Gurbachan Singh v. Gurcharan Singh & Ors.

2. ਇਨ ਅਪੀਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਿਵਵਾਦ ਿਵੱਚ ਹੈ ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਦੋ ਭਰਾਵ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਫਕੀਰ ਿਸੰਘ ਨ ਕਿਥਤ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਉਹ ਿਹੱ ਸਾ ਵੇਚ ਿਦੱਤਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਗੁਰਬਚਨ ਿਸੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂ ੰ ਆਪਣੇ ਿਪਤਾ ਸੁਚੇਤ ਿਸੰ ਘ ਤ ਿਵਰਾਸਤ ਿਵੱਚ ਿਮਿਲਆ ਸੀ, Hereinafter referred to as “Impugned Judgment” ਿਜਸ ਦੀ ਸਾਲ 1942 ਿਵੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰਚਰਣ ਿਸੰਘ (ਇਸ ਿਵੱਚ ਜਵਾਬਦੇਹ/ਮੁਦਈ) ਨ 19 ਦਸੰਬਰ, 1978 2 ਦੇ ਿਵਕਰੀ ਪੱਤਰ ਰਾਹ ਫਕੀਰ ਿਸੰਘ ਦੀ 4 ਮਰਲੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕ ਾ 6000 ਰੁਪਏ ਿਵੱਚ ਖਰੀਿਦਆ। ਇਸ ਤ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂ ੰ ਅਿਜਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਿਵੱਚ ਪਾ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ, ਹਾਲ ਿਕ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਗੁਰਬਚਨ ਿਸੰ ਘ ਨ ਇਸ ਨੂ ੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਿਲਆ, ਿਜਸ ਨ ਿਕਹਾ ਿਕ ਿਕ ਿਕ ਫਕੀਰ ਿਸੰਘ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਕੋਈ ਿਵ ੇ ਹੱਕ ਜ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇਸ ਨੂ ੰ ਵੇਚਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਨਹ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜਵਾਬਦੇਹ (ਗੁਰਚਰਨ ਿਸੰ ਘ) ਨ ਅਿਜਹੀ ਿਵਵਾਿਦਤ ਜਾਇਦਾਦ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਬ ਜੱਜ ਪਿਹਲਾ ਦਰਜਾ, ਜਲ ੰ ਧਰ (ਹੁਣ ਜਲ ੰ ਧਰ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਕੱ ਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ, ਿਜਸ ਨ ਸਬੂਤ ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਮੁੱ ਦੇ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾ (ਗੁਰਬਚਨ ਿਸੰਘ) ਦੇ ਹੱਕ ਿਵਚ ਨਤੀਜੇ ਵਾਪਸ ਕਰ ਿਦੱਤੇ। ਪਿਹਲੀ ਅਪੀਲ ਤੇ, ਿਵਦਵਾਨ ਵਧੀਕ ਿਜ਼ਲਾ ਜੱਜ ਨ ਹੇਠ ਿਦੱਤੀ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਦੋ ਆਧਾਰ ਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਿਖਆ। ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਿਕ ਿਵਵਾਦਗਸਤ ਜਾਇਦਾਦ ਫਕੀਰ ਿਸੰਘ ਨੂ ੰ ਪਿਰਵਾਰਕ ਵੰਡ ਿਵੱਚ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਿਰਕਾਰਡ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਹ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਸੁਚੇਤ ਿਸੰਘ ਨ ਸੱ ਚਮੁੱਚ 50 ਜ 60 ਸਾਲ ਪਿਹਲ ਵੰ ਡ ਨੂ ੰ ਪਭਾਿਵਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤ ਇਸ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਮਾਲੀਆ ਿਰਕਾਰਡ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ਐਂਟਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਹਾਲ ਿਕ ਅਿਜਹੀ ਕੋਈ ਐਂਟਰੀ ਨਹ ਿਮਲੀ ਹੈ। ਈਮਿਪ ਡ ਜੱ ਜਮਟ ਮਾਨਯੋਗ ਿਸੰਗਲ ਜੱਜ ਨ ਆਪਣੇ ਿਵਚਾਰ ਲਈ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਪ ਨ (ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ ਨ ਨਹ ) ਿਤਆਰ ਕੀਤੇ-ਕੀ ਹੇਠ ਿਦੱਤੀਆਂ ਦੋਵ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਪਤੀਵਾਦੀਆਂ ਦੇ Hereinafter referred to as “disputed property” ਗਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ ਠਸ ਸਬੂਤ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏਨਤੀਿਜਆਂ ਨੂ ੰ ਉਲਟ ਿਕਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜ ਨਹ ? ਅਤੇ, ਕੀ ਕੋਈ ਿਵਅਕਤੀ, ਜੋ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਿਵਕਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੇ ਜਾਇਜ਼ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਮਾਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਅਧਾਰ' ਤੇ ਸਿਹ-ਿਹੱਸੇਦਾਰ ਬਣ ਿਗਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਰੱਿਖਆ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ, ਜੇ ਇਹ ਸਥਾਿਪਤ ਕੀਤਾ ਜ ਦਾ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਿਕਸੇ ਿਵ ੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੈਟਲਡ ਕਬਜ਼ੇ ਿਵੱਚ ਹੈ ਜ ਨਹ ? ਡੀ ਡਬਲਯੂ 1, ਡੀ ਡਬਲਯੂ 3 ਅਤੇ ਡੀ ਡਬਲਯੂ 4 ਦੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੰਦੇ ਹੋਏ ਿਵਦਵਾਨ ਜੱਜ ਨ ਇੱਕ ਸਪੱ ਟ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਦਾ ਿਜ਼ਕਰ ਕੀਤਾ ਿਕ ਸੁਚੇਤ ਿਸੰਘ ਨ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਦੇਿਖਆ ਿਗਆ ਿਕ ਨਾਮਜ਼ਦ ਗਵਾਹ ਨ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨੂ ੰ ਗਵਾਹੀ ਿਦੱਤੀ ਿਕ ਉਸ ਨ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਸੀ ਿਕ ਿਵਕਰੀ ਪੱਤਰ ਨੂ ੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤ ਬਾਅਦ, ਕਬਜ਼ਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸੀ। ਕਿਥਤ ਤੱਥ ਨੂ ੰ ਿਧਆਨ ਿਵੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਜੱਜ ਨ ਿਕਹਾ ਿਕ ਹੇਠ ਿਲਖੀਆਂ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ "ਸਬੂਤ ਨੂ ੰ ਪੂਰੀ ਤਰ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ ਨ" ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਨ ਅਤੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਉਸ ਨੂ ੰ ਵੇਚੇ ਗਏ ਿਵ ੇ ਿਹੱਸੇ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ, ਿਜਸ ਨਾਲ ਹੇਠ ਿਲਖੀਆਂ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਨਤੀਿਜਆਂ ਨੂ ੰ ਰੱਦ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਅਪੀਲ

6. ਿਨਯਮਤ ਦੂਜੀ ਅਪੀਲ ਿਵੱਚ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪੇ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ ਦੂਜੀ ਅਪੀਲ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਦੀ ਉਲ ੰ ਘਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਿਕ ਿਕਸੇ ੇਅਰ ਦੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਨੂ ੰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਨਹ ਹੈ [ਇਸ ਅਧਾਰ ਦੀ ਅਪੀਲ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਜੈ ਿਸੰਘ ਬਨਾਮਗੁਰਮੇਜ ਿਸੰਘ 3, ਰਾਮਦਾਸ ਬਨਾਮ ਸੀਤਾਬਾਈ 4 ਅਤੇ ਿ ਆਮ ਸੁੰਦਰ ਬਨਾਮ ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ 5 ਿਵੱਚ ਿਦੱਤੇ ਗਏ 3 ਫੈਸਿਲਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ' ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ] ਅਤੇ, ਿਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ ਸਬੂਤ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਪਿਹਲੂਆਂ 'ਤੇ, ਿਵਵਾਦਗਸਤ ਜਾਇਦਾਦ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਿਨਖ ਵ ਿਹੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਾਿਲਆਂ ਨ ਿਵਵਾਦਗਸਤ ਜਾਇਦਾਦ' ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਿਦ ਟੀਕੋਣ ਧਾਰਾ 100, ਸੀ. ਪੀ. ਸੀ. ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਚੰਗੀ ਤਰ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਧਾਰਾ ਖੁਦ ਇਹ ਆਦੇ ਿਦੰਦਾ ਹੈ ਿਕ ਅਿਜਹੀ ਅਪੀਲ ਉਦ ਹੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦ ਕੇਸ ਿਵੱਚ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਾਮਲ ਹੋਵੇ ਜ ਅਪੀਲ ਫ਼ਰਮਾਨ ਇਕਪਾਸ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੋਵੇ। ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ, ਸਪੱ ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਿਜਹਾ ਨਹ ਹੈ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੈਸਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਧਾਰਾ 100 ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂ ੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਦੱਿਸਆ ਹੈ। ਨਜ਼ੀਰ ਮੁਹੰ ਮਦ ਬਨਾਮ ਜੱ ਜ ਕਮਲਾ 6 (2 ਜੱਜ ਬਚ) ਿਵੱਚ ਇਹ ਿਟੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀਃ ਹੀਰੋ ਿਵਨਥ ਬਨਾਮ ਸੇ ਾਮਲ [ਹੀਰੋ ਿਵਨਥ ਬਨਾਮ ਐਸ. ਸੇ ਾਮਲ, (2006) 5 ਐਸ. ਸੀ.ਸੀ. 545] ਿਵੱਚ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ ਚੁਨੀਲਾਲ ਵੀ. ਮਿਹਤਾ ਐਂਡ ਸੰ ਨਜ਼ ਿਲਮਿਟਡ [ਚੁਨੀਲਾਲ ਵੀ. ਮਿਹਤਾ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਿਲਮਿਟਡ ਬਨਾਮ ਸਚੁਰੀ ਐਸ. ਪੀ. ਜੀ.] ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ। ਐਮ. ਐਫ. ਜੀ. ਕੰਪਨੀ ਿਲਮਿਟਡ, ਏ. ਆਈ. ਆਰ. 1962 ਐਸ. ਸੀ. 1314] ਅਤੇ ਹੋਰ ਫੈਸਿਲਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਟੈਸਟ ਦਾ ਸੰ ਖੇਪ ਿਦੱਤਾ ਿਕ ਕੀ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਪ ਨ ਦਾ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਸਮੂਹ ਿਸਰਫ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਪ ਨ ਸਨ ਜ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ ਨ ਸਨ। ਹੀਰੋ ਿਵਨਥ [ਹੀਰੋ ਿਵਨਥ ਬਨਾਮ ਸੇ ਾਮਲ, (2006) 5 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. 545] ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਸਬੰ ਧਤ ਪੈਰੇ ਹੇਠ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਹਨਃ ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. ਪੀ. 554, ਪੈਰਾ 21)

ਸੰ ੋਿਧਤ ਧਾਰਾ 100 ਸੀ. ਪੀ. ਸੀ. ਿਵੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਾਕੰ "ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਸਵਾਲ" ਨੂ ੰ ਕੋਡ ਿਵੱਚ ਪਿਰਭਾਿ ਤ ਨਹ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਸਾਰਥਕ ਬਦ, "ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਪ ਨ" ਨੂ ੰ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਰੂਪ ਿਵੱਚ, ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਸਾਰ, ਜ਼ਰੂਰੀ, ਅਸਲ, ਠਸ ਮੁੱਲ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣਾ। ਇਸ ਨੂ ੰ ਤਕਨੀਕੀ, ਿਬਨ ਿਕਸੇ ਤੱ ਤ ਜ ਨਤੀਜੇ ਦੇ, ਜ ਿਸਰਫ਼ ਅਕਾਦਿਮਕ ਦੇ ਉਲਟ ਸਮਿਝਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਿਕ, ਇਹ ਸਪੱ ਟ ਹੈ ਿਕ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਨ "ਆਮ ਮਹੱਤਵ ਦੇ" ਬਦ ਨੂ ੰ ਜੋ ਕੇ "ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ ਨ" ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂ ੰ ਯੋਗ ਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਿਜਵ ਿਕ ਕੋਡ ਦੀ ਧਾਰਾ 109 ਜ ਸੰ ਿਵਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 133 (1) (ਏ) ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪਬੰਧ ਿਵੱਚ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਸਵਾਲ ਿਜਸ ਤੇ ਦੂਜੀ ਅਪੀਲ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹ ਿਕ ਇਹ ਆਮ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਸਵਾਲ ਹੋਵੇ। ਗੁਰਨ ਿਦੱਤਾ ਬਨਾਮ ਰਾਮ ਿਦੱਤਾ (ਗੁਰਨ ਿਦੱਤਾ ਬਨਾਮ ਰਾਮ ਿਦੱਤਾ, 1928 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. ਔਨਲਾਈਨ ਪੀ. ਸੀ. 31: (1927-28) 55 ਆਈ. ਏ. 235: ਏ. ਆਈ. ਆਰ. 1928 ਪੀ. ਸੀ. 172] ਿਵੱਚ ਵਾਕੰ "ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਪ ਨ" ਿਜਵ ਿਕ ਇਸ ਨੂ ੰ ਉਸ ਸਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਧਾਰਾ 100 ਸੀ. ਪੀ. ਸੀ (ਸੋਧ ਐਕਟ, 1973 ਦੁਆਰਾ ਛੱਿਡਆ ਿਗਆ ਸੀ) ਦੀ ਆਖਰੀ ਧਾਰਾ ਿਵੱਚ ਵਰਿਤਆ ਿਗਆ ਸੀ, ਿਵਚਾਰ ਲਈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਨ ਦੇ ਪਭੂਸੱਤਾ ਨ ਮੰ ਿਨਆ ਿਕ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਆਮ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਪ ਨ ਨਹ ਹੈ ਬਲਿਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਰਥਕ ਪ ਨ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਾਮਲ ਸੀ। ਚੁਨੀਲਾਲ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ [ਚੁਨੀਲਾਲ ਵੀ. ਮਿਹਤਾ ਐਂਡ ਸੰ ਨਜ਼ ਿਲਮਿਟਡ ਬਨਾਮ ਸਚੁਰੀ ਐਸ. ਪੀ. ਜੀ. ਐਂਡ ਐਮ. ਐਫ. ਜੀ. ਕੰਪਨੀ ਿਲਮਿਟਡ, ਏ. ਆਈ. ਆਰ. 1962 ਐਸ. ਸੀ. 1314] ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਬਚ ਨ ਮਦਰਾਸ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਬਚ ਦੁਆਰਾ ਿਰੰਮਲਪੁਡੀ ਸੁੱਬਾ ਰਾਓ ਬਨਾਮ ਨੂਨੀ ਵੀਰਾਜੂ [ਿਰੰਮਲਪੁਡੀ ਸੁੱਬਾ ਰਾਓ ਬਨਾਮ ਨੂਨੀ ਵੀਰਾਜੂ, 1951 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. ਔਨਲਾਈਨ ਮੈਡ 100: ਏ. ਆਈ. ਆਰ. 1951 ਮੈਡ 969]: (ਚੁਨੀਲਾਲ ਕੇਸ [ਚੁਨੀਲਾਲ ਵੀ. ਮਿਹਤਾ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਿਲਮਿਟਡ ਬਨਾਮ ਸਚੁਰੀ ਐਸ. ਪੀ. ਜੀ.] ਿਵੱਚ ਹੇਠ ਿਦੱਤੇ ਿਵਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿਹਮਤੀ ਪਗਟ ਕੀਤੀ। ਐਮ. ਐਫ. ਜੀ. ਕੰਪਨੀ ਿਲਮਿਟਡ, ਏ. ਆਈ. ਆਰ. 1962 ਐਸ. ਸੀ. 1314], ਏ. ਆਈ. ਆਰ. ਪੀ. 1318, ਪੈਰਾ 5) '5.... ਜਦ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਿਵਵਾਦਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਿਜੱਥੇ ਇਸ 'ਤੇ ਮਤਭੇਦ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇ ਹੁੰ ਦੀ ਹੈ ਜ ਿਜੱਥੇ ਅਦਾਲਤ ਨ ਇਸ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਲ ੰ ਬੇ ਸਮ ਤੱਕ ਨਿਜੱਠਣਾ ਅਤੇ ਿਵਕਲਿਪਕ ਿਵਚਾਰ ' ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਿਝਆ ਹੈ, ਤ ਸਵਾਲ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੇ ਪ ਨ ਿਵਹਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਵ ਚ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ ਜ ਜੇ ਪ ਨ ਨੂ ੰ ਿਨਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਮ ਿਸਧ ਤ ਚੰਗੀ ਤਰ ਸੁਲਝਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਿਸਰਫ ਸਵਾਲ ਉਨ ਿਸਧ ਤ ਨੂ ੰ ਕੇਸ ਦੇ ਿਵ ੇ ਤੱਥ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ ਤ ਇਹ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਨਹ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਰਥਕ" ਹੋਣ ਲਈ, ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਬਿਹਸਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਹਲ ਦੇ ਦੇ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਜ ਿਕਸੇ ਵੀ ਬੰਧਨਕਾਰੀ ਿਮਸਾਲ ਦੁਆਰਾ ਹੱਲ ਨਹ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ/ਜ ਇਸ ਤ ਪਿਹਲ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਅਿਧਕਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਮੱਗਰੀ ਅਸਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਿਕਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਿਦੱਤਾ ਜ ਦਾ ਹੈ।" ਜ਼ੋਰ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ) ਹਾਲ ਿਕ, ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ ਨ ਿਤਆਰ ਕਰਨਾ ਜ ਇਸ ਦੀ ਘਾਟ ਤੁਰੰ ਤ ਿਵਵਾਦ ਲਈ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਨਹ ਆ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਪੰਜਾਬ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਿਵਵਾਦ ਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਧਾਰਾ 100 ਦੀ ਕਠਰਤਾ ਲਾਗੂ ਨਹ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਿਦੱਤਾ ਹੈ ਿਕ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਜ ਹਿਰਆਣਾ ਰਾਜ ਤ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਪੀਲ ਿਵੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਸੀ. ਪੀ. ਸੀ. ਦੀ ਧਾਰਾ 100 ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਿਤਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹ ਹੈ।

9. ਸੰਿਵਧਾਨਕ ਬਚ ਨ ਪੰ ਕਜਕ ੀ (ਿਮਤਕ) ਮਾਮਲੇ ਿਵੱ ਚ ਐਲ. ਆਰ. ਬਨਾਮ ਚੰ ਦਿਰਕਾ 7 ਰਾਹ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ ਿਕ ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ ਬਨਾਮ ਗੁਰਿਦਆਲ ਿਸੰਘ ਮਾਨ 8 ਿਜਸ ਨ ਪੰਜਾਬ ਕੋਰਟ ਐਕਟ, 1918 ਦੀ ਧਾਰਾ 41 ਨੂ ੰ ਧਾਰਾ 100 ਦੇ ਉਲਟ ਮੰਿਨਆ ਸੀ, ਸੀ. ਪੀ. ਸੀ. ਨੂ ੰ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਿਵੱਚ ਗਲਤ ਮੰਿਨਆ ਸੀ, ਿਜਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਿਮਲਦਾ ਹੈ ਿਕ ਪੰਜਾਬ ਕੋਰਟ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 41 ਚੰਗਾ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਯੋਿਜਤ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀਃ ਸਾਨੂ ੰ ਡਰ ਹੈ ਿਕ ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ ਕੇਸ ਿਵੱਚ ਇਹ ਫੈਸਲਾ [ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ ਬਨਾਮ ਗੁਰਿਦਆਲ ਿਸੰ ਘ ਮਾਨ, (2001) 4 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. 262] ਦੋਵ ਪਸਤਾਵ ਤੇ ਕਾਨੂ ੰ ਨ

ਨੂ ੰ ਸਹੀ ਢੰ ਗ ਨਾਲ ਨਹ ਦਰਸਾ ਦਾ। ਸਭ ਤ ਪਿਹਲ ਅਤੇ ਸਭ ਤ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਜਦ ਿਸਵਲ ਪਿਕਿਰਆ ਜ਼ਾਬਤਾ (ਸੋਧ) ਕਾਨੂ ੰ ਨ, 1976 ਦੀ ਧਾਰਾ 97 (1) ਿਕਸੇ ਰਾਜ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਜ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਿਕਸੇ ਵੀ ਸੋਧ ਜ ਮੁੱਖ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਿਵੱਚ ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਿਕਸੇ ਪਬੰਧ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤ ਇਹ ਧਾਰਾ ਿਸਰਫ਼ ਿਸਵਲ ਪਿਕਿਰਆ ਜ਼ਾਬਤੇ ਿਵੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੋਧ ਅਤੇ/ਜ ਪਬੰਧ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਿਕਤੇ ਨਹ । ਇਹ ਧਾਰਾ 97 (1) ਿਵੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ "ਿਪੰਸੀਪਲ ਐਕਟ" ਸਮੀਕਰਨ ਤ ਸਪੱ ਟ ਹੁੰ ਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਾ 97 (1) ਅਸਲ ਿਵੱਚ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਿਕ ਿਜੱਥੇ ਕੋਈ ਰਾਜ ਿਵਧਾਨ ਸਭਾ ਿਸਵਲ ਪਿਕਿਰਆ ਜ਼ਾਬਤੇ ਿਵੱਚ ਸੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਧ ਰਾਜ ਦੇ ਚਾਰ ਕੋਿਨਆਂ ਿਵੱਚ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਿਵਧਾਨ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ VII ਸੂਚੀ III ਐਂਟਰੀ 13 ਦੇ ਤਿਹਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਤ ਅਿਜਹੀ ਸੋਧ ਰੱਦ ਕਰ ਿਦੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਜੇ ਇਹ ਿਸਵਲ ਪਿਕਿਰਆ ਜ਼ਾਬਤੇ ਿਵੱਚ 1976 ਦੀ ਸੋਧ ਿਵੱਚ ਾਮਲ ਸੰਸਦੀ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੁਆਰਾ ਸੋਧੇ ਗਏ ਮੁੱਖ ਐਕਟ ਦੇ ਪਬੰਧ ਨਾਲ ਅਸੰਗਤ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਰਾ 97 (1)ਿਵੱਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੂ ੰ ਿਦੱਤੇ ਹਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਅੱ ਗੇ ਸਪੱ ਟ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ "ਿਪੰਸੀਪਲ ਐਕਟ ਿਵੱਚ ਾਮਲ ਕੋਈ ਵੀ ਪਬੰਧ" ਬਦ ਿਸਵਲ ਪਿਕਿਰਆ ਜ਼ਾਬਤੇ ਦੀ ਧਾਰਾ 122 ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੰਦਾ ਹੈ ਿਜਸ ਦੁਆਰਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਪਿਕਿਰਆ ਅਤੇ ਿਸਵਲ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਪਿਕਿਰਆ ਨੂ ੰ ਿਨਯੰਿਤਤ ਕਰਨ ਲਈ ਿਨਯਮ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਿਜਹੇ ਿਨਯਮ ਦੁਆਰਾ ਿਸਵਲ ਪਿਕਿਰਆ ਜ਼ਾਬਤੇ ਦੀ ਪਿਹਲੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਿਵੱਚ ਾਮਲ ਿਕਸੇ ਵੀ ਿਨਯਮ ਨੂ ੰ ਰੱਦ, ਬਦਿਲਆ ਜ ਜੋਿ ਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।"

10. ਹਾਲ ਹੀ ਿਵੱਚ, ਹਿਰਆਣਾ ਰਾਜ ਤ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜਾਇਦਾਦ ਿਵਵਾਦ ਨਾਲ ਨਿਜੱਠਦੇ ਹੋਏ ਸਿਤੰ ਦਰ ਬਨਾਮ ਸਰੋਜ 9 ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਿਤੰਨ ਿਵਦਵਾਨ ਜੱਜ ਦੇ ਬਚ ਨ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆਃ ਅਸ ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਜੋ ਸਕਦੇ ਹ ਿਕ ਅਸ ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਿਰਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਨਾਲ ਸਬੰ ਧਤ ਹ । ਿਫਰ ਵੀ, ਸਾਲ 1918 ਿਵੱਚ ਪੰਜਾਬ ਿਵੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋਏ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਹਿਰਆਣਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਖੇਤਰ ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਸਨ ਿਕ ਿਕ ਇਹ ਉਦ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦਾ ਿਹੱਸਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਿਵੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਸੰ ਗਠਨ ਐਕਟ, 1966 ਦੀ ਧਾਰਾ 88 ਿਵੱਚ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਿਵਵਸਥਾ ਦੇ ਤਿਹਤ ਹਿਰਆਣਾ ਦੇ ਨਵ ਰਾਜ ਦੀ ਿਸਰਜਣਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਿਵੱਚ ਲਾਗੂ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਨਵ ਰਾਜ ਹਿਰਆਣਾ ਿਵੱਚ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤ ਇਲਾਵਾ, ਹਿਰਆਣਾ ਰਾਜ ਨ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸੰਗਠਨ ਐਕਟ, 1966 ਦੀ ਧਾਰਾ 89 ਤਿਹਤ ਸਾਬਕਾ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਨੂ ੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹਿਰਆਣਾ ਰਾਜ ਿਵੱਚ ਦੂਜੀ ਅਪੀਲ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਿਤਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹ ਹੈ, ਿਕ ਿਕ ਹਿਰਆਣਾ ਿਵੱਚ ਜੋ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਕੋਰਟ ਐਕਟ, 1918 ਦੀ ਧਾਰਾ 41 ਹੈ ਨਾ ਿਕ ਸੀ. ਪੀ. ਸੀ. ਦੀ ਧਾਰਾ 100 । ਿਸੱਟੇ ਵਜ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਲਈ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਿਤਆਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹ ਸੀ। " ਉਪਰੋਕਤ ਚਰਚਾ ਦੇ ਮੱ ਦੇਨਜ਼ਰ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਲਈ ਇਹ ਸਪੱ ਟ ਹੈ ਿਕ ਸੈਕ ਨ 100, ਸੀ. ਪੀ. ਸੀ. ਦੇ ਤਿਹਤ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ ਨ ਿਤਆਰ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੂਜੇ ਅਪੀਲ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਿਵੱਚ ਬੈਠ ਿਵਦਵਾਨ ਿਸੰ ਗਲ ਜੱਜ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਗਲਤ ਨਹ ਠਿਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਰਾਮਦਾਸ (ਸੁਪਾ) ਅਤੇ ਗੁਰਮੇਜ ਿਸੰ ਘ (ਸੁਪਾ) ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਇਹ ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਿਕ ਇੱਕ ਸਿਹ-ਮਾਲਕ ਵਜ ਫਕੀਰ ਿਸੰਘ ਨ ਇੱਕ ਅਿਵਭਾਿਜਤ ਜਾਇਦਾਦ ਿਵੱਚ ਆਪਣੇ ਿਹੱਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਿਹੱਸਾ ਵੇਚ ਿਦੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਖਰੀਦਦਾਰ ਿਸਰਫ ਅਿਜਹਾ ਿਹੱਸਾ ਪਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਪਾਪਤ ਨਹ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਉਦ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਅਿਜਹੀ ਸ ਝੀ ਮਾਲਕੀ ਵੰਡੀ ਜ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਿਵ ੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਿ ਆਮ ਸੁੰਦਰ (ਸੁਪਾ)ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਿਵੱਚ ਇਹ ਪੇ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਇੱਕ ਸਿਹਭਾਗੀ ਨੂ ੰ ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ ਦੀ ਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂ ੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਹੈ ਤ ਜੋ ਅਿਜਹੇ ਿਵਅਕਤੀ ਨੂ ੰ ਪਿਰਵਾਰਕ ਜਾਇਦਾਦ ਿਵੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤ ਰੋਿਕਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇੱਥੇ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਿਸਧ ਤ ਿਬਨ ੱਕ ਚੰਗੇ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ, ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਿਵਚਾਰੇ ਗਏ ਿਦ ਟੀਕੋਣ ਿਵੱਚ, ਉਹ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੇਸ ਿਵੱਚ ਨਹ ਮੰ ਨਦੇ ਹਨ। ਡੀ. ਡਬਲਯੂ. 3 ਦੇ ਗਵਾਹ ਦੇ ਿਬਆਨ ਿਜਵ ਿਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, (ਅਦਾਲਤ ਡੀ ਡਬਲਯੂ 4 ਦੇ ਕਰਾਸ ਜ ਚ ਿਹੱਿਸਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਿਨਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਹਾਲ ਿਕ ਇਹ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਿਰਕਾਰਡ ਦਾ ਿਹੱ ਸਾ ਨਹ ਹਨ)। ਇਹ ਦਰਸਾ ਦਾ ਹੈ ਿਕ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੇ ਿਪਤਾ ਨ ਸੱ ਚਮੁੱ ਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਿਜਹੀ ਸਿਥਤੀ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਸੰ ਪਤੀ ਿਵੱਚ ਆਪਣੇ ਿਹੱਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਿਹੱਸਾ ਵੇਚਣਾ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਨਹ ਠਦਾ। ਿ ਆਮ ਸੁੰ ਦਰ (ਸੁਪਰਾ) ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹ ਕਰਦਾ ਿਕ ਿਕ ਿਰਕਾਰਡ ਿਵੱਚ ਅਿਜਹਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾ ਦਾ ਹੋਵੇ ਿਕ ਉਸ ਨ ਫਕੀਰ ਿਸੰਘ ਤ 4 ਮਰਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਣ ਿਵੱਚ ਜਵਾਬਦੇਹ ਦੀ ਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂ ੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਿ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤ ਜੋ ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ, ਅਰਥਾਤ ਗੁਰਚਰਣ ਿਸੰਘ ਨੂ ੰ ਪਿਰਵਾਰਕ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਜਾਇਦਾਦ ਿਵੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤ ਰੋਿਕਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਜੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਨ ਅਿਜਹਾ ਕੋਈ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਿਰਕਾਰਡ ਤ ਝਲਕਦਾ, ਤ ਇਹ ਦਲੀਲ ਿਦੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਿਕ ਉਸ ਨੂ ੰ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਾਿਲਆਂ ਨੂ ੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਅਿਧਕਾਰ ਹੈ। ਿਜਵ ਿਕ ਪਿਹਲ ਹੀ ਪਰ ਦੱਿਸਆ ਿਗਆ ਹੈ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇਤਰਾਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਾਰ ਇਹ ਹੈ ਿਕ ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ ਫੈਸਲਾ ਸਬੂਤ ਦੀ ਮੁ ਪ ੰਸਾ ਿਵੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਿਰਹਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਿਕ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਿਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਦੂਜੀ ਅਪੀਲ ਿਵੱਚ, ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਜ ਪਿਹਲੀ ਅਪੀਲ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਤੱਥ ਨੂ ੰ ਭੰਗ ਨਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹਾਲ ਿਕ, ਇਹ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਚੰਗੀ ਤਰ ਮਾਨਤਾ ਪਾਪਤ ਹੈ ਿਕ ਇਹ ਿਨਯਮ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹ ਹੈ ਜ ਦੂਜੇ ਬਦ ਿਵੱਚ, ਇਹ ਇੱ ਕ ਿਨਯਮ ਨਹ ਜੋ ਸਿਥਰ ਹੈ। ਨਜ਼ੀਰ ਮੁਹੰ ਮਦ (ਸੁਪਰਾ) ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ ਿਤੰਨ ਰਤ ਨੂ ੰ ਮਾਨਤਾ ਿਦੱਤੀ ਹੈ ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਅਿਜਹੇ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਤੱਥ ਦੇ ਨਤੀਿਜਆਂ ਿਵੱਚ ਿਵਘਨ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਨਃ ਹੇਠ ਿਲਖੀਆਂ ਅਦਾਲਤ ਨ ਪਦਾਰਥਕ ਸਬੂਤ ਨੂ ੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜ ਿਬਨ ਿਕਸੇ ਸਬੂਤ ਦੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ; (ii) ਅਦਾਲਤ ਨ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਨੂ ੰ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਤੱਥ ਤ ਗਲਤ ਿਸੱਟੇ ਕੱਢੇ ਹਨ; ਜ (iii) ਅਦਾਲਤ ਨ ਸਬੂਤ ਦਾ ਬੋਝ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁੱਿਟਆ ਹੈ। ਿਬਨ ਿਕਸੇ ਸਬੂਤ ਦੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਫੈਸਲਾ, ਿਸਰਫ ਉਹਨ ਮਾਮਿਲਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਨਹ ਿਦੰਦਾ ਿਜੱਥੇ ਸਬੂਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਘਾਟ ਹੈ, ਬਲਿਕ ਉਹਨ ਮਾਮਿਲਆਂ ਦਾ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਿਦੰਦਾ ਹੈ, ਿਜੱਥੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਿਲਆ ਿਗਆ ਸਬੂਤ, ਖੋਜ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹ ਹੈ।" ਹਾਲ ਹੀ ਿਵੱਚ ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਨਾਮ ਐਮ. ਅਰੋਕੀਆਸਾਮੀ (ਿਮਤਕ) 10 ਐਲ. ਆਰ. ਰਾਹ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਿਤੰਨ ਮਾਣਯੋਗ ਜੱਜ ਦੇ ਬਚ ਨ ਰਾਮਥਲ ਬਨਾਮ ਮਾਰੂਥਾਥਲ ਅਤੇ ਹੋਰ 11 (ਦੋ-ਜੱਜ ਬਚ) ਿਵੱਚ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਪਵਾਨਗੀ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ ਸੀ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਇਹ ਿਕਹਾ ਿਗਆ ਸੀ ਿਕ ਦੂਜੀ ਅਪੀਲ ਦੇ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ ਿਵੱਚ ਤੱਥ ਦੇ ਪ ਨ ਿਵੱਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਰੋਕ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਿਨਯਮ ਨਹ ਹੈ। ਿਜੱਥੇ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਿਵਚਾਰ ਹੈ ਿਕ ਹੇਠ ਿਦੱਤੀ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢੇ ਗਏ ਿਸੱਟੇ ਦਾ ਸਬੂਤ ਿਵੱਚ ਕੋਈ ਅਧਾਰ ਨਹ ਹੈ ਜ ਇਹ ਿਵਚਾਰ ਹੈ ਿਕ ਸਬੂਤ ਦੀ ਕਦਰ "ਪਦਾਰਥਕ ਬੇਿਨਯਮੀਆਂ ਤ ਪੀ ਤ ਹੈ" ਤ ਅਦਾਲਤ ਅਿਜਹੇ ਨਤੀਿਜਆਂ ਿਵੱਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਨੂ ੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਿਹਰਾਏਗੀ। ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡੀ. ਡਬਲਯੂ. 3 ਦੇ ਿਬਆਨ ਦੇ ਕਾਸ ਜ ਚ ਿਹੱਸੇ ਤ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਿਮਲਦਾ ਹੈ ਿਕ ਹੇਠ ਿਦੱਤੀਆਂ ਦੋਵ ਅਦਾਲਤ ਨ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੇ ਿਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਪਿਹਲੂ ਨੂ ੰ ਵੰਡਣ ਬਾਰੇ ਪਦਾਰਥਕ ਸਬੂਤ ਨੂ ੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਸੀ। ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਨ ਖੁਦ ਆਤਮ ਿਸੰਘ ਦੇ ਹੱਕ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਖੁਦ ਅਿਜਹੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਿਵ ੇ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਿਫਰ ਉਸ ਿਬਆਨ ਅਤੇ ਪਿਹਲ ਿਦੱਤੇ ਗਏ ਿਬਆਨ ਦੇ ਿਵਚਕਾਰ ਇੱਕ ਭੌਿਤਕ ਿਵਰੋਧਾਭਾਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰ ਦਾ ਹੈ ਿਜੱਥੇ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਕ ਉਸ ਦੇ ਿਪਤਾ ਨ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹੱਕ ਿਵੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਿਰਕਾਰਡ ਿਵੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੇ ਅਿਧਕਾਰ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾ ਦਾ ਨਹ ਹੈ ਿਜਸ ਨੂ ੰ ਕਦੇ ਚੁਣੌਤੀ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਪਰ ਦੱਿਸਆ ਿਗਆ ਪਿਹਲਾ ਿਹੱਸਾ, ਇਸ ਦੇ ਸਵੈ-ਿਵਰੋਧੀ ਹੋਣ ਦੀ ਪਿਕਰਤੀ

ਦੁਆਰਾ, ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡੀ. ਡਬਲਯੂ. 3 ਨ ਵੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱ ਕ ਕੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੇ ਿਪਤਾ ਸੁਚੇਤ ਿਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਤੱਥ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਿਦੱਤੀ ਹੈ। ਹਾਲ ਿਕ ਆਪਣੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਿਹੱਸੇ ਿਵੱਚ ਉਸਨ ਆਪਣੇ ਪਿਹਲੇ ਿਬਆਨ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਿ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਿਕਹਾ ਹੈ ਿਕ ਇਹ ਗਲਤ ਸੀ ਿਕ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਦੇ ਿਪਤਾ ਨ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਿਵੱਚ ਵੰਡ ਨੂ ੰ ਪਭਾਿਵਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹਾਲ ਿਕ, ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਿਹੱਸਾ ਆਤਮਾ ਿਸੰ ਘ ਨੂ ੰ ਵੇਚਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਿਵੱਚ ਡੀ ਡਬਲਯੂ 1 ਦੇ ਿਬਆਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡੀ ਡਬਲਯੂ 3 ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਿਹੱਸੇ ਦੀ ਜ ਚ ਤ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਿਕ ਸੁਚੇਤ ਿਸੰਘ ਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਿਵਵਾਦਪੂਰਨ ਫੈਸਲੇ ਿਵੱਚ ਵਾਪਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਤੀਿਜਆਂ ਨੂ ੰ ਗਲਤ ਨਹ ਠਿਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਪਰੋਕਤ ਚਰਚਾ ਦੇ ਮੱ ਦੇਨਜ਼ਰ, ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ ਫੈਸਲੇ ਿਵਰੁੱਧ ਅਪੀਲ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇ ਨੂ ੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਿਖਆ ਜ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪੀਲ ਨੂ ੰ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਵਜ ਖਾਰਜ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਜ ਦਾ ਹੈ। ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਅਰਜ਼ੀਆਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਹਨ, ਦਾ ਉਪਰੋਕਤ ਰਤ ਿਵੱਚ ਿਨਪਟਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਖਰਿਚਆਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਆਰਡਰ ਨਹ । .................... J. (Abhay S. Oka).………………..J. (Sanjay Karol) ਿਮਤੀਃ 24 ਜੁਲਾਈ, 2023 ਸਥਾਨਃ ਨਵ ਿਦੱ ਲੀ। ਿਡਸਕਲੇਮਰ:- ਸਥਾਨਕ ਭਾ ਾ ਿਵੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਿਨਆਂ ਿਨਰਣ ਕੇਵਲ ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ਾ ਲਈ ਉਹਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭਾ ਾ ਿਵੱਚ ਸਮਝਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਿਕਸੇ ਹੋਰ ਉਦੇ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਹ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਾਰੇ ਿਵਹਾਰਕ ਅਤੇ ਅਿਧਕਾਰਤ ਮੰਤਵ ਲਈ, ਿਨਆਂ ਿਨਰਣੇ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਪਮਾਿਣਕ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਮਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਨੂ ੰ ਤਰਜੀਹ ਿਦੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।