Full Text
ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਿਵੱਚ
ਫੌਜ਼ਦਾਰੀ ਅਪੀਲੀ ਅਿਧਕਾਰ ਖੇਤਰ
ਫੌਜ਼ਦਾਰੀ ਅਪੀਲ ਨ
ੰ . 1635- 2010
ਪੀਤਇੰਦਰ ਿਸੰਘ @ਲਵਲੀ
ਲਵਲੀ
ਲਵਲੀ
ਲਵਲੀ ......ਅਪੀਲਕਰਤਾ
ਅਪੀਲਕਰਤਾ
ਅਪੀਲਕਰਤਾ
ਅਪੀਲਕਰਤਾ (ਐੱਸ
ਐੱਸ
ਐੱਸ
ਐੱਸ)
ਬਨਾਮ
ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ......ਜਵਾਬਦੇਹ
ਜਵਾਬਦੇਹ
ਜਵਾਬਦੇਹ
ਜਵਾਬਦੇਹ
ਨਾਲ
ਿਕਮੀਨਲ ਅਪੀਲ ਨ
ੰ
ਨ
ੰ
ਨ
ੰ
ਨ
ੰ . 1714 – 2010
ਜੱਜਮ'ਟ
ਬੀ ਆਰ ਗਵਾਏ
ਗਵਾਏ, ਜੱਜ
JUDGMENT
1. ਇਹ ਅਪੀਲ* ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਰਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ 4 ਫਰਵਰੀ 2010 ਦੇ ਿਕਮੀਨਲ ਅਪੀਲ ਨ ੰ ਬਰ 430-ਡੀ.ਬੀ.-2001 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਹੁਕਮ* ਨੂ ੰ ਚੁਣੌਤੀ ਿਦੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਵਧੀਕ ਸੈ1ਨ ਜੱਜ, ਬਿਠ ੰ ਡਾ ਦੁਆਰਾ ਦੋ1ੀਆਂ - ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ* ਨੂ ੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਿਖਆ ਿਗਆ ਹੈ। (ਇਸ ਤ[3] ਬਾਅਦ "ਟਾਇਲ ਕੋਰਟ" ਵਜ[3] ਜਾਿਣਆ ਜ*ਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਿਹਤਾ, 1860 (ਇਸ ਤ[3] ਬਾਅਦ "ਆਈ. ਪੀ. ਸੀ". ਵਜ[3] ਜਾਿਣਆ ਜ*ਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਧਾਰਾ 34 ਦੇ ਨਾਲ ਪਡ਼6ੀ ਗਈ ਧਾਰਾ 302 ਦੇ ਤਿਹਤ ਸਜ਼ਾਯੋਗ ਅਪਰਾਧ ਲਈ।
2. ਇਸਤਗਾਸਾ ਪੱਖ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸੰਖੇਪ ਿਵੱਚ ਇਸ ਪਕਾਰ ਹੈਃ - 2.[1] ਇੱਕ ਨਾਗਾ ਮਹੰਤਵਾਲਾ ਡੇਰਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਰਭਜਨ ਿਸੰਘ ਨ 8 ਦੋ ਿਵਆਹ ਕਰਵਾਏ ਸਨ, ਪਿਹਲਾ ਸੁਖਿਵੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਦੋ1ੀ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ। ਉਸ ਦੀ ਪਿਹਲੀ ਪਤਨੀ ਨ 8 ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਿ1ਕਾਇਤਕਰਤਾ ਤਿਪੰਦਰ ਿਸੰਘ, ਿਮਤਕ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਜੋ ਦੋਵ: ਿਵਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਨ 8 ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ, ਨਵਦੀਪ ਕੌਰ ਅਤੇ ਜਸਿਵੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂ ੰ ਜਨਮ ਿਦੱਤਾ। 2.[2] ਿ1ਕਾਇਤਕਰਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰਭਜਨ ਿਸੰਘ ਦੇ ਆਪਣੀ ਪਿਹਲੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਸੰਬੰਧ ਸਨ। ਿ1ਕਾਇਤਕਰਤਾ ਤਿਪੰਦਰ ਿਸੰਘ ਸਾਲ 1990 ਿਵੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ 6 * ਦੀ ਮ* ਸੁਖਿਵੰਦਰ ਕੌਰ ਵੀ ਸਾਲ 1994 ਿਵੱਚ ਉਨ 6 * ਦੇ ਨਾਲ ਆਈ ਸੀ। ਇਹ ਿਧਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਿਕ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਭਾਰਤ ਿਵੱਚ ਰਿਹੰਦਾ ਸੀ, ਨਾਗਾ ਮਹੰਤਵਾਲਾ ਡੇਰਾ ਦੇ ਨ 8 ਡ਼ੇ ਿਪੰਡ ਜਵਾਦੀ ਿਵੱਚ ਰਿਹੰਦਾ ਸੀ, ਿਜੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਿਪਤਾ ਹਰਭਜਨ ਿਸੰਘ ਆਪਣੀ ਮਤਰੇਈ ਮ* ਨਾਲ ਰਿਹ ਿਰਹਾ ਸੀ। 2.[3] ਘਟਨਾ ਤ[3] ਡੇਢ ਸਾਲ ਪਿਹਲ*, ਤਿਪੰਦਰ ਿਸੰਘ ਿਪੰਡ ਵਾਪਸ ਆ ਿਗਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਦੋ1 ਹੈ ਿਕ ਘਟਨਾ ਦੀ ਿਮਤੀ ਤ[3] ਦੋ ਿਦਨ ਪਿਹਲ*, ਅਰਥਾਤ 1 ਸਤੰਬਰ 1998 ਨੂ ੰ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਅਤੇ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਿਵਚਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਕਿਥਤ ਤੌਰ =ਤੇ ਨ > ਿਤਕ ਚਿਰੱਤਰ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਿਵਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਿਗਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਨ 8 ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨੂ ੰ ਕੁੱਿਟਆ ਸੀ, ਿਜਸ ਤ[3] ਬਾਅਦ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨ 8 ਕਿਥਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਨੂ ੰ ਧਮਕੀ ਿਦੱਤੀ ਸੀ ਿਕ ਉਹ ਬਚ ਨਹ? ਸਕੇਗਾ। 2.[4] ਦੋ ਿਦਨ* ਬਾਅਦ ਭਾਵ 3 ਸਤੰਬਰ 1998 ਨੂ ੰ ਦੋ1ੀ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਇੱਕ ਦੋ1ੀ ਪੀਿਤੰਦਰ ਿਸੰਘ ਉਰਫ ਲਵਲੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਰ ਰਿਜਸਟੇ1ਨ ਨ ੰ. ਐਚ. ਆਰ. 21 7778 ਿਵੱਚ ਆਈ ਿਜਸ =ਤੇ ਅਤੇ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਨੂ ੰ ਜੁੱਤੀਆਂ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਬਹਾਨ 8 ਕਾਰ ਿਵੱਚ ਲੈ ਿਗਆ। ਦੱਿਸਆ ਜਾ ਿਰਹਾ ਹੈ ਿਕ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤਿਪੰਦਰ ਿਸੰਘ ਵੀ ਘਰ ਿਵੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਥਤ ਤੌਰ =ਤੇ ਉਸ ਨ 8 ਦੇਿਖਆ ਿਕ ਕਾਰ ਿਵੱਚ ਉਸ ਦੀ 12 ਬੋਰ ਦੀ ਡਬਲ ਬੈਰਲ ਲਾਇਸੰਸ1ੁਦਾ ਬੰਦੂਕ ਸੀ। 2.[5] ਜਦ[3] ਿਮਤਕ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਉਸ 1ਾਮ ਵਾਪਸ ਨਹ? ਆਇਆ ਤ* ਤਿਪੰਦਰ ਿਸੰਘ ਦੇ ਮਨ ਿਵੱਚ 1ੱਕ ਪੈਦਾ ਹੋ ਿਗਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਹੀ ਿਦਨ ਉਹ ਗੁਰਮੀਤ ਿਸੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਦੀਪ ਿਸੰਘ ਨਾਲ ਿਮਤਕ ਦੀ ਭਾਲ ਿਵੱਚ ਨਾਗਾ ਮਹੰਤਵਾਲਾ ਡੇਰਾ ਿਗਆ। ਡੇਰਾ ਦੇ ਮਹੰਤ ਨ 8 ਉਨ 6 * ਨੂ ੰ ਦੱਿਸਆ ਿਕ ਿਤੰਨ ਿਵਅਕਤੀ, ਦੋ ਦੋ1ੀ ਅਤੇ ਿਮਤਕ ਿਪਛਲੀ ਰਾਤ ਕਰੀਬ ਭਾਵ 9.30 ਵਜੇ ਇੱਕ ਕਾਰ ਿਵੱਚ ਆਏ ਸਨ। ਜਦ[3] ਿਕ ਦੋਵ: ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ* ਨ 8 ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ, ਰਿਵੰਦਰ ਨ 8 ਨਹ? ਖਾਧਾ। ਮਹੰਤ ਨ 8 ਤਿਪੰਦਰ ਿਸੰਘ ਨੂ ੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਿਸਆ ਿਕ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਅਤੇ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬਿਹਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜ*ਦੇ ਸਮ: ਦੱਿਸਆ ਸੀ ਿਕ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਿਵੱਚ ਿਪੰਡ ਕੋਠਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸੁਰਜੀਤ ਿਸੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। 2.[6] ਇਸ ਤ[3] ਬਾਅਦ, ਤਿਪੰਦਰ ਿਸੰਘ ਸੁਰਜੀਤ ਿਸੰਘ ਦੇ ਘਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਕਰੀਬ ਸਾਢੇ ਅੱਠ ਵਜੇ ਕੋਠਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਿਵੱਚ ਮਾਈਨਰ ਨਿਹਰ ਦੇ ਪੁਲ =ਤੇ ਪਹੁੰਿਚਆ, ਿਜੱਥੇ ਉਨ 6 * ਨੂ ੰ ਿਮਤਕ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਦੀ ਲਾ1 ਨਿਹਰ ਦੇ ਫੁੱਟਪਾਥ =ਤੇ ਪਈ ਿਮਲੀ। ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਲ ੱ ਗਣ ਦੇ ਦੋ ਜ਼ਖ਼ਮ ਸਨ। ਿਜਸ ਕਾਰ ਿਵੱਚ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਅਤੇ ਿਮਤਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ =ਥੇ ਖਡ਼6ੀ ਸੀ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਉਪਰੋਕB ਬੰਦੂਕ ਕਾਰਤੁਸ* ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸੇ ਿਦਨ ਸਵੇਰੇ ਕਰੀਬ
10.15 ਵਜੇ ਿ1ਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਿਜਸ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸਵੇਰੇ 11.00 ਵਜੇ ਐੱਫ. ਆਈ. ਆਰ. ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜ*ਚ ਿਰਪੋਰਟ ਿਤਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਿਵੱਚ ਉਸੇ ਿਦਨ ਦੁਪਿਹਰ 2.15 ਵਜੇ ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਨੂ ੰ ਇੱਕ ਿਵ1ੇ1 ਿਰਪੋਰਟ ਪਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਸੇ ਿਦਨ ਰਾਤ 8.45 ਵਜੇ ਪਾਇਮਰੀ ਿਸਹਤ ਕ:ਦਰ ਭਾਗਤਾ ਭਾਈ ਕੇ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਅਿਧਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦੋਵ: ਦੋ1ੀ-ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ* ਨੂ ੰ ਿਗਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਜ*ਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। 2.[7] ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਦੀ ਿਰਪੋਰਟ ਿਵੱਚ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਦਮਾ, ਖੂਨ ਿਨਕਲਣਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ* ਿਵੱਚ ਸੱਟ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਦੋ ਜ਼ਖ਼ਮ ਅੱਗ ਦੀ ਬ*ਹ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁ1ਟੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਫੋਰ'ਿਸਕ ਸਾਇੰਸ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਦੀ ਿਰਪੋਰਟ ਿਵੱਚ ਅੱਗੇ ਿਕਹਾ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਕਾਰ ਿਵੱਚ ਿਮਲੇ ਦੋ ਕਾਰਤੁਸ* ਿਵੱਚ[3] ਇੱਕ ਨੂ ੰ 12 ਬੋਰ ਡਬਲ ਬੈਰਲ ਲਾਇਸੰਸ1ੁਦਾ ਬੰਦੂਕ ਦੇ ਸੱਜੇ ਬੈਰਲ ਤ[3] ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦ[3] ਿਕ ਦੂਜੇ ਨੂ ੰ ਉਸੇ ਹਿਥਆਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਬੈਰਲ ਤ[3] ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ। 2.[8] ਜ*ਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਜੁਡੀ1ੀਅਲ ਮੈਿਜਸਟਰੇਟ Ist ਕਲਾਸ, ਫੁਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਚਾਰਜ1ੀਟ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਿਜਸ ਨ 8 21 ਦਸੰਬਰ 1998 ਦੇ ਆਦੇ1 ਰਾਹ? ਕੇਸ ਨੂ ੰ ਟਾਇਲ ਕੋਰਟ ਨੂ ੰ ਸCਪ ਿਦੱਤਾ ਸੀ। ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਿਵਅਕਤੀਆਂ ਿਵਰੁੱਧ ਦੋ1 ਤੈਅ ਕੀਤੇ। 2.[9] ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ 'ਤੇ, ਆਖਰੀ ਦੇਖੀ ਗਈ ਿਥਊਰੀ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਾਲਾਤੀ ਸਬੂਤ* ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਦੋ1ੀ - ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ* ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਾਧੂ ਿਨਆਂਇਕ ਕਬੂਲਨਾਮੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਿਕ ਉਨ 6 * ਨ 8 ਿਮਤਕ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਨੂ ੰ ਪੀ.ਡਬਲਯੂ.-2 ਮੱਲ ਿਸੰਘ, ਿਪੰਡ ਮਲੂਕਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਿਰਆ ਸੀ - ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਦੋ1ੀ ਨੂ ੰ 10 ਜੁਲਾਈ, 2001 ਦੇ ਹੁਕਮ* 'ਤੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ। - ਇੱਥੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾ, ਧਾਰਾ 302 ਦੇ ਤਿਹਤ, ਆਈ.ਪੀ.ਸੀ. ਦੀ ਧਾਰਾ 34 ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ6ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨ* ਨੂ ੰ ਹਰੇਕ ਦੋ1ੀ ਦੁਆਰਾ ਭੁਗਤਾਨ ਯੋਗ 1000/- ਰੁਪਏ ਦੇ ਜੁਰਮਾਨ 8 ਦੇ ਨਾਲ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਜ*ਦੀ ਹੈ।
2.10 ਦੋਵ* ਮੁਲਜ਼ਮ* ਦੁਆਰਾ ਅਪੀਲ* ਨੂ ੰ ਤਰਜੀਹ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸੀ - ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ* ਨ 8 ਇੱਥੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਪਰਾਿਧਕ ਅਪੀਲ ਨ ੰ ਬਰ 430-ਡੀਬੀ - 2001 ਿਵੱਚ ਉਹਨ* ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਚੁਣੌਤੀ ਿਦੱਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਸੋਧ ਅਰਜ਼ੀ, ਅਪਰਾਿਧਕ ਸੋਧ ਨ ੰ. 347 - 2002 ਿ1ਕਾਇਤਕਰਤਾ ਤਿਪੰਦਰ ਿਸੰਘ ਵੱਲ[3] ਵੀ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲ[3] ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ 4 ਫਰਵਰੀ 2010 ਦੇ ਿਨਰਪੱਖ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇ1 ਦੁਆਰਾ ਫੌਜਦਾਰੀ ਅਪੀਲ ਅਤੇ ਰੀਵੀਜ਼ਨ ਅਰਜ਼ੀ ਦੋਵ* ਨੂ ੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਸੀ, ਿਜਸ ਨਾਲ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਦੋ1ੀ - ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ* ਨੂ ੰ ਿਦੱਤੀ ਗਈ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਪੁ1ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
3. ਇਸ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਅਪੀਲ* ਹਨ।
4. ਅਸ? 1ੀ ਕੇ1ਵਮ ਚੌਧਰੀ ਅਤੇ 1ੀਮਤੀ ਜਸਪੀਤ ਗੋਗੀਆ ਨੂ ੰ ਸੁਿਣਆ ਹੈ, ਜੋ ਿਕ ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ* ਲਈ ਪੇ1 ਹੋਏ ਿਸੱਿਖਅਕ ਵਕੀਲ ਅਤੇ 1ੀ ਅਿਭਨਵ ਬਜਾਜ, ਜਵਾਬਦੇਹ ਦੇ ਵਕੀਲ ਦੁਆਰਾ ਪੇ1 ਹੋਏ।
5. ਿਬਨ* 1ੱਕ, ਮੌਜੂਦਾ ਕੇਸ ਇੱਕ ਅਿਜਹਾ ਕੇਸ ਹੈ ਜੋ ਹਾਲਾਤ ਸਬੂਤ* =ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। 1ਰਦ ਬਰਧੀਚੰਦ ਸਾਰਦਾ ਬਨਾਮ ਮਹਾਰਾ1ਟਰ ਰਾਜ ਰਾਜ[1] ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਹਾਲਾਤ ਸਬੰਧੀ ਸਬੂਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਿਵੱਚ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ6* ਸਪ1ਟ ਹੈ ।
6. ਅਸ? 1ਰਦ ਬਰਧੀਚੰਦ ਸਾਰਦਾ (ਸੁਪਰਾ) ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਿਲਖੀਆਂ ਿਟੱਪਣੀਆਂ ਦਾ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹ*: "153. ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਿਵ1ਲੇ1ਣ ਦਰਸਾHਦਾ ਹੈ ਿਕ ਿਕਸੇ ਦੋ1ੀ ਿਵਰੁੱਧ ਕੇਸ ਨੂ ੰ ਪੂਰੀ ਤਰ6* ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤ[3] ਪਿਹਲ* ਹੇਠ ਿਲਖੀਆਂ 1ਰਤ* ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨਃ (1) ਉਹ ਹਾਲਾਤ ਿਜਨ 6 * ਤ[3] ਦੋ1 ਦਾ ਿਸੱਟਾ ਕੱਿਢਆ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ6* ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਨ I ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਿਕ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਸੰਕੇਤ ਿਦੱਤਾ ਹੈ ਿਕ ਸਬੰਧਤ ਹਾਲਾਤ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ ਜ* ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ" ਅਤੇ "ਸਥਾਪਤ ਨਹ? ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ"। "ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ" ਅਤੇ "ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜ* ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ" ਦੇ ਿਵਚਕਾਰ ਨਾ ਿਸਰਫ ਇੱਕ ਿਵਆਕਰਿਣਕ ਬਲਿਕ ਇੱਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਅੰਤਰ ਹੈ ਿਜਵ: ਿਕ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਿ1ਵਾਜੀ ਸਾਹਬਰਾਓ ਬੋਬਡ਼ੇ ਬਨਾਮ ਮਹਾਰਾ1ਟਰ ਰਾਜ [(1973) 2 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 793:1973 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ.) 1033:1973 ਸੀ. ਆਰ. ਐੱਲ. ਐੱਲ. ਜੇ. 1783] ਿਵੱਚ ਿਕਹਾ ਸੀ ਿਜੱਥੇ ਿਟੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨਃ [ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. ਪੈਰਾ 19, ਪੀ. 807: ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ.) ਪੀ. 1047] (1984) 4 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 116 "ਿਨ1ਿਚਤ ਤੌਰ =ਤੇ, ਇਹ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲਾ ਿਸਧ*ਤ ਹੈ ਿਕ ਦੋ1ੀ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਦੋ1ੀ ਠਿਹਰਾਏ ਜਾਣ ਤ[3] ਪਿਹਲ* ਦੋ1ੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਿਕ ਿਸਰਫ਼ ਦੋ1ੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ' ਅਤੇ 'ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' ਿਵਚਕਾਰ ਮਾਨਿਸਕ ਦੂਰੀ ਲ ੰ ਬੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਪ1ਟ ਅਨੁਮਾਨ* ਨੂ ੰ ਕੁੱਝ ਿਸੱਿਟਆਂ ਤ[3] ਵੰਡਦੀ ਹੈ। " (2) ਇਸ ਤਰ6* ਸਥਾਿਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੱਥ ਿਸਰਫ਼ ਦੋ1ੀ ਦੇ ਦੋ1 ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖ*ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਭਾਵ, ਉਹ ਿਕਸੇ ਹੋਰ ਕਲਪਨਾ =ਤੇ ਿਵਆਿਖਆ ਯੋਗ ਨਹ? ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਿਸਵਾਏ ਇਸ ਦੇ ਿਕ ਦੋ1ੀ ਦੋ1ੀ ਹੈ। (3) ਹਾਲਾਤ ਿਨਰਣਾਇਕ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, (4) ਉਹਨ* ਨੂ ੰ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂ ੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਸੰਭਵ ਕਲਪਨਾ ਨੂ ੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ (5) ਸਬੂਤ* ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੰਨੀ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਵੇ ਿਕ ਦੋ1ੀ ਦੀ ਿਨਰਦੋ1ਤਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਿਸੱਟੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵਾਜਬ ਅਧਾਰ ਨਾ ਛੱਡੇ ਅਤੇ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਿਕ ਸਾਰੀ ਮਨੁ ੱ ਖੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਿਵੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਦੋ1ੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
154. ਇਹ ਪੰਜ ਸੁਨਿਹਰੇ ਿਸਧ*ਤ, ਜੇ ਅਸ? ਅਿਜਹਾ ਕਿਹ ਸਕਦੇ ਹ*, ਤ* ਹਾਲਾਤ ਸਬੂਤ* ਦੇ ਅਧਾਰ =ਤੇ ਇੱਕ ਕੇਸ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦਾ ਪੰਚ 1ੀਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।"
7. ਇਸ ਤਰ6* ਇਹ ਦੇਿਖਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਿਕ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਫੈਸਲਾ ਿਦੱਤਾ ਹੈ ਿਕ ਿਜਨ 6 * ਹਾਲਾਤ* ਤ[3] ਦੋ1ੀ ਦਾ ਿਸੱਟਾ ਕੱਿਢਆ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ6* ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਿਨਆ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਸਬੰਧਤ ਹਾਲਾਤ "ਲਾਜ਼ਮੀ ਜ* ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ" ਅਤੇ "ਸਥਾਪਤ ਨਹ? ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ"। ਇਹ ਮੰਿਨਆ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਨਾ ਿਸਰਫ ਇੱਕ ਿਵਆਕਰਣ ਹੈ ਬਲਿਕ "ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ" ਅਤੇ "ਸਾਬਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜ* ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ" ਿਵਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕਾਨੂ ੰ ਨੀ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਿਨਆ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਇਸ ਤਰ6* ਸਥਾਿਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੱਥ ਿਸਰਫ ਦੋ1ੀ ਦੇ ਦੋ1 ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖ*ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਭਾਵ, ਉਹ ਿਕਸੇ ਹੋਰ ਕਲਪਨਾ =ਤੇ ਿਵਆਿਖਆ ਯੋਗ ਨਹ? ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਿਸਵਾਏ ਇਸ ਦੇ ਿਕ ਦੋ1ੀ ਦੋ1ੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਿਨਆ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਹਾਲਾਤ ਇੱਕ ਿਨਰਣਾਇਕ ਪਿਕਰਤੀ ਅਤੇ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨ* ਨੂ ੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗੀ ਗਈ ਨੂ ੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਸੰਭਵ ਕਲਪਨਾ ਨੂ ੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਿਕ ਸਬੂਤ ਦੀ ਇੱਕ ਲਡ਼ੀ ਇੰਨੀ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤ* ਜੋ ਦੋ1ੀ ਦੀ ਿਨਰਦੋ1ਤਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਿਸੱਟੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵਾਜਬ ਅਧਾਰ ਨਾ ਛੱਿਡਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਿਕ ਸਾਰੀ ਮਨੁ ੱ ਖੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਿਵੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਦੋ1ੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
8. ਇਹ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਥਾਪਤ ਿਸਧ*ਤ ਹੈ ਿਕ 1ੱਕ ਭਾਵ: ਿਕੰਨਾ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਵਾਜਬ 1ੱਕ ਤ[3] ਪਰੇ ਸਬੂਤ ਦੀ ਜਗ6ਾ ਨਹ? ਲੈ ਸਕਦਾ। ਇਨ 6 * ਮਾਰਗ ਦਰ1ਕ ਿਸਧ*ਤ* ਦੀ ਰੋ1ਨੀ ਿਵੱਚ, ਸਾਨੂ ੰ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲੇ =ਤੇ ਿਵਚਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
9. ਇਸਤਗਾਸਾ ਪੱਖ ਦਾ ਕੇਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲ ਿਸੰਘ (ਪੀ ਡਬਲਯੂ-2), ਿਪੰਡ ਮਲੂਕਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਦੀ ਗਵਾਹੀ' ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਿਜੱਥ[3] ਤੱਕ ਲਾਸਟ ਸੀਨ ਿਥਊਰੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਇਸਤਗਾਸਾ ਪੱਖ ਿ1ਕਾਇਤਕਰਤਾ ਤਿਪੰਦਰ ਿਸੰਘ (ਪੀ ਡਬਲਯੂ-3), ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਮਤਰੇਏ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਜਗਤਾਰ ਿਸੰਘ (ਪੀ ਡਬਲਯੂ-9) ਦੇ ਿਬਆਨ 'ਤੇ ਿਨਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੈਡੀਕਲ ਮਾਹਰ ਡਾ. ਰਾਕੇ1 ਕੁਮਾਰ ਗੋਯਲ (ਪੀ ਡਬਲਯੂ-5) ਅਤੇ ਐਸ. ਆਈ. ਅਿਮਤਪਾਲ ਿਸੰਘ (ਪੀ ਡਬਲਯੂ-11) ਦੇ ਸਬੂਤ ਵੀ ਪਾਸੰਿਗਕ ਹੋਣਗੇ।
10. ਿਪੰਡ ਮਲੂਕਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਮਲ ਿਸੰਘ (ਪੀ ਡਬਲਯੂ-2) ਨ 8 ਦੱਿਸਆ ਹੈ ਿਕ 4 ਸਤੰਬਰ 1998 ਨੂ ੰ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪੀਿਤੰਦਰ ਿਸੰਘ ਉਰਫ਼ ਲਵਲੀ ਉਸ ਦੇ ਿਪੰਡ ਆਏ ਸਨ। ਉਸ ਨ 8 ਦੱਿਸਆ ਿਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੋਵ: ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਨ 8 ਅੱਗੇ ਦੱਿਸਆ ਿਕ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਉਸ ਨੂ ੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੈ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂ ੰ ਦੱਿਸਆ ਿਕ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਪੁੱਤਰ ਨੂ ੰ ਉਨ 6 * ਨ ਮਾਰ ਿਦੱਤਾ ਹੈ ਿਕHਿਕ ਉਸ ਨੂ ੰ 1ੱਕ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਉਨ 6 * ਲੋਕ* ਨਾਲ ਨਜਾਇਜ਼ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਕੋਲ ਆHਦੇ ਸਨ।
11. ਇਹ ਿਧਆਨ ਦੇਣਯੋਗ ਹੈ ਿਕ ਜਵਾਦੀ ਿਪੰਡ ਿਜੱਥੇ ਪੀ ਡਬਲਯੂ-2 ਰਿਹੰਦਾ ਹੈ, ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ* ਅਤੇ ਿਮਤਕ ਦੇ ਿਪੰਡ ਤ[3] 100 ਿਕਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਿਧਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਿਕ ਉਸ ਦੇ ਸਬੂਤ ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਿਵਰੋਧਾਭਾਸ* ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਤ[3] ਇਲਾਵਾ, ਉਨ 6 * ਨ 8 ਇਸ ਸਬੂਤ ਿਵੱਚ ਮੰਿਨਆ ਹੈ ਿਕ ਆਈ. ਓ. ਅਿਮਤਪਾਲ ਿਸੰਘ (ਪੀ ਡਬਲਯੂ-11) ਨੂ ੰ ਉਹ ਿਪਛਲੇ 4-5 ਸਾਲ* ਤ[3] ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਸਬੂਤ ਿਵੱਚ, ਪੀ ਡਬਲਯੂ - 2 ਨ 8 ਸਪੱ1ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਿਨਆ ਹੈ ਿਕ ਹਾਲ*ਿਕ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਟੈਲੀਫੋਨ ਸੀ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਥਤੀ ਿਵੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨ 8 ਨਾ ਤ* ਿਮਤਕ ਦੇ ਪਿਰਵਾਰਕ ਮ'ਬਰ* ਨੂ ੰ ਸੂਿਚਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੁਿਲਸ ਨੂ ੰ ਕਿਥਤ ਗ਼ੈਰ-ਿਨਆਂਇਕ ਕਬੂਲਨਾਮੇ ਬਾਰੇ ਦੱਿਸਆ। ਪੀ ਡਬਲਯੂ-2 ਨ 8 ਅੱਗੇ ਮੰਿਨਆ ਿਕ ਉਸ ਨ 8 ਐਸ. ਐਚ. ਓ. ਨੂ ੰ ਕਿਥਤ ਗ਼ੈਰ-ਿਨਆਂਇਕ ਕਬੂਲਨਾਮੇ ਦੀ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹ? ਿਦੱਤੀ, ਹਾਲ*ਿਕ ਉਹ ਉਸ ਨੂ ੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਪੀ ਡਬਲਯੂ-2 ਨ 8 ਅੱਗੇ ਮੰਿਨਆ ਿਕ ਉਹਨ* ਿਦਨ* ਿਵੱਚ ਸੀ ਗੁਰਚਰਣ ਿਸੰਘ ਉਹਨ* ਦੇ ਿਪੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਨ। ਹਾਲ*ਿਕ, ਉਸ ਨ ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ* ਨੂ ੰ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂ ੰ ਿਮਲਣ ਲਈ ਨਹ? ਿਕਹਾ।
12. ਮੁੰਨਾ ਕੁਮਾਰ ਉਪਾਿਧਆਏ ਉਰਫ ਮੁੰਨਾ ਉਪਾਿਧਆਏ ਬਨਾਮ ਆਂਧਰਾ ਪਦੇ1 ਰਾਜ ਰਾਜ[2] ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਆਂਧਰਾ ਪਦੇ1 ਰਾਹ? ਗ਼ੈਰ-ਿਨਆਂਇਕ ਕਬੂਲਨਾਮੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਿਵੱਚ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਆਪਣੇ ਿਪਛਲੇ ਫੈਸਿਲਆਂ ਦਾ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ6* ਹਨਃ "56. ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਆਪਣੇ ਕਈਂ ਫੈਸਿਲਆਂ ਿਵਚ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ਦੇ ਪਭਾਵ ਬਾਰੇ ਿਵਚਾਰ ਵਟ*ਦਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਲਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਬਨਾਮ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ (1995 ਸਪ (4) ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 259:1996 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ.) 59) ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਇਹ ਿਸਧ*ਤ ਦੱਿਸਆ ਿਕ (ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. ਪੀ. 265, ਪੈਰਾ 10) "10. ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਿਕਸਮ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਿਧਆਨ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪ1ੰਸਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਿਜੱਥੇ ਇੱਕ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ 1ੱਕੀ ਹਾਲਾਤ* ਨਾਲ ਿਘਿਰਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ 1ੱਕੀ ਹੋ ਜ*ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਤਾ ਗੁਆ ਲ'ਦਾ ਹੈ। "
57. ਪਾਿਕਰੀਸਾਮੀ ਬਨਾਮ ਟੀ. ਐਨ. ਰਾਜ ਿਵੱਚ [(1997) 8 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 158:1997 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ.) 1249] ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਿਕਹਾ ਿਕਃ (ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. ਪੀ. 162, ਪੈਰਾ 8) "8.... ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ6* ਦਰਸਾਇਆ ਿਗਆ ਹੈ ਿਕ ਇਹ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਿਨਯਮ ਹੈ ਿਜੱਥੇ ਅਦਾਲਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਿਜਹੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ਤੇ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣ ਤ[3] ਪਿਹਲ* ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪੁ1ਟੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰੇਗੀ। "
58. ਦੁਬਾਰਾ, ਕਿਵਤਾ ਬਨਾਮ ਟੀ ਐਨ ਰਾਜ ਿਵੱਚ [(1998) 6 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 108:1998 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ.) 1421] ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਇਹ ਹੁਕਮ ਿਦੱਤਾ ਿਕਃ (ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. ਪੀ. (2012) 6 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 174 109, ਪੈਰਾ 4) " “4. ਇਸ ਿਵੱਚ ਕੋਈ 1ੱਕ ਨਹ? ਹੈ ਿਕ ਸਜ਼ਾਵ* ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ (extra-judicial confession)''ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ6* ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਹੈ ਿਕ ਵਸਤ* ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਿਵੱਚ, ਇਹ ਸਬੂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਟੁਕੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਿਕਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਤੱਥ ਵ*ਗ ਹੀ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮੁੱਲ ਉਸ ਗਵਾਹ ਦੀ ਸੱਚਾਈ 'ਤੇ ਿਨਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਿਜਸ ਨੂ ੰ ਇਹ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਹੈ।"
59. ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ (extra-judicial confession)'ਦੀ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਪਮਾਿਣਕ ਮੁੱਲ ਨੂ ੰ ਿਨਯੰਤਿਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਿਸਧ*ਤ* ਦੇ ਪਿਹਲੂਆਂ ਦੀ ਿਵਆਿਖਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਬਨਾਮ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ((2003) 8 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 180:2003 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ.) 1965 ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਇਹ ਿਸਧ*ਤ ਦੱਿਸਆ ਿਕ (ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. ਪੀ. 192, ਪੈਰਾ 19) " “19. ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ( extra-judicial confession) ਜੇਕਰ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਕ ਢੁਕਵ? ਸਿਥਤੀ ਿਵੱਚ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ, ਤ* ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਉਸ =ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਕਬਾਲ ਜੁਰਮ ਨੂ ੰ ਿਕਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਤੱਥ ਵ*ਗ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਕਬਾਲ ਜੁਰਮ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦੀ ਕੀਮਤ, ਿਕਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਬੂਤ ਦੀ ਤਰ6*, ਉਸ ਗਵਾਹ ਦੀ ਸੱਚਾਈ 'ਤੇ ਿਨਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਿਜਸ ਨੂ ੰ ਇਹ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਹੈ। " ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਅੱਗੇ ਇਹ ਿਵਚਾਰ ਪਗਟ ਕੀਤਾ ਿਕਃ (ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. ਪੀ. 192, ਪੈਰਾ 19) 19.... ਅਿਜਹੇ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਦੋ1ੀ ਠਿਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ਬਾਰੇ ਸਬੂਤ ਉਨ 6 * ਗਵਾਹ* ਦੇ ਮੂੰਹ[3] ਆHਦੇ ਹਨ ਜੋ ਿਨਰਪੱਖ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਇੱਥ[3] ਤੱਕ ਿਕ ਦੋ1ੀ ਪਤੀ ਦੂਰ[3] ਵੀ ਦੁ1ਮਣੀ ਨਹ? ਰੱਖਦੇ, ਅਤੇ ਿਜਨ 6 * ਦੇ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਅਿਜਹਾ ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹ? ਆਇਆ ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾHਦਾ ਹੋਵੇ ਿਕ ਦੋ1ੀ ਨੂ ੰ ਬੇਬੁਿਨਆਦ ਿਬਆਨ ਦੇਣ ਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ........"
60. ਅਲੋਕ ਨਾਥ ਦੱਤਾ ਬਨਾਮ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ [(2007) 12 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 230: (2008) 2 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ.) 264] ਿਵਚ, ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਿਦੰਦੇ ਹੋਏ ਿਕਹਾ ਿਕ ਹੋਰ ਪੁ1ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਅਣਹ3ਦ ਿਵੱਚ ਹੇਠਲੀਆਂ ਅਦਾਲਤ* ਦੁਆਰਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ (extra-judicial confession)' 'ਤੇ ਿਨਰਭਰਤਾ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਸੀ, (ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. ਪੀ. 265-66, ਪੈਰਾ 87 ਅਤੇ 89) ਿਵਚ ਿਟੱਪਣੀ ਕੀਤੀਃ “87. ਇਕਬਾਲ ਜੁਰਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਬੂਤ ਵਜ[3] ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਢੁਕਵ* ਤੱਥ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਕਬਾਲ ਜੁਰਮ ਕੁਝ ਖਾਸ ਹਾਲਤ* ਿਵੱਚ ਅਤੇ ਸਮ:-ਸਮ: 'ਤੇ =ਚ ਿਨਆਂਪਾਿਲਕਾ ਦੁਆਰਾ ਿਨਰਧਾਿਰਤ ਕਾਨੂ ੰ ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦੋ1ੀ ਠਿਹਰਾਉਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲ*ਿਕ, ਇਹ ਮਾਮੂਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਿਕ ਉਕਤ ਉਦੇ1 ਲਈ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਇਹਨ* ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਿਵੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂ ੰ ਸੰਤੁ1ਟ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ: (i) ਕਬੂਲਨਾਮੇ ਦੀ ਸਵੈਇੱਛੁਕਤਾ; (ii) ਕਬੂਲਨਾਮੇ ਦੀ ਸੱਚਾਈ; (iii) ਪੁ1ਟੀ। * * *
89. ਇੱਕ ਿਵਸਿਤਤ ਇਕਬਾਲ ਜੁਰਮ ਜੋ ਿਕ ਦੋਸ਼ੀ ਦੇ ਿਵ1ੇ1 ਿਗਆਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਿਵੱਚ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹ? ਹੋ ਸਕਦਾ ਿਕ ਇਕਬਾਲ ਜੁਰਮ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਇਕਬਾਲ ਜੁਰਮ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਿਵ1ੇ1ਤਾਵ* ਦੀ ਪੁ1ਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਿਜਹਾ ਨਹ? ਕੀਤਾ ਜ*ਦਾ ਹੈ, ਤ* ਕੋਈ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਿਸਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਨਹ? ਹੋ ਸਕਦੀ। "
61. ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ( extra-judicial confession)'ਦੀ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਨੂ ੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਬਨਾਮ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ [(2010) 10 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 604: (2011) 1 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ.) 79] ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਿਕਹਾ ਿਕਃ (ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. ਪੀ. 611, ਪੈਰਾ 29-30) "29. ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਪੂਰਨ ਿਨਯਮ ਨਹ? ਹੈ ਿਕ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ (extra-judicial confession)'ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਨਹ? ਹੋ ਸਕਦਾ, ਹਾਲ*ਿਕ ਆਮ ਤੌਰ =ਤੇ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਿਨਆਂਇਕ ਇਕਬਾਲ ਜੁਰਮ ਦੀ ਪੁ1ਟੀ ਿਕਸੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। [ਿਥੰਮਾ ਅਤੇ ਿਥੰਮਾ ਰਾਜੂ ਬਨਾਮ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ [(1970) 2 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 105:1970 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਿਕਮੀਨਲ) 320], ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਬਨਾਮ ਯੂ.ਪੀ.ਰਾਜ [ਏ. ਆਈ. ਆਰ. 1959 ਐੱਸ. ਸੀ. 902:1959 ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ. ਐੱਲ. ਜੇ. 1219], ਿ1ਵਕੁਮਾਰ ਬਨਾਮ ਰਾਜ [(2006) 1 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 714: (2006) 1 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ.) 470] (ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. ਪੈਰਾ 40 14 ਅਤੇ 41), ਿ1ਵ ਕਰਮ ਪਯਾਸਵਾਮੀ ਿਤਵਾਡ਼ੀ ਬਨਾਮ ਮਹਾਰਾ1ਟਰ ਰਾਜ [(2009) 11 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 262: (2009) 3 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ.) 1320] ਅਤੇ ਐੱਮ. ਆਜ਼ਾਦ ਬਨਾਮ W.B ਦਾ ਰਾਜ। [(2008) 15 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. 449: (2009) 3 ਐਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ.) 1082]
30. ਮੌਜੂਦਾ ਕੇਸ ਿਵੱਚ, ਬਲਵਾਨ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ( extra-judicial confession)'ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਮਾਣਯੋਗ ਮਿਜਸਟੈਟ ਅਤੇ ਿਵ1ੇ1 ਜੱਜ ਦੇ ਫੈਸਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੁ1ਟੀ ਿਰਕਾਰਡ ਿਵੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਸ? ਇਸ ਗੱਲ ਤ[3] ਸੰਤੁ1ਟ ਹ* ਿਕ ਕਬੂਲਨਾਮਾ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸਹਾਦਤ ਐਕਟ, 1872 ਦੀ ਧਾਰਾ 24 ਦੁਆਰਾ ਿਵਚਾਰੇ ਗਏ ਲਾਲਚ, ਧਮਕੀ ਜ* ਵਾਅਦੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹ? ਸੀ।"
62. ਇੱਕ ਦੋ1ੀ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ( extra-judicial confession)'ਨੂ ੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਸਿਥਤੀ ਨਾਲ ਨਿਜੱਠਦੇ ਹੋਏ, ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਰਮੇ1ਭਾਈ ਚੰਦੂਭਾਈ ਰਾਠ ੌ ੜ ਬਨਾਮ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ((2009) 5 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 740: (2009) 2 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. (ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ.) 881) ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਹੇਠ ਿਲਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਯੋਿਜਤ ਕੀਤਾ: (ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. ਪੀਪੀ. 772-73, ਪੈਰਾ 53) “53. ਇਸ ਲਈ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਿਕ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਨ 8 ਆਪਣਾ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਿਲਆ ਹੈ। ਜਦ[3] ਇੱਕ ਦੋ1ੀ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ( extra-judicial confession)' ਨੂ ੰ ਵਾਪਸ ਿਲਆ ਜ*ਦਾ ਹੈ, ਤ* ਕੋਈ ਲਚਕਦਾਰ ਿਨਯਮ ਨਹ? ਹੁੰਦਾ ਿਕ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਹਮੇ1ਾ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਨੂ ੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਦਾਲਤ ਲਈ ਵਾਪਸ ਲਏ ਗਏ ਇਕਬਾਲ ਜੁਰਮ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਅਸੁਰੱਿਖਅਤ ਹੈ, ਜਦ[3] ਤੱਕ ਿਕ ਅਦਾਲਤ ਸਾਰੇ ਸਬੂਤ* ਨੂ ੰ ਿਵਚਾਰਨ 'ਤੇ ਿਕਸੇ ਿਨ1ਿਚਤ ਿਸੱਟੇ 'ਤੇ ਨਹ? ਪਹੁੰਚਦੀ ਿਕ ਵਾਪਸ ਿਲਆ ਿਗਆ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ਸੱਚ ਹੈ।"
63. ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ( extra-judicial confession) ਨੂ ੰ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੈ- ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਕ ਢੁਕਵ? ਸਿਥਤੀ ਿਵੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਗਵਾਹ* ਦੇ 1ਬਦ ਸਪੱ1ਟ, ਇੱਕ ਤ[3] ਵੱਧ ਿਵਆਿਖਆ ਿਦੰਿਦਆਂ ਨਹ? ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਪੱ1ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਿਕ ਦੋਸ਼ੀ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ (extra-judicial confession) ਨੂ ੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਇਹ 15 ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦੇ ਟੈਸਟ ਨੂ ੰ ਪਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ (extra-judicial confession) ਨਾਲ ਿਵ1ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂ ੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਿਕ ਕੀ ਇਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਿਰਕਾਰਡ ਿਵੱਚ ਹੋਰ ਠ I ਸ ਹਾਲਾਤ ਹਨ। [ਹਵਾਲਾ. ਐਸ. ਕੇ. ਯੂਸਫ਼ ਬਨਾਮ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ [(2011) 11 ਐਸਸੀਸੀ 754: (2011) 3 ਐਸਸੀਸੀ (ਿਕਮੀਨਲ) 620] (ਐਸਸੀਸੀ ਪੀਪੀ 762-63, ਪੈਰਾ 28) ਅਤੇ ਪੰਚੋ ਬਨਾਮ ਹਿਰਆਣਾ ਰਾਜ [(2011) 10 ਐਸਸੀਸੀ 165: (2012) 1 ਐਸਸੀਸੀ (ਿਕਮੀਨਲ) 223]। "
13. ਪੀਡਬਲਯੂ-2 ਦੇ ਸਬੂਤ* ਤ[3], ਅਸ? ਇਹ ਪਾਇਆ ਹੈ ਿਕ ਇਹ ਨਹ? ਿਕਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਿਕ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ( extra-judicial confession) ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹ? ਜਾਪਦਾ ਿਕ ਦੋਸ਼ੀ ਿਵਅਕਤੀ 100 ਿਕਲੋਮੀਟਰ ਿਕH ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਇਕਬਾਲੀਆ ਜੁਰਮ ਕਰਨਗੇ । ਇਸ ਤ[3] ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਦਾ ਿਵਵਹਾਰ ਵੀ ਗੈਰ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਹਾਲ*ਿਕ ਆਈ. ਓ. ਅਿਮਤਪਾਲ ਿਸੰਘ (ਪੀਡਬਲਯੂ-11) ਉਸ ਨੂ ੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਿਵੱਚ ਲਗਾਇਆ ਿਗਆ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਥਤੀ ਿਵੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂ ੰ ਟੈਲੀਫੋਨ ਰਾਹ? ਸੂਿਚਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹ? ਸਮਿਝਆ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਡਾ ਿਵਚਾਰ ਹੈ ਿਕ ਹੇਠਲੀਆਂ ਅਦਾਲਤ* ਨ 8 ਪੀਡਬਲਯੂ-2 ਦੁਆਰਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ ( extrajudicial confession)'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
14. ਇਹ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਾਲਾਤੀ ਸਬੂਤ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਿਜਵ: ਿਕ ਦੋ1ੀ ਨੂ ੰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਿਮਤਕ ਦੀ ਸੰਗਤ ਿਵਚ ਦੇਿਖਆ ਿਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤ[3] ਥੋੜ6ੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਿਮਤਕ ਪਾਇਆ ਿਗਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਿਵੱਚ ਇਸਤਗਾਸਾ ਪੱਖ ਮੁਦਈ ਤਿਪੰਦਰ ਿਸੰਘ (ਪੀਡਬਲਯੂ-3) ਅਤੇ ਜਗਤਾਰ ਿਸੰਘ (ਪੀਡਬਲਯੂ-9) ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਤੇ ਿਨਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੀਡਬਲਯੂ-3 ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ 16ਵ* ਮਤਰੇਆ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਸਨ 8 ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਗਵਾਹੀ ਿਵੱਚ ਖੁਦ ਮੰਿਨਆ ਹੈ ਿਕ ਉਸਦੇ ਅਤੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਸਬੰਧ* ਿਵੱਚ ਤਣਾਅ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਿਬਆਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਅਤੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਿਵਚਕਾਰ ਝਗੜਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨ 8 ਦੱਿਸਆ ਿਕ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨੂ ੰ ਕੁੱਟਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨ 8 ਆਪਣੀ ਗਵਾਹੀ ਿਵੱਚ ਅੱਗੇ ਿਕਹਾ ਹੈ ਿਕ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨ 8 ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂ ੰ ਿਕਹਾ ਸੀ ਿਕ, "ਉਸ ਨ 8 ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਨਹ? ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਹ? ਬਚੇਗਾ। ਇਸ ਸੰਸਕਰਨ ਦੇ ਿਪਛੋਕੜ ਿਵਚ, ਉਸ ਦਾ ਿਬਆਨ ਿਕ 3 ਸਤੰਬਰ 1998 ਨੂ ੰ ਜਦ[3] ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਤ* ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਪੀਤਇੰਦਰ ਿਸੰਘ ਕਾਰ ਿਵਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਨੂ ੰ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਭਗਤਾ ਿਵਖੇ ਜੁੱਤੀ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਬਹਾਨ 8 ਲੈ ਿਗਆ ਜੋ ਿਕ ਅਸੰਭਵ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਉਸਨ 8 ਿਬਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਿਕ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਬੰਦੂਕ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਈ ਸੀ।
15. ਉਸ ਨ 8 ਿਕਹਾ ਿਕ ਿਕHਿਕ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹ? ਆਏ, ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਿਵੱਚ 1ੱਕ ਪੈਦਾ ਹੋ ਿਗਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗੁਰਦੀਪ ਿਸੰਘ ਨਾਲ ਿਮਤਕ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਦੀ ਭਾਲ ਿਵੱਚ ਿਗਆ। ਉਹ ਿਪੰਡ ਮਲੂਕਾ ਿਵਖੇ ਡੇਰੇ 'ਤੇ ਗਏ ਿਜੱਥੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਮਹੰਤ ਨ 8 ਉਨ 6 * ਨੂ ੰ ਦੱਿਸਆ ਿਕ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪੀਤਇੰਦਰ ਿਸੰਘ ਰਾਤ ਕਰੀਬ 9.30 ਵਜੇ ਉਥੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਤ[3] ਬਾਅਦ, ਉਸਨ 8 ਦੱਿਸਆ ਿਕ ਮਹੰਤ ਨ 8 ਉਸਨੂ ੰ ਿਕਹਾ ਿਕ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਅਤੇ ਿਮਤਕ ਇਹ ਕਿਹ ਕੇ ਡੇਰੇ ਤ[3] ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਿਕ ਉਨ 6 * ਨ 8 ਸੁਰਜੀਤ ਿਸੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਿਫਰ ਿ1ਕਾਇਤਕਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦੀਪ ਿਸੰਘ ਸੁਰਜੀਤ ਿਸੰਘ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ ਅਤੇ ਜਦ[3] ਉਹ ਸਵੇਰੇ 8.30 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਛੋਟੀ ਨਿਹਰ ਦੇ ਪੁਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤ* ਉਨ 6 * ਨ 8 ਛੋਟੀ ਨਿਹਰ ਦੇ ਫੁੱਟਪਾਥ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਲਾ1 ਦੇਖੀ। ਉਸ ਨ 8 ਅੱਗੇ ਦੱਿਸਆ ਿਕ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਲਾ1 =ਤੇ ਦੋ ਗੋਲੀਆਂ ਲ ੱ ਗੀਆਂ ਸਨ। ਕਾਰ ਵੀ =ਥੇ ਖੜੀ ਸੀ। ਬੰਦੂਕ ਕਾਰ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਬੈਲਟ ਦੇ ਨਾਲ ਪਈ ਸੀ ਿਜਸ ਿਵੱਚ 7 ਕਾਰਤੂਸ ਸਨ। ਇਸ ਤ[3] ਬਾਅਦ ਜਦ[3] ਉਹ ਅਤੇ ਗੁਰਦੀਪ ਿਸੰਘ ਰਪਟ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਥਾਣੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤ* ਉਨ 6 * ਨੂ ੰ ਵੀ.ਗੁਰੂਕਾ ਕੋਠ 8 ਦੇ ਬੱਸ ਸਟ'ਡ ਨ 8 ੜੇ ਐਸ.ਆਈ ਅੰਿਮਤਪਾਲ ਿਸੰਘ (ਪੀ.ਡਬਲਯੂ.-11) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇੱਕ ਪੁਿਲਸ ਪਾਰਟੀ ਿਮਲੀ, ਿਜਸ ਨੂ ੰ ਉਸਨ 8 ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਦੱਿਸਆ। ਿਜਵ: ਿਕ ਪਿਹਲ* ਹੀ =ਪਰ ਦੱਿਸਆ ਿਗਆ ਹੈ, ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਇਸ ਗਵਾਹ ਦਰਿਮਆਨ ਸਬੰਧ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ6*, ਇਸ ਗਵਾਹ ਦੀ ਗਵਾਹੀ, ਿਦਲਚਸਪੀ ਵਾਲਾ ਗਵਾਹ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਵਧੇਰੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।
16. ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਿਕ, ਜਦ[3] ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨ 8 ਖੁਦ ਹੀ ਿਮਤਕ ਨੂ ੰ ਧਮਕੀ ਿਦੱਤੀ ਸੀ ਿਕ ਉਹ ਹੁਣ ਿਜ਼ੰਦਾ ਨਹ? ਰਹੇਗਾ ਤ* ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਭਰਾ ਿਮਤਕ ਨੂ ੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੋ1ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ, ਉਹ ਵੀ, ਜਦ[3] ਮੁਲਜ਼ਮ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੰਦੂਕ ਨੂ ੰ ਿਲਜਾ ਿਰਹਾ ਸੀ। ਅਸ? ਪਾਇਆ ਹੈ ਿਕ ਇਸ ਗਵਾਹ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਨੂ ੰ ਇੱਕ ਚੁਟਕੀ ਨਮਕ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ।
17. ਇੱਕ ਹੋਰ ਗਵਾਹ ਜੋ ਿਕ ਆਖਰੀ ਦੇਖੀ ਗਈ ਿਥਊਰੀ ਨੂ ੰ ਪਮਾਿਣਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਜਗਰੂਪ ਿਸੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਗਤਾਰ ਿਸੰਘ (ਪੀਡਬਲਯੂ-9)। ਇਸ ਗਵਾਹ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 3 ਸਤੰਬਰ 1998 ਨੂ ੰ ਦੋਸ਼ੀ ਿਮਤਕ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਨਾਲ ਡੇਰਾ ਿਵੱਚ ਆਇਆ ਸੀ ਜਦ[3] ਉਹ =ਥੇ ਿਮਲਣ ਿਗਆ ਸੀ। ਉਸ ਨ ਿਕਹਾ ਿਕ ਜਦ[3] ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਿਪ1ਾਬ ਕਰਨ ਿਗਆ ਤ* ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨ 8 ਸਿਹ-ਦੋ1ੀ ਪੀਤਇੰਦਰ ਿਸੰਘ ਨੂ ੰ ਇਹ ਕਿਹ ਕੇ ਉਤ1ਾਿਹਤ ਕੀਤਾ ਿਕ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਇਕੱਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂ ੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੀਡਬਲਯੂ-9 ਨ 8 ਦੱਿਸਆ ਿਕ ਇਸ ਤ[3] ਬਾਅਦ ਦੋਸ਼ੀ ਨ 8 =ਥੇ ਲ ੰ ਗਰ ਿਵੱਚ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਿਗਆ।
18. ਪੀਡਬਲਯੂ-9 ਦੀ ਿਜਰ6ਾ ਦਰਸਾHਦੀ ਹੈ ਿਕ, ਹਾਲ*ਿਕ ਇਹ ਘਟਨਾ 3 ਸਤੰਬਰ 1998 ਨੂ ੰ ਵਾਪਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਿਬਆਨ 10 ਸਤੰਬਰ 1998 ਨੂ ੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਿਬਆਨ ਿਵਰੋਧਾਭਾਸ* ਅਤੇ ਗਲਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਿਜਰ6ਾ ਿਵੱਚ ਮੰਨਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਿਵੱਚ ਉਸਦੀ =ਚੀ ਸਾਖ ਨੂ ੰ ਦਰਸਾHਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨ 8 ਮੰਿਨਆ ਹੈ ਿਕ ਉਸ ਨੂ ੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂ ੰ ਆਈ. ਪੀ. ਸੀ. ਦੀ ਧਾਰਾ 307 ਤਿਹਤ ਦੋਸ਼ੀ ਠਿਹਰਾਇਆ ਿਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਨ 8 ਉਸ ਨੂ ੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨ 8 ਉਸ ਨੂ ੰ ਬਰੀ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨ 8 ਅੱਗੇ ਮੰਿਨਆ ਹੈ ਿਕ ਉਹ ਗੁਰਸੇਵਕ ਿਸੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਕੇਸ ਿਵੱਚ ਕਰੀਬ 4 ਸਾਲ ਜੇਲ[6] ਿਵੱਚ ਿਰਹਾ ਸੀ।
19. ਹਾਲ*ਿਕ ਪੀਡਬਲਯੂ-9 ਨ 8 ਿਕਹਾ ਹੈ ਿਕ 3 ਸਤੰਬਰ 1998 ਨੂ ੰ ਦੋਸ਼ੀ ਦੋ1ੀ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨ ਸਿਹ-ਮੁਲਜ਼ਮ ਪੀਤਇੰਦਰ ਿਸੰਘ ਨੂ ੰ ਿਕਹਾ ਸੀ ਿਕ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਇਕੱਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂ ੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦ[3] ਿਕ ਅਗਲੇ ਹੀ ਿਦਨ ਿਮਤਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਤ* ਉਸ ਨੂ ੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੁਿਲਸ ਸਮੇਤ ਿਕਸੇ ਨੂ ੰ ਸੂਿਚਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹ? ਸਮਝੀ, ਜਦ[3] ਤੱਕ ਉਸ ਨੂ ੰ 10 ਸਤੰਬਰ 1998 ਨੂ ੰ ਥਾਣੇ ਨਹ? ਸੱਿਦਆ ਿਗਆ ਸੀ।
20. ਇਹ ਿਧਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਿਕ ਹਾਲ*ਿਕ ਿਮਤਕ ਦੀ ਲਾ1 4 ਸਤੰਬਰ 1998 ਨੂ ੰ ਿਮਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਮਲ ਿਸੰਘ (ਪੀਡਬਲਯੂ-2) ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਜੁਰਮ 9 ਸਤੰਬਰ 1998 ਨੂ ੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਐਸ. ਆਈ. ਅਿਮਤਪਾਲ ਿਸੰਘ (ਪੀਡਬਲਯੂ-11) ਨ 8 ਆਪਣੀ ਜ*ਚ ਿਵੱਚ ਮੰਿਨਆ ਹੈ ਿਕ ਮਲ ਿਸੰਘ (ਪੀਡਬਲਯੂ-2) ਉਸ ਨੂ ੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨ 8 ਅੱਗੇ ਿਕਹਾ ਹੈ ਿਕ ਉਸ ਨੂ ੰ ਨਹ? ਪਤਾ ਿਕ ਉਸ ਦੇ ਥਾਣੇ ਦੇ ਿਕੰਨ 8 ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਮਲ ਿਸੰਘ ਦਾ ਗਵਾਹ ਵਜ[3] ਹਵਾਲਾ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਿਧਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਿਕ ਜਗਤਾਰ ਿਸੰਘ (ਪੀਡਬਲਯੂ-9) ਦਾ ਿਬਆਨ, ਿਜਵ: ਿਕ ਪਿਹਲ* ਹੀ =ਪਰ ਦੱਿਸਆ ਿਗਆ ਹੈ, 10 ਸਤੰਬਰ 1998 ਨੂ ੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਸੀ।
21. ਅਿਮਤਪਾਲ ਿਸੰਘ (ਪੀਡਬਲਯੂ-11) ਨ 8 ਵੀ ਆਪਣੇ ਿਬਆਨ ਿਵੱਚ ਮੰਿਨਆ ਹੈ ਿਕ ਹਾਲ*ਿਕ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਦੇ ਿਪਤਾ ਉਨ* ਿਦਨ* ਿਵੱਚ ਿਜ਼ੰਦਾ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ 6 * ਨ 8 ਆਪਣੇ ਿਪੰਡ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਿਬਆਨ ਦਰਜ ਨਹ? ਕਰਵਾਇਆ। ਪੀਡਬਲਯੂ-11 ਨ 8 ਅੱਗੇ ਮੰਿਨਆ ਿਕ ਉਹ ਘਟਨਾ ਤ[3] ਪਿਹਲ* ਿਮਤਕ ਰਿਵੰਦਰ ਿਸੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਜ* ਉਸਨੂ ੰ ਘਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਨਹ? ਿਗਆ ਸੀ ।
22. ਅਸ? ਦੇਖਦੇ ਹ* ਿਕ ਅਿਜਹੇ ਸਬੂਤ ਦੇ ਅਧਾਰ =ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਨੂ ੰ ਕਾਇਮ ਨਹ? ਰੱਿਖਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤ[3] ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਨ I ਟ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਿਕ ਪੀਡਬਲਯੂ-11 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਾਰ ਿਵੱਚ[3] ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬੰਦੂਕ ਿਵੱਚ ਦੋ ਖਾਲੀ ਕਾਰਤੂਸ ਸਨ (ਐਗਜੀਿਬਟ ਪੀ10 ਅਤੇ ਪੀ11)। ਇਸ ਤ[3] ਇਲਾਵਾ, ਿਮਤਕ ਦਾ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਾ. ਰਾਕੇ1 ਕੁਮਾਰ ਗੋਇਲ (ਪੀਡਬਲਯੂ-5) ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਤ[3] ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਿਕ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨਹ? ਸੀ, ਅਤੇ 1ਾਟਗਨ ਕਾਰਤੂਸ ਦੇ ਿਹੱਸੇ ਜੋ ਬਲਨ ਚੇਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਗਤੀ ਊਰਜਾ ਨੂ ੰ ਗੋਲੀਆਂ ਜ* ਸਲ ੱ ਗ* ਿਵੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜ*ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੋਲੀਆਂ (Wad and Pellets) ਨੂ ੰ ਸੁਰੱਿਖਅਤ ਰੱਿਖਆ ਿਗਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੀਲ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਸੀ। ਇਹ ਿਧਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਿਕ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਇਕੱਠਾ ਨਾ ਕਰਨ ਤ[3] ਇਲਾਵਾ ਿਕ ਕੀ ਇਹ ਬੰਦੂਕ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਸੀ, ਇੱਥ[3] ਤੱਕ ਿਕ ਬੈਿਲਸਿਟਕ ਮਾਹਰ ਦੀ ਵੀ ਜ*ਚ ਨਹ? ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤ* ਜੋ ਇਹ ਪਤਾ ਲ ੱ ਗ ਸਕੇ ਿਕ ਵਾਡ ਅਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਖਾਲੀ ਕਾਰਤੂਸ* ਤ[3] ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਐਗਜੀਿਬਟ ਪੀ10 ਅਤੇ ਪੀ11)।
23. ਸੁਖਵੰਤ ਿਸੰਘ ਬਨਾਮ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਰਾਜ[3] ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਿਲਖੀਆਂ ਿਟੱਪਣੀਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣਾ ਢੁਕਵ* ਹੋਵੇਗਾ। "21......... ਇਸ ਗੱਲ =ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹ? ਹੈ ਿਕ ਅਿਜਹੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਿਜੱਥੇ ਹਿਥਆਰ* ਕਾਰਨ ਸੱਟ* ਲ ੱ ਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਬੈਿਲਸਿਟਕ ਮਾਹਰ ਦੀ ਰਾਏ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਿਜੱਥੇ ਤਫਤੀਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂ ੰ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਹਿਥਆਰ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਕਾਰਤੂਸ ਦੋਵ: ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਜ*ਦੇ ਹਨ। ਅਿਜਹੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਹਰ ਦੀ ਰਾਏ ਪੇ1 ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਇਸਤਗਾਸਾ ਪੱਖ ਦੇ ਕੇਸ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂ ੰ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਭਾਿਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। " (1995) 3 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 367
24. ਇਸ ਿਵੱਚ ਕੋਈ 1ੱਕ ਨਹ? ਿਕ ਇਸ ਕੇਸ ਨੂ ੰ ਹਾਲ ਹੀ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਿਤੰਨ ਜੱਜ* ਦੇ ਬ'ਚ ਦੁਆਰਾ ਿਜਸ ਿਵੱਚ ਗੁਰੂਚਰਨ ਿਸੰਘ ਬਨਾਮ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ 5 ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਨਾਮ ਜੁਗਰਾਜ ਿਸੰਘ ਦੇ ਮਾਮਿਲਆਂ ਿਵੱਚ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਪਿਹਲੇ ਫੈਸਿਲਆਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਿਦਆਂ ਗੁਲਾਬ ਬਨਾਮ =ਤਰ ਪਦੇ1 ਰਾਜ 4 ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਹੈ।
25. ਹਾਲ*ਿਕ, ਇਹ ਿਧਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਿਕ ਜੁਗਰਾਜ ਿਸੰਘ (ਸੁਪਰਾ) ਦਾ ਕੇਸ ਿਸੱਧੇ ਸਬੂਤ* ਦਾ ਕੇਸ ਸੀ, ਿਜੱਥੇ ਦੋ ਚ1ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ* ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਕੇਸ ਹਾਲਾਤ ਸਬੰਧੀ ਸਹਾਦਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜ* ਮੈਿਜਸਟੇਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਿਵੱਚ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਬਾਲੀਆ ਿਬਆਨ (extra-judicial confession) ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਦੇਖੀ ਗਈ ਿਥਊਰੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਗਵਾਹ* ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਿਵੱਚ ਗੰਭੀਰ 1ੱਕ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਬੈਿਲਸਿਟਕ ਮਾਹਰ ਦੀ ਜ*ਚ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਅਸਫਲਤਾ, ਸਾਡੀ ਰਾਏ ਿਵੱਚ, ਇਸਤਗਾਸਾ ਪੱਖ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਿਵੱਚ ਇੱਕ ਸਪੱ1ਟ ਨੁਕਸ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਡਾ ਿਵਚਾਰ ਹੈ ਿਕ ਇਸਤਗਾਸਾ ਪੱਖ ਵਾਜਬ 1ੱਕ ਤ[3] ਪਰੇ ਕੇਸ ਨੂ ੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਿਵੱਚ ਅਸਫਲ ਿਰਹਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਇਸ ਲਈ, ਦੋ1ੀ 1ੱਕ ਦੇ ਲਾਭ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।
26. ਨਤੀਜੇ ਵਜ[3], ਅਪੀਲ* ਦੀ ਆਿਗਆ ਿਦੱਤੀ ਜ*ਦੀ ਹੈ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ 4 ਫਰਵਰੀ 2010 ਦੇ ਿਵਵਾਦਪੂਰਨ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਆਦੇ1 ਅਤੇ 10 ਜੁਲਾਈ, 2001 ਦੇ ਟਾਇਲ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂ ੰ ਰੱਦ ਅਤੇ ਖਾਰਜ਼ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਿਗਆ ਹੈ।
27. ਅਪੀਲਕਰਤਾਵ* ਦੇ ਜਮਾਨਤ ਬ*ਡ ਿਡਸਚਾਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਲ ੰ ਿਬਤ ਅਰਜ਼ੀਆਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਹਨ, ਦਾ ਿਨਪਟਾਰਾ ਕਰ ਿਦੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।.......... ਜੱਜ [ਬੀ. ਆਰ. ਗਵਾਏ].......... ਜੱਜ [ਸੰਜੈ ਕਰੋਲ] ਨਵ? ਿਦੱਲੀ; 05 ਜੁਲਾਈ, 2023 । (2022) 12 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 667 (1963) 3 ਐੱਸ. ਸੀ. ਆਰ. 585 (2002) 3 ਐੱਸ. ਸੀ. ਸੀ. 234 ਿਡਸਕਲੇਮਰ:- ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਿਵੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਿਗਆ ਿਨਆਂ ਿਨਰਣ* ਕੇਵਲ ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ਾ ਲਈ ਉਹਨ* ਦੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਿਵੱਚ ਸਮਝਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਿਕਸੇ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਹ? ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਾਰੇ ਿਵਹਾਰਕ ਅਤੇ ਅਿਧਕਾਰਤ ਮੰਤਵ* ਲਈ, ਿਨਆਂ ਿਨਰਣੇ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਪਮਾਿਣਕ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਮਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਨੂ ੰ ਤਰਜੀਹ ਿਦੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।