5a814102f3df12b948ec13ee1628ab727e9afcff4a87c1da3a0d7f04bdfb89a9

Supreme Court of India · 02 May 2023
M. R. Shah; Krishna Murari
tax appeal_allowed Significant

AI Summary

The Supreme Court clarified the valuation and CENVAT credit entitlement for composite services under the Finance Act, 1994, holding that service tax is payable on the entire value and CENVAT credit is admissible on inputs, while the Composition Scheme remains optional.

Full Text
Translation output
izfros|
भारतीय सर्वोच्च न्यायालय सर्वो च्च न्यायालय न्य सर्वोच्च न्यायालयाय सर्वोच्च न्यायालयालय सर्वोच्च न्यायालय flfoy vihyh; vfèkdkfjrk flfoy vihy la[;k 11330 lu~ 2018 lhlh vkSj lhbZ vkSj ,lVh] uks,Mk -- ---vihydrkZ ¼vksa½ cuke eSllZ baVjvkdZ fcfYMax çksMDV~l çk- fyfeVsM ----çfroknh ¼vksa½ fu.kZ;
U;k;ewfrZ ,e- vkj- 'kkg
1- lhek 'kqYd] mRikn 'kqYd vkSj lsok dj vihyh; U;k;kfèkdj.k] bykgkckn ds
{ks=h; ihB ¼blds ckn ls vihyh; U;k;kfèkdj.k ds :i esa lanfHkZr½ }kjk ikfjr vk{ksfir fu.kZ; ,oa vkns'k fnukad 09-11-2017 ftlds }kjk fo}ku U;k;kfèkdj.k us
çfroknh }kjk nk;j mä vihy dks vuqefr nh gS vkSj ewy vkns'k fnukad 31-03-
2017 dks vikLr dj lsuoSV ØsfMV dks vLohdkj fd;k] ls O;fFkr ,oa vlarq"V jktLo us orZeku vihy nk;j dh gSA
2- orZeku vihy dh vksj ys tkus okys rF; la{ksi esa bl çdkj gSa%
2-1 çfroknh&fuèkkZfjrh dsaæh; mRikn 'kqYd vfèkfu;e 1985 dh igyh vuqlwph ds
çklafxd 'kh"kZdksa@mi&'kh"kZdksa ds rgr oxÊ—r iwoZfufeZr @ iwoZ&vfHk;aaaf=r LVhy
Hkouksa vkSj muds Hkkxksa ds fuekZ.k] vkiwfrZ vkSj ifjfuekZ.k ds O;olk; esa yxk gqvk
FkkA mRiknu ds izkjEHk ls gh izfroknh dk lsok dj foHkkx ds ikl **okf.kfT;d ;k vkS|ksfxd fuekZ.k lsok** vkSj **fuekZ.k lsokvksa** ds rgr lsokvksa ds fy, lsok dj gsrq dsaæh—r iathdj.k FkkA fufeZr oLrqvksa dks dsaæh; mRikn 'kqYd] ftl ij
उद्‌
घोषणा
“क्षेत्रीय‌भाषा‌में‌अनुवादि त‌दिनणय‌वा ी‌क
े ‌अपनी‌भाषा‌में‌समझने‌हेतु‌दिनर्बंधि"त‌प्रयोग‌क
े ‌लि&ए‌है‌और‌दिकसी‌अन्य
उद्देश्य‌क
े ‌लि&ए‌प्रयोग‌नहीं‌दिकया‌जा‌सकता‌है।‌सभी‌व्यावहारिरक‌और‌सरकारी‌उद्देश्यों‌क
े ‌लि&ए,‌दिनणय‌का‌अंग्रेजी
संस्करण‌प्रामाणिणक‌माना‌जाएगा‌तथा‌दिनष्पा न‌और‌दि;यान्वयन‌क
े ‌उद्देश्यों‌क
े ‌लि&ए‌मान्य‌होगा।"
çfroknh }kjk lsuoSV ØsfMV fd;k x;k Fkk] ds Hkqxrku ds mijkar fuekZ.k ds LFkku ls gVk fn;k x;k FkkA xzsVj uks,Mk esaZ ,d dsaæh—r lsok çnkrk ds :i esa iath—r bdkbZ us lsuoSV ØsfMV çkIr fd;k
¼i½ gVkus ds le; bdkb;ksa }kjk Hkqxrku fd;k x;k mRikn 'kqYd
¼ii½ iwathxr oLrqvksa ij Hkqxrku fd;k x;k 'kqYd
¼iii½ buiqV lsokvksa ij Hkqxrku fd;k x;k lsok djA mUgksaus foÙk vfèkfu;e] 1994 ¼ blds ckn ls vfèkfu;e] 1994 ds :i esa lanfHkZr½ dh èkkjk 65 ¼105½ ¼tsMtsMD;w½ ds rgr lanfHkZr **okf.kfT;d ;k vkS|ksfxd fuekZ.k lsokvksa** Js.kh ds rgr vfHk;af=r] [kjhn vkiwfrZ] fuekZ.k] fofuekZ.k vkfn ds fy, vuqcaèk dh ldy jkf'k ij lsok dj dk Hkqxrku fd;kA
2-2 fof'k"V vklwpuk ds vkèkkj ij fd çfroknh us muds }kjk çnku dh xbZ lsokvksa dks xyr rjhds ls oxÊ—r dj] vLohdk;Z lsuoSV ØsfMV dk ykHk mBk;k vkSj udn esa lsok dj dk de Hkqxrku fd;kA foHkkx dk fopkj Fkk fd
çfroknh }kjk çnku dh xbZ lsok;sa dk;Z vuqcaèk ds cjkcj Fkh tks fd foÙk vfèkfu;e] 1994 dh èkkjk 65 ¼105½ ds mi [kaM ¼tsMtsMtsMtsM,½] ds rgr dj ds fy, çHkk;Z FkhA blfy,] *dk;Z vuqcaèk lsok* ds rgr oxÊ—r lsok ij jktLo ds vuqlkj çfrokfn;ksa us buiqV ij Hkqxrku fd, x, dsaæh; mRikn 'kqYd ij lsuoSV ØsfMV dk ykHk mBk;kA
2-3 blfy,] foHkkx us vU; ckrksa ds lkFk&lkFk vkjksi yxkrs gq, ,d dkj.k crkvks uksfVl tkjh fd;k fd çfroknh us twu] 2007 ls ekpZ] 2012 ds nkSjku fuekZ.k lkexzh ij #i;s 1]12]60]92]760@& dk lsuoSV ØsfMV mi;ksx fd;k Fkk& tks fd vLohdk;Z FkkA ;g vkjksi yxk;k x;k fd vfèkfu;e 1994 dh èkkjk 73 ¼1½ ds rgr xzkgd ls lsok dj ds :i esa mä jkf'k dh olwyh dh xbZ FkhA jktLo dks ;g çrhr gqvk fd lsokvksa dks *dk;Z vuqcaèk lsok* ds rgr oxÊ—r fd;k tkuk
उद्‌
घोषणा pkfg, FkkA çfroknh ds fy, ;g vfuok;Z Fkk fd ;k rks lsok dj ¼ewY; dk fuèkkZj.k½ fu;e] 2006 ds fu;e 2, dk ikyu djs ;k daiksft'ku Ldhe dks viuk;sA mä fu;e 2, vkSj daiksft'ku Ldhe buiqV ij lsuoSV ØsfMV dk ykHk mBkus dh vuqefr ugha nsrs gSaA blfy,] jktLo dks ,slk çrhr gqvk fd buiqV ij
çkIr # 112]60]92]760@& dk lsuoSV ØsfMV vLohdk;Z FkkA vkSj blfy,] mä
MsfcV ds ifj.kkeLo:i lsok dj dk de Hkqxrku gqvk gSA
2-4 dkj.k crkvks uksfVl twu 2007 ls ekpZ 2012 rd dh vofèk ls lacafèkr FkkA dkj.k izLrqr djus gsrq izfroknh dks cqyk;k x;k fd D;ksa muds }kjk iznku dh tk jgh lsokvksa dks iquZoxhZdj.k djds **okf.kfT;d vkSj vkS|ksfxd fuekZ.k lsok,a** dh txg *dk;Z vuqca/k lsok,a* dj nsuh pkfg,] lsuoSV ØsfMV fu;e] 2004 ds fu;e 2 vkSj 3 ¼1½ ds lanHkZ esa fuekZ.k lkexzh dh vekU; lsuoSV ØsfMV jkf'k #i;s
112]60]92]760@& dks vuqefr ugha nh tkuh pkfg,( vfèkfu;e] 1994 dh èkkjk
73 ¼1½ ds rgr fuekZ.k lkexzh ij vLohdk;Z lsuosV ØsfMV ls MsfcV dh xbZ nsunkjh ds fy, de Hkqxrku fd, x, lsok dj ds dkj.k #- 22]37]01]811@& dh jkf'k olwy dh tkuh pkfg,] dfFkr :i ls 90]23]90]907@& dh jkf'k tks fd udn ds :i esa dj ;ksX; lsok ds fy;s muds çkIrdrkZvksa dks vLohdk;Z lsuoSV
ØsfMV ikfjr djds ewY;kafdr@fuèkkZfjr lsok dj ls vfèkd ds :i esa ,d= dh xbZ gS] mls vf/kfu;e 1994 ds /kkjk 73 , ds rgr ekaxk tkuk pkfg,] lkFk gh vf/kfu;e dh /kkjk 73ch vkSj 75 ds rgr mfpr C;kt nj ds lkFk vkSj vf/kfu;e
1994 dh /kkjk 77 vkSj 75 lifBr lsuosV dzsfMV fu;e 2004 ds fu;e 15¼3½ ds rgr n.M vf/kjksfir fd;k tkuk pkfg,A fnukad 28-03-2004 ds vkns'k ds }kjk
U;k;fu.kkZ;d izkf/kdj.k ftlus :i;s 1]12]60]92]760@& dh jkf'k ds lsuoSV dzsfMV dks vLohdkj dj fn;k Fkk] us :i;s 22]37]01]811@& dh de Hkqxrku dh iqf'V dj] dkj.k crkvks uksfVl esa nkos dh iqf'V dh-
2-5 foHkkx us ckn dh vof/k ds fy, Hkh dkj.k crkvks uksfVl @ ekaxksa dk fooj.k tkjh fd;k FkkA
उद्‌
घोषणा
2.6 दि नांक‌18.11.2015‌क
े ‌आ ेश‌द्वारा,‌दिवद्वत‌न्यायाधि"करण‌ने‌अधि"दिनणय‌आ ेश‌को
रद्द‌कर‌दि या‌और‌इस‌माम&े‌को‌न्यायाधि"करण‌प्राधि"कारी‌को‌इस‌दिन Iश‌क
े ‌साथ
वापस‌भेज‌दि या‌दिक‌प्रधितवा ी‌की‌सुनवाई‌क
े ‌र्बंा ‌कर‌ ेयता‌को‌दिLर‌से‌दिन"ारिरत
दिकया‌जाए।
रिरमांड‌पर‌अधि"दिनणायक‌प्राधि"कारी‌ने‌दि नांक‌31.03.2017‌को‌एक‌नया‌आ ेश‌पारिरत‌दिकया
और‌मांगों‌की‌पुदिP‌की।‌आयुक्त‌ने‌माना‌दिक‌प्रधितवा ी‌द्वारा‌प्र ान‌की‌गई‌सेवाएं‌‘काय
अनुर्बंं"‌सेवा’‌क
े ‌रूप‌में‌वगUक
ृ त‌थीं‌और‌CENVAT‌;
े धिडट‌राणिश‌की‌उप&ब्"ता‌को
खारिरज‌कर‌दि या‌और‌1994‌क
े ‌अधि"दिनयम‌की‌"ारा‌73 ए‌क
े ‌तहत‌वसू&ी‌का‌दिन Iश
दि या।‌न्यायदिनणायक‌प्राधि"कारी‌द्वारा‌पारिरत‌मू&‌आ ेश‌दिटcब्यून&‌क
े ‌समक्ष‌वतमान
अपी&‌का‌दिवषय‌था।
2.7 दिटcब्यून&‌क
े ‌समक्ष‌दिनणायक‌प्राधि"कारी‌द्वारा‌पारिरत‌मू&‌आ ेश‌को‌दिनम्नलि&लिखत
आ"ारों‌पर‌चुनौती‌ ी‌गई‌थी:
(i) ‌दिवद्वान‌आयुक्त‌ने‌दि नांक‌23.10.2004‌क
े ‌कारण‌र्बंताओ‌नोदिटस‌क
े ‌माम&े‌में
रु1,12,60,92,760/- ‌की‌सीमा‌तक‌तथा‌अन्य ‌3 ‌नोदिटसों‌क
राणिश,‌जैसा‌दिक‌ऊपर‌दिनर्दि P‌दिकया‌गया‌है,‌सेनवेट‌;
े धिडट‌दिनयम‌2004‌क
े ‌दिनयम
2‌और‌3(1)‌क
े ‌सं भ‌में‌इनपुट‌पर‌प्राप्त‌सेनवेट‌;
े धिडट‌को‌अस्वीकार‌कर‌दि या
और‌ऐसा‌आ ेश‌कानून‌में‌दिटकाऊ‌नहीं‌है।
(ii)सेवा‌कर‌(मूल्य‌का‌दिन"ारण)‌दिनयम,‌2006‌क
े ‌दिनयम‌2‌ए‌क
े ‌प्राव"ान,‌“"ारा
67‌क
े ‌प्राव"ानों‌क
े ‌अ"ीन”‌अणिभव्यदिक्त‌से‌शुरू‌होते‌हैं,‌जिजसका‌अथ‌है‌दिक‌उक्त
दिनयम‌2 ए‌क
े ‌तहत‌दिन"ारिरत‌प्राव"ान,‌दिवत्त‌अधि"दिनयम‌1994‌की‌"ारा‌67‌क

प्राव"ानों‌क
े ‌अ"ीन‌है।
(iii) क
ं पोजीशन‌स्कीम‌क
े ‌दिनयम‌3‌क
े ‌शुरुआती‌पैरा‌को‌इस‌प्रकार‌पढ़ा‌जाता‌है-
“अधि"दिनयम‌की‌"ारा‌67‌और‌सेवा‌कर‌(मूल्य‌का‌दिन"ारण)‌दिनयम,‌2006‌क

दिनयम‌2 ए‌में‌दिनदिहत‌क
ु छ‌भी‌होने‌क
े ‌र्बंावजू ,‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌क
े ‌संर्बंं"‌में‌सेवा
उद्‌
घोषणा
कर‌का‌भुगतान‌करने‌क
े ‌लि&ए‌उत्तर ायी‌व्यदिक्त‌क
े ‌पास‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌पर
अपनी‌सेवा‌कर‌ ेयता‌का‌दिनवहन‌करने‌का‌दिवकल्प‌होगा।"‌यह‌स्पP‌रूप‌से
इंदिगत‌करता‌है‌दिक‌यह‌सेवा‌प्र ाता‌को‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌क
े ‌संर्बंं"‌में‌सेवा‌कर
ाधियत्व‌का‌दिनवहन‌करने‌क
े ‌लि&ए‌दि ए‌गए‌दिवकल्पों‌में‌से‌एक‌है‌और‌सेवा‌कर
ेयता‌क
े ‌दिनवहन‌क
े ‌लि&ए‌संरचना‌योजना‌क
े ‌तहत‌उक्त‌दिनयम‌को‌अपनाना
अदिनवाय‌नहीं‌है।
(iv) दिवत्त‌अधि"दिनयम,‌1994‌की‌"ारा‌67‌दिन"ारणयोग्य‌मूल्य‌पर‌पहुंचने‌क
े ‌लि&ए
दिनम्न‌दिनयम‌प्र ान‌करती‌है‌जो‌कहता‌है‌"इस‌अध्याय‌क
े ‌अ"ीन, जहाँ‌सेवा‌कर‌दिकसी‌भी‌कर‌योग्य‌सेवा‌पर‌इसक
े ‌मूल्य‌क
े ‌सं भ‌में‌प्रभाय‌है,‌तो
ऐसा‌मूल्य‌उस‌माम&े‌में‌होगा‌जहाँ‌प्राव"ान‌सेवा‌का‌मूल्य‌"न‌में‌प्रधितL&‌क

लि&ए‌है,‌सेवा‌प्र ाता‌द्वारा‌प्र ान‌की‌गई‌ऐसी‌सेवा‌क
े ‌लि&ए‌या‌उसक
े ‌द्वारा‌प्र ान
की‌जाने‌वा&ी‌सक&‌राणिश‌हो।”‌इसलि&ए‌उक्त‌प्राव"ान‌जो‌प्रक
ृ धित‌में‌मौलि&क‌है
और‌दिकसी‌भी‌कर‌योग्य‌सेवा‌पर‌&ागू‌होता‌है।‌
(v)दि नांक‌23.10.2012‌क
े ‌कारण‌र्बंताओ‌नोदिटस‌क
े ‌माम&े‌में‌पुदिP‌की‌गई‌सेनवेट
;
े धिडट‌की‌मांग‌काLी‌ह ‌तक‌र्बंाधि"त‌है।
(vi) अपेधिक्षत‌आ ेश‌में‌आईडी‌(?)‌आयुक्त‌ने‌एसवी‌जीवानी‌(सुप्रा)‌क
इस‌न्यायाधि"करण‌क
े ‌दिनणय‌को‌प्रधितदि•त‌दिकया‌है‌और‌जिजन‌आ"ारों‌पर‌आईडी
(?)‌आयुक्त‌ने‌दिनणय‌को‌प्रधितदि•त‌दिकया‌वे‌अमान्य‌हैं।
2.8 आक्षेदिपत‌दिनणय‌और‌आ ेश‌द्वारा‌दिवद्वान‌न्यायाधि"करण‌ने‌प्रधितवा ी‌द्वारा‌की‌गई
अपी&‌को‌स्वीकार‌कर‌लि&या‌है‌और‌न्यायदिनणायक‌प्राधि"कारी‌द्वारा‌पारिरत‌मू&‌आ ेश‌को‌रद्द
कर‌दि या‌है,‌यह‌ ेखते‌हुए‌दिक‌संरचना‌योजना‌वैकल्पिल्पक‌है‌और‌उक्त‌दिनयम‌क
े ‌दिनयम‌2 ए‌क

प्रव"ान 1994‌क
े ‌अधि"दिनयम‌की‌"ारा‌67‌क
े ‌अ"ीन‌हैं।‌दिवद्वान‌दिटcब्यून&‌ने‌यह
भी‌ ेखा‌है‌दिक‌अधि"दिनयम‌की‌"ारा‌67‌की‌उप‌"ारा‌4‌क
े ‌प्राव"ानों‌से‌यह‌स्पP‌है‌दिक‌जहां
अधि"दिनयम‌की‌"ारा‌67‌क
े ‌उप‌दिनयम‌(1)‌से‌(3)‌क
े ‌तहत‌मूल्य‌दिन"ारिरत‌नहीं‌दिकया‌जा
सकता‌है,‌तर्बं‌मूल्य‌दिन"ारण‌दिनयमों‌क
े ‌अंतगत‌ही‌दिकया‌जा‌सकता‌है।‌इसलि&ए‌दिटcब्यून&‌ने
उद्‌
घोषणा
माना‌दिक‌दिनयम‌2 ए‌क
े ‌&ागू‌होने‌पर‌कोई‌सवा&‌नहीं‌है‌और‌क
े ‌दिवकल्प‌को
जर्बंरन‌&ागू‌करने‌का‌सवा&‌ही‌नहीं‌था।‌दिवद्वान‌दिटcब्यून&‌ने‌माना‌दिक‌इन‌ ोनो‌परिरल्पिस्थधितयों‌में
प्रधितवा ी‌इनपुट‌ पर‌सेनवेट‌;
ै धिडट‌का‌हक ार‌था।
2.9 दिवद्वान‌न्यायाधि"करण‌द्वारा‌मू&‌आ ेश‌को‌दिनरस्त‌करते‌हुए‌आक्षेदिपत‌दिनणय‌एवं‌पारिरत
आ ेश‌ से‌व्यणिथत‌एवं‌असंतुP‌होकर‌राजस्व‌ने‌वतमान‌अपी&‌को‌अधि"मादिनत‌दिकया‌है।
JUDGMENT

3. श्री‌एन‌वेंकटरमन, ‌दिवद्वान ‌ASG ‌राजस्व‌की‌ओर‌से‌उपल्पिस्थत‌हुए‌हैं‌और‌श्री‌वी रघुरामन,‌दिवद्वान‌वरिर•‌अधि"वक्ता‌प्रधितवा ी‌दिन"ारिरती‌की‌ओर‌से‌उपल्पिस्थत‌हुए‌हैं।

4. ‌श्री‌एन. ‌वेंकटरमन, ‌राजस्व‌की‌ओर‌से‌पेश‌हुए‌दिवद्वान‌एएसजी, ‌ने‌सीईएसटीएटी‌द्वारा पारिरत‌दिववादि त‌आ ेश‌की‌यथाथता‌और‌वै"ता‌को‌चुनौती‌ ेते‌हुए‌दिनम्नलि&लिखत‌ &ी&ें‌ ी‌हैं: (i)‌दिक‌दिववा ‌क े ‌तहत‌अवधि"‌जनवरी,‌2007‌से‌माच,‌2014‌है।‌उन्होंने‌कहा‌है‌दिक‌काय अनुर्बंं"‌सेवा‌की‌परिरभाषा‌'को‌दिवत्त‌अधि"दिनयम,‌1994‌(01.06.2007‌से‌प्रभावी)‌में‌&ाया गया‌था।‌इसलि&ए,‌उन्होंने‌जनवरी‌2007‌से‌31.05.2007‌तक‌की‌अवधि"‌क े ‌लि&ए‌मांग‌को उधिचत‌रूप‌से‌स्वीकार‌दिकया‌है‌जो‌क े न्द्रीय‌उत्पा ‌शुल्क‌आयुक्त‌र्बंनाम‌&ासन‌एंड‌टुब्रो, (2016)‌1‌एससीसी‌170‌और‌साथ‌ही‌टोट&‌एनवायरनमेंट‌दिर्बंल्डिंल्डग‌जिसस्टम्स‌प्राo‌लि&दिमटेड र्बंनाम‌वाणिणल्पि‰यक‌कर‌उपायुक्त,‌(2022) ‌एससीसी‌ऑन&ाइन‌एससी ‌953 ‌क े ‌आ&ोक‌में र्बंनाए‌रखने‌योग्य‌नहीं‌होगी‌। 4.1‌यह‌अनुरो"‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌इसलि&ए‌जनवरी,‌2007‌से‌मई,‌2007‌की‌अवधि"‌क े ‌लि&ए मांग‌सतत‌नहीं‌है‌और‌इसलि&ए‌उस‌सीमा‌तक‌मांग‌को‌समाप्त‌दिकया‌जाना‌चादिहए। 4.2‌हा&ांदिक,‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक,‌01.06.2007‌से‌31.03.2014‌तक‌की‌अवधि" क े ‌लि&ए‌मांगें‌सतत‌हैं‌और‌इसक े ‌लि&ए‌मू&‌आ ेशों‌को‌र्बंहा&‌करने‌की‌आवश्यकता‌है। 4.3‌श्री‌एन‌वेंकटरमण,‌दिवद्वान‌एएसजी‌ने‌हमें‌अधि"दिनयम,‌1994‌क े ‌प्रासंदिगक‌प्राव"ानों‌दिवशेष रूप‌से‌अध्याय ‌5‌और‌'काय‌अनुर्बंं"'‌की‌परिरभाषा‌;मशः‌"ारा ‌64‌(54) ‌और‌"ारा‌65 (105)(zzzza) )‌में‌दिनदिहत‌'कर‌योग्य‌सेवा'‌की‌परिरभाषा‌से‌अवगत‌कराया‌है‌।‌यह‌कहा‌गया‌है दिक‌01.07.2012‌क े ‌र्बंा,‌दिवत्त‌अधि"दिनयम,‌1994‌में‌दिनषे"‌सूची‌और‌घोदिषत‌सेवाओं‌ ोनों उद्‌ घोषणा को‌सल्पिम्मलि&त‌करक े ‌र्बंड़े‌संशो"न‌दिकए‌गए।‌यह‌कहा‌गया‌है‌दिक‌"ारा‌66 ई‌को‌पह&ी‌र्बंार‌पेश दिकया‌गया‌था‌जिजसने‌घोदिषत‌सेवाओं‌को‌परिरभादिषत‌दिकया‌था।‌वह‌हमें‌अधि"दिनयम‌की‌"ारा 66 ई‌क े ‌उप-खंड‌(एच)‌की‌ओर‌&े‌गए‌हैं।। 4.4‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌सेवा‌कर‌(मूल्य‌का‌दिन"ारण)‌दिनयम,‌2006‌अधि"सूचना संख्या ‌12/2006-सेवा‌कर‌क े ‌माध्यम‌से ‌19.04.2006 ‌से‌&ागू‌हुआ।‌दिनयम ‌2 ए‌को अधि"सूचना‌29/2007‌दि नांक‌22.05.2007‌(01.06.2007‌से‌प्रभावी)‌द्वारा‌जोड़ा‌गया‌है, जिजसे‌दिनम्नानुसार‌पढ़ा‌जाता‌है‌एवं‌जिजसे‌समय-समय‌पर‌संशोधि"त‌दिकया‌गया‌है: "01.07.2012‌से‌पह&े‌इसे‌दिनम्नानुसार‌पढ़ा‌जाता‌था: 2 ए.‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में‌शादिम&‌सेवाओं‌क े ‌मूल्य‌का‌दिन"ारण: (1)‌"ारा‌67‌क े ‌अ"ीन,‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌संर्बंं"‌में कर‌योग्य‌सेवा‌का‌मूल्य‌(र्बंा ‌में‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌क े ‌रूप‌में‌सं र्भिभत),‌खंड‌(105)‌क े ‌उप खंड‌(zzzza) )‌में‌सं र्भिभत‌)‌अधि"दिनयम‌की‌"ारा‌65‌का,‌सेवा‌प्र ाता‌द्वारा‌दिनम्नलि&लिखत‌तरीक े से‌दिन"ारिरत‌दिकया‌जाएगा: (i)‌दिन"ारिरत‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌का‌मूल्य‌उक्त‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में‌शादिम&‌मा&‌में संपलित्त‌क े ‌हस्तांतरण‌क े ‌मूल्य‌को‌घटाकर‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌प्रभारिरत‌कु &‌राणिश‌क े ‌र्बंरार्बंर होगा। स्पPीकरण।:-‌इस‌दिनयम‌क े ‌प्रयोजनों‌क े ‌लि&ए- (ए)‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌प्रभारिरत‌सक&‌राणिश‌में‌मूल्य‌वर्धि"त‌कर‌(वैट)‌या‌दिर्बं;ी‌कर‌शादिम& नहीं‌होगा,‌जैसा‌भी‌माम&ा‌हो,‌भुगतान‌दिकया‌गया‌हो,‌यदि ‌कोई‌हो,‌उक्त‌काय‌अनुर्बंं"‌क े दिनष्पा न‌में‌शादिम&‌मा&‌में‌संपलित्त‌क े ‌हस्तांतरण‌पर; (र्बंी)‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌क े ‌मूल्य‌में‌शादिम&‌होंगे, (i)‌काय“‌क े ‌दिनष्पा न‌क े ‌लि&ए‌श्रम‌शुल्क: उद्‌ घोषणा (ii)‌श्रम‌और‌सेवाओं‌क े ‌लि&ए‌एक‌उप-ठेक े ार‌को‌भुगतान‌की‌गई‌राणिश; (iii)‌प्&ानिंनग,‌धिडजाइनिंनग‌और‌आर्दिकटेक्ट‌की‌Lीस‌क े ‌लि&ए‌शुल्क; (iv)‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌उपयोग‌की‌जाने‌वा&ी‌मशीनरी‌और‌उपकरण,‌दिकराया या‌अन्यथा‌प्राप्त‌करने‌क (v) ‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में‌प्रयुक्त‌उपभोग्य‌सामदिग्रयों‌जैसे‌पानी, ‌दिर्बंज&ी, ‌ई ं "न‌की &ागत; (vi)‌श्रम‌और‌सेवाओं‌की‌आपूर्धित‌से‌संर्बंंधि"त‌ठेक े ार‌की‌अधि"•ान‌की‌&ागत; (vii)‌श्रम‌और‌सेवाओं‌की‌आपूर्धित‌से‌संर्बंंधि"त‌अन्य‌समरूप‌व्यय;‌और (viii)‌श्रम‌और‌सेवाओं‌की‌आपूर्धित‌से‌संर्बंंधि"त‌सेवा‌प्र ाता‌द्वारा‌अर्जिजत‌&ाभ; (ix)‌जहां‌मूल्य‌वर्धि"त‌कर‌या‌दिर्बं;ी‌कर,‌जैसा‌भी‌माम&ा‌हो,‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में शादिम&‌मा&‌में‌संपलित्त‌क े ‌वास्तदिवक‌मूल्य‌पर‌भुगतान‌दिकया‌गया‌है,‌तो‌मूल्य‌क े भुगतान‌क े ‌लि&ए‌अपनाया‌गया‌ऐसा‌मूल्य‌जोड़ा‌गया‌कर‌या‌दिर्बं;ी‌कर,‌जैसा‌भी माम&ा‌हो,‌खंड‌(i)‌क े ‌तहत‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌क े ‌मूल्य‌का‌दिन"ारण‌करने‌क े ‌लि&ए‌उक्त‌काय अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में‌शादिम&‌मा&‌में‌संपलित्त‌क े ‌रूप‌में‌लि&या‌जाएगा।‌" 4.5‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌अधि"सूचना‌32/2007-एसटी‌दि नांक‌22.04.2007‌क े तहत‌क ें द्र‌सरकार‌ने‌अधि"दिनयम,‌1994‌की‌"ारा‌93‌और‌94‌द्वारा‌प्र त्त‌अपनी‌शदिक्तयों‌का प्रयोग‌करते‌हुए‌काय‌अनुर्बंं"‌(सेवा‌कर‌क े ‌भुगतान‌क े ‌लि&ए‌संरचना‌योजना)‌दिनयम‌पेश‌दिकए। 2007.‌उक्त‌दिनयमों‌क े ‌दिनयम‌3‌(1)‌को‌दिनम्नानुसार‌पढ़ा‌जाता‌है: "3.‌(1)‌अधि"दिनयम‌की‌"ारा‌67‌और‌सेवा‌(मूल्य‌का‌दिन"ारण)‌दिनयम,‌2006‌क े ‌दिनयम‌2 ए में‌दिनदिहत‌दिकसी‌भी‌र्बंात‌क े ‌संर्बंं"‌में‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करने क े ‌पास‌अपनी‌सेवा‌से‌मुक्त‌होने‌का‌दिवकल्प‌होगा‌अधि"दिनयम‌की‌"ारा 66‌में‌दिनर्दि P‌ र‌पर‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करने‌क े ‌र्बंजाय,‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌प्रभारिरत उद्‌ घोषणा सक&‌राणिश‌क े ‌ ो‌प्रधितशत‌क े ‌र्बंरार्बंर‌राणिश‌का‌भुगतान‌करक े ‌प्र ान‌की‌गई‌या‌प्र ान‌की‌जाने वा&ी‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌पर‌सेवा‌कर‌ ेयता। स्पPीकरण.-‌इस‌दिनयम‌क े ‌लि&ए,‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌प्रभारिरत‌क ु &‌राणिश‌में‌मूल्य वर्धि"त‌कर‌(वैट)‌या‌दिर्बं;ी‌कर‌शादिम&‌नहीं‌होगा,‌जैसा‌भी‌माम&ा‌हो,‌उक्त‌काय‌अनुर्बंं"‌क े दिनष्पा न‌में‌शादिम&‌मा&‌में‌संपलित्त‌क े ‌हस्तांतरण‌पर‌भुगतान‌दिकया‌गया‌हो।।" 4.[6] ‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌उप-दिनयमों‌को‌अधि"सूचना‌संख्या ‌23/2009-एसटी दि नांक‌07.07.2009‌द्वारा‌संशोधि"त‌दिकया‌गया‌था‌और‌आगे‌अधि"सूचना‌1/2011-एसटी दि नांक‌01.03.2011‌द्वारा‌संशोधि"त‌दिकया‌गया‌था। 4.[7] ‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌अधि"दिनयम,‌1994 ‌की‌"ारा ‌67 ‌कर‌योग्य‌सेवाओं‌क े मूल्यांकन‌से‌संर्बंंधि"त‌है‌जो‌दिनम्नानुसार‌है: "67.‌सेवा‌कर‌&गाने‌क े ‌लि&ए‌कर‌योग्य‌सेवाओं‌का‌मूल्यांकन‌-1)‌इस‌अध्याय‌क े ‌प्राव"ानों क े ‌अ"ीन,‌दिकसी‌भी‌कर‌योग्य‌सेवा‌पर‌इसक े ‌सं भ‌में‌प्रभाय‌सेवा‌कर,‌- (i)‌ऐसे‌माम&े‌में‌जहां‌सेवा‌का‌प्राव"ान‌"न‌क े ‌प्रधितL&‌क े ‌लि&ए‌है,‌सेवा‌प्र ाता‌द्वारा‌प्र ान की‌गई‌या‌उसक े ‌द्वारा‌प्र ान‌की‌जाने‌वा&ी‌ऐसी‌सेवा‌क े ‌लि&ए‌प्रभारिरत‌कु &‌राणिश‌होगी; (ii)‌ऐसे‌माम&े‌में‌जहां‌सेवा‌का‌प्राव"ान‌एक‌प्रधितL&‌क े ‌लि&ए‌है,‌जिजसमें‌पूरी‌तरह‌या‌आंणिशक रूप‌से‌"न‌शादिम&‌नहीं‌है,‌प्रभारिरत‌सेवा‌कर‌क े ‌अधितरिरक्त‌"न‌में‌ऐसी‌राणिश‌हो,‌जो‌प्रधितL& क े ‌र्बंरार्बंर‌हो; (iii)‌ऐसे‌माम&े‌में‌जहां‌सेवा‌का‌प्राव"ान‌एक‌प्रधितL&‌क े ‌लि&ए‌है‌जो‌सुदिनधिšत‌नहीं‌है,‌वह राणिश‌होगी‌जो‌दिन"ारिरत‌तरीक े ‌से‌दिन"ारिरत‌की‌जा‌सकती‌है। (2)‌जहां‌एक‌सेवा‌प्र ाता‌द्वारा‌प्र ान‌की‌गई‌या‌प्र ान‌की‌जाने‌वा&ी‌सेवा‌क े ‌लि&ए‌प्रभारिरत क ु &‌राणिश‌में‌ ेय‌सेवा‌कर‌शादिम&‌है,‌ऐसी‌कर‌योग्य‌सेवा‌का‌मूल्य‌ऐसी‌राणिश‌होगी,‌जो‌ ेय कर‌क े ‌अधितरिरक्त‌वसू&‌की‌गई‌सक&‌राणिश‌क े ‌र्बंरार्बंर‌है। उद्‌ घोषणा (3)‌कर‌योग्य‌सेवा‌क े ‌लि&ए‌प्रभारिरत‌सक&‌राणिश‌में‌ऐसी‌सेवा‌क े ‌प्राव"ान‌से‌पह&े,‌उसक े ौरान‌या‌र्बंा ‌में‌कर‌योग्य‌सेवा‌क े ‌लि&ए‌प्राप्त‌कोई‌भी‌राणिश‌शादिम&‌होगी। (4) ‌उप-"ाराओं‌(1),‌(2) ‌और ‌(3) ‌क े ‌अ"ीन, ‌मूल्य‌दिन"ारिरत‌तरीक े ‌से दिन"ारिरत‌दिकया‌जाएगा। स्पPीकरण-इस‌खंड‌क े ‌लि&ए,‌(ए)‌"प्रधितL&"‌में‌शादिम&‌हैं (i)‌कोई‌भी‌राणिश‌जो‌प्र ान‌की‌गई‌या‌प्र ान‌की‌जाने‌वा&ी‌कर‌योग्य‌सेवाओं‌क े ‌लि&ए‌ ेय‌है; (ii)‌ऐसी‌परिरल्पिस्थधितयों‌को‌छोड़कर,‌और‌ऐसी‌शत“‌क े ‌अ"ीन,‌जो‌दिन"ारिरत‌की‌जा‌सकती‌हैं, सेवा‌प्र ाता‌द्वारा‌दिकए‌गए‌दिकसी‌भी‌प्रधितपूर्धित‌योग्य‌व्यय‌या‌&ागत,‌जो‌कर‌योग्य‌सेवा‌प्र ान करने‌या‌प्र ान‌करने‌क े ‌लि&ए‌सहमत‌होने‌क े ‌ ौरान‌प्रभारिरत‌दिकया‌गया। (iii)‌शुल्क‌या‌कमीशन,‌यदि ‌कोई‌हो,‌या,‌जैसा‌भी‌माम&ा‌हो,‌प्राप्त‌छ ू ट,‌यानी‌&ॉटरी‌दिटकट क े ‌अंदिकत‌मूल्य‌और‌उस‌कीमत‌पर‌जिजस‌पर‌दिवतरक‌या‌दिर्बं;ी‌एजेंट‌को‌दिटकट‌दिम&ता‌है,‌क े अंतर‌क े ‌अ&ावा‌&ॉटरी‌दिवतरक‌या‌दिर्बं;ी‌एजेंट‌द्वारा‌&ॉटरी‌दिटकटों‌की‌सक&‌दिर्बं;ी‌राणिश‌से रखी‌गई‌कोई‌भी‌राणिश‌ (सी)‌"प्रभारिरत‌सक&‌राणिश"‌में‌चेक,‌; े धिडट‌काड,‌खाते‌से‌कटौती और‌; े धिडट‌नोट‌या‌डेदिर्बंट‌नोट‌जारी‌करक े ‌दिकसी‌भी‌प्रकार‌का‌भुगतान‌शादिम&‌है‌और [पुस्तक‌समायोजन,‌और‌जमा‌की‌गई‌या‌दिनका&ी‌गई‌कोई‌भी‌राणिश,‌जैसा‌भी‌माम&ा‌हो, दिकसी‌भी‌खाते‌में,‌चाहे‌"सस्पेंस‌खाता"‌या‌दिकसी‌अन्य‌नाम‌से‌जाना‌जाता‌है,‌सेवा‌कर‌का भुगतान‌करने‌क े ‌खाते‌की‌पुस्तकों‌में,‌जहां‌कर‌योग्य‌सेवा‌का‌&ेन ेन दिकसी‌संर्बंद्ध‌उद्यम‌क े ‌साथ‌है।]]" 4.[8] ‌यह ‌ प्रस्तुत ‌ दिकया ‌ जाता ‌ है ‌ दिक‌ क े न्द्रीय ‌ उत्पा ‌ एवं ‌ सीमा ‌ शुल्क ‌ र्बंोड‌ ने ‌ दि नांक 22.05.2007‌क े ‌पत्र‌द्वारा‌दिवत्त‌अधि"दिनयम,‌2007‌क े ‌माध्यम‌से‌&ाए‌गए‌दिवणिभन्न‌संशो"नों‌क े संर्बंं"‌में‌स्पPीकरण‌जारी‌दिकया‌है।‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌पैरा‌9.1‌से‌9.7‌जो‌प्रासंदिगक हैं,‌दिनम्नलि&लिखत‌रूप‌में‌पढ़े‌जाते‌हैं- "9.1‌काय‌अनुर्बंं"‌मा&‌और‌सेवाओं‌की‌आपूर्धित‌क े ‌लि&ए‌एक‌समग्र‌अनुर्बंं"‌है। उद्‌ घोषणा एक‌समग्र‌काय‌अनुर्बंं"‌को‌दिवभाजिजत‌कर‌दि या‌गया‌है‌और,‌-‌(i) ‌वैट/दिर्बं;ी‌कर‌काय े ‌हस्तांतरण‌पर‌&गाया‌जाता‌है‌ [भारत‌क े संदिव"ान‌क े ‌अनुच्छे ‌366‌(29 ए)‌(र्बंी)],‌और (ii)‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌संर्बंं"‌में‌प्र ान‌की‌जाने‌वा&ी‌सेवाओं‌पर‌सेवा‌कर‌&गाया जाएगा। 9.2‌प्र ान‌की‌गई‌कर‌योग्य‌सेवाओं‌("ारा‌67)‌क े ‌लि&ए‌सेवा‌प्र ाता‌द्वारा‌&ी‌जाने‌वा&ी‌कु & राणिश‌पर‌सेवा‌कर‌प्रभाय‌है।‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌माम&े‌में,‌सेवाओं‌का‌कर‌योग्य‌मूल्य‌समग्र‌काय अनुर्बंं"‌को‌दिवभाजिजत‌करक े ‌दिन"ारिरत‌दिकया‌जाना‌है।‌सेवा‌कर‌(मूल्य‌का‌दिन"ारण)‌दिनयम, 2006 ‌का‌दिनयम ‌2 ए ‌[अधि"सूचना‌संख्या ‌29/2007-सेवा‌कर, ‌दि नांक ‌22.05.2007], प्रस्तुत‌करता‌है‌दिक‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌का‌मूल्य‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌प्रभारिरत‌सक&‌राणिश‌क े र्बंरार्बंर‌होगा‌जिजसमें‌उक्त‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में‌शादिम&‌मा&‌में‌संपलित्त‌का‌हस्तांतरण‌का मूल्य‌घटा‌दि या‌जाएगा।‌इस‌प्रकार,‌जहां‌कहीं‌भी‌सेवा‌प्र ाता‌रिरकॉड‌रखता‌है,‌सेवाओं‌का मूल्य‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌&ी‌जाने‌वा&ी‌कु &‌राणिश‌होगी,‌जिजसमें‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में े ‌हस्तांतरण‌का‌मूल्य‌घटा‌दि या‌जाएगा।‌ 9.3‌जहां‌भी‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌हस्तांतरण‌पर‌वैट /दिर्बं;ी कर‌का‌भुगतान‌वास्तदिवक‌मूल्य‌पर‌दिकया‌जाता‌है,‌वही‌मूल्य‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌क े ‌मूल्य‌का दिन"ारण‌करने‌क े ‌उद्देश्य‌से‌भी‌लि&या‌जाता‌है।‌अन्य‌माम&ों‌में,‌काय‌अनुर्बंं"‌‌सेवा‌का‌मूल्य वास्तदिवक‌क े ‌आ"ार‌पर‌दिन"ारिरत‌दिकया‌जाएगा।‌यह‌भी‌स्पP‌दिकया‌गया‌है‌दिक‌काय‌अनुर्बंं" सेवा‌क े ‌मूल्य‌में‌शादिम&‌होंगे:‌(i)‌काय“‌क े ‌लि&ए‌श्रम‌शुल्क;‌(ii)‌श्रम‌और‌सेवाओं क े ‌लि&ए‌एक‌उप‌ठेक े ार‌को‌भुगतान‌की‌गई‌राणिश;‌(iii)‌प्&ानिंनग,‌धिडजाइनिंनग‌और‌आर्दिकटेक्ट की‌Lीस‌क े ‌लि&ए‌शुल्क;‌(iv) ‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌उपयोग‌की‌जाने‌वा&ी मशीनरी‌और‌उपकरणों‌को‌दिकराये‌पर‌या‌अन्यथा‌प्राप्त‌करने‌क े ‌लि&ए‌शुल्क;‌(v)‌काय‌अनुर्बंं" क े ‌दिनष्पा न‌में‌उपयोग‌दिकए‌जाने‌वा&े‌पानी,‌दिर्बंज&ी,‌ई ं "न‌जैसे‌उपभोग्य‌सामदिग्रयों‌की‌&ागत, संपलित्त‌जिजसमें‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌ ौरान‌स्थानांतरिरत‌नहीं‌दिकया‌गया‌है;‌(vi)‌श्रम और‌सेवाओं‌की‌आपूर्धित‌से‌संर्बंंधि"त‌अनुर्बंं"‌की‌स्थापना‌की‌&ागत;‌(vii)‌श्रम‌और‌सेवाओं उद्‌ घोषणा की‌आपूर्धित‌से‌संर्बंंधि"त‌अन्य‌समान‌व्यय;‌और‌(viii)‌श्रम‌और‌सेवा‌की‌आपूर्धित‌से‌संर्बंंधि"त सेवा‌प्र ाता‌द्वारा‌अर्जिजत‌&ाभ; 9.4‌यदि ‌काय‌अनुर्बंं"‌क ु &‌राणिश‌में‌वैट‌या‌दिर्बं;ी‌कर‌शादिम&‌है। सेवा‌कर‌क े ‌लि&ए‌मूल्य‌की‌गणना‌दिनम्नानुसार‌की‌जाएगी:‌[क ु &‌प्रभारिरत‌राणिश‌- (काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌हस्तांतरण‌का‌मूल्य‌और‌उक्त‌काय े ‌उक्त‌हस्तांतरण‌पर‌भुगतान‌दिकया‌गया‌वैट‌या दिर्बं;ी‌कर,‌यदि ‌कोई‌हो)]। 9.5‌एक‌व्यापार‌सुदिव"ा‌उपाय‌क े ‌रूप‌में‌और‌प्रशासदिनक‌सुदिव"ा‌में‌आसानी‌क े ‌लि&ए,‌सेवा प्र ाता‌को‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌पर‌सेवा‌कर‌क े ‌लि&ए‌संरचना‌योजना‌अपनाने‌का दिवकल्प‌दि या‌गया‌है।‌काय‌अनुर्बंं" ‌(सेवा‌कर‌क े ‌लि&ए‌संरचना‌योजना) ‌दिनयम 2007 ‌को‌त नुसार‌अधि"सूचना‌संख्या ‌32/2007 ‌सेवा‌कर, ‌दि नांक ‌22.05.2007 ‌द्वारा अधि"सूधिचत‌दिकया‌गया‌है। 9.6‌यह‌योजना‌प्रस्तुत‌करती‌है‌दिक‌सेवा‌प्र ाता‌क े ‌पास‌"ारा‌66‌में‌दिनर्दि P‌ र‌पर‌सेवा‌कर का‌भुगतान‌करने‌क े ‌र्बंजाय‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌2%‌क े ‌र्बंरार्बंर‌राणिश का‌भुगतान‌करने‌का‌दिवकल्प‌होगा।‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌प्रभारिरत‌कु &‌राणिश‌में‌उक्त‌काय े ‌हस्तांतरण‌पर‌भुगतान‌दिकया‌गया‌वैट‌या दिर्बं;ी‌कर‌शादिम&‌नहीं‌है। उक्त‌संरचना‌योजना‌क े ‌तहत‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करने‌का‌दिवकल्प‌चुनने‌वा&ा‌कर‌योग्य सेवा‌प्र ाता,‌सेनवैट‌; े धिडट‌दिनयम,‌2004‌क े ‌तहत‌उक्त‌काय‌अनुर्बंं"‌में‌या‌उसक े संर्बंं"‌में‌उपयोग‌दिकए‌गए‌इनपुट‌पर‌शुल्क‌का‌सेनवैट‌; े धिडट‌&ेने‌का‌हक ार‌नहीं‌है। 9.7‌कर‌योग्य‌सेवा‌प्र ाता‌जो‌इन‌दिनयमों‌क े ‌तहत‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करने‌का‌दिवकल्प‌ ेता है,‌उक्त‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌संर्बंं"‌में‌सेवा‌कर‌क े ‌भुगतान‌से‌पह&े‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌संर्बंं"‌में‌इस तरह‌क े ‌दिवकल्प‌का‌प्रयोग‌करेगा‌और‌इस‌तरह‌का‌प्रयोग‌दिकया‌गया‌दिवकल्प‌पूरे‌काय‌अनुर्बंं" क े ‌लि&ए‌&ागू‌होगा‌और‌उक्त‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌पूरा‌होने‌तक‌वापस‌नहीं‌लि&या‌जा‌सकता‌है।‌" उद्‌ घोषणा 4.9‌उपरोक्त‌प्राव"ानों,‌दिनयमों‌और‌दिवदिनयमों‌और‌परिरपत्रों‌पर‌भरोसा‌करते‌हुए,‌यह‌प्रस्तुत दिकया‌जाता‌है‌दिक‌काय‌अनुर्बंं"‌एक‌अनुर्बंं"‌है‌जिजसमें‌वस्तुओं‌और‌सेवाओं‌की‌एक‌साथ आपूर्धित‌शादिम&‌है।‌एक‌समग्र‌काय‌अनुर्बंं",भारत‌क े ‌संदिव"ान‌क े ‌अनुच्छे ‌366‌(29 ए)‌(र्बंी) क े ‌अनुसार‌संपलित्त‌का‌दिर्बं;ी‌कर/वैट‌ ेने‌योग्य‌वस्तुओं‌में‌हस्तांतरण‌और‌01.06.2007‌से प्रभावी‌सेवा-कर‌योग्य‌सेवा‌भाग‌में‌दिवभाजिजत‌हो‌जाता‌है।‌ &ासन‌एंड‌टुब्रो‌(उपरोक्त)‌(पैराग्राL‌14‌से‌16)‌क े ‌माम&े‌में‌इस‌न्याया&य‌क े ‌दिनणय‌पर भरोसा‌दिकया‌गया‌है। 4.10‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌&ासन‌एंड‌टुब्रो‌(उपरोक्त)‌में‌इस‌न्याया&य‌का‌दिनणय‌का सार‌यह‌होगा‌दिक‌गैनन‌डंकर&ी‌एंड‌क ं पनी‌र्बंनाम‌राजस्थान‌रा‰य,‌(1993)‌1‌एससीसी‌364 माम&े‌में‌पाए‌गए‌सेवा‌तत्वों‌की‌सूची‌पर‌सेवा‌कर‌&गेगा‌और‌मा&‌वा&े‌दिहस्से‌पर‌वैट‌या दिर्बं;ी‌कर‌&गेगा। 4.11.यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌गया‌है‌दिक‌गैनन‌डंकर&ी‌एंड‌क ं पनी‌(उपरोक्त)‌वा ‌में‌इस‌न्याया&य की‌संवै"ादिनक‌पीठ‌ने‌पैरा‌47‌क े ‌माध्यम‌से‌कर‌क े ‌दिन"ारण‌से‌दिनपटने‌क े ‌ ौरान‌मा&‌क े मूल्यांकन‌की‌&ागत‌से‌र्बंदिहष्करण‌की‌एक‌सूची‌प्र ान‌की‌थी‌और‌जिजसमे‌दिक‌सेवा‌तत्वों‌का गठन‌क्या‌होगा,‌यह‌भी‌शादिम&‌था। उन्होंने‌उक्त‌दिनणय‌क े ‌पैरा‌47‌पर‌र्बंहुत‌भरोसा‌दिकया‌है।‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌गया‌है‌दिक‌इस न्याया&य‌ने ‌गैनन‌डंकर&ी‌एंड‌क ं पनी ‌(उपरोक्त)‌ क े ‌माम&े‌में‌पैरा ‌47 ‌में‌दिनम्नानुसार अव&ोकन‌दिकया‌जो‌दिनम्नांदिकत‌हैं‌: "47.‌..‌इसलि&ए,‌एक‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में‌शादिम&‌मा&‌का‌मूल्य,संपूण‌काय‌अनुर्बंं" क े ‌मूल्य‌को‌ध्यान‌में‌रखते‌हुए‌और‌उसमें‌से‌श्रम‌और‌सेवाओं‌क े ‌लि&ए‌शुल्क‌घटाकर‌दिन"ारिरत दिकया‌जाना‌चादिहए‌ (ए)‌काय“‌क े ‌लि&ए‌श्रम‌शुल्क;‌ (र्बंी)‌श्रम‌और‌सेवाओं‌क उद्‌ घोषणा (सी)‌योजना,‌धिडजाइनिंनग‌और‌वास्तुकार‌की‌Lीस‌क (डी)‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌उपयोग‌की‌जाने‌वा&ी‌मशीनरी‌और‌उपकरण‌दिकराए पर‌&ेने‌या‌अन्यथा‌प्राप्त‌करने‌क े ‌लि&ए‌शुल्क: (ई) ‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में‌उपयोग‌की‌जाने‌वा&ी‌उपभोग्य‌सामदिग्रयों‌जैसे‌पानी, दिर्बंज&ी,‌ई ं "न‌आदि ‌की‌&ागत,‌संपलित्त‌जिजसमें‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌ ौरान‌स्थानांतरिरत नहीं‌दिकया‌गया‌है;‌और‌ (एL)‌श्रम‌और‌सेवाओं‌की‌आपूर्धित‌से‌संर्बंंधि"त‌होने‌की‌सीमा‌तक‌ठेक े ार‌की‌अधि"•ान‌की &ागत; (जी)‌श्रम‌और‌सेवाओं‌की‌आपूर्धित‌से‌संर्बंंधि"त‌अन्य‌समान‌व्यय; (एच)‌ठेक े ार‌द्वारा‌उस‌सीमा‌तक‌अर्जिजत‌&ाभ‌जो‌श्रम‌और‌सेवाओं‌की‌आपूर्धित‌से‌संर्बंंधि"त है।‌इन‌शीष“‌क े ‌तहत‌कटौती‌योग्य‌राणिशयों‌को‌दिकसी‌दिवशेष‌माम&े‌क े ‌तथ्यों‌क े ‌आ&ोक‌में ठेक े ार‌द्वारा‌उत्पादि त‌सामग्री‌क े ‌आ"ार‌पर‌दिन"ारिरत‌करना‌होगा।‌" 4.12‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌उपरोक्त‌सेवा‌तत्वों‌को‌एक‌वै"ादिनक‌मान्यता‌दिम&ी‌है क्योंदिक‌सेवा‌कर‌(मूल्य‌का‌दिन"ारण)‌दिनयम,‌2006‌(01.06.2007‌से‌प्रभावी)‌क े ‌दिनयम‌2 ए क े ‌एक‌भाग‌क े ‌रूप‌में‌इसे‌शादिम&‌दिकया‌गया‌था। 4.13‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌गया‌है‌दिक‌परिरणामस्वरूप‌इस‌न्याया&य‌ने‌&ासन‌एंड‌टुब्रो‌(उपरोक्त) क े ‌दिनणय‌पर‌दिवचार‌करते‌समय‌सेवा‌तत्वों‌की‌समानता‌&ाकर‌इस‌मुद्दे‌को‌दिवशेष‌रूप‌से संर्बंोधि"त‌दिकया‌था‌जैसा‌दिक‌गैनन‌डंकर&ी‌(उपरोक्त)‌में‌संदिव"ान‌पीठ‌क े ‌L ै स&े‌में‌उजि¤लिखत है‌और‌मूल्यांकन‌दिनयम,‌2006‌क े ‌रूप‌में‌वर्भिणत‌दिकया‌गया‌है।।‌उक्त‌दिनणय‌क े पैरा‌25‌और‌26‌पर‌भरोसा‌दिकया‌गया‌है। 4.14‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌&ासन‌एंड‌टुब्रो‌(उपरोक्त)‌में‌दि ए‌गए‌इस‌न्याया&य‌का दिनणय‌टोट&‌एनवायरनमेंट‌दिर्बंल्डिंल्डग‌जिसस्टम्स‌प्राइवेट‌लि&दिमटेड‌(उपरोक्त)‌क े ‌समेदिकत‌माम&ों उद्‌ घोषणा में‌पुनर्दिवचार‌क े ‌लि&ए‌आया‌था।‌‌जिजसमें‌इस‌न्याया&य‌ने‌पैरा‌28‌क े ‌तहत‌इस‌माम&े‌को‌र्बंड़ी र्बंेंच‌को‌सं र्भिभत‌करने‌क े ‌अनुरो"‌को‌खारिरज‌कर‌दि या,‌जो‌पैराग्राL‌28‌में‌दिनम्नानुसार‌है: "28.‌&ासन‌एंड‌टुब्रो‌लि&दिमटेड‌(उपरोक्त)‌क े ‌र्बंाध्यकारी‌दिनणय‌पर पुनर्दिवचार‌करने‌और‌माम&े‌को‌र्बंड़ी‌र्बंेंच‌को‌सं र्भिभत‌करने‌क े ‌लि&ए‌राजस्व‌की‌ओर‌से‌की‌गई प्राथना/प्रस्तुधित‌की‌सराहना‌करते‌हुए,‌क ु छ‌तथ्यों‌पर‌दिवचार‌करने‌की‌आवश्यकता‌है,‌जो‌इस प्रकार‌हैं: (i)‌&ासन‌एंड‌टुब्रो‌लि&दिमटेड‌(उपरोक्त)‌क े ‌माम&े‌में‌इस‌न्याया&य‌का‌दिनणय‌वष‌ 2015‌में सुनाया‌गया/‌पारिरत‌दिकया‌गया‌है,‌जिजसमें‌यह‌दिवशेष‌रूप‌से‌ ेखा‌गया‌है‌और‌यह‌माना‌जाता है‌दिक‌दिवत्त‌अधि"दिनयम,‌2007‌क े ‌पूव‌की‌अवधि"‌क े ‌लि&ए‌अदिवभा‰य‌काय‌अनुर्बंं"ों‌पर,‌सेवा कर‌उद्ग्रहणीय‌नहीं‌था; (ii)‌दिवत्त‌अधि"दिनयम,‌2007‌क े ‌पूव‌की‌अवधि"‌की‌पूरी‌व्यवस्था‌और‌सेवा‌कर‌उद्ग्रहण‌पर दिवचार‌करने‌और‌ठोस‌कारण‌ ेने‌क े ‌र्बंा,‌इस‌न्याया&य‌द्वारा‌एक‌सचेत‌दिनणय‌लि&या‌गया‌है, यह‌मानते‌हुए‌दिक,‌अदिवभा‰य/समग्र‌काय‌अनुर्बंं"‌पर‌‌सेवा‌कर‌दिवत्त‌अधि"दिनयम,‌2007‌क े पूव‌की‌अवधि"‌पर‌&ागू‌नहीं‌था। (iii)‌यह‌मानते‌हुए‌दिक‌दिवत्त‌अधि"दिनयम,‌2007‌क े ‌पूव‌की‌अवधि"‌क े ‌लि&ए,‌अदिवभा‰य/समग्र काय‌अनुर्बंं"ों‌पर, ‌सेवा‌कर‌उद्ग्रहणीय‌नहीं‌है, ‌पूव¥क्त‌दिनणय‌में‌इस‌न्याया&य‌द्वारा‌कई दिनणयों‌‌पर‌दिवचार‌दिकया‌गया‌है; (iv)‌यह‌दिक‌र्बंा ‌में,‌&ासन‌एंड‌टुब्रो‌लि&दिमटेड‌(उपरोक्त)‌क े ‌माम&े‌में‌इस‌अ ा&त‌क े ‌L ै स&े का‌अनुसरण,‌सेवा‌कर‌आयुक्त‌और‌अन्य‌एवं‌भयाना‌दिर्बंल्डस‌प्रा. ‌लि&दिमटेड‌और‌अन्य‌क े माम&े‌में‌दिकया‌गया‌है‌और‌क े ‌माम&े‌में‌इस‌न्याया&य‌द्वारा‌दिवचार‌दिकया‌गया‌है।‌ (v)‌यह‌दिक‌वष‌2015‌में‌&ासन‌एंड‌टुब्रो‌लि&दिमटेड‌(उपरोक्त)‌क े दिनणय‌क े ‌र्बंा,‌उक्त‌दिनणय‌दिवणिभन्न‌उच्च‌न्याया&यों‌और‌न्यायाधि"करणों‌द्वारा‌&गातार‌पा&न दिकया‌गया‌है; उद्‌ घोषणा (vi)‌दिवणिभन्न‌उच्च‌न्याया&यों‌और‌अधि"करणों‌क े ‌L ै स&े,‌जो‌इस‌न्याया&य‌क े ‌&ासन‌एंड‌टुब्रो लि&दिमटेड‌(उपरोक्त)‌क े ‌माम&े‌में‌दि ए‌गए‌L ै स&े‌का‌अनुसरण‌करने‌क े ‌र्बंा ‌पारिरत‌दिकए‌गए‌थे, अंधितमता‌प्राप्त‌कर‌चुक े ‌हैं,‌और‌कई‌माम&ों‌में,‌राजस्व‌ने‌उक्त‌दिनणयों‌को‌चुनौती‌नहीं‌ ी‌है।‌ (vii)‌&ासन‌एंड‌टुब्रो‌लि&दिमटेड‌(उपरोक्त)‌क े ‌माम&े‌में‌इस‌न्याया&य‌द्वारा‌पारिरत‌दिनणय‌और आ ेश‌की‌समीक्षा‌और/या‌वापस‌&ेने‌क े ‌लि&ए‌कोई‌समीक्षा‌आवे न‌ ालिख&‌करने‌क े ‌लि&ए राजस्व‌द्वारा‌कोई‌प्रयास‌नहीं‌दिकया‌गया।‌यदि ‌राजस्व‌उनक े ‌दिवचार‌में‌इतना‌गंभीर‌था‌दिक &ासन‌एंड‌टुब्रो‌लि&दिमटेड‌(उपरोक्त)‌क े ‌दिनणय‌पर‌पुनर्दिवचार‌की आवश्यकता‌है,‌तो‌राजस्व‌को‌उस‌स्तर‌पर‌और/या‌उसक े ‌र्बंा ‌भी‌समीक्षा‌आवे न‌ ायर करना‌चादिहए‌था। आज‌की‌ल्पिस्थधित‌में‌भी‌ऐसा‌कोई‌पुनरीक्षण‌आवे न‌ ालिख&‌नहीं‌दिकया‌गया‌है। (viii)‌क े व&‌इसलि&ए‌दिक‌अनुवतU‌माम&ों‌में‌शादिम&‌कर‌की‌राणिश‌अधि"क‌हो‌सकती‌है,‌पह&े क े ‌र्बंाध्यकारी‌दिनणय,‌ ‌जिजसका‌पूरे‌ ेश‌में‌दिवणिभन्न‌उच्च‌न्याया&यों‌और‌न्यायाधि"करणों‌द्वारा &गातार‌पा&न‌दिकया‌गया‌है,‌पर‌पुनर्दिवचार‌क े ‌लि&ए‌प्राथना‌करने‌का‌आ"ार‌नहीं‌हो‌सकता है,।‌" 4.15‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌इसलि&ए‌"ारा‌65‌(105)‌(zzzza) (?)),‌जो‌र्बंा ‌में‌दिवत्त अधि"दिनयम,‌1994‌की‌"ारा‌66E‌(एच)‌र्बंन‌गया,‌क े ‌तहत‌जो‌कर‌&गाया‌जाता‌है‌वह‌काय े ‌दिनष्पा न‌में‌सेवा‌का‌दिहस्सा‌है।‌"ारा‌67‌(1)‌यह‌पूरी‌तरह‌से‌स्पP‌करता‌है‌दिक सेवा‌कर‌क े व&‌कर‌योग्य‌सेवा,‌उसक े ‌सं भ‌में,‌पर‌प्रभाय‌है। यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌गया‌है‌दिक‌इस‌न्याया&य‌ने,‌&ासन‌एंड‌टुब्रो‌(उपरोक्त)‌क े ‌माम&े‌में‌जैसा दिक‌टोट&‌एनवायरनमेंट‌दिर्बंल्डिंल्डग‌(उपरोक्त)‌में‌ ोहराया‌गया‌है,‌यह‌स्पP‌कर‌दि या‌है‌दिक‌मा& की‌संपलित्त‌क े ‌हस्तांतरण‌की‌प्रक ृ धित‌में‌मा&‌का‌मूल्य‌दिर्बं;ी‌कर/वैट‌का‌भुगतान‌करना‌होगा और‌सेवा‌घटकों‌या‌तत्वों‌को‌"ारा‌65‌(105)‌(zzzza) (?))‌और‌र्बंा ‌में‌"ारा‌66E(एच),‌क े तहत‌कर‌योग्य‌सेवा‌की‌परिरभाषा‌क े ‌आ"ार‌पर‌01.07.2012‌क े ‌र्बंा ‌घोदिषत‌सेवा‌क े ‌रूप‌में, सेवा‌कर‌जो‌01.06.2007‌से‌प्रभावी‌है,‌भुगतना‌होगा। उद्‌ घोषणा 4.16‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌कर‌योग्य‌सेवा‌जो‌01.06.2007‌से‌प्रभावी‌हैं,‌क े ‌समावेश क े ‌परिरणामस्वरूप‌मूल्यांकन‌दिनयम,‌2006‌में‌दिनयम‌2 ए‌आरम्भ‌हुई,‌जिजसमें‌सेवा‌तत्वों‌या घटकों‌की‌स्पP‌रूप‌से‌पहचान‌की‌गई,‌जो‌सेवा‌कर‌क े ‌दिन"ारण‌और‌भुगतान‌क े ‌लि&ए‌मूल्य दिनर्दिमत‌करेंगे। 01.07.2012‌क े ‌र्बंा ‌"ारा‌66 ई‌(एच)‌की‌प्रदिवदिP‌क े ‌र्बंा ‌भी‌इन‌घटकों‌को‌दिLर‌प्रधित‌"ारिरत दिकया‌गया‌था। 4.17‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌गया‌है‌दिक‌इस‌न्याया&य‌ने‌&ासन‌एंड‌टुब्रो‌(उपरोक्त)‌क पैरा‌25‌क े ‌माध्यम‌से‌मूल्यांकन‌दिनयम,‌2006‌क े ‌दिनयम‌2 ए‌और‌इसक े ‌तात्पय‌को‌सं र्भिभत दिकया‌था,‌यह‌मानते‌हुए‌दिक‌उक्त‌दिनयम‌यह‌कहता‌है‌दिक‌काय‌अनुर्बंं"‌का‌सेवा‌घटक‌दिद्वतीय गैनन‌डंकर&ी‌क े ‌माम&े‌में‌दिन"ारिरत‌8‌तत्वों‌को‌शादिम&‌करना‌है‌और‌काय‌अनुर्बंं"‌में‌सेवा‌क े लि&ए‌जिजम्मे ार‌मूल्य‌ऐसे‌अनुर्बंं"ों‌में‌सेवा‌तत्व‌होंगे‌क्योंदिक‌यह‌योजना‌अक े &े‌संवै"ादिनक आवश्यकताओं‌का‌पा&न‌करेगी‌क्योंदिक‌यह‌एक‌समग्र‌अदिवभा‰य‌काय‌अनुर्बंं"‌को‌दिद्वभाजिजत करना‌चाहती‌है‌और‌यह‌ ेखने‌क े ‌लि&ए‌ध्यान‌रखता‌है‌दिक‌इस‌तरह‌क े ‌अनुर्बंं"‌क े ‌अनुसार हस्तांतरिरत‌मा&‌में‌संपलित्त‌क े ‌लि&ए‌जिजम्मे ार‌कोई‌भी‌तत्व‌सेवा‌कर‌की‌गणना‌में‌प्रवेश‌नहीं करना‌चादिहए। यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌इसलि&ए‌मूल्यांकन‌दिनयमों‌क े ‌दिनयम‌2 ए‌का‌तात्पय‌क े व&‌सेवा कर‌क े ‌तत्वों‌को‌&ाना‌है‌क्योंदिक‌क े व&‌वही‌संवै"ादिनक‌आवश्यकताओं‌को‌पूरा‌करेगा‌और सेवा‌कर‌की‌गणना‌में‌मा&‌में‌संपलित्त‌क े ‌लि&ए‌जिजम्मे ार‌कोई‌भी‌तत्व‌शादिम&‌नहीं‌होना‌चादिहए। अतः,‌प्रधितवा ी‌दिन"ारिरती‌का‌संपूण‌तक‌दिक‌उनक े ‌पास‌सेवा‌कर‌क े ‌रूप‌में‌मा&‌क े ‌दिहस्से‌पर भी‌कर‌का‌भुगतान‌करने‌का‌कानूनी‌अधि"कार‌है‌और‌मा&‌पर‌भुगतान‌दिकए‌गए‌शुल्क‌पर इनपुट‌; े धिडट‌भी‌&ेना‌स्पP‌रूप‌से‌&ासन‌और‌टुब्रो‌(उपरोक्त)‌क े ‌पैरा‌25‌और‌दिनणय‌और मूल्यांकन‌दिनयम,‌2006‌क े ‌दिवपरीत‌है। 4.18‌अर्बं‌जहां‌तक‌संरचना‌योजना‌का‌संर्बंं"‌है,‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌01.06.2007 से ‌'काय‌अनुर्बंं"‌सेवा'‌की‌परिरभाषा‌क े ‌अंतगत‌आने‌वा&े‌दिन"ारिरती‌को‌या‌तो‌क े व&‌सेवा घटकों‌पर‌इनपुट‌मा&‌पर‌कोई‌सेनवैट‌; े धिडट‌लि&ए‌दिर्बंना,‌मूल्यांकन‌दिनयमों‌क े उद्‌ घोषणा तहत‌सेवा‌कर‌ ेयता‌का‌दिनवहन‌करना‌होगा‌या‌क े ‌दिवकल्प‌क े ‌लि&ए‌जाना होगा,‌जिजन‌परिरल्पिस्थधितयों‌में‌दिवणिभन्न‌समय‌पर‌दिनर्दि P‌कर‌की‌ रों‌का,‌क ु &‌अनुर्बंं"‌मूल्य‌पर अनुपा&न‌दिकया‌जाना‌चादिहए।‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌प्रधितवा ी‌दिन"ारिरती‌द्वारा‌दिनर्दिमत पद्धधित‌जिजससे‌वह‌इनपुट‌मा&‌पर‌सेनवैट‌; े धिडट‌&ेने‌क े ‌र्बंा ‌पूरे‌अनुर्बंं"‌मूल्य‌पर,‌सेवा‌कर का‌भुगतान‌करने‌की‌मांग‌कर‌रहा‌है,‌वह‌कानून‌में‌स्पP‌रूप‌से‌कायम‌‌नहीं‌रह‌सकती‌है। यह‌तक‌दिक‌दिनयम‌2 ए‌"ारा‌67‌क े ‌अ"ीन‌है,‌जो‌प्रधितवा ी-दिन"ारिरती‌क े ‌अनुसार‌मा&‌सदिहत अनुर्बंं"‌मूल्य‌मूल्य‌पर‌कर‌क े ‌भुगतान‌की‌अनुमधित‌ ेता‌है,‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌की‌योजना‌क े दिवपरीत‌च&ता‌है।‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌मा&‌क े ‌रूप‌में‌क्या‌होगा‌संदिव"ान‌क े अनुच्छे ‌366‌(29 ए)‌(र्बंी)‌क े ‌तहत‌जो‌मा&‌क े ‌रूप‌में‌माना‌जाएगा‌वह,‌कर‌योग्य‌सेवा‌और कर‌योग्य‌सेवा‌क े ‌रूप‌में‌उसका‌अथ‌नहीं‌&गाया‌जा‌सकता‌है।

4.19 यह‌दिनवे न‌दिकया‌है‌दिक‌दिनयमों‌क े ‌साथ‌पदिठत‌दिवत्त‌अधि"दिनयम ‌ 1944 ‌क े व&‌२ दिवकल्पो‌की‌अनुमधित‌ ेता‌है‌या‌तो‌सेवा‌तत्तवों‌पर‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करने‌क े ‌लि&ए‌जैसा दिक‌मूल्यांकन‌दिनयम,‌2006‌क े ‌तहत‌आगत‌(इनपुट)‌मा&‌पर‌सेनवैट‌(क े न्द्रीय वैट)‌; े धिडट‌लि&ए‌दिर्बंना‌या‌संरचना‌का‌दिवकल्प‌चुनने‌की‌परिरकल्पना‌की‌गई‌है।‌यह‌अनुरो" दिकया‌जाता‌है‌दिक‌मा&‌सदिहत‌क ु &‌अनुर्बंं"‌मूल्य‌पर‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करने‌और‌इनपुट पर‌सेनवैट‌; े धिडट‌प्राप्त‌करने‌का‌तीसरा‌प्रकार‌न‌क े व&‌ग&त‌है‌र्बंल्पिल्क‌संवै"ादिनक‌प्रधितर्बंं"‌क े अ&ावा‌कानूनी‌रूप‌से‌भी‌अमान्य‌है।‌ 4.20‌ अर्बं‌जहां‌तक‌सेवा‌कर‌आयुक्त‌और‌अन्य,‌भयाना‌दिर्बंल्डस‌प्रा.‌लि&दिमटेड.‌और‌अन्य, (2018)‌3‌एससीसी‌782‌क े ‌दिनणय‌पर‌दिनभर‌करने/होने‌का संर्बंं"‌है,‌यह‌दिनवे न‌दिकया‌है‌दिक‌तथ्यों‌पर‌इसकी‌कोई‌प्रासंदिगकता‌नहीं‌है।‌दिनवे न‌है‌दिक इसक े ‌ दिवपरीत‌ &ासन‌ एंड‌ टुब्रो‌ (सुप्रा) ‌क े ‌ माम&े‌ में‌ इस‌ न्याया&य‌ का‌ दिनणय‌ &ागू‌ होगा। दिनवे न‌दिकया‌है‌दिक‌22.05.2005‌का‌परिरपत्र‌भी‌यह‌स्पP‌करता‌है‌दिक‌क ै से‌एक‌काय‌अनुर्बंं" सेवा‌पर‌कर‌&गाने‌की‌आवश्यकता‌है‌और‌मूल्यांकन‌दिनयम,‌2006‌क े ‌सं भ‌में पैरा‌9.2‌यह‌पुदिP‌करता‌है‌दिक‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌का‌मूल्य‌उक्त‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में‌शादिम& मा&‌ में‌संपलित्त‌ क े ‌हस्तांतरण‌ क े ‌मूल्य‌ से‌कम‌काय‌ अनुर्बंं"‌ क े ‌लि&ए‌प्रभारिरत‌ क ु &‌राणिश‌क े उद्‌ घोषणा र्बंरार्बंर‌हो‌और‌पैरा‌9.[3] क े ‌द्वारा‌सेवाओं‌क े ‌तत्वों‌को‌र्बंताता‌है‌जो‌इस‌न्याया&य‌द्वारा‌गैनन डंकर&ी‌(सुप्रा)‌क े ‌माम&े‌में‌दिन"ारिरत‌तत्वों‌क े ‌साथ‌दिर्बंल्क ु &‌मे&‌खाता‌है।‌ 5.‌उपरोक्त‌ &ी&ो‌क े ‌साथ‌यह‌प्राथना‌की‌गयी‌की‌प्रस्तुत‌अपी&‌को‌स्वीकार‌दिकया‌जाए‌। 6.‌प्रधितवा ी‌-‌दिन"ारिरती‌की‌ओर‌से‌उपल्पिस्थत‌दिवद्वान‌वरिर•‌अधि"वक्ता‌श्री‌वी.‌रघुरामन‌द्वारा वतमान‌अपी&‌का‌जोर ार‌दिवरो"‌दिकया‌गया। 6.[1] वतमान‌ अपी&‌ का‌ दिवरो"‌ करते‌ हुए‌ और‌ सीईएसटीएटी‌ द्वारा‌ पारिरत‌ आक्षेदिपत आ ेश‌ क े ‌ समथन‌ में, ‌प्रधितवा ी‌ की‌ ओर‌ से‌ उपल्पिस्थत‌ दिवद्वान‌ अधि"वक्ता‌ ने दिनम्नलि&लिखत‌तक‌प्रस्तुत‌दिकया‌है: (1)‌संरचना‌दिनयमों‌क े ‌दिनयम‌3(1)‌क े ‌अनुसार‌संरचना‌योजना‌वैकल्पिल्पक‌है (ii)‌मूल्यांकन‌क े ‌प्राव"ान‌दिवत्त‌अधि"दिनयम,‌1994‌की‌"ारा‌67 क े अ"ीन‌हैं (iii)‌एक‌र्बंार‌दिवत्त‌अधि"दिनयम,‌1994 की‌"ारा‌67‌क े ‌प्राव"ान‌का‌अनुपा&न‌कर‌लि&या‌जाता है‌तो‌इसक े ‌साथ,‌न‌तो‌मूल्यांकन‌दिनयमों‌क े ‌दिनयम‌2 ए‌की‌प्रयो‰यता‌का‌सवा&‌उठता‌है‌और न‌ही‌दिन"ारिरती‌पर‌संरचना‌योजना‌(क ं पोजिजशन‌स्कीम)‌क े ‌दिवकल्प‌को‌जर्बंरन‌&ागू‌करने‌का कोई‌सवा&‌था‌। (iv)‌भ&े‌ही‌प्रधितवा ी‌की‌सेवाओं‌को‌1‌जून,‌2007‌क े ‌र्बंा ‌'काय‌अनुर्बंं"‌सेवा'‌क े ‌तहत वगUकरण‌योग्य‌माना‌जाता‌है,‌जैसा‌दिक‌राजस्व‌द्वारा‌ ावा‌दिकया‌गया‌है,‌राजस्व‌का‌आगे‌क े ावे‌है‌दिक‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌मूल्यांकन‌क े ‌लि&ए‌उपरोक्तानुसार‌क े व&‌ ो‌दिवकल्प‌थे‌नामशः संरचना‌दिनयम‌और‌दिन"ारिरती‌क े ‌लि&ए‌उप&ब्"‌मूल्यांकन‌दिनयमों‌का‌दिनयम‌2 ए‌और‌क े न्द्रीय वैट‌(सेनवैट)‌; े धिडट‌की‌परिरणामी‌गैर-‌स्वीकायता‌में‌कोई‌गुणागुण‌नहीं‌है। (v)‌यह‌दिनवे न‌दिकया‌है‌दिक‌'काय‌अनुर्बंं"‌सेवा'‌क े ‌माम&े‌में‌भी,‌मूल्यांकन‌,दिवत्त‌अधि"दिनयम, 1994‌की‌"ारा‌67‌क े ‌तहत‌दिकया‌जा‌सकता‌है‌और‌दिनयम‌2 ए‌या‌संरचना योजना‌क े ‌तहत‌दिन"ारिरत‌मूल्यांकन‌दिवधि"यां‌क े व&‌दिन"ारिरती‌को‌प्र ान‌दिकए‌गए‌दिवकल्प‌है‌।‌‌ (vi) ‌इसलि&ए, ‌क े न्द्रीय‌वैट ‌(सेनवैट)‌; े धिडट‌ दिनयम,‌2004 ‌या‌ दिवत्त‌ अधि"दिनयम,‌1994 ‌में दिकसी‌दिवणिशP‌प्रधितर्बंं"‌या‌दिनषे"‌क े ‌अभाव‌में‌उत्तर ाताओं‌को‌इनपुट‌पर‌सेनवैट‌; े धिडट‌क े &ाभ‌से‌वंधिचत‌नहीं‌दिकया‌जा‌सकता‌है। उद्‌ घोषणा 6.[2] ‌आगे‌ प्रधितवा ी‌ की‌ ओर‌ से‌ उपल्पिस्थत‌ दिवद्वान‌ अधि"वक्ता‌ द्वारा‌दिनवे न‌दिकया‌ गया‌ है‌दिक आक्षेदिपत‌आ ेश‌पारिरत‌करते‌समय‌दिवद्वान‌न्यायाधि"करण‌ने‌र्बंॉम्र्बंे‌उच्च‌न्याया&य‌द्वारा‌पुदिPत सीसीई‌र्बंनाम‌एस.वी.‌जीवानी,‌2014‌(35)‌एसटीआर‌351‌क े ‌अपने‌पह&े‌क े ‌दिनणय‌का सही‌पा&न‌दिकया‌है‌जो‌की‌सवथा‌&ागू‌है।‌‌यह‌दिनवे न‌दिकया‌है‌दिक‌उक्त‌माम&े‌में‌यह‌माना गया‌था‌दिक‌संरचना‌दिनयम‌और‌मूल्यांकन‌दिनयमों‌क े ‌दिनयम‌2 ए,‌सेवा‌प्र ाता‌को‌सेवा‌ ाधियत्व क े ‌दिनवहन‌क े ‌लि&ए‌दिवत्त‌अधि"दिनयम,‌1994‌की‌"ारा‌67‌में‌उप&ब्"‌दिवकल्पों‌की‌तु&ना‌में प्र ान‌दिकए‌गए‌दिवकल्प‌मात्र‌हैं। 6.3‌आगे‌यह‌दिनवे न‌दिकया‌है‌दिक‌मूल्यांकन‌दिनयमों‌का‌दिनयम‌2 ए‌'"ारा‌67‌क े अ"ीन'‌शब् ों‌से‌शुरू‌होता‌है।‌यह‌दिनवे न‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌इसका‌मत&र्बं‌यह‌होगा‌दिक‌दिनयम 2 ए‌क े व&‌तभी‌&ागू‌होगा‌जर्बं‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में‌शादिम&‌सेवा‌का‌मूल्य‌अधि"दिनयम की‌"ारा‌67‌क े ‌तहत‌दिन"ारिरत‌नहीं‌दिकया‌जा‌सक े गा‌। ‌6.4‌प्रधितवा ी‌दिन"ारिरती‌की‌ओर‌से‌उपल्पिस्थत‌दिवद्वान‌अधि"वक्ता‌द्वारा‌आगे‌प्रस्तुत‌दिकया‌गया‌है दिक‌01.07.2012‌से‌पह&े‌दिन"ारिरती‌क े ‌पास‌तीन‌दिवकल्प‌थे: (i)‌"ारा‌67‌क े ‌जिसद्धांतों‌का‌पा&न‌करें‌और‌पूरे‌मूल्य‌पर‌कर‌का‌भुगतान‌करें‌और‌इनपुट टैक्स‌; े धिडट‌&ें। (ii)‌मूल्यांकन‌दिनयमों‌का‌दिनयम‌2 ए:‌मूल्यांकन‌दिनयमों‌क े ‌सं भ‌में‌दिन"ारिरत‌कर योग्य‌मूल्य‌पर‌पूरी‌&ागू‌ र‌पर‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करने‌क े ‌लि&ए।‌इनपुट‌पर‌सेनवैट‌; े धिडट का‌&ाभ‌उठाने‌क े ‌लि&ए‌कोई‌रोक‌नहीं‌है। (iii)‌संरचना‌दिनयम:‌संरचना‌दिनयमों‌क े ‌सं भ‌में,‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌प्रभारिरत‌सक&‌राणिश‌पर 2.06%‌की‌ र‌से‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌(01.03.2008‌से‌4.12%‌की‌र्बंढ़ोतरी)।‌इनपुट‌पर सेनवेट‌; े धिडट‌अस्वीकाय‌होगा। 6.5‌01.07.2012‌क े ‌र्बंा ‌दिन"ारिरती‌क े ‌पास‌तीन‌दिवकल्प‌थे: (i)‌"ारा‌67‌क े ‌जिसद्धांतों‌का‌पा&न‌करें‌और‌पूरे‌मूल्य‌पर‌कर‌का‌भुगतान‌करें‌और‌इनपुट टैक्स‌; े धिडट‌&ें। उद्‌ घोषणा (ii)‌दिनयम‌2 ए‌(i):‌शादिम&‌सामग्री‌क े ‌वास्तदिवक‌मूल्य‌को‌घटाने‌क े ‌र्बंा ‌सेवा‌क े ‌कर‌योग्य मूल्य‌का‌दिन"ारण‌करना। (iii)‌दिनयम‌2‌(ii):‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌प्रभारिरत‌की‌गई‌कु &‌राणिश‌क े ‌दिनर्दि P‌प्रधितशत‌पर सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करना। 6.6‌इसलि&ए‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌गया‌है‌दिक‌उपरोक्त‌योजना‌क े ‌तहत‌दिन"ारिरती‌क े ‌पास‌दिवत्त अधि"दिनयम,‌1994‌की‌"ारा‌67‌क े ‌तहत‌दिनमाण‌सेवा‌या‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवाएं प्र ान‌करने‌क े ‌लि&ए‌प्रभारिरत‌की‌गई‌पूरी‌राणिश‌पर‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करने‌का‌दिवकल्प‌था। 6.7‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌इस‌माम&े‌में‌दिन"ारिरती‌सेनवैट‌; े तहत‌पूण‌सेनवैट‌; े धिडट‌और‌इनपुट,‌इनपुट‌सेवाओं‌और‌पूंजीगत‌वस्तुओं‌क े ‌लि&ए‌पात्र‌होगा या ‌15/2004-एचटी, ‌क े ‌तहत‌अधि"सूचना‌में‌दिनर्दि P‌समय -समय‌पर‌संशोधि"त‌या‌नई अधि"सूचना‌क े ‌साथ‌प्रधितस्थादिपत,‌कटौती‌का‌दिवकल्प‌चुनकर‌दिनमाण‌सेवाओं‌क े ‌तहत‌सेवा‌कर का‌भुगतान‌करने‌क े ‌लि&ए‌पात्र‌होगा।; ‌या‌मूल्यांकन‌दिनयमों‌क े ‌दिनयम ‌2 ए‌क े ‌सं भ‌में‌या संरचना‌दिनयमों‌क े ‌सं भ‌में‌'काय‌अनुर्बंं"‌सेवाओं'‌क े ‌तहत‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करना‌होगा। 6.8‌आगे‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌दिनयम‌2 ए‌में‌प्रयुक्त‌शब् ‌'"ारा‌67‌क े ‌अ"ीन'‌स्पP दिवचार‌व्यक्त‌करता‌है‌दिक‌"ारा‌67‌क े ‌तहत‌दिकया‌गया‌मूल्यांकन‌सव¥च्च‌है‌और‌दिनयम अधि"दिनयम‌क े ‌अ"ीन‌है।‌ 6.[9] ‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌इसलि&ए‌संरचना‌दिनयम‌दिन"ारिरती‌क े ‌लि&ए‌पूरी‌तरह‌से वैकल्पिल्पक‌हैं‌प्रयोग‌करने‌क े ‌लि&ए‌दिन"ारिरती‌"ारा‌67‌का‌दिवकल्प‌चुन‌सकता‌है। ‌6.10‌यह‌प्रस्तुत‌दिकया‌जाता‌है‌दिक‌इनपुट‌पर‌सेनवैट‌शुल्क‌&ेना‌क े व&‌तभी‌वर्जिजत‌है‌यदि कोई‌संरचना‌दिनयमों‌का‌दिवकल्प‌चुनता‌है‌और‌"ारा‌67‌क े ‌तहत‌अनुर्बंं"‌क े ‌पूण‌सक&‌मूल्य पर‌सामान्य‌प्रचलि&त‌ रों‌पर‌कर‌का‌भुगतान‌नहीं‌दिकया‌जाता‌है। उद्‌ घोषणा 6.11‌प्रधितवा ी‌की‌ओर‌से‌आगे‌प्राथना‌की‌जाती‌है‌दिक‌यदि ‌गुण- ोष‌क े ‌आ"ार‌पर‌अपी& की‌अनुमधित‌ ी‌जाती‌है,‌तो‌दिटcब्यून&‌ने‌परिरसीमा‌की‌दिवस्तारिरत‌अवधि"‌और/या‌अन्य‌मुद्दों‌पर कोई‌दिनष्कष‌नहीं‌दि या‌है‌और‌इसलि&ए‌माम&ों‌को‌दिटcब्यून&‌को‌वापस‌भेजा‌जा‌सकता‌है। 7‌संर्बंंधि"त‌पक्षों‌क े ‌दिवद्वान‌अधि"वक्ता‌को‌दिवस्तार‌से‌सुना। 8‌संधिक्षप्त‌प्रश्न‌जो‌इस‌न्याया&य‌क े ‌समक्ष‌दिवचार‌क े ‌लि&ए‌रखा‌गया‌है‌दिक‌क्या‌एक‌दिन"ारिरती जो‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌क े ‌तहत‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करने‌क े ‌लि&ए‌उत्तर ायी‌है,‌क े ‌पास‌न‌तो सेवा‌कर‌(मूल्य‌का‌दिन"ारण)‌दिनयम,‌2006‌क े ‌दिनयम‌2 ए‌का‌न‌तो‌संरचना‌स्कीम‌का‌पा&न करने‌का‌कानूनी‌अधि"कार‌है‌इस‌आ"ार‌पर‌दिक‌दिवत्त‌अधि"दिनयम,‌1994‌की‌"ारा‌67‌क े सं भ‌में‌एक‌दिन"ारिरती‌क ु &‌अनुर्बंं"‌मूल्य‌&ेने‌का‌हक ार‌है‌जिजसमें‌मा&‌और‌सेवाएं‌ ोनों शादिम&‌हैं‌और‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌क े ‌रूप‌में‌पूरे‌मूल्य‌पर‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करता‌है‌और इस‌प्रदि;या‌में‌CENVAT‌; े धिडट‌का‌&ाभ‌उठाने‌का‌भी‌हक ार‌है? 8.1‌शुरुआत‌में,‌यह‌ध्यान‌ ेने‌की‌आवश्यकता‌है‌दिक‌प्रधितवा ी‌दिन"ारिरती‌द्वारा‌प्र ान‌की‌गई ऐसी‌सेवाओं‌को‌दिवत्त‌अधि"दिनयम,‌1994,‌01.06.2007‌से‌&ागू‌क े ‌अनुसार‌"ारा‌64‌(54) क े ‌अंतगत‌सपदिठत‌"ारा‌65‌(105)‌(?)‌क े ‌साथ‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌कहा‌जा‌सकता‌है।‌ 8.[2] ‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌संर्बंं"‌में‌&ासन‌एंड‌टुब्रो ‌ (उपरोक्त) ‌और‌गैनन‌डंकर&ी‌एंड‌क ं पनी (उपरोक्त)‌क े ‌माम&े‌में‌इस‌न्याया&य‌द्वारा‌दिन"ारिरत‌कानून‌और‌टोट&‌एनवायरनमेंट‌दिर्बंल्डिंल्डग जिसस्टम्स‌प्राइवेट‌लि&दिमटेड‌क े ‌माम&े‌में‌अनुवतU‌L ै स&े‌क े ‌अनुसार‌एक‌दिन"ारिरती‌मा&‌तत्व‌पर दिर्बं;ी‌कर‌और‌सेवा‌क े ‌&ाभ/सेवा‌क े ‌मूल्य‌पर‌सेवा‌कर‌क े ‌लि&ए‌उत्तर ायी‌है। 8.3‌गैनन‌डंकर&ी‌एंड‌क ं पनी‌(उपरोक्त)‌क े ‌माम&े‌में‌पैरा‌47‌में‌कर‌क े ‌दिन"ारण‌से‌दिनपटने‌क े ौरान‌इस‌न्याया&य‌ने‌मा&‌क े ‌मूल्यांकन‌की‌&ागत‌से‌र्बंदिहष्करण‌की‌एक‌सूची‌प्र ान‌की‌थी और‌सेवा‌तत्वों‌का‌गठन‌क्या‌होगा।‌उपरोक्त‌दिनणय‌में‌इस‌न्याया&य‌द्वारा‌दिन"ारिरत‌कानून द्वारा‌दिनम्नलि&लिखत‌को‌मा&‌क े ‌मूल्यांकन‌की‌&ागत‌से‌र्बंाहर‌रखा‌जाना‌है। उद्‌ घोषणा "47.‌...... ‌एक‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में‌शादिम&‌मा&‌का‌मूल्य, ‌इसलि&ए, ‌संपूण‌काय े ‌मूल्य‌को‌ध्यान‌में‌रखते‌हुए‌और‌उसमें‌से‌श्रम‌और‌सेवाओं‌क े ‌लि&ए‌शुल्क‌घटाकर दिन"ारिरत‌दिकया‌जाना‌होगा‌इसमें‌शादिम&‌होगा (क)‌काय“‌क े ‌लि&ए‌श्रम‌शुल्क; (ख)‌श्रम‌और‌सेवाओं‌क ग)‌प्&ानिंनग,‌धिडजाइनिंनग‌और‌आर्दिकटेक्ट‌की‌Lीस‌क (घ)‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌उपयोग‌की‌जाने‌वा&ी‌मशीनरी‌और‌उपकरण‌दिकराए पर‌&ेने‌या‌अन्यथा‌प्राप्त‌करने‌क (‌ ड़) ‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में‌उपयोग‌की‌जाने‌वा&ी‌उपभोग्य‌सामदिग्रयों‌जैसे‌पानी, दिर्बंज&ी,‌ई ं "न‌आदि ‌की‌&ागत,‌संपलित्त‌जिजसमें‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌ ौरान‌स्थानांतरिरत नहीं‌दिकया‌गया‌है;‌और (च)‌श्रम‌और‌सेवाओं‌की‌आपूर्धित‌से‌संर्बंंधि"त‌होने‌की‌सीमा‌तक‌ठेक े ार‌की‌स्थापना‌की &ागत; (छ)‌श्रम‌और‌सेवाओं‌की‌आपूर्धित‌से‌संर्बंंधि"त‌अन्य‌समान‌व्यय; (ज)‌ठेक े ार‌द्वारा‌उस‌सीमा‌तक‌अर्जिजत‌&ाभ‌जो‌श्रम‌और‌सेवाओं‌की‌आपूर्धित‌से‌संर्बंंधि"त‌है। इन‌शीष“‌क े ‌तहत‌कटौती‌योग्य‌राणिशयों‌को‌ठेक े ार‌द्वारा‌उत्पादि त‌सामग्री‌क े ‌आ"ार‌पर‌दिकसी दिवशेष‌माम&े‌क े ‌तथ्यों‌क े ‌आ&ोक‌में‌दिन"ारिरत‌करना‌होगा।‌" 8.4‌यह‌ध्यान‌ ेने‌की‌आवश्यकता‌है‌दिक‌उसक े ‌र्बंा ‌उपरोक्त‌सेवा‌तत्वों‌को‌सेवा‌कर‌ (मूल्य का‌दिन"ारण) ‌दिनयम,‌2006‌01.06.2007 ‌से‌&ागू, ‌क े ‌दिहस्से‌क े ‌रूप‌में वै"ादिनक‌मान्यता‌दिम&ी‌है,‌जिजसे‌यहां‌ऊपर‌सं र्भिभत‌दिकया‌गया‌है।‌दिनयम‌की‌प्रयो‰यता‌&ासन एंड‌टुब्रो‌(उपरोक्त)‌क े ‌माम&े‌में‌इस‌न्याया&य‌द्वारा‌दिनयम‌2 ए‌की‌प्रयो‰यता‌पर‌दिवस्तार‌से दिवचार‌दिकया‌गया‌है। उद्‌ घोषणा इसलि&ए,‌'काय‌अनुर्बंं"‌सेवा'‌क े ‌माम&े‌में‌इस‌न्याया&य‌द्वारा‌अधि"दिन"ारिरत‌कानून‌क े ‌अनुसार एक‌दिन"ारिरती‌सेवा‌तत्व/प्र त्त‌सेवा‌क े ‌मूल्य‌पर‌सेवा‌कर‌और‌स्थानांतरिरत‌मा&‌क े ‌तत्व‌पर दिर्बं;ी‌कर/कर‌का‌भुगतान‌अनुर्बंं"‌क े ‌अनुरूप‌करने‌क े ‌लि&ए‌उत्तर ायी‌है।‌ 8.[5] उपरोक्त‌को‌ध्यान‌में‌रखते‌हुए,‌अर्बं‌इस‌न्याया&य‌क े ‌समक्ष‌दिवचार‌क े ‌लि&ए‌रखे‌गए‌अग&े मुख्य‌प्रश्न‌पर‌दिवचार‌करने‌की‌आवश्यकता‌है, ‌जो‌दिक‌ये‌है‌की‌क्या‌सेवा‌कर ‌(मूल्य‌का दिन"ारण)‌दिनयम,‌2006‌क े ‌दिनयम‌2 ए‌और‌समग्र‌योजना‌क े ‌र्बंावजू ‌अभी‌भी‌दिन"ारिरती‌कु & अनुर्बंं"‌मूल्य‌&ेने‌का‌हक ार‌है,‌जिजसमें‌अधि"दिनयम,‌1994‌की‌"ारा‌67‌क े ‌अनुसार‌मा&‌और सेवाएं‌ ोनों‌शादिम&‌हैं‌और‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌क े ‌रूप‌में‌पूरे‌मूल्य‌पर‌सेवा‌कर‌की‌छू ट‌है‌और दिन"ारिरती‌सेनवैट‌; े धिडट‌का‌&ाभ‌उठाने‌का‌भी‌हक ार‌है? 8.6‌01.07.2012‌से‌पह&े‌&ागू‌दिनयम‌2 ए‌को‌यहां‌ऊपर‌पुन:‌प्रस्तुत‌दिकया‌गया‌है।‌यह ध्यान‌दि या‌जाना‌चादिहए‌दिक‌दिनयम‌2 ए‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌संर्बंं" में‌कर‌योग्य‌सेवा‌क े ‌दिन"ारण‌क े ‌लि&ए‌दिवणिशP‌प्राव"ान‌है‌जो‌दिक‌सेवा‌प्र ाता‌द्वारा दिनयम‌2A‌(1)‌(i)‌क े ‌तहत‌प्र ान‌दिकए‌गए‌तरीक े ‌से‌दिन"ारिरत‌होगा‌जो‌यह‌है‌दिक‌काय‌अनुर्बंं" सेवा‌का‌मूल्य‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌र्बंरार्बंर‌होगा।‌दिनयम ‌ 2A ‌क े स्पPीकरण‌क े ‌अनुसार‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌प्रभारिरत‌कु &‌राणिश‌में‌शादिम&‌नहीं‌होगा‌मूल्य वर्धि"त‌कर‌(वैट)‌या‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌हस्तांतरण‌पर दिर्बं;ी‌कर,‌जैसा‌भी‌माम&ा‌हो,‌का‌भुगतान,‌यदि ‌कोई‌हो,‌शादिम&‌नही‌होगा। ल्पिस्थधित‌01.07.2012‌क े ‌र्बंा ‌और‌अधि"क‌स्पP‌हो‌गई‌है।‌01.07.2012‌क े ‌र्बंा ‌दिनयम‌2 ए क े ‌अनुसार‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में‌सेवा‌भाग‌का‌मूल्य‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में‌सेवा भाग‌क े ‌मूल्य‌को‌ध्यान‌में‌रखते‌हुए‌दिन"ारिरत‌दिकया‌जाएगा‌जो‌दिक‌समतुल्य‌है‌उक्त‌‌काय ु &‌राणिश‌में‌से‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌दिनष्पा न‌में‌हस्तांतरिरत‌दिकए‌गए‌मा& की‌संपलित्त‌क े ‌मूल्य‌को‌घटाकर‌आई‌राणिश‌क े ‌।‌इसलि&ए,‌इस‌तरह‌की‌चीजें‌जो‌पह&े‌से‌ही गैनन‌डंकर&ी‌क े ‌दिनणय‌व‌उपरुक्त‌दिनयम‌ 2 ए‌क े ‌अनुसार‌थीं‌वे स्पP‌कर‌ ी‌गई ं‌हैं।‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌हस्तांतरण‌पर‌दिर्बं;ी कर,‌जैसा‌भी‌माम&ा‌हो,‌का‌भुगतान,‌यदि ‌कोई‌हो,‌शादिम&‌नही‌होगा। उद्‌ घोषणा 8.7‌हा&ांदिक,‌अधि"सूचना‌32/2007-एसटी‌दि नांक‌22.04.2007‌द्वारा‌संरचना‌योजना‌क े अनुसार,‌जिजसक े ‌द्वारा‌काय‌अनुर्बंं"‌(सेवा‌कर‌क े ‌लि&ए‌संरचना‌योजना)‌दिनयम, 2007‌प्रदिवP‌दिकए‌गए,‌उसक े ‌दिनयम‌3‌(1)‌क े ‌अनुसार‌और‌अधि"दिनयम‌की‌"ारा‌67‌और दिनयम,‌2006‌क े ‌दिनयम‌2 ए‌में‌क ु छ‌भी‌दिनदिहत‌होने‌क े ‌संर्बंं"‌में सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करने‌क े ‌पास‌अधि"दिनयम‌की‌"ारा‌67‌में‌दिनर्दि P र‌पर‌सेवा‌कर‌का‌दिनवहन‌करने‌का‌दिवकल्प‌होगा,‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌चाज‌की‌गई‌कु & राणिश‌क े ‌2%‌क े ‌र्बंरार्बंर‌राणिश‌का‌भुगतान।‌दिववरण‌दिवशेष‌रूप‌से‌स्पP‌करता‌है‌दिक‌काय‌अनुर्बंं" क े ‌लि&ए‌चाज‌की‌गई‌सक&‌राणिश‌में‌वैट‌या‌दिर्बं;ी‌कर‌शादिम&‌नहीं‌होगा,‌जैसा‌दिक‌माम&ा े ‌हस्तांतरण‌पर‌भुगतान‌दिकया‌जा‌सकता‌है।‌उक्त‌काय‌अनुर्बंं"‌क े दिनष्पा न‌में। इस‌स्तर‌पर,‌यह‌ध्यान‌ ेने‌की‌आवश्यकता‌है‌दिक‌01.07.2012‌क े ‌र्बंा ‌दिनयम‌2 ए‌दिवशेष रूप‌से‌प्र ान‌करता‌है‌दिक‌कर‌योग्य‌सेवा‌सेनवैट‌; े ‌तहत उक्त‌काय‌अनुर्बंं"‌में‌या‌उसक े ‌संर्बंं"‌में‌उपयोग‌दिकए‌गए‌इनपुट‌पर‌भुगतान‌दिकए‌गए‌शुल्क‌या उपकर‌का‌सेनवैट‌; े धिडट‌नहीं‌&ेगी।‌ 8.[8] प्रधितवा ी‌दिन"ारिरती‌की‌ओर‌से‌यह‌पक्ष‌रखा‌गया‌है‌दिक‌दिनयम‌ 2 ए‌और‌यहां‌तक‌दिक संरचना‌योजना‌में‌प्रयुक्त‌शब् ‌"ारा‌67‌क े ‌अ"ीन‌हैं,‌दिन"ारिरती‌क े ‌पास‌संपूण अनुर्बंं"‌मूल्य‌पर‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करने‌का‌दिवकल्प‌था‌जो‌दिक‌सेवा‌प्र ाता‌द्वारा‌प्रभारिरत क ु &‌राणिश‌और‌वह‌दिनयम‌2 ए‌अदिनवाय‌नहीं‌है‌और‌संरचना‌योजना‌वैकल्पिल्पक‌है। हा&ांदिक,‌पूव¥क्त‌में‌कोई‌ म‌नहीं‌है।‌यदि ‌दिन"ारिरती‌की‌ओर‌से‌प्रस्तुतीकरण‌स्वीकार‌दिकया जाता‌है‌तो‌उस‌माम&े‌में‌दिनयम‌2 ए‌और‌क ं पोजिजशन‌स्कीम‌दिनष्प्रभावी‌हो‌जाएगी। 8.9‌'वक्स‌कॉन्टcैक्ट‌सर्दिवस' ‌और/या‌कम्पोजिजशन‌वक्स‌कॉन्टcैक्ट‌क े ‌संर्बंं"‌में‌वैल्यूएशन रूल्स,‌2006‌क े ‌अनुसार‌वैल्यूएशन‌दिकया‌जाना‌है।‌यहां‌तक‌दिक‌क ं पोजिजशन स्कीम‌क े ‌तहत‌अधि"सूचना ‌32/2007 ‌दि नांक ‌22.04.2007 ‌क े ‌अनुसार‌एक‌दिन"ारिरती उद्‌ घोषणा अधि"दिनयम‌की‌"ारा‌66‌में‌दिनर्दि P‌ र‌पर‌काय‌अनुर्बंं"‌क े ‌लि&ए‌चाज‌की‌गई‌सक&‌राणिश‌क े 2%‌क े ‌समतुल्य‌भुगतान‌करक े ‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करने‌क े ‌र्बंजाय‌प्र ान‌की‌गई‌या‌प्र ान की‌जाने‌वा&ी‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌पर‌सेवा‌कर‌ ेयता‌का‌दिनवहन‌करने‌का‌दिवकल्प‌है।‌. 9.[1] ‌हा&ांदिक, ‌उसी‌समय‌सेवा‌कर ‌(मूल्य‌का‌दिन"ारण) ‌दिनयम,‌2006 ‌क े अनुसार‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करने‌की‌आवश्यकता‌है‌और‌चूंदिक‌दिन"ारिरती‌ने‌संरचना‌योजना का‌दिवकल्प‌नहीं‌चुना‌है,‌माम&े‌को-दिनयम‌2 ए‌क े ‌सं भ‌में‌मांगों‌की‌पुनगणना‌क े ‌लि&ए‌वापस भेजा‌जाना‌है‌।‌चूंदिक‌सीमा‌की‌दिवस्तारिरत‌अवधि"‌क े ‌संर्बंं"‌में‌भी‌सीईएसटीएटी‌द्वारा‌दिनणय‌नहीं लि&या‌गया‌है,‌सीमा‌सम्र्बंं"ी‌दिवषय‌का‌दिवदिनšय‌करने‌क े ‌लि&ए‌.माम&े‌को‌दिLर‌उसे‌भेजा‌जाना है। ‌ ‌10‌उपरोक्त‌क े ‌मद्देनजर‌और‌ऊपर‌र्बंताए‌गए‌कारणों‌से,‌वतमान‌अपी&‌सL&‌होती‌है। सीईएसटीएटी‌द्वारा‌पारिरत‌आक्षेदिपत‌दिनणय‌और‌आ ेश‌को‌एतद्वारा‌रद्द‌और‌अपास्त‌दिकया जाता‌है‌और‌यह‌माना‌जाता‌है‌दिक‌दिन"ारिरती‌कु &‌अनुर्बंं"‌मूल्य‌&ेने‌का‌हक ार‌है‌जिजसमें वस्तुऐं‌और‌सेवाएं‌ ोनों‌शादिम&‌हैं‌और‌काय‌अनुर्बंं"‌सेवा‌क े ‌रूप‌में‌मूल्य‌पर‌सेवा‌कर‌का भुगतान‌करना‌है‌और‌इस‌प्रदि;या‌में,‌पूरी‌राणिश‌पर‌सेनवैट‌; े धिडट‌का‌&ाभ‌उठाने‌का‌भी हक ार‌है।‌यह‌ ेखा‌गया‌है‌दिक‌और‌‌माना‌जाता‌है‌दिक‌(मूल्य‌का‌दिन"ारण)‌दिनयम,‌2006‌क े दिनयम‌2 ए‌क े ‌अनुसार‌सेवाओं‌क े ‌क ु &‌मूल्य‌पर‌दिन"ारिरती‌को‌सेवा‌कर‌का‌भुगतान‌करना‌होगा और‌उसक े ‌र्बंा ‌सेनवैट‌; े धिडट‌का‌&ाभ‌उठाना‌होगा। हा&ाँदिक,‌यह‌भी‌ ेखा‌गया‌है‌और‌माना‌जाता‌है‌दिक‌जनवरी‌2007‌से मई‌2007‌की‌अवधि"‌तक‌माँग‌कायम‌नही‌रह‌सकती‌है। 10.1‌इस‌माम&े‌को‌ध्यान‌में‌रखते‌हुए‌अर्बं‌सेवा‌कर‌की‌गणना‌(मूल्य‌का‌दिन"ारण)‌दिनयम, 2006‌क े ‌अनुसार‌की‌जानी‌चादिहए‌और‌चूंदिक‌दिन"ारिरती‌ने‌संरचना‌योजना‌का दिवकल्प ‌ नहीं‌ चुना ‌ है, ‌दिनयम ‌2 ए ‌ क े ‌ सन् भ‌ में‌ माॅगों‌ की ‌ पुनः ‌ गणना ‌ क े ‌ लि&ए ‌ माम&ा सीईएसटीएटी‌को‌वापस‌भेजा‌जाता‌है‌।‌ उद्‌ घोषणा जैसा‌दिक‌यहां‌ऊपर‌ ेखा‌गया‌है‌दिक‌दिटcब्यून&‌ने‌भी‌सीमा‌की‌दिवस्तारिरत‌अवधि"‌क े ‌मुद्दे‌पर L ै स&ा‌नहीं‌दिकया‌है। इसलि&ए,‌सीईएसटीएटी‌द्वारा‌पारिरत‌दिनणय‌और‌आ ेश‌को‌खारिरज‌और‌अपास्त‌करते‌हुए, माम&ा‌क े व&‌दिनयम‌2 ए‌क े ‌सं भ‌में‌मांगों‌की‌पुनगणना‌एवं‌‌सीमा‌‌क े ‌मुद्दे‌को‌तय‌करने‌क े लि&ए‌सीईएसटीएटी‌लि&दिमटेड‌को‌वापस‌भेजा‌जाता‌है।‌‌वतमान‌आ ेश‌की‌धितणिथ‌से‌तीन‌महीने की‌अवधि"‌क े ‌भीतर‌पुनः‌प्रेषण‌पर‌सीईएसटीएटी‌द्वारा‌उपरोक्त‌प्रदि;या‌को‌‌पूरा‌दिकया‌जाना चादिहए‌। तद्नुसार‌वतमान‌अपी&‌अनुज्ञात‌की‌जाती‌है।‌तथादिप,‌माम&े‌क े ‌तथ्यों‌और‌परिरल्पिस्थधितयों‌में खच¥‌क े ‌संर्बंं"‌में‌कोई‌आ ेश‌नहीं‌होगा।.....................................‌ (न्यायमूर्धित‌एम.‌आर.‌शाह)..................................... न्यायमूर्धित‌क ृ ष्ण‌मुरारी) नई‌दि ¤ी 2‌मई,‌2023 उद्‌ घोषणा