન ઉત્પન્ન થતો નથી.
૩.૫ અપીલકતા.ઓ વતી હાજર રહેલા નિવદ્વાન વરિરષ્ઠ વકીલ શ્રી અહમદી લૉ
લેનિZસકન (એન્સાયZલોપેનિડક લૉ નિડZશનરી)માં ‘ઉપાર્વિજત થવું’ શબ્દની
વ્યાખ્યા અને ‘ઇજાફો’ શબ્દની વ્યાખ્યા તરફ પ6 આપણું ધ્યાન દોરે છે.
એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, લૉ લેનિZસકન મુજબ "ઇજાફો" એટલે
જથ્થા અથવા મૂલ્યમાં એકમનો વધારો.એટલે કે નીચલા દરજ્જાથી ઉપરના
દરજ્જા પર બઢતી.વ્યાખ્યા પ્રમા6ે "ઇજાફો"નો અથ. થાય છે કોઈ વસ્તુમાં
ઉપરની તરફ પરિરવત.ન.એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે લૉ લેનિZસકન
મુજબ, ‘ઉપાર્વિજત થવું’ શબ્દનો અથ. છે અમલીકર6યોગ્ય દાવા અથવા
અનિધકાર તરીકે અનિસ્તત્વમાં આવવું.એવી રજૂઆત કરવામાં આવે છે કે
આથી, આ નિનયમનોના નિનયમન ૪૦(૧)નું સાચુ અથ.ઘટન કરવા પર જે
રિદવસે ઇજાફો મેળવવામાં આવે છે તે પછીના રિદવસથી ઇજાફો ઉપાર્વિજત
થાય છે.આથી, એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, ઉચ્ચ અદાલતની
નિડનિવઝન બેંચે વાસ્તનિવક રીતે ભૂલ કરી છે.એવી રજૂઆત કરવામાં આવી
છે કે આથી, ઉચ્ચ અદાલતની નિડનિવઝન બેન્ચ અને અન્ય ઉચ્ચ
અદાલતો દ્વારા અપનાવવામાં આવેલો એવો દ્રષ્ટિષ્ટકો6 ભુલભરેલો છે કે
સંબંનિધત કમ.ચારીઓ તેમની નિનવૃનિત્ત પહેલાના એક રિદવસ અગાઉ તેમ6ે

મેળવેલા વાર્તિOક ઇજાફાનો લાભ મેળવવા હકદાર હશે અને તે કાયદેસર
જોગવાઈઓના ખોટા અથ.ઘટન પર આધારિરત છે.ઉપરોZત રજૂઆતો કરીને
હાલની અપીલ મંજૂર કરવા માટે નિવનંતિત કરવામાં આવે છે.
૪ સંબંનિધત કમ.ચારીઓ - પ્રતિતવાદીઓ વતી હાજર રહેલા નિવદ્વાન વકીલે
પી. અયમપેરુમલ(સુપ્રા) ના કેસમાં મદ્રાસ હાઈકોટ.ના નિન6.ય અને
ગુજરાત હાઈકોટ., રિદલ્હી હાઈકોટ., અલ્હાબાદ હાઈકોટ., મધ્યપ્રદેશ
હાઈકોટ. અને ઓરિરસ્સા હાઇકોટ.ના નિન6.યો પર ખૂબ આધાર રાખ્યો છે, જેમાં એવો મત વ્યZત કરેલ છે કે જે સંબંનિધત કમ.ચારીઓએ તેમની
નિનવૃનિત્ત પહેલા એક વO.ની સેવા આપવા બદલ વાર્તિOક ઈન્ક્રીમેન્ટ મેળવ્યું
હતું, તેઓને વાર્તિOક ઈન્ક્રીમેન્ટનો લાભ, જે તેઓને ખરેખર મળવાપાત્ર
છે, તે એ કાર6સર નકારી શકાય નહીં જે કે તેઓ બીજા જ રિદવસે
નિનવૃનિત્તની વય પ્રાપ્ત કરીને નિનવૃત્ત થયા હતા. આથી, એવી રજૂઆત
કરવામાં આવી છે કે, હાઈકોટ.ની નિડનિવઝન બેંચે સંબંનિધત કમ.ચારીઓને
એેક વાO‚ક ઇન્કરીમેન્ટ, જે તેઓ ખરેખર પ્રાપ્ત કરેલ છે, તે મંજુર કરવામાં
કોઈ ભૂલ કરી નથી.
૪.૧ ઉપરોZત રજૂઆતો દ્વારા, વત.માન અપીલ રદ કરવાની નિવનંતી કરવામાં
આવી છે.

૫ અમે સંબંનિધત પક્ષો તરફે હાજર રહેલા નિવધ્વાન વકીલોને સાંભળ્યા છે.
૬ આ અદાલતના સમક્ષ ઉભો થયેલો પ્રશ્ન એ છે કે, શું વાર્તિOક ઇજાફામાં
વૃનિદ્ધ મેળવનાર કમ.ચારી, વેતન વૃનિદ્ધના બીજા જ રિદવસે નિનવૃત્ત થયા
હોવા છતાં આ વેતન વૃનિદ્ધ મેળવવા હકદાર છે?
૬.૧ હાલના કેસમાં લાગુ પડતી જોગવાઈ સંબનિધત કાનુનનો નિનયમ ૪૦(૧)
છે, જે નીચે મુજબ છેઃ -
"ઉપાડ અને વૃનિદ્ધઓ મુલતવી રાખવા બાબત.
જે રિદવસે ઇન્ક્રીમેન્ટ મળવાપાત્ર હોય તેના પછીના
રિદવસથી તે ઇન્ક્રીમેન્ટ જમા થાય છે. જો કોઈ વધારો જમા
થયો હોય તો, તેને રોકવામાં ન આવે તો, તે સામાન્ય રીતે
ઉપાડી શકાય છે. જો કોઈ કમ.ચારીની વત.6ૂક સારી ન
હોય અથવા તેનું કામ સંતોOકારક ન હોય તો સક્ષમ
અનિધકારી દ્વારા કમ.ચારીનો વેતન વધારો અટકાવી શકાય
છે. વેતન વૃનિદ્ધને અટકાવવાનો આદેશ આપતી વખતે, રોકનાર સત્તાનિધકારીએ જેટલા સમય માંટે વેતન વૃનિદ્ધ
અટકાવવામાં આવી છે તે સમયગાળો જ6ાવવો પડશે

અને તે પ6 જ6ાવવુ પડશે કે શું આ મોકુફી ભનિવષ્યની
વેતન વૃનિદ્ધને મુલતવી રાખવા પર અસર કરશે કે કેમ.”
૬.૨ અરજદારો વતી એવો કેસ છે કે નિનયમ ૪૦(૧)માં ઉપયોગમાં લેવાયેલો
શબ્દ એ છે કે જે રિદવસે ઇન્ક્રીમેન્ટ મળવાપાત્ર હોય તેના પછીના રિદવસથી
તે ઇન્ક્રીમેન્ટ જમા થાય છે અને વત.માન નિકસ્સામાં જે રિદવસે તેઓ નિનવૃત્ત
થયા છે તે રિદવસે વધારો જમા થાયો છે અને તેથી તે રિદવસે તેઓ સેવામાં
ન હતા અને તેથી, તેઓ એવી વાર્તિOક વૃનિદ્ધને પાત્ર નથી જે તેમને એક
રિદવસ પહેલાં મળવાપાત્ર હોય. અપીલકતા.ઓનો એવો પ6 કેસ છે
કે,પગાર વૃનિદ્ધ એે પ્રોત્સાહન સ્વરુપે હોય છે અને તેથી જ્યારે કમ.ચારીઓ
સેવામાં ન હોય ત્યારે તેમને પ્રોત્સાહન સ્વરુપે વાર્તિOક ઇન્ક્રીમેન્ટ
આપવાનો કોઈ સવાલ જ પેદા થતો નથી.
૬.૩ આ તબક્કે, એ નોંધ લેવી જરૂરી છે કે, આ મુદ્દા પર નિવનિવધ ઉચ્ચ
ન્યાયાલયોના જુદા જુદા મંતવ્યો છે. આંધ્રપ્રદેશ ઉચ્ચ ન્યાયાલય, રિહમાચલ પ્રદેશ ઉચ્ચ ન્યાયાલય અને કેરળ ઉચ્ચ ન્યાયાલયની સંપૂ6.
ખંડપીઠે નિવપરીત અબિભપ્રાય આપ્યો છે અને અપીલકતા.ઓ વતી વ્યકત
કરેલ મત લીધો છે. બીજી તરફ, પી. અય્યાપેરુમલ (સુપ્રા)ના કેસમાં
મદ્રાસ હાઈકોટh; ગોપાલ સિંસહ નિવ. યુનિનયન ઓફ ઈનિન્ડયા અને અન્ય
(૨૩.૦૧.૨૦૨૦ના રોજ નિન6‚ત કરેલ રિરટ તિપરિટશન (સી) નં.

૧૦૫૦૯/૨૦૧૯)ના કેસમાં રિદલ્હી હાઈકોટh; નંદ નિવજય સિંસહ અને
અન્ય નિવ. યુનિનયન ઓફ ઈનિન્ડયા અને અન્યના (૨૯.૦૬.૨૦૨૧ ના
રોજ નિન6‚ત કરેલ રિરટ એ નંબર ૧૩૨૯૯/૨૦૨૦)ના કેસમાં
અલાહાબાદ હાઇકોટh; યોગેન્દ્ર સિંસહ ભદૌરિરયા અને અન્યના નિવ. મધ્ય
પ્રદેશ રાજ્ય કેસમાં મધ્યપ્રદેશ હાઈકોટh; એએફઆર અરુ6 કુમાર
બિબસ્વાલ નિવ. ઓનિડશા રાજ્ય અને બિબજાઓના (૩૦.૦૭.૨૦૨૧ના રોજ
નિન6‚ત કરેલ રિરટ તિપરિટશન નંબર ૧૭૭૧૫/૨૦૨૦) કેસમાં ઓરિરસ્સા
હાઈકોટh; અને ગુજરાત રાજ્ય નિવ. તખ્તસિંસહ ઉદેસિંસહ સોંગારા (લેટસ.
પેટન્ટ અપીલ નં. ૮૬૮/૨૦૨૧) ના કેસમાં ગુજરાત હાઈકોટh, આંધ્રપ્રદેશ હાઈકોટ.ની સંપૂ6. ખંડપીઠ દ્વારા લેવામાં આવેલા અબિભપ્રાય
કરતાં અલગ અબિભપ્રાય લીધો છે અને એવો મત વ્યકત કય છે કે
કમ.ચારીએ એકવાર એક વO.ની સેવા પૂરી કરવા પર ઇન્ક્રીમેન્ટ મેળવ્યું
હોય તો નિનવૃનિત્તની ઉંમરે અને/અથવા નિનવૃનિત્તના બીજા જ રિદવસે તેને
આવા વાર્તિOક વધારાનો લાભ નકારી શકાય નહીં.
૬.૪ હવે જ્યાં સુધી અપીલકતા.ઓ તરફથી કરવામાં આવેલી રજૂઆત કે વાર્તિOક
વેતન વૃનિદ્ધ એ પ્રોત્સાહનનાં સ્વરૂપમાં છે જે કમ.ચારીઓને સારુ
ં કામ
કરવા પ્રોત્સાહન આપવા માંટે છે અને તેથી તે સેવામાં ન હોય તો વાર્તિOક
વેતન વૃનિદ્ધ આપવાનો કોઇ પ્રશ્ન ઉભો થતો નથી ને લાગે વળગે છે ત્યાં
સુધી ઉપરોZત મુદ્દામાં કોઈ વજુદ નથી. કોઈ ચોક્કસ નિકસ્સામાં એવું બની

શકે છે કે કમ.ચારીને તેની સેવાનિનવૃનિત્તની તારીખથી ત્ર6 રિદવસ અગાઉ
ઇન્ક્રીમેન્ટ મળે અને એટલે નિનયમ ૪૦(૧) મુજબ પ6 તે નિકસ્સામાં બીજા
રિદવસે ઇન્ક્રીમેન્ટ મળવાપાત્ર છે અને તે પછી પ6 આવા કમ.ચારીની એક
વO.ની સેવા બાકી નહી રહે. અત્રે નોંધનીય છે કે સમયના ધોર6ે
ઇન્ક્રીમેન્ટ પાછલા વO.ની સેવા પર મળે છે. એટલે ઉપરોZત રજૂઆત
સ્વીકારી શકાય નહી.
૬.૫ હવે, જ્યાં સુધી અપીલકતા.ઓ વતી રજૂઆત છે કે જે રિદવસે
કમ.ચારીઇન્ક્રીમેન્ટ મળવાપાત્ર હોય તેના બીજા રિદવસે ઇન્ક્રીમેન્ટ જમા
થાય છે અને તેથી, એવા નિકસ્સામાં પ6 કે જ્યાં કમ.ચારીએ તેની
નિનવૃનિત્તના એક રિદવસ પહેલા ઇન્ક્રીમેન્ટ મેળવ્યું હોય પરંતુ જે રિદવસે
ઇન્ક્રીમેન્ટ જમા થવા યોગ્ય હોય તે રિદવસે તેઓ સેવામાં નથી, ત્યારે
ઉપરોZત મુદ્દાને ધ્યાનમાં લેતી વખતે, વાર્તિOક ઇન્ક્રીમેન્ટ આપવાનો હેતુ
અને હેતુ ધ્યાનમાં લેવો જરૂરી છે. સરકારી કમ.ચારીને એક વO.ની સેવા
દરતિમયાન તેના સારા વત.નના આધારે વાર્તિOક ઇન્ક્રીમેન્ટ આપવામાં
આવે છે. સારી વત.6ૂંક ધરાવતા અનિધકારીઓને દર વOh પગાર
વધારો આપવામાં આવે છે, સિસવાય કે આ પ્રકારની પગાર વધારાને
સજા સ્વરૂપે અટકાવી દેવામાં આવે અથવા તેને કાય.ક્ષમતા સાથે
સાંકળવામાં આવે. એટલે એક વO./ચોક્કસસમયગાળા દરતિમયાન
સારી વત.6ૂંક સાથે ફરજ બજાવવા બદલ વેતનવધારો આપવામાં

આવે છે. એટલા માટે જ્યારે કોઈ સરકારી કમ.ચારીએ સારા આચર6
સાથે એક નિનનિ‹ત સમયગાળા માટે સેવા આપી છે, ત્યારે એક ટાઇમ
સ્કેલ પર, તે વાર્તિOક વૃનિદ્ધનો હકદાર છે અને એવું કહી શકાય કે તે6ે
સારી વત.6ૂંક સાથે ચોક્કસ સમયગાળા માટે સેવા આપી હોવાથીવાર્તિOક
વૃનિદ્ધનો હક્કદાર છે. એટલે તે સારી વત.6ૂક સાથે કાય.ક્ષમતાથીચોક્કસ
સમયગાળા (એક વO.) માટે સેવા આપી હોય તો તે કમ.ચારી વાર્તિOક
વૃનિદ્ધનો લાભ મેળવવાનો હકદાર છે. માત્ર એટલા માટે કે, સરકારી
કમ.ચારી બીજા જ રિદવસે નિનવૃત્ત થઈ ગયો છે, તેને, અગાઉના એક વO.માં
સારી વત.6ૂક અને કાય.ક્ષમતાથી સેવા આપવા બદલ તે6ે મેળવેલ
વાર્તિOક ઇન્ક્રીમેન્ટ કેવી રીતે નકારી શકાય. ગોપાલ સિંસહ(સુપ્રા) ના કેસમાં
ફકરા ૨૦, ૨૩ અને ૨૪માં રિદલ્હી હાઇકોટh નીચે મુજબ અવલોકન કયુ. છે
અને ઠરાવ્યું છેઃ
(પેરા-૨૦)
"કેન્દ્ર સરકારના કમ.ચારીઓના પગાર અને ઇજાફાની
ચૂકવ6ીનું નિનયમન એફઆર, સીએસઆર અને સેન્ટ[લ
સિસનિવલ સર્વિવસીસ (પેન્શન) રૂલ્સની જોગવાઈઓ દ્વારા
થાય છે. એફ. આર. ૯ (૨૧) માં પરિરભાતિOત પગાર
એટલે કેન્દ્ર સરકારના કમ.ચારી દ્વારા દર મરિહને લેવામાં

આવતી રકમ અને તેમાં ઇજાફાનો સમાવેશ થાય છે. લાગુ
થતી જોગવાઈઓના સંકનિલત વાંચનથી કોઈ સંરિદગ્ધતા
નથી કે સરકારી કમ.ચારીને વાર્તિOક ઇજાફો આપવામાં
આવે છે, જેથી તે હોદ્દાની ફરજો અદા કરવા માટે સક્ષમ
બને અને પગાર અને ભથ્થાં પ6 પદ સાથે જોડાયેલ છે.
સીએસઆરના અનુચ્છેદ-૪૩ મુજબ પ્રગતિતશીલ
નિનમ6ૂંકનો અથ. એટલે એવી નિનમણુંક, જેમાં
અનિધકારીના સારા વત.ણુંકને આનિધન પગાર પ્રગતિતશીલ
હોય. તેમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે પગારમાં, સમયાંતરે
ઇજાફામાં લઘુતમથી મહત્તમ સુધી વધારો થાય છે.
પ્રગતિતશીલ નિનમ6ૂંકના કેસમાં ઇજાફો સીએસઆરની
અનુચ્છેદ-૧૫૧માં નિનર્દિદષ્ટ કરવામાં આવેલ છે, જેનો
અથ. એ થાય છે કે ઇજાફો જે તારીખે લાગુ થાય છે તે
તારીખથી ઇજાફો ઉપાર્વિજત થાય છે. આ યોજના, સંયુZત
રીતે જોતા, સ્પષ્ટપ6ે સૂચવે છે કે, કેન્દ્ર સરકારના
કમ.ચારીની નિનમણુંક પ્રગતિતશીલ નિનમણુંક છે અને
પગારમાં સમયાંતરે લઘુતમમાંથી મહત્તમ ઇજાફો તે પગાર
માળખાનો એક ભાગ છે. સીએસઆરનું અનુચ્છેદ-૧૫૧
એવું સુચવે છે કે જે રિદવસે તે લાગુ થાય છે તે રિદવસથી તે

ઉપાર્વિજત થાય છે. આ ઇજાફો ક્રમની બાબત નથી, પરંતુ
તે કેન્દ્ર સરકારના કમ.ચારીઓના સારી વત.ણુંક પર
આધારિરત છે. આથી એ સ્પષ્ટ છે કે કેન્દ્ર સરકારનાં
કમ.ચારીઓને તેમના સારા વત.ણુંકને આધારે ચોક્કસ
સમયગાળા માટે, એટલે કે વાર્તિOક ઇજાફાનાં કેસમાં એક
વO. માટે, ઇજાફો મળે છે. આ રીતે, પગારમાં ઇજાફો એ
પ્રગતિતશીલ નિનમ6ૂકનો અબિભન્ન રિહસ્સો છે અને લાગુ
થયા પછીના જ રિદવસથી તે ઉપાર્વિજત થાય છે."
(પેરા-૨૩)
"વાર્તિOક ઇજાફો પદ સાથે જોડાયેલ હોવા છતાં અને લાગુ
થયાના પછીના રિદવસે ચુકવવાપાત્ર થતો હોવા છતાં, જે
રિદવસે ઇજાફો લાગુ થાય છે અથવા ચૂકવવાપાત્ર થાય છે
તે તારીખ નિન6ા.યક અથવા નિનધા.રિરત કરી શકાતી નથી.
પ્રગતિતશીલ નિનમ6ૂંકને નિનયંતિત્રત કરતી વૈધાનિનક
યોજનામાં, ઇજાફો સરકારી કમ.ચારી દ્વારા એક વO.થી
વધુ સમય સુધી કરેલી સેવાઓ તેમજ તેની સારી
વત.6ૂકને આનિધન રહે છે. કેન્દ્ર સરકારના કમ.ચારીઓનો

પગાર નિનયત સમયગાળામાં સમયાંતરે ઇજાફા દ્વારા
લઘુતમથી વધીને મહત્તમ સુધી વધે છે. એટલે જ્યારે
સરકારી કમ.ચારી સારી વત.ણુંક સાથે સેવાની આવશ્યક
મુ્દત પૂરી કરે છે ત્યારે જ ઇજાફો મેળવવા પાત્ર બની
જાય છે અને પછીના રિદવસથી તે ચુકવ6ીપાત્ર થઇ જાય
છે."
(પેરા-૨૪)
"હેતુને અલગ રાખીને, તે પાત્રતાની તારીખના પછીના
રિદવસથી નિનધા.ર6 કરે છે તેમાં કોઈ સમજવા યોગ્ય
તફાવત નથી અને તેના દ્વારા કોઈ પ6 ઉદ્દેશ્ય હાંસલ
થવાનો નથી. ૩૦ જૂનના રોજ નિનવૃત્ત થનાર કેન્દ્ર
સરકારના કમ.ચારીએ એક વO. પૂરુ
ં કરી લીધું છે અને જો
તેમની વત.ણુંક સારી હોય તો તેમને ઇજાફો પ6 મળી
જાય છે. આમ, જો કેન્દ્ર સરકારના કમ.ચારીને એક વO.
દરતિમયાન તેની સારી વત.6ૂકના આધારે પ્રાપ્ત થયેલ
ઇજાફાને માત્ર એ જ કાર6સર નકારી કાઢવામાં આવે છે
કે તે પછીના રિદવસે જ્યારે ઇજાફો ચૂકવવામાં આવશે

ત્યારે તે નોકરીમાં નહીં હોય, તો તે સંપૂ6.પ6ે મનમાની
ગ6ાશે."
“સરકારી કમ.ચારી ૩૦મી જૂનના રોજ નિનવૃત્ત થતા હોય
તેવા નિકસ્સામાં, બીજા રિદવસથી જે ઇજાફો ચૂકવવાપાત્ર
થાય છે, તેનું મહત્વ ઘટે છે અને એક વO.ની સંતોOકારક
સેવાઓને લીધે સરકારી કમ.ચારીને ઇજાફો મેળવવાના
અનિધકારને માગ. આપવો જોઈએ, જેથી આ યોજનાનો
અથ. એ રીતે ન થાય કે તે ભારતના બંધાર6ના
અનુચ્છેદ-૧૪માં સમાનિવષ્ટ વ્યાજબીપ6ાંના સિસદ્ધાંતને
ઠેસ પહોંચાડે. ઇજાફાની ચૂકવ6ીની યોજનાને
સંપૂ6.પ6ે વાંચવી પડશે અને ખાસ કરીને, જ્યારે બીજો
ભાગ કેન્દ્ર સરકારના કમ.ચારીઓને ઇજાફાનો અનિધકાર
આપતો હોય ત્યારે સીએસઆરના અનુચ્છેદ-૧૫૧ના
એક ભાગને અવગ6ીને બીજા ભાગને અલગથી વાંચી
શકાય નહીં. આનાથી પ્રગતિતશીલ નિનમ6ૂંકની યોજના
યથાવત રહેશે અને સરકારી કમ.ચારીઓને પ્રાપ્ત અનિધકારો
સુરસિક્ષત રહેશે તથા આકનિસ્મક સંજોગોને કાર6ે તેમને
વંસિચત રાખવામાં આવશે નહીં."

૬.૬ અલાહાબાદ ઉચ્ચ અદાલતે નંદ નિવજય સિંસહ (સુપ્રા)ના કેસમાં એ જ
મુદ્દાને ધ્યાનમાં રાખીને પેરા-૨૪માં નીચે મુજબ નોંધ્યું છે અને ઠરાવેલ
છેઃ-
"૨૪. એ પ્રસ્થાતિપત કાયદો છે કે જ્યાં લાભ મેળવવાનો
હક કાયદામાં સ્પષ્ટ હોય તો માન્ય કાર6સર સિસવાય
તેનો ઇનકાર મનમાની ગ6ાશે. આ યોજનામાંથી
ઇજાફાનો લાભ આપવાનું નકારવા માટેનું એકમાત્ર કાર6
એ છે કે કેન્દ્ર સરકારનો કમ.ચારી જે રિદવસે ઇજાફાની
ચૂકવ6ી થાય છે તે રિદવસે આ હોદ્દો ધાર6 કરતો નથી.
જે તારીખે ઈજાફો પ્રાપ્ત કરવામાં આવે છે તે તારીખથી
ઈજાફો ન આપવા માટેનું આ યોગ્ય કાર6 ન હોઈ શકે, કાર6 કે જે તારીખે ઇજાફો મળે છે તે પછીના રિદવસથી
માત્ર સારી વત.ણુંક સરિહતની એક વO.ની સેવા પૂરી થાય
તે સુનિનનિ‹ત કરવાનો હેતુ પૂરો થાય છે અને તે સિસવાય
અન્ય કોઈ હેતુ સરતો નથી. જે રિદવસ પછી ઇજાફો પ્રાપ્ત
થાય છે તે રિદવસની અવધાર6ાનો અન્ય કોઈ હેતુ નથી.
આ હેતુને અલગ રાખીને, પાત્રતાની તારીખના પછીના
રિદવસના નિનધા.ર6માં કોઈ સમજવા યોગ્ય તફાવત નથી

અને તેના દ્વારા કોઈ પ6 ઉદ્દેશ્ય પ્રા્પત થવાનો નથી.
૩૦ જૂનના રોજ નિનવૃત્ત થનાર કેન્દ્ર સરકારના કમ.ચારીએ
એક વO. પૂરુ
ં કરી લીધું છે અને જો તેમની વત.ણુંક સારી
હોય તો તેમને ઇજાફો પ6 મળી જાય છે. આમ, જો કેન્દ્ર
સરકારના કમ.ચારીને એક વO. દરતિમયાન તેની સારી
વત.6ૂકના આધારે પ્રાપ્ત થયેલ ઇજાફાને માત્ર એ જ
કાર6સર નકારી કાઢવામાં આવે છે કે, તે પછીના રિદવસે
જ્યારે ઇજાફો ચૂકવવામાં આવશે ત્યારે તે નોકરીમાં નહીં
હોય, તો તે સંપૂ6.પ6ે મનમાની ગ6ાશે." “સરકારી
કમ.ચારી ૩૦મી જૂનના રોજ નિનવૃત્ત થતા હોય તેવા
નિકસ્સામાં, બીજા રિદવસથી જે ઇજાફો ચૂકવવાપાત્ર થાય
છે, તેનું મહત્વ ઘટે છે અને એક વO.ની સંતોOકારક
સેવાઓને લીધે સરકારી કમ.ચારીને ઇજાફો મેળવવાના
અનિધકારને માગ. આપવો જોઈએ, જેથી આ યોજનાનો
અથ. એ રીતે ન થાય કે તે ભારતના બંધાર6ના
અનુચ્છેદ-૧૪માં સમાનિવષ્ટ વ્યાજબીપ6ાંની ભાવનાને
ઠેસ પહોંચાડે.ઇજાફાની ચૂકવ6ીની યોજનાને સંપૂ6.પ6ે
વાંચવી પડશે અને ખાસ કરીને, જ્યારે બીજો ભાગ કેન્દ્ર
સરકારના કમ.ચારીઓને ઇજાફાનો અનિધકાર આપતો હોય

ત્યારે સીએસઆરના અનુચ્છેદ-૧૫૧ના એક ભાગને
અવગ6ીને બીજા ભાગને અલગથી વાંચી શકાય
નહીં.આનાથી પ્રગતિતશીલ નિનમ6ૂંકની યોજના યથાવત
રહેશે અને સરકારી કમ.ચારીઓને પ્રાપ્ત અનિધકારો સુરસિક્ષત
રહેશે તથા આકનિસ્મક સંજોગોને કાર6ે તેમને વંસિચત
રાખવામાં આવશે નહીં."
૬.૭ નિવનિવધ ઉચ્ચ ન્યાયાલયો એટલે કે ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલય, મધ્ય પ્રદેશ
ઉચ્ચ ન્યાયાલય, ઓરિરસ્સા ઉચ્ચ ન્યાયાલય અને મદ્રાસ ઉચ્ચ
ન્યાયાલય દ્વારા પ6 સમાન અબિભપ્રાય વ્યZત કરવામાં આવ્યો
છે.ઉપરોZત અવલોકન મુજબ, નિવનિનયમોના નિવનિનયમ-૪૦(૧)નું એ
રીતે અથ.ઘટન કરવું કે જેમાં અપીલકતા.ઓ સમજે અને/અથવા અથ.ઘટન
કયુ• તે મનમાની તરફ દોરી જશે અને સરકારી કમ.ચારીને વાર્તિOક ઇજાફાનો
લાભ નકારશે જે તે6ે પાછલા વO.માં સારી વત.ણુંક સરિહત કાય.ક્ષમતાથી
સેવા નિનર્દિદષ્ટ સમયગાળામાં પૂરી પાડી પહેલેથી જ પ્રાપ્ત કરેલ છે.
વ્યનિZતએ ખોટું ન કરેલ હોય તો પ6 તેને સજા આપવામાં આવી હોય, તેવું છે. ઉપરોZત અવલોકન અનુસાર, ફZત સજા સ્વરૂપે અથવા તો
પોતાની ફરજ અસરકારક રીતે ન નિનભાવી હોય તો જ ઇજાફો અટકાવી
શકાય છે.કોઈ પ6 અથ.ઘટન કે જે મનમાની અને/અથવા

ગેરવાજબીપ6ાં તરફ દોરી જાય તે ટાળવું જોઈએ.જો અપીલકતા.ઓ
તરફથી સૂચવવામાં આવેલા અથ.ઘટન અને આંધ્રપ્રદેશ ઉચ્ચ
ન્યાયાલયની પૂ6. ખંડપીઠ દ્વારા લેવામાં આવેલા અબિભપ્રાયનો સ્વીકાર
કરવામાં આવે તો, તે એક સરકારી કમ.ચારીને તેના સારી વત.6ૂકને
આનિધન એક વO.થી વધુ સમય દરતિમયાન તે6ે કરેલી સેવાઓ માટે
મેળવેલી વાર્તિOક ઇજાફાથી વંસિચત રાખવા સમાન ગ6ાશે. એટલે જ્યારે
સરકારી કમ.ચારી સારી વત.ણુંક સાથે સેવાની આવશ્યક મુ્દત પૂરી કરે છે
ત્યારે જ ઇજાફો મેળવવા પાત્ર બની જાય છે અને પછીના રિદવસથી તે
ચુકવ6ીપાત્ર થઇ જાય છે.હાલના નિકસ્સામાં ‘ઉપાર્વિજત’ શબ્દને
ઉદારતાથી સમજવો જોઈએ અને આગામી રિદવસે ચૂકવવાપાત્ર એવો
થશે.કોઈ પ6 પ્રકારનો નિવરોધાભાસી અબિભપ્રાય મનમાની અને
ગેરવાજબીપ6ાં તરફ દોરી જશે અને કોઈ પ6 સરકારી કમ.ચારીને તે સારી
વત.6ૂક અને કાય.દક્ષતા સાથે એક વO. સુધી સેવા પ્રદાન કરવાથી પાત્ર
બનેલ હોવા છતાં કાયદેસરના એક વાર્તિOક ઇજાફાથી વંસિચત રાખશે અને
તેથી આ પ્રકારનાં સંકુસિચત અથ.ઘટનથી બચવું જોઈએ. અમે પી.
અય્યાપેરુમલ (સુપ્રા) ના કેસમાં મદ્રાસ ઉચ્ચ ન્યાયાલય; ગોપાલ સિંસહ
(સુપ્રા)ના કેસમાં રિદલ્હી ઉચ્ચ ન્યાયાલય; નંદ નિવજય સિંસહ (સુપ્રા)ના
કેસમાં અલ્હાબાદ ઉચ્ચ ન્યાયાલય; યોગેન્દ્ર સિંસહ ભદૌરિરયા (સુપ્રા)ના
કેસમાં મધ્ય પ્રદેશ ઉચ્ચ ન્યાયાલય; એએફઆર અરુ6 કુમાર બિબસ્વાલ

(સુપ્રા)ના કેસમાં ઓરિરસ્સા ઉચ્ચ ન્યાયાલય અને તખ્તસિંસહ ઉદેસિંસહ
સોનગરા (સુપ્રા)ના કેસમાં ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલય દ્વારા લેવામાં
આવેલા અબિભપ્રાય સાથે સંપૂ6. સહમત છીએ. તિપ્રનિન્સપાલ એકાઉન્ટન્ટ-
જનરલ, આંધ્રપ્રદેશ (સુપ્રા)ના કેસમાં આંધ્રપ્રદેશ ઉચ્ચ ન્યાયાલયની
પૂ6. ખંડપીઠ દ્વારા, યુનિનયન ઓફ ઈનિન્ડયા નિવ. પનિવત્રન (ઓ.પી. (કેટ)
નંબર-૧૧૧/૨૦૨૦ તા.૨૨/૧૧/૨૦૨૨ના રોજ નિનર્વિ6ત) ના કેસમાં
કેરળ ઉચ્ચ ન્યાયાલય દ્વારા અને રિહમાચલ પ્રદેશ ઉચ્ચ ન્યાયાલયે હરિર
પ્રકાશ નિવ. રિહમાચલ પ્રદેશ રાજ્ય અને અન્ય (સીડબલ્યુપી નંબર-
૨૫૦૩/૨૦૧૬ તા.૦૬/૧૧/૨૦૨૦ના રોજ નિનર્વિ6ત)ના નિન6.યોમાં
લેવામાં આવેલ નિવપરીત અબિભપ્રાયને અમે મંજૂર રાખતા નથી.
૭. ઉપરોZતને ધ્યાને રાખીને તેમજ ઉપર જ6ાવેલ કાર6ોને જોતાં, ઉચ્ચ
ન્યાયાલયની ખંડપીઠે યોગ્ય રીતે અપીલકતા.ઓને એક વાર્તિOક ઇજાફો
મંજુર કરવા રિદશાનિનદhશ આપેલ છે, જે મુળ રીટ અરજદારોએ નિનવૃનિત્તની
તારીખના છેલ્લા એક વO.ની સારી વત.6ૂક સરિહત કાય.ક્ષમતાથી તેમની
સેવાઓ આપવા બદલ તેમની સેવાના અંતિતમ રિદવસે પ્રાપ્ત કરેલ છે. અમે
ઉચ્ચ ન્યાયાલયની ખંડપીઠે લીધેલા અબિભપ્રાય સાથે સંપૂ6. સંમત છીએ.
આ સંજોગોમાં, હાલની અપીલ રદ થવાને પાત્ર છે અને તે રીતે, તેને રદ

કરવામાં આવે છે. જોકે, કેસના હકીકતો અને સંજોગોને ધ્યાને લેતાં, ખચ.
અંગે કોઇ હુકમ કરવામાં આવતો નથી.
ઉપરોZત મુજબ, આઈ.એ. નં. ૧૪૯૦૯૧/૨૦૨૨નો નિનકાલ કરવામાં
આવ્યો છે. ......ન્યાયમૂર્તિત
[એમ. આર. શાહ] ...... s ન્યાયમૂર્તિત
[સી. ટી. રનિવકુમાર]
નવી રિદલ્હી;
એતિપ્રલ ૧૧, ૨૦૨૩
This