Reserve Bank of India v. Nair

1. का E ल पी धिस0ग, न्या. “३७६. कालमा १६(४) अ0ताग*ता अनEज्ञेयो असलल आरक्षेणी कार्वोळ "का णीत्य ह मा ग सर्वोग4यो न गरिरका 0च्या स माE यो स ठी " अस= शकाता आधिणी का णी एका व्यक्त 0स ठी न ह. कालमा १६(१) ह न गरिरका च्या र्वोpयोश्‍चिक्तका हक्का चे हमा ता तार कालमा १६(४) ह समाE यो च्या बँ जे=न स0रक्षेणी त्मका भा भा र्वो कारण्या स पीरर्वो नग ता. त्य माEळ र खे र्वो पी 0स ठी स्प * कारण्या चे स0 का णी व्यक्त 0न न ता एका र्वोग *ल दिका 0 र्वो समाE यो ल णी बँ0 नका रका आह. जेर्व्ह एखे द्या सर्वोता र्थीट भारता काल जे ता तार्व्ह स0पी=णी*पीणी 'मा ग सर्वोग4यो समाE यो' म्हीणी=न र खे र्वो पी 0स ठी दिर्वोचे र कारण्या चे स0 दि ल जे ता. स र र्वोग *ता ल प्रत्यका स स्यां ल स्प * कारण्या चे अधि का र असता. पीर0ताE पी न्नता च्या प्रदिक्रयोबँ बँता ता यो ग्य न ह. मा ग सर्वोग4यो समा जे म्हीणी=न त्य चे का E ठीह उल्लीखे कालल न ह; कार्वोळ अश व्यक्त 0चे दिर्वोचे र काल जे ता, ज्य 0न आ चे र खे र्वो पी 0र्वोर सर्वोता प्रर्वोश कालल आह. र ज्य सर्वो 0च्या उच्च श्रीणी 0माध्ये - पी 0चे स0 ख्ये कामा आह - र खे र्वो पी र्वोर पी न्नता स ठी दिर्वोचे र ता घेण्या स ठी फ रचे कामा दिका 0 र्वो एकाचे 'मा ग सर्वोग4यो' उमा र्वो र अस= शकाता. कालमा १६(१) अ0ताग*ता हमा दि लल हक्का कार्वोळ 'मा ग सर्वोग4यो समाE यो ल ' आरक्षेणी ऊन कामा काल जे ऊ शकाता, मा ग सलल्या व्यक्त 0स ठी न ह. मा ग सर्वोग4यो समाE यो ल पी न्नता चे पी दि ल जे ता न ह ता. कार्वोळ व्यक्त 0न चे फ यो ह ता. कालमा १६(४) चे हता= स0 भा* आधिणी स भा र्ष ह स्पष्ट कारता काf न कार ता आरक्षेणी फक्त र्थीट भारता माध्येचे दि ल जे ऊ शकाता आधिणी उच्च पी पी न्नता न भारल जे ता असता न न ह. इं पी बँ स र्वो0 ता, न्या. “५४०. तार्थी दिपी, प्रश्ना चे उत्तर णी आर्वोश्यका असल्या स, कालमा १६(१) आधिणी १६(४) मा ल न्हा अ0ताग*ता आरक्षेणी कार्वोळ सEरुर्वो ता च्या भाता4स ठी चे मायो *दि ता ठीर्वो र्वो ता. र0ग चे र [(१९६२) २ एस स आर ५८६: ए आयो आर १९६२ एस स ३६] मा ल दिनणी*यो धिशर्वो यो यो न्या यो लयो ल यो प्रश्ना र्वोर दिर्वोचे रदिर्वोदिनमायो कारण्या चे Eसर स0 नर्व्हता. त्य दिनणी*यो ता, घेटन पी ठी न, ता न, अश बँहुमाता न अस व्यक्त काल काf कालमा १६(४) मा ल आरक्षेणी पी न्नता 0माध्ये खे ल ल ग= ह ता ल का रणी अनEच्छे १६(१) आधिणी १६(२) ह कालमा १४ आधिणी १५(१), ल ग= ह ण्या च्या उद्दश न्वयो आहता. आधिणी म्हीणी=नचे कालमा १६(१) चे व्य ख्ये व्य पीका आधिणी सर्वो*स रणीपीणी काल पी दिहजे, आधिणी पी 0दि1त्यपी=र्वो*का आधिणी ता 0दित्रका पीद्धता न न ह. म्हीणी=न, "न कार श स0बँ0 धि ता बँ बँ " म्हीणीजे कार्वोळ दिनयोEक्त पी=र्वो4च्या बँ बँ 0चे अर्थी* अस= शकाता न ह दिका 0 र्वो 'का णीत्य ह का यो *लयो ता दिनयोEक्त ' यो चे अर्थी* कार्वोळ प्र र0धिभाका दिनयोEक्त अस ह ऊ शकाता न ह पीर0ताE त्य माध्ये र जेग र श स0बँ0 धि ता सर्वो* बँ बँ 0चे समा र्वोश असणी आर्वोश्यका आह, जे एकातार अश र जेग र श स0 बँ0 धि ता आहता, दिका 0 र्वो त्‍यो च्‍यो अट र्वो शता’चे भा गचे आह आधिणी त्य माध्ये दिनर्वो1 प्रदिक्रयोन, पी न्नता न भार र्वोयो च्या पी 0चे समा र्वोश आह. न्या यो लयो न पीEढी दिनर क्षेणी काल काf: “जेर कालमा १६(४), जे मा=लताj कालमा १६(१) आधिणी १६(२) ल अपीर्वो आह आधिणी म्हीणी=न, यो ग्यर त्य त्य चे अर्थी* ल र्वोल पी दिहजे, न्या यो लयो स मा धिजेका आधिणी शpक्षेधिणीकादृष्ट्या मा ग सलल्या ल का 0च्या प्रगता स ठी घेटनन श*दिर्वोलल्या आग्रेह का1 Eल*क्षे कारू शकाता न ह. कालमा १६(४ ) चे व्य प्ती, अनEच्छे १६(१) आधिणी (२ ) प्रमा णी दिर्वोस्तeता नसल तार - पीग र, र्वोतानर्वो ढी, ग्रे‰च्याEइंट, पीन्शन यो स रख्ये र जेग र श स0बँ0 धि ता का ह बँ बँ. सर्वो दिनर्वोeत्त चे र्वोयो, र्वो त्य स0बँ0 च्या खे 0 1 च्या (न†न-ऑब्स्टं0ट क्लॉ†जेच्या ) बँ हर असणी आर्वोश्यका आह, यो ता का ह श0का न ह काf, सर्वो 0माध्ये, दिनयोEक्त्यां आधिणी पी 0चे समा र्वोश असणी आर्वोश्यका आह. 'पी ' यो शब्दा र्वोर स0 का E धिचेता दिर्वोचे र कारणी म्हीणीजे र्वोस्तE आधिणी अ0तादिन*दिहता रणी चे पीर भार्वो कारणी ह यो. म्हीणी=न, कालमा १६(४) ह दिनयोEक्त्यां तासचे दिनर्वो1 कारून भार र्वोयो च्या पी 0च्या आरक्षेणी चे तारता= कारण्या स ठी र ज्य ल अधि का e ता कारता. ५४३. अनEच्छे १६(४) अन्वयो मा ग सर्वोग4यो 0चे आरक्षेणी ह यो पी=र्वो4 दिन श*न स आणी=न दि ल्या प्रमा णी प्रश सन चे का यो*क्षेमाता, स तात्य स 0भा ळ=न काल पी दिहजे. र्वोरिरष्ठ कादिनष्ठ 0पीक्षे जे स्त दिका 0 र्वो त्य हूनह अधि का सक्षेमा अस=नह कादिनष्ठ 0न र्वोरिरष्ठ 0न मा ग ट काल्या स प्रश सन र्वोर ह णी ऱ्या पीरिरणी मा 0का1 Eल*क्षे कारणी मा=खे*पीणी चे आह. जेर्व्ह पी न्नता माध्ये आरक्षेणी ठीर्वोल जे ता ता, तार्व्ह ज्यष्ठताच्या यो ता दिकाता ह कामा असल तार ह, कादिनष्ठ 0न त्य 0च्या र्वोरिरष्ठ 0र्वोर पी न्नता च्या पी पीयोdता माजेल मा रणी ह घेटन अपीरिरह यो* पीरिरणी मा आह. जेर्व्ह प्रत्यका पी न्नता च्या स्तर र्वोर पीEढी ल आरक्षेणी ठीर्वोल जे ता ता, तार्व्ह कादिनष्ठ कार्वोळ त्य 0च्या र्वोरिरष्ठ 0र्वोर समा न श्रीणी ता लचे नर्व्ह तार एका पीक्षे जे स्त उच्च स्तर र्वोर ल त्य 0च्या र्वोरिरष्ठ 0र्वोरह का = चे कारता ता. ह अनEभार्वोल आह आधिणी र्वो र0र्वो र ह ता आह. अश पीरिरश्‍चिस्थाता ता ज्य 0न मा ग ट काण्या ता आल आह, (आधिणी ता स0ख्येन बँरचे आहता) ता पी=र्वो4प्रमा णीचे समारसतान आधिणी समा न दिनष्ठन तासचे का मा ता रस घेऊन का मा कारता ल, अश अपीक्षे कारणी, ह भा ळपीणी चे0 ठीरल. मा णीस0 स0ता नसता ता. प्रश सन च्या सर्वो* क्षेत्र 0ता यो माEळ नpसदिग*काचे स0ता पी, जे र्वो जेळणी, दिनर श, का मा ता रस नसणी आधिणी काता*व्य प्रता उ स नता, र्वोरिरष्ठ 0चे अन र, अधि का र चे अन र आधिणी सताता भा 01णी चे र्वो ता र्वोरणी आधिणी प्रश सन ता ल र्वोpमानस्यां ह अपीरिरह यो* पीरिरणी मा ह णी र आह. पीEढी, पी=र्वो4चे कादिनष्ठ जे\र्व्ह आता श्रीष्ठ बँनता ता, तार्व्ह र्वो ता र्वोरणी च्या दिर्वोका e ता चे काल्पन चे कार र्वो ल गल. यो चे स0पी=णी* प्रश सन र्वोर र्वो ईट पीरिरणी मा असता ह मा न्या असणी रचे आह. ५४४. अश प्रका र पी न्नता माEळ ज्य 0न 1 र्वोलल जे ता त्य 0चे चे फक्त का यो*क्षेमाता कामा ह ता न ह, तार ज्य 0न पी न्नता दि ल जे ता त्य 0न सEध्दा त्य 0चे सर्वो त्तमा का मा कारण्या स ठी प्र त्सा हन नसता, का रणी का णीत्य ह पीरिरश्‍चिस्थाता ता त्य 0न त्य 0च्या र खे र्वो का ट्या ता पी न्नता दि ल जे ईल ह त्य 0न मा ह ता असल्या न त्य 0न काठी र पीरिरश्रीमा कारण्या चे प्ररणी धिमाळता न ह. सEरुर्वो ता पी स=नचे पी न्नता चे खे त्र असल्या न त्य 0चे काता*व्य, त्य 0चे सहका र, र्वोरिरष्ठ यो 0च्या का1 पी हण्या चे दृदिष्टका नह यो माEळ र्वोगळ रूपी रणी कारता. त्य माEळ प्रश सन चे का यो*क्षेमाता ह क्या ता आल आह. ५४५. पी न्नता ता ल आरक्षेणी चे ह पीpल= घेटन पी ठी ता ल बँहुस0ख्ये दिका 0 र्वो अल्पस0ख्ये का यो पीpकाf का णी ह लक्षे ता घेतालल न ह. र0ग चे र [(१९६२) २ एस स आर ५८६: ए आयो आर १९६२एस स ३६] न0तारचे दिनणी*यो खे ल मा गर्वोल गल न ह ता आधिणी म्हीणी=न यो माहत्व च्या पीpल=चे दिर्वोचे र काल गल न ह. बँहुस0ख्ये 0न ज्य का यो*क्षेमाताचे उल्लीखे काल आह ता आरधिक्षेता का ट्या ता पी न्नता धिमाळणी ऱ्या 0च्या पी त्रताच्या स0 भा *ता आह.” फ. सह यो, न्या. “६२२. पीर0ताE, प्रदितादिनधि त्व चे, अपीEरपीणी, ह कार्वोळ अधि का रक्षेत्र चे सजे*नश लता आह. ह मा ग सलपीणी चे मा जेमा पी न ह. म्हीणी=नचे कामा काठी र चे चेणी दिका 0 र्वो कामा गEणी आधिणी प्रर्वोश च्या टप्प्या र्वोर असमा न स्प *, यो न्या यो लयो न आधिणी अमारिरकान न्या यो लयो न मा न्या काल आह. पीर0ताE र्वोpद्याकाfयो दिका 0 र्वो अधिभायो 0दित्रकाf माह दिर्वोद्या लयो ता प्रर्वोश घेतालल्या दिर्वोद्या थ्यू *ल पीर क्षेता उत्त णी* ह ण्या स ठी स=ट दि ल जे ता न ह. दिका 0 बँहुन कामा टक्कार्वो र र्वोर र्वो 0धिशका प्रर्वोश स ठी औधिचेत्य प्र न कारणी ऱ्या अमारिरकान दिनणी*यो 0माध्येसEद्ध र्वोp आ र म्हीणी=न ह स्पष्ट काल गल आह. ता दिका * कादृष्ट्या अस दि स=न योता काf प्रत्यकाजेणी प्रर्वोश चे स्त्रो ता दिर्वोचे र ता न घेता समा न चे चेणी च्या अ न आह, यो माEळ न का यो*क्षेमाता प्रभा दिर्वोता ह ता दिका 0 र्वो समा नता बँ धि ता काल जे ता न ह. सर्वोता प्रर्वोश काल्या न0तार र्वोग* एकाचे असता आधिणी ता म्हीणीजे कामा*चे ऱ्या 0चे. मा ग सलपीणी चे स मा धिजेका 1 ग त्य न0तारह पीEढी र्वो पीरल जे णी र असल तार स र उद्दशचे दिर्वोफल ह ता. ६२३. स0रक्षेणी त्मका भा भा र्वो चे स0र्वोp दिनका, का यो श र दिका 0 र्वो नpदिताका आ र ऐदिताह धिसका अन्या यो स ठी ओळखेल्या जे णी र्‍यो मा ग स र्वोग *चे दिनर्वो रणी ह आह आधिणी म्हीणी=न ता आजे तास आहता जेर ता दिपी1 ता झ ल नसता. यो र्वोर उपी यो कारणी आधिणी इंतार 0न धिमाळर्वोलल अन्या योका रका फ यो स0ताEधिलता कारणी, ह घेटन त्मका जेबँ बँ र आह. पीणी एका प्रगता आधिणी तार्थी काधिर्थीता मा ग स, एका चे प्रर्वो ह ता धिशरल काf माग भा=ताका ळ ता ल अन्या यो =र ह ता आधिणी माग सर्वोचे ल 0बँ, एका गट च्या स0र्वोग *ता ल ज्यष्ठता, दिर्वोधिशष्ट अग्रेदिर्षता गट स ठी, का णीत्य ह ऐदिताह धिसका अन्या यो माEळ दिका 0 र्वो त्य 0च्या पी=र्वो*जे 0न धिमाळर्वोलल्या अर्वो जेर्वो ल भा माEळ दिका 0 र्वो मा ग सर्वोग4यो 0श भा भा र्वो काल्या माEळ आलल न ह तार एखे द्या कामा*चे ऱ्या न त्य च्या र्वोpयोश्‍चिक्तका क्षेमातानEस र र्वोर्ष *नEर्वोर्षG त्य न कालल्या सर्वोमाEळचे ता पीरिरणी मा असणी र आह आधिणी बँळÉ घेणी योचे स0काल्पन पीEन्हा आणी=न ह अधि का र का ढी=न घेता योणी र न ह. ६२४. समा नता एकातार धिसद्ध 0तार्वो द्या 0द्वा र प्रचे रिरता काल जे ता दिका 0 र्वो न्या यो लयो 0द्वा र ल ग= काल जे ता ता "पीरिरश्‍चिस्थाता च्या समाता अ0ताग*ता उपीचे र चे समा नता " [(१९७६) २ एस स स ३१०, ३८०: १९७६ एस स स ( एल अ,[1] एस )२२७: (१९७६) १ एस स आर ९०६ यो तात्त्वा द्वा र असमा नता =र कारण्या चे प्रयोत्न कारता. पीर0ताE एका "का ह व्यक्त 0न समा न र्वो गणी=का ण्या स ठी, आपीणी त्य 0च्या श र्वोगळ्या पीद्धता न र्वो गल पी दिहजे" [५७ एल ए 1 २ d ७५०: ४३८ यो= एस २६५ (१९७८)] आधिणी न0तार एका त्य 0न एका र्वोग *ता दिका 0 र्वो गट ता आणील काf माग प्रगता आधिणी र्वो0 धिचेता यो 0च्या ता समा नता योईल आधिणी ता माग एका चे गट ता योता ल आधिणी तार ह पीEढी बँढीता स ठी का ह ल भा दि ल्या स स मा न ल का 0न समा नताचे र्वो गणी=का ण्या स रखे आह आधिणी ह भा=ताका ळ ता ल भा भा र्वो चे पीरिरणी मा नष्ट कारणी र न ह तार ता का योमा ठीर्वोणी र आह. ६२५. मा ग सर्वोग4यो व्यक्त 0स ठी आरक्षेणी ल घेटन त्मका मा न्याता आह. म्हीणीजे व्यक्त पीक्षे र्वोग* दिका 0 र्वो गट च्या दिहता ल प्र न्या दि ल गल आह. पीर0ताE कामा*चे र्‍यो 0चे र्वोग* दिका 0 र्वो गट चे पी न्नता म्हीणीजे एखे द्या गट चे दिका 0 र्वो र्वोग *चे नर्व्ह तार एका व्यक्त चे पी न्नता ह यो आधिणी ह एकामाका 0श दिर्वोस0गता आह. का णीता ह प्रगता र्वोग* दिर्वोरुद्ध मा ग सर्वोग* दिका 0 र्वो बँहुस0 ख्ये दिर्वोरुद्ध अल्पस0ख्ये का न ह. त्य माEळ ता स0दिर्वो न च्या दिर्वोरुद्ध असल. सहका र न्या. का E लदि पी धिस0ग यो 0न चे 0गल्या आधिणी उ त्त हता=न यो ग्यचे माता मा 01ल आह काf, र0ग चे र [(१९६२) २ एस स आर ५८६: ए आयो आर १९६२ एस स ३६] चे 0गल का यो मा 01ता आह अस मा नल जे ऊ शकाता न ह.” ६२७. कालमा १६(१) अ0ताग*ता आरधिक्षेता कारणी शक्या आह का ? र्वो जेर्वो र्वोग4कारणी च्या धिसद्ध 0ता च्या अ0ताग*ता का णीत्य ह आरक्षेणी दिर्वोरुद्ध तापीश लर्वो र का रणी यो पी=र्वो4 दि ल आहता. गरिरबँ चे दिनमा=*लन यो चे उ उ दिका 0 र्वो स्तEता कारण्या स रखे न ह, पीर0ताE ता एका र्वो ईट ग ष्ट आह धिजेच्या श लढी ऊन का ढी=न ट काल पी दिहजे [जेर्वो हरल ल नहरू, 1 र र्थी, न†मा*न (ए[1].) नहरू यो 0च्या का1=न उद्धeता कालल] आ श dपीpकाf एका, का रणी ता आधिर्थी*का न्या यो स ध्ये कारण्या स ठी आधिणी अनEच्छे ३८(२) अ0ताग*ता "उत्पन्न चे असमा नता कामा कारण्या स ठी " र ज्य ल प्र त्सा हन ता. त्य चेप्रमा णी, यो उद्दश स ठी र ज्य सर्वोता आधिर्थी*कादृष्ट्या मा ग सलल्या 0स ठी पी र खे र्वो ठीर्वो= शकाता का ? का योद्या च्या समा न स0रक्षेणी चे हक्का दिका 0 र्वो का योद्या च्या अ0मालबँजे र्वोणी द्वा र 'फ यो, आधिणी ओझ' यो माध्ये का योद्या समा र समा नताचे अधि का र, समा नतामाध्ये समा न आधिणी असमा न 0माध्ये असमा नता यो श माध्ये आधिणी अमारिरकाता, न्या यो लयो 0न दिर्वोकाधिसता कालल्या समा नताच्या स0काल्पनता घेट्ट रुजेलल आह. पीर0ताE आधिर्थी*का दिनकार्ष 0र्वोर दिका 0 र्वो स0पीत्त च्या भा भा र्वो र्वोर का णीताह आरक्षेणी दिका 0 र्वो सका र त्मका का e ता र्वो जेर्वो र्वोग4कारणी च्या धिसद्ध 0ता नEस र मा न्या काल जे ऊ शकाता न ह. मा ग सर्वोग4यो 0स ठी आरक्षेणी ह सर्वो 0माध्ये स मा र्वो=न घेण्या चे स मा धिजेका उद्दश स ध्ये कारण्या चे प्रयोत्न कारता का रणी ज्य माध्ये माक्त र का ह पीEढी रलल्या र्वोग dचे ह ता. अश प्रका र दिनमा *णी कालल र भारून का ढीण्या स ठी, न र्वोग dमा ल स मा धिजेका आधिणी शpक्षेधिणीका फरका न र्वोग4कारणी स ठी र्वो जेर्वो आ र प्र न काल्या माEळ सका र त्मका का e ता का योमा ठीर्वोण्या ता आल्या आहता. श्री मा0ता आधिणी गरिरबँ 0स ठी ह स रखेचे आह अस म्हीणीता योणी र न ह. स र्वो*जेदिनका र जेग र च्या र्वोग4कारणी स ठी, गर बँ ह ताका * स0गता आ र अस= शकाता न ह. ” ४. अश प्रका र ह लक्षे ता योता काf इं0द्र स हन (उपीर ल्लीखे ता ) माध्ये, यो न्या यो लयो न अस दिनणी*यो दि ल काf मा ग सर्वोग4यो 0स ठी कालमा १६ अ0ताग*ता आरक्षेणी कार्वोळ सEरुर्वो ता च्या दिनयोEक्त्यां 0पीEरता मायो *दि ता ह ता, आधिणी ता पी न्नता पीयोdता र्वो ढीर्वोल न ह. अश दिनष्कर्ष *चे ताका * अस ह ता काf पी न्नता 0मा ल आरक्षेणी चे सर्वो 0च्या का यो*क्षेमातार्वोर घे ताका पीरिरणी मा ह ईल: प्रर्थीमा, ता र खे र्वो प्रर्वोग *ता ल उमा र्वो र 0माध्ये का मा कारण्या चे भा र्वोन 1पी=न ट काल आधिणी का योमास्वरूपी स्वता0त्र श्रीणी दिनमा *णी कारण्या स रखे ह ईल. Eसर म्हीणीजे, अश आरक्षेणी 0माEळ स मा न्या श्रीणी ता ल उमा र्वो र 0माध्ये दिनर शचे आधिणी जेळफळ ट चे भा र्वोन दिनमा *णी ह ईल. दितासर म्हीणीजे, पी न्नता मा ल आरक्षेणी समा नताच्या दिनयोमा चे उल्ली0घेन कारल. ५. इं0द्र स हन (उपीर ल्लीखे ता ) मा ल न्या यो लयो च्या घे र्षणील नका र ण्या स ठी, स0स न १९९५ च्या ७७ व्य घेटन Eरुस्त का योद्या द्वा र कालमा (४-A) समा दिर्वोष्ट कारून, घेटनच्या कालमा १६ माध्ये सE रणी स र काल. खे 0 1 (४-A) खे ल लप्रमा णी आह: “यो अनEच्छे ता ल का णीता ह ग ष्ट र ज्य ल अनEस=धिचेता जे ता आधिणी अनEस=धिचेता जेमा ता 0च्या बँ जे=न र ज्य च्या अ0ताग*ता सर्वो 0मा ल का णीत्य ह र्वोग* दिका 0 र्वो पी 0च्या पी न्नता च्या बँ बँता ता आरक्षेणी चे तारता= कारण्या पी स=न प्रदिताबँ0 धि ता कारणी र न ह, ज्य माध्ये र ज्य च्या माता, र ज्य 0ताग*ता सर्वो 0माध्ये पीEरस प्रदितादिनधि त्व झ लल न ह.” यो व्यदितारिरक्त, ७७ व्य घेटन Eरुस्त का यो, १९९५ चे हता= आधिणी का रणी यो स0 भा *ता ल दिर्वो न खे ल लप्रमा णी आह: “अनEस=धिचेता जे ता आधिणी अनEस=धिचेता जेमा ता १९५५ पी स=न पी न्नता माध्ये आरक्षेणी च्या सEदिर्वो चे उपीभा ग घेता आहता. सर्वो च्च न्या यो लयो न १६ न र्व्ह\बँर १९९२ र जे इं0द्र स हन दिर्वोरुद्ध. योEदिनयोन ऑफ इं0दि1यो यो खेटल्या ता दि लल्या दिनका ल ता, दिनयोEक्त्यां 0माध्ये आरक्षेणी असल्या चे दिनर क्षेणी न 0 र्वोल. दिका 0 र्वो कालमा १६(४) अ0ताग*ता पी प्र र0धिभाका दिनयोEक्त पीEरता मायो *दि ता आहता आधिणी पी न्नता च्या बँ बँता ता आरक्षेणी ल ग= ह णी र न ह. सर्वो च्च न्या यो लयो च्या यो दिनणी*यो माEळ अनEस=धिचेता जे ता आधिणी अनEस=धिचेता जेमा ता 0च्या दिहता र्वोर दिर्वोपीर ता पीरिरणी मा ह णी र आह. र ज्य 0ता ल सर्वो 0माध्ये त्य 0चे प्रदितादिनधि त्व आर्वोश्यका पी ताळÉपीयोdता पी ह चेलल न ह आधिणी म्हीणी=न अनEस=धिचेता जे ता आधिणी अनEस=धिचेता जेमा ता 0च्या बँ बँता ता पी न्नता माध्ये आरक्षेणी ण्या चे दिर्वोद्यामा न व्यर्वोस्था चे ल= ठीर्वोणी आर्वोश्यका आह. अनEस=धिचेता जे ता आधिणी अनEस=धिचेता जेमा ता 0च्या दिहता चे रक्षेणी कारण्या स ठी सरका रचे बँ 0धि लकाf लक्षे ता घेता, सरका रन अनEस=धिचेता जे ता आधिणी अनEस=धिचेता जेमा ता 0स ठी पी न्नता माध्ये आरक्षेणी चे दिर्वोद्यामा न रणी सEरू ठीर्वोण्या चे दिनणी*यो घेताल आह. ह कारण्या स ठी कालमा १६ माध्ये सE रणी कारणी आर्वोश्यका आह म्हीणी=न अनEस=धिचेता जे ता आधिणी अनEस=धिचेता जेमा ता 0स ठी पी न्नता माध्ये आरक्षेणी चे तारता= कारण्या स ठी यो अनEच्छे ता नर्वो न कालमा (४-अ) समा दिर्वोष्ट कारणी अदिनर्वो यो* आह. अश प्रका र, पी न्नता मा ल आरक्षेणी एकाट्या अनEस=धिचेता जे ता आधिणी अनEस=धिचेता जेमा ता च्या स स्यां 0स ठी कारण्या ता आल.

II. अपी0 ग व्यक्त 0स ठी आरक्षेणी चे इंदिताह स ६. योEदिनयोन ऑफ इं0दि1यो दिर्वो. न‰ शनल फ1रशन ऑफ ब्ला इं017 माध्ये, यो न्या यो लयो न इं0द्र स हन (उपीर ल्लीखे ता ) माध्ये र्वोणी*न काल्या प्रमा णी न गरिरका 0च्या मा ग सर्वोग4यो 0स ठी 7योEदिनयोन ऑफ इं0दि1यो दिर्वो. न‰शनल फ1रशन ऑफ ब्ला इं01, (2013) 10 SCC 772. स मा न्यापीणी खे ल पीह – स0बँ0 sec. 32 आधिणी 33 अपी0ग व्यक्त (समा न स0, हक्का 0चे स0रक्षेणी आधिणी पी=णी* सहभा ग) का यो, 1995, स्पष्ट कारणी भा रता दिर्वो. रदिर्वो प्रका श गEप्ती, (2010) 7 SCC 626. 'उभ्या ' आरक्षेणी 0मा ल फरका आधिणी कालमा ३३8 अ0ताग*ता अपी0 ग व्यक्त 0स ठी 'क्षेpदिताजे' आरक्षेणी चे पीEनरुच्च र काल ह ता. पी=र्वो4च्या अपी0 ग व्यक्त 0चे (समा न स0, हक्का 0चे स0रक्षेणी आधिणी पी=णी* सहभा ग) का यो, १९९५ (“१९९५ का यो ”), खे ल लप्रमा णी: "४२. इं0द्र स हन [१९९२ पीE. (३) एस स स २१७: १९९२ एस स स ( एल अ,[1] एस ) पीE. १: (१९९२) २२ ए ट स ३८५: ए आयो आर १९९३ SC ४७७] यो 0चे अर्वोल कान काल्या स अस दि स=न योईल काf ५०% आरक्षेणी चे कामा ल मायो * फक्त इंतार मा ग स 0स ठी कालमा १६ (१) अ0ताग*ता भा रता यो र ज्यघेटनच्या कालमा १६(४) अ0ताग*ता ल ग= ह ता. तार अपी0 ग व्यक्त 0च्या बँ जे=न आरक्षेणी आ1र्वो आह, दिका 0 बँहुन, यो न्या यो लयो न र्वोर ल दिनणी*यो ता ५०% मायो * चे दिनयोमा ह ता ळता न दि व्य 0ग व्यक्त 0च्या बँ जे=न ३% आरक्षेणी चे उ हरणी र्वो पीरल आह. दिनका ल च्या पीरिरच्छे ८१२ माध्ये स्पष्टपीणी अस दि स=न आल आह काf अपी0 ग व्यक्त 0स ठी आरक्षेणी खे ल ल उमा र्वो र 0चे दिनर्वो1 आधिणी दिनयोEक्त काल्या न0तार त्य 0न ता का णीत्य श्रीणी चे आहता यो आ र र्वोर अनEक्रमा र खे र्वो श्रीणी दिका 0 र्वो खेEल्या प्रर्वोग *च्या स0बँ0 धि ता र स्टंरमाध्ये ठीर्वोल जे ईल. आधिणी अश प्रका र, अपी0 ग 0स ठी असलल्या 88 33. पी 0चे आरक्षेणी.—प्रत्यका यो ग्य सरका र प्रत्यका आस्था पीनमाध्ये अश टक्कार्वो र च्या रिरक्त पी 0चे दिनयोEक्त कारल. अपी0गत्व असलल्या व्यक्त 0स ठी दिका 0 र्वो व्यक्त 0च्या र्वोग *स ठी ता न टक्क्या 0पीक्षे कामा न ह ज्य पीpकाf प्रत्यकाf एका टक्का र खे र्वो असल ग्रेस्त व्यक्त - (i) अ0 त्व दिका 0 र्वो कामा दृष्ट; (ii) श्रीर्वोणी र्ष; (iii) ल का मा टर अपी0गत्व दिका 0 र्वो सरब्रल पी ल्स, प्रत्यका अपी0गत्व स ठी ओळखेलल्या पी स्टंमाध्ये: पीर0ताE, का णीत्य ह दिर्वोभा ग माध्ये सEरू असलल्या का मा चे प्रका र लक्षे ता घेऊन यो ग्य श सन अधि स=चेनद्वा र, अधि स=चेनता दिनदि *ष्ट काल्या प्रमा णी,, अश अट 0च्या अ न र हून, कारू शकाल. आरक्षेणी चे ५०% च्या कामा ल मायो * श का ह ह स0 बँ0 न ह. पीरिरच्छे ८१२, खे ल लप्रमा णी पीEनरुत्प दि ता काल आह: (एस स स pp. ७३५-३६) “८१२. … सर्वो* आरक्षेणी एका चे स्वरूपी चे न ह ता. न प्रका रचे आरक्षेणी आहता, जे का धिचेता, स यो स ठी, 'उभा आरक्षेणी' आधिणी 'क्षेpदिताजे आरक्षेणी' अस आह. अनEस=धिचेता जे ता, अनEस=धिचेता जेमा ता आधिणी इंतार मा ग सर्वोग4यो 0च्या स ठी असलल आरक्षेणी [ अ0ताग*ता अनEच्छे १६(४)] ल अनEल0बँ आरक्षेणी म्हीटल जे ऊ शकाता तार श र रिरकादृष्ट्या अपी0 ग 0च्या बँ जे=न असलल्या आरक्षेणी 0न [ कालमा १६ च्या खे 0 1 (१) अ0ताग*ता] क्षेpदिताजे आरक्षेणी म्हीणी=न स0बँ ल जे ऊ शकाता. क्षेpदिताजे आरक्षेणी उभ्या आरक्षेणी 0माध्ये का पीता ता —ज्य ल इं0टरल†दिका 0 ग आरक्षेणी म्हीणीता ता. अधि का ता0ता ता0ता स 0ग योचे तार, समाजे ३% रिरक्त पी श र रिरकादृष्ट्या अपी0 ग व्यक्त 0स ठी र खे र्वो आहता; ह कालमा १६ च्या खे 0 1 (१) श स0बँ0 धि ता आरक्षेणी असल. यो प्रर्वोग *ता ल दिनर्वो1लल्या व्यक्त 0न यो ग्य श्रीणी ता ठीर्वोल जे ईल; जेर ता एस. स. प्रर्वोग *ता ल असल तार आर्वोश्यका ता समा यो जेन कारून त्य ल त्य प्रर्वोग *ता ठीर्वोल जे ईल; त्य चेप्रमा णी, जेर ता खेEल्या स्प * (ओ स ) श्रीणी श स0बँ0 धि ता असल तार आर्वोश्यका ता समा यो जेन कारून त्य ल त्य श्रीणी माध्ये ठीर्वोल जे ईल. यो क्षेpदिताजे आरक्षेणी 0चे तारता= काल्या न0तारह, मा ग सर्वोग4यो न गरिरका 0च्या बँ जे=न आरक्षेणी चे टक्कार्वो र ताश चे र दिहल आह-आधिणी ताश चे र दिहल पी दिहजे. '' यो दिनका ल न 'पी न्नता 'मा ल आरक्षेणी र्वोर चेचे * काल न ह, पीर0ताE कार्वोळ सEरुर्वो ता च्या दिनयोEक्त्यां 0पीEरता चे त्य चे घे र्षणी मायो *दि ता काल. ७. र जे र्वो का E मा र गEप्ती दिर्वोरुद्ध. योEदिनयोन ऑफ इं0दि1यो 9 यो माध्ये अपी0 ग व्यक्त 0स ठी पी न्नता माध्ये आरक्षेणी चे प्रश्ना अधि का e तापीणी ह ता ळल आह. चेलमाश्वर, न्या. यो 0न धिलदिहलल्या न न्या यो श 0च्या खे 0 1पी ठी च्या दिनणी*यो न, इं0द्र स हन (उपीर ल्लीखे ता ) उपीयो जेन खे ल लप्रमा णी र्वोगळ काल: २१. इं0द्र स हन [इं0द्र स हन दिर्वोरुद्ध. योEदिनयोन ऑफ इं0दि1यो, १९९२ पीE. (३) एस स स २१७: १९९२ एस स स ( एल अ,[1] एस )पीE. १: (१९९२) २२ ए ट स ३८५] माध्ये दि लल तात्व तार्व्ह चे ल ग= ह ता जेर्व्ह र ज्य अजे=नह मा ग सर्वोग4यो म्हीणी=न ओळखेल्या गलल्या न गरिरका 0च्या का ह र्वोग dन र ज्य 0ताग*ता र जेग र च्या बँ बँता ता प्र न्या ता कालमा १६(४) अ0ताग*ता न गरिरका 0च्या इंतार र्वोग dन दिर्वोभा का र्वो गणी=का (आरक्षेणी) ण्या पी स=न अनEच्छे १६ (१) र ज्य 0न [इं0द्र स हन खेटल १९९२ एस स स २०१७ अनEच्छे १६ (४) - १६ (१)] अक्षेमा कारता न ह. तार्थी दिपी, अनEच्छे १६(१ ) च्या आ श श सEस0गता का योद्या नEस र अश प्र न्यापी=णी* र्वो गणी=का दिनमा *णी कारण्या स ठी, र ज्य कालमा १६(१) माध्ये नमा= कालल्या जे ता, मा* इंत्य 0पीpकाf का णीता ह एका घेटका आ र म्हीणी=न दिनर्वो1= शकाता न ह. पी. 1ब्ला=. 1. स ठी आरक्षेणी प्र न कारण्या चे आ र श र रिरका अपी0 गत्व आह 9 २०१६ र जी कम र गाप्ता वि भा रती शेअरकर, १३ एस एस स आधिणी कालमा १६(१) अ0ताग*ता दिनदिर्षद्ध कालल का णीताह दिनकार्ष न ह. त्य माEळ, इं0द्र स हन [इं0द्र स हन दिर्वो. योEदिनयोन ऑफ इं0दि1यो ’माध्ये नमा= काल्या प्रमा णी पी न्नता माध्ये आरक्षेणी नस र्वो., १९९२ पीE. (३) एस स स २१७: १९९२ एस स स ( एल अ,[1] एस ) पीE. १: (१९९२) २२ ए ट स ३८५] पी. 1ब्ला=. 1. ल स्पष्टपीणी आधिणी स मा न्यापीणी ल ग= न ह. (भार दि ल ) ****************** २४. १९९५ च्या का योद्या च्या कालमा ३२ आधिणी ३३ चे एकादित्रता र्वो चेन ह प्रश सन च्या गरजे आधिणी पी. 1ब्ला=. 1. ल अधि का स0 प्र न कारण्या च्या अत्य र्वोश्यकाता यो 0च्या ता ल उत्कृ e ष्टपीणी कालल आर खे1 आधिणी कालल स0ताEलन स्पष्ट कारता. म्हीणी=न, आमाच्या दिर्वोश्लेर्षणी च्या पीदिहल्या भा ग ता तापीश लर्वो र स 0दिगताल्या प्रमा णी, कालमा ३२ अ0ताग*ता दि लल्या दिक्रयोचे आकालन अत्य0ता माहत्त्वापी=णी* आह. एखे का पी ओळखेEन दिनधिâता काल काf माग पी. 1ब्ला=. 1. त्य स0बँ0 धि ता का योG पी=णी* कारण्या स सक्षेमा आह. एका इंताका सक्षेमा असल्या चे आढीळल काf, कालमा ३३ अन्वयो ता न टक्क्या 0पीक्षे कामा नसलल्या मायो * पीयोdता आरक्षेणी चे पी लन कारणी आर्वोश्यका आह. पी चे ओळखे पीटल्या न0तार, ता पी भारण्या स ठी र ज्य न स्व का रलल्या भारता च्या पीद्धता का1 Eल*क्षे कारून ता पी. 1ब्ला=. 1. स ठी र खे र्वो असल पी दिहजे.” ८. इं0द्र स हन (उपीर ल्लीखे ता ) आधिणी र जे र्वो का E मा र गEप्ती (उपीर ल्लीखे ता ) यो 0न दिनका ल का ढील्या प्रमा णी पी न्नता 0मा ल आरक्षेणी च्या स्पष्ट कारणी च्या स0 भा *ता समास्यांचे दिनर कारणी कारण्या स ठी मा ठ्या खे 0 1पी ठी का1 स0 भा* दि ल गल. अश प्रका र, धिसद्ध र जे= दिर्वोरुद्ध कान *टका र ज्य 10 माध्ये, नरिरमान, न्या. यो 0न दि लल्या ता न न्या यो श 0च्या खे 0 1पी ठी न दिनणी*यो घेताल: “१२. दिर्वोद्वा न अदितारिरक्त स†धिलधिसटर जेनरल सह, सर्वो* पीक्षेका र 0च्या र्वोता न उपीश्‍चिस्थाता असलल्या, दिर्वोद्वा न र्वोदिकाल 0चे म्हीणीणी ऐका = न घेताल्या न0तार, आमाचे माता आह काf, इं0द्र स हन [इं0द्र स हन दिर्वोरुद्ध. योEदिनयोन ऑफ इं0दि1यो, १९९२ पीE.. (३) एस स स २१५: १९९२ एस स स ( एल अ,[1] एस ) पीE. ४८२] मा ल ह बँर बँर न ह अस म्हीणीता योणी र न ह का रणी ता र्वोगळ्या समास्यांल स मा र गल आधिणी त्य माEळ त्य चे पी लन काल जे ऊ शकाता न ह. ९. त्य न0तार, कारळ र ज्य दिर्वो. ल सम्मा जे सफ11 माध्ये, का‹ल, न्या. यो 0न दि लल्या न न्या यो श 0च्या खे 0 1पी ठी न दिनj स0दि ग्ध शब्दा 0ता स 0दिगताल काf, अपी0 ग व्यक्त 0न पी न्नता माध्ये आरक्षेणी न का रल जे ऊ शकाता न ह: “१८. उपीर क्त यो धिचेकाचे तापी सणी काल्या र्वोर आम्ही ल अस आढीळ=न आल काf दिर्वोद्वा न अ‰धिमाकास क्याEर (न्या यो धिमात्र ) यो 0न जे योEश्‍चिक्तर्वो काल त्य माध्ये यो ग्यता आह आधिणी आमाचे माता आह काf 10विसद्धर जी2 वि कन 3टक र ज्य ( २०२० ) १९ ५७२ एस स स

11. करळ र ज्य वि विलसम्मा जी6सफ २०२१ ( ९ ) एस स स २०८ भा रता यो स0घे दिर्वो. रदिर्वो प्रका श यो न्या यो लयो च्या दिनका ल च्या स0 भा *ता खेर खेरचे ह माEद्द आता एकास रखे न ह. [भा रता यो स0घे दिर्वो. रदिर्वो प्रका श गEप्ती, (२०१०) ७ एस स स ६२६: (२०१०) २ एस स स ( एल अ,[1] एस )४४८] आधिणी योEदिनयोन ऑफ इं0दि1यो दिर्वोरुद्ध. न‰ शनल फ1रशन ऑफ ब्ला इं01 [भा रता यो स0घे दिर्वो न‰ शनल फ1रशन ऑफ ब्ला इं01, (२०१३) १० एस स स ७७२: (२०१४) २ एस स स ( एल अ,[1] एस )२५७] यो माध्ये स0र्वोग *ता ल एका = णी रिरक्त पी 0च्या स0 भा *ता आरक्षेणी चे गणीन कारणी आर्वोश्यका आह आधिणी र्थीट भारता आधिणी पी न्नता द्वा र भारल्या जे णी र्‍यो पी 0च्या रम्या न का णीता ह फरका कारता योणी र न ह. अश प्रका र, स0र्वोग *ता ल एका = णी रिरक्त पी 0च्या स0 ख्येमाध्ये न मादिन Gशन तासचे पी न्नता द्वा र भारल्या जे णी र्‍यो रिरक्त पी 0चे समा र्वोश असल. खेरतार, माE0बँई उच्च न्या यो लयो न न‰ शनल का†न्फे1रशन फ†र 1र्व्हलपीमा\ट ऑफ दि1सबँल्ड दिर्वो. योEदिनयोन ऑफ इं0दि1यो [न‰ शनल का†न्फे1रशन फ†र 1र्व्हलपीमा\ट ऑफ दि1सबँल्ड दिर्वोरुद्ध भा रता यो स0घे, २०१५ एस स स ऑनल इंन ५११२] यो खेटल्या माध्ये यो प्रका र अर्वोल कान काल भा रता यो स0घे दिर्वो. न‰ शनल का†न्फे1रशन फ†र 1र्व्हलपीमा\ट ऑफ दि1सबँल्ड [योEदिनयोन ऑफ इं0दि1यो दिर्वो. न‰ शनल का†न्फे1रशन फ†र 1र्व्हलपीमा\ट ऑफ दि1सबँल्ड, (२०१५) १३ एस स स ६४३ (२०१६) १ एस स स ( एल अ,[1] एस )२७६] माध्ये न का रल्या जे णी र्‍यो एस ए1ल पी मा ल आर्व्ह न सह:. र जे र्वो का E मा र गEप्ती दिर्वो. योEदिनयोन ऑफ इं0दि1यो [र जे र्वो का E मा र गEप्ती दिर्वोरुद्ध. योEदिनयोन ऑफ इं0दि1यो, (२०१६) १३ एस स स १५३: (२०१७) २ एस स स ( एल अ,[1] एस )६०५] मा ल पीरिरच्छे २४ मा ल दिनर क्षेणी लक्षे ता घेऊ शकाता: (र जे र्वो का E मा र गEप्ती प्रकारणी [ र जे र्वो का E मा र गEप्ती दिर्वो. योEदिनयोन ऑफ इं0दि1यो, (२०१६) १३ एस स स १५३: (२०१७) २ एस स स ( एल अ,[1] एस )६०५], एस स स p. १६२) “२४. … एका पी चे ओळखे पीटल्या न0तार, ता पी भारण्या स ठी र ज्य न स्व का रलल्या भारता च्या पीद्धता का1 Eल*क्षे कारून ता पी. 1ब्ला=.

1. स ठी र खे र्वो असल पी दिहजे.” (भार दि ल ) आधिणी "अश पी भारण्या च्या पीद्धता का1 Eल*क्षे कारून" गट A आधिणी गट B मा ल सर्वो* ओळखेलल्या पी 0र्वोर पी. 1ब्ला=. 1. स ठी ३% आरक्षेणी र्वो ढीर्वोण्या चे दिन Gश सरका रल जे र कारण्या ता आल.

II. १९९५ च्या का योद्या च्या कालमा ३३ अ0ताग*ता आरक्षेणी ह कालमा ३२ द्वा र दिन *रिरता कालल्या पी 0च्या दिनर्वो1 र्वोर अर्वोल0बँ=न आह का ? २१. दिर्वोद्वा न अ‰धिमाकास क्याEर च्या (न्या योधिमात्र च्या ) कार्थीन र्वोर, ज्य चे आम्ही दिनj स0का चेपीणी स्व का र कारता, दिका यो ता का ह श0का न ह काf कालमा ३२ मा ल तारताE 0चे र्वो पीर कालमा ३३ अ0ताग*ता धिमाळणी ऱ्या आरक्षेणी च्या फ योद्या 0न दिनर श कारण्या चे एका स न म्हीणी=न काल जे ईल अस दिर्वोधि मा01ळ चे का चे हता= नर्व्हता. खेरतार, आरक्षेणी च्या उद्दश न पी 0चे ओळखे ११ र्वो कारळ र ज्य दिर्वोरुद्ध ल सम्मा जे सफ, (२०२१) ९ एस स स २०८ १९५५ च्या का योद्या न0तार लगचेचे ह णी आर्वोश्यका ह ता. अश आरक्षेणी ल ह णी र दिर्वोर, ह खेऱ्या अर्थी *न अ0माल ता आणीण्या स ठी बँहुता 0श सरका र अधि का ऱ्या 0न अर्वोल0बँलल्या दि र0ग ईच्या 1 र्वोपीचे ता=न स्पष्ट ह ता. अश प्रका र ह श*दिर्वोता काf का ह र्वोळ का यो अ0माल ता आणीणी स पी आह पीर0ताE स मा धिजेका मा नधिसकाता बँ लणी त्य हूनह काठी णी आह, जे ल ग= कालल्या का योद्या च्या हता=ल पीर भा=ता कारण्या स ठी मा ग* श ण्या चे प्रयोत्न कारता आधिणी कालमा ३२ ह त्य चे उत्कृ e ष्ट उ हरणी आह. भा रता यो स0घे दिर्वो. रदिर्वो प्रका श गEप्ती [भा रता यो स0घे दिर्वो. रदिर्वो प्रका श गEप्ती, (२०१०) ७ एस स स ६२६: (२०१०) २ एस स स ( एल अ,[1] एस )४४८] तासचे, यो न्या यो लयो न आरक्षेणी च्या उद्दश न पी 0चे ओळखे अदिनर्वो यो* काल. अश प्रका र, कालमा ३३ च्या तारताE नEस र स=ट धिमाळपीयोdता प्रत्यका आस्था पीनता ल पी 0चे ओळखे र्वो दिनर्वो1 कारणी आर्वोश्यका आह. दिनयोEक्त स ठी पी 0चे ओळखे र्वो दिनर्वो1 ह पी=र्वो*अट ह ता यो ता श0का न ह, पीर0ताE न0तार दिनयोEक्त पी=र्वो* शता4चे पी लन कारण्या स नका र ऊन बँ धि ता ह ऊ शकाता न ह. योEदिनयोन ऑफ इं0दि1यो दिर्वो. न‰ शनल फ1रशन ऑफ ब्ला इं01 [भा रता यो स0घे दिर्वो. न‰ शनल फ1रशन ऑफ ब्ला इं01, (२०१३) १० एस स स ७७२: (२०१४) २ एस स स ( एल अ,[1] एस )२५७ मा ल ता न न्या यो श 0च्या मा ठ्या खे 0 1पी ठी न यो माता ल पीEष्ट दि ल.."

III. दिर्वोश्लेर्षणी १०. सEरुर्वो ता ल, ह लक्षे ता घेणी अत्य र्वोश्यका आह काf १९९५ च्या का योद्या माध्ये अपी0 ग व्यक्त 0च्या 'पी न्नता 'माध्ये आरक्षेणी चे तारता= नर्व्हता, जेश त्य च्या उत्तर धि का र का योद्या माध्ये आह, अपी0 ग व्यक्त 0चे हक्का का यो, २०१६ ("२०१६ का यो ) ”),12 यो द्वा र र ज्य ल ता कारण्या स सक्षेमा काल आह. १९९५ च्या का योद्या च्या कालमा ३३ माध्ये कालमा ३२ अ0ताग*ता ओळखेल्या जे णी र्‍यो पी 0स ठी फक्त ३% आरक्षेणी चे तारता= आह, (i) अ0 त्व दिका 0 र्वो कामा दृष्ट असलल्या व्यक्त 0स ठी प्रत्यकाf १% आरक्षेणी; (ii) श्रीर्वोणी र्ष; आधिणी (iii) ल का मा टर अपी0 गत्व दिका 0 र्वो सरब्रल पी ल्स (मा\ =चे अ dगर्वो यो=) यो चे दिर्वोस्त र र्वो र्वो पीर पी न्नता पीयोdता काल्या चे उल्लीखे न ह. अश र्वोp दिनका अधि का र च्या अनEपीश्‍चिस्थाता ता, यो न्या यो लयो द्वा र सध्ये च्या तारताE 0माध्ये त्य चे समा र्वोश ह स0शयो च्या पील का1 न ह. अस म्हीणीता योणी र न ह पी न्नता 0माध्ये ज्य पीद्धता न आरक्षेणी दि ल गल आह आधिणी जेर ता क्षेpदिताजेरिरत्य - अधि का र चे बँ बँ म्हीणी=न - इं0द्र स हन (उपीर ल्लीश्‍चिखेता) मा ल नऊ न्या यो श 0न कालल्या स्पष्ट दिनर्ष च्या दिर्वोर ता ता न ह. पीर0ताE, पी न्नता मा ल आरक्षेणी यो ग्य सरका रन र्वोळ र्वोळÉ जे र कालल्या स=चेन 0नEस र 12आरक्षण - बीढती मधी ल आरक्षण हा त्या सरक रन ळ[6] ळ विनगा3विमती कलल्या स2चान च्या अनषंगा न हा. असल”. म्हीणी=न मा अन्यार्थी त्य चे अर्थी* ल र्वोता न ग0भा र आरक्षेणी ठीर्वोता. ११. इं0द्र स हन (उपीर ल्लीखे ता ) ह न गरिरका 0च्या, मा ग सर्वोग4यो 0स ठी असलल्या उभ्या आरक्षेणी श दिनj स0शयोपीणी स0बँ0 धि ता असता न, क्षेpदिताजे आरक्षेणी चे ह समाजे यो दिनका ल ता=नचे दिनमा *णी झ ल आह.13 पी न्नता 0मा ल आरक्षेणी र्वोर ल त्य चे का यो *त्मका भा ग इंतार र्वोग dन त्य आघे 1 र्वोर ल ग= ह णी र न ह अस म्हीणीता योणी र न ह. त्य च्या अजे *माध्ये भा भा र्वो कारण्या च्या अश पीद्धता माEळ त्य च्या ताका *चे माEद्द चेEकाता - काf सEरुर्वो ता च्या दिनयोEक्त 0माध्ये आरक्षेणी चे तारता= र्वो स्तदिर्वोका समा नताच्या आ श ल जे र ता तार पी न्नता 0स ठी त्य चे अजे* त्य चे आ श च्या दिर्वोर ता जे ता. स्प Gच्या भा र्वोनल हरर्वो=न प्रश सकाfयो अका यो*क्षेमाताश ता1जे 1 कारणी ह कालमा १६ चे हता= नर्व्हता - शर्वोट, पी न्नता माEळ धिमाळ लल पी कामा ह ता ता. एका र्वोग *च्या न गरिरका 0न दिनयो धिजेता कारणी आधिणी इंतार 0न नर्व्ह, दिका ज्य 0न अश क्षेpदिताजेताच्या (जेस काf मादिहल, सर्वो दिनर्वोeत्त / मा जे सpदिनका इं.) च्या बँळ र्वोर प्र र0धिभाका दिनयोEक्त खे ल प्र प्ती काल असल, ह घेटन त्मकादृष्ट्या स0रधिक्षेता न ह - अनEच्छे १६(४ A) अ0ताग*ता प्र न काल्या नEस र, पी न्नता 0मा ल आरक्षेणी 0न अपीर्वो फक्त एस स / एस ट दिनयोEक्त आहता. १२. यो व्यदितारिरक्त, क्षेpदिताजे आरक्षेणी, त्य 0च्या उभ्या भा ग 0प्रमा णी, ता ठीर नसता ता, पीर0ताE 13 पीह, इं0द्र स हन (उपीर ल्लीखे ता ) चे पी‰र ८१२. त्य 0च्या स ठी एका तारलता असता, जेस काf स‹रर्वो यो र्वो दिर्वोरुद्ध उत्तर प्र श र ज्य14 मा ल यो न्या यो लयो च्या दिनणी*यो ता नमा= काल आह. क्षेpदिताजे आरक्षेणी स ठी पी त्र उमा र्वो र त्य 0च्या अनEल0बँ श्रीणी स ठी मायो *दि ता न ह यो आरक्षेणी च्या इं0टरल†दिका 0 गमा =न (दिर्वोळख्ये मा =न) सर्वो त्कृ e ष्ट उमा र्वो र 0न बँ हर पी1ण्या स ठी स्थाल 0तार ल पीरर्वो नग आह. तार्थी दिपी, अश प्रका रचे यो0त्रणी पी न्नता 0माध्ये अका यो*क्षेमा आह, जेर्थी अनEल0बँ आधिणी क्षेpदिताजे पी त्रता अनEपीश्‍चिस्थाता आहता (एस स / एस ट उमा र्वो र 0न र्वोगळ=न ) अश र्वोळÉ माग दि व्य 0ग उमा र्वो र 0स ठी (तार्व्ह चे) ३% आरक्षेणी यो पीEढी क्षेpदिताजे र हणी र न ह, पीर0ताE अनEल0बँ दिक्रयोन ल ग= काल जे ईल. २०१६ चे का यो र ज्य ल ह यो0त्रणी का यो *श्‍चिन्वता कारण्या स सक्षेमा कारता, पीर0ताE १९९५ च्या का योद्या ता ह पी=णी*ताj अनEपीश्‍चिस्थाता आह. १३. यो माEळ घेटनच्या कालमा १६(४) नEस र समा न मा ग सर्वोग4यो उमा र्वो र 0न र्वोगळÉ र्वो गणी=का दि ल जे ता. एका ओ बँ स उमा र्वो र, जे अपी0 ग व्यक्त खे ल आह, त्य ल पी न्नता माध्ये अपी0 ग नसलल्या ओ बँ स उमा र्वो र पीक्षे प्र न्या दि ल जे ईल, जे अनEज्ञेयो न ह. यो व्यदितारिरक्त, ट. र्वो सन आधिणी एन एमा र्थी†मास (उपीर ल्लीखे ता ) नEस र, ह लक्षे ता घेणी प्र स0दिगका आह काf मा ग सर्वोग4यो 0स ठी आरक्षेणी पीEढी सEरु ठीर्वोता 0न २०१६ चे का यो अपी0 ग उमा र्वो र 0स ठी क्षेpदिताजे आरक्षेणी जे स्त ता जे स्त २ र्वोर्षG पीEढी नण्या चे पीरर्वो नग ता. तार्थी दिपी, घेटन Eरुस्त न मा न्याता दि ल आह काf मा ग ल रिरक्त पी पीEढी घेण्या स ठी पी न्नता चे रिरक्त पी ५०% मायो * पीक्षे जे स्त अस= शकाता ता. ह Eरुस्त 14 स‹रर्वो यो र्वो दिर्वोरुद्ध उत्तर प्र श र ज्य, (२०२१) ४ एस स स ५४२. कालमा (१६(४-बँ )) एमा. न गर जे दिर्वोरुद्ध भा रता सरका र माध्ये यो उचेल=न रल. १४. १९९५ का यो कालमा ३३ आधिणी २०१६ चे का यो कालमा ३४ स रख्ये तारताE मा ग ल प्रश0सन यो हता= दिनदिर्वो*र्वो आह. अपी0 ग व्यक्त 0न स र्वो*जेदिनका सर्वोता स मा र्वो=न घेणी आर्वोश्यका आह. त्य चे र्वोळÉ यो र्वो जेर्वो सEदिर्वो चे, र्वो पीर चे रर्वो जे, स र्वो*जेदिनका सर्वो 0मा ल पी न्नता च्या रिरक्त जे ग 0माध्ये आरक्षेणी स ठी इंतार प्रका रच्या क्षेpदिताजे आरक्षेणी चे ल भा घेणी ऱ्या 0स ठी उघे1= नयो. सEरुर्वो ता ल म्हीटल्या प्रमा णी, मा अपी लकात्य *ल प्रस्त दिर्वोता कालल्या सर्वोलता श सहमाता आह आधिणी त्य नEस र त्त, न्या.यो 0च्या दिनका ल ता दि लल्या दिन Gश 0श मा सहमाता आह................................................. न्या. [एस. रर्वो 0द्र भाट] नर्वो दि ल्ली; ०४ जेEलp २०२३. रिरझर्व्ह+ बँ- का ऑफ इं1दि2यो आधिणी इंतार...अपी ल र्थी5 ए. का. न योर आधिणी आधिणी इंतार...उत्तरर्वो सह दि र्वो णी अपी ल क्र. ५३०/२०२३ यो<दिनयोन ऑफ इं1दि2यो आधिणी इंतार (भा रता सरका र ) … अपी ल र्थी5 ए. का. न योर आधिणी आधिणी इंतार … उत्तरर्वो न्या योदिनणी+यो दि पी1 कार त्त,न्या. आर्व्ह न: १. रिरझर्व्ह+ बँ- का ऑफ इं1दि2यो (यो पी<ढे 'आर बँ आयो', र्थी 2क्या ता) आधिणी भा रता सरका र (यो पी<ढे स1धिक्षेप्त स्वरूपी ता 'जी. ओ. आयो' ) ह यो अपी ल मध्ये आहता. स म न्या प्रर्थीम उत्तरर्वो (यो पी<ढे 'श्री. न योर', स1धिक्षेप्त स्वरूपी ता ) यो 1न दिर्वोशष पीरर्वो नगी द्वा र, म<1बँई उच्च न्या यो लयो मध्ये स र कालल्या यो धिSका क्रम 1का २७५३ / २००६ म ल दि न 1का, १६ जीVन २०१४ S दि लल दिनका ल आधिणी आ श ल आर्व्ह न दि ल आह. २. यो अपी ल 1न का रणी भाVता असलल ताथ्य श्री. न योर यो 1च्या भा षणी स1घष +S प्रदितादिबँ1दिबँता कारता ता. ज्या व्यक्ती ल 'पी धिलओ न1तारS अ ^गीर्वो योV' आह, ५०% अपी1 गीत्व असलल्या व्यक्ती न आर बँ आयो मध्ये सह य्यका व्यर्वोस्था पीका पी र्वोर पी न्नता धिमळर्वोण्या S र्वो अपी1 गी व्यक्ती (सम न स[1], अधि का र 1S स1रक्षेणी आधिणी पीVणी+ सहभा गी) का यो, १९९५ (यो न1तार 'पी 2ब्ल्यूV 2 का यो, १९९५') तासS स र्वो+जीदिनका ताक्र र आधिणी दिनर्वोgत्त र्वोतान म1त्र लयो, भा रता सरका र, यो 1च्या का धिम+का आधिणी प्रधिशक्षेणी दिर्वोभा गी का2Vन (यो न1तार ‘2. ओ. पी. टी.' र्थी 2क्या ता) र्वोळ र्वोळj जी र कालल दिर्वोदिर्वो का यो +लयो न ज्ञा पीन, आधिणी आ रबँ आ योन जी र कालल पीरिरपीत्रका ( यो S आ र घताल आह ) ३. श्री. न योर, २७ सप्टेंmबँर १९९० र जी रिरझव्‍ह+ बँ- काच्या सर्वोता न णी / न टी पीर क्षेका, श्रीणी -II / धिलदिपीका म्हणीVन अपी1 गी व्यक्ती स ठी र खी र्वो असलल्या रिरक्ती पी र्वोर रुजीV झ ल. का ल 1तार न, श्री. न योर यो 1न र्वोगी+-I पी र्वोर बँढेता धिमळर्वोण्या स ठी आर. बँ. आयो. द्वा र २६ एदिप्रल ता ३ जी<लt २००४ रम्या न आयो धिजीता कालल्या पीvनल ( क्रमन धिमका ) र्वोष+ २००३ स ठी अखिखील भा रता यो गी<णीर्वोत्त S Sणी ता त्यां 1दिन भा गी घताल. पीर क्षेता पी त्रतास ठी दिनधिyता कालल म नका स म न्या उम र्वो र 1स ठी तासS अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी सम न ह ता. इंतार अटी पीVणी+ कारण्या व्यदितारिरक्ती, श्री. न योर यो 1न पी न्नता स ठी पी त्र ह ण्या स ठी ९५ (पी1 S ण्णर्वो) गी<णी धिमळर्वोणी आर्वोश्यका ह ता. १९ ऑक्टो बँर २००४ र जी दिनका ल जी ह र झ ल. ९२ गी<णी धिमळर्वोVन ता पी त्रता गी<णी 1मध्ये फक्ती ३ (ता न) गी<णी 1न काम पी2ल. इंतार पी त्रता दिनकाष 1S पीVता+ता असVनह पी न्नता स ठी श्री. न योर यो 1च्या स र कामतारताम<ळ पी न्नता स ठी दिर्वोS र काल गील न ह. भा रता सरका र द्वा र जी र कालल्या पीरिरपीत्रका 1मध्ये अन<सVधिSता जी ता / जीम ता च्या उम र्वो र 1स ठी ५ (पी S) गी<णी 1पीयो^ता काम असणी ऱ्यां 1S दिर्वोS र काल जी ता असल्या न, श्री. न योर यो 1न १८ दि2सmबँर २००४ र जी त्यां 1च्या स ठी उपीलब्ध असलल सVटी यो S ल भा ण्या S म गीणी कारणी र दिनर्वो न स र काल. एस. स./ एस. टी. प्रर्वोगी +ता ल उम र्वो र 1सह आधिणी दिनर्वो2लल्या उम र्वो र 1च्या पीvनलमध्ये त्यां 1S न र्वो सम दिर्वोष्ट कारण्या S दिर्वोन1ता काल. २५ म, २००५ र जी दि लल्या उत्तर द्वा र, आर. बँ. आयो. न श्री. न योर यो 1न काळर्वोल का‚, अपी1 गी व्यक्ती 1न पी न्नता च्या पीर क्षे 1मध्ये ग्रेस (अन<ग्रेह ) गी<णी ण्या S का णीता ह तारताV न ह. लगीSS <सऱ्यां दि र्वोश श्री. न योर यो 1न आणीखी दिनर्वो न स र काल आधिणी ५ जी<लtच्या २००० च्या पीरिरपीत्रका का2 लक्षे र्वो ल. (श र रिरकादृष्ट्या अपी1 गी व्यक्ती 1न एस. ओ. ग्रे2 'अ' पीयो^ताच्या पी न्नता मध्ये आरक्षेणी ल भा णी ज्या मध्ये आसन र्वोरून जी स्त ह लS ल नसता ) आधिणी अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी 'बँ- काता ल भारता आधिणी पी न्नता 1म ल आरक्षेणी' यो दिर्वोषयो र्वोर, दि न 1का १९ ऑक्टो बँर २००४ S म स्टर पीरिरपीत्रका (यो पी<ढे 'म स्टर पीरिरपीत्रका', र्थी 2क्या ता ) अस न्ही आर. बँ. आयो. द्वा र जी र कालल पीरिरपीत्रका स र काल आधिणी उपी यो त्मका का रर्वो ईS म गीणी काल. यो न1तार अनका दिनर्वो न ण्या ता आल पीर1ता< ता म त्र दिनष्फळ ठीरल. ४. गी<णी 1S कामतारता म फ कारण्या बँ बँता आरबँ आयोन अन<का V लपीणी दिर्वोS र न काल्या म<ळ आधिणी पीरिरणी म अधिसस्ट1टी मvनजीर ग्रे2 - I ( सह य्यका व्यर्वोस्था पीका श्रीणी - I) यो पी र्वोर त्यां 1S पी न्नता न झ ल्या न श्री. न योर यो 1न उच्च न्या यो लयो S रर्वो जी ठी ठी र्वोण्या स भा गी पी 2ल. इंतार गी ष्ट 1बँर बँरS, खी ल ल दि ल स म गीणी र रिरटी यो धिSका खील कार र्वो ल गील: “अ) यो म नन यो न्या यो लयो ल खीटील्या च्या न 1 म गीर्वोण्या स आन[1] ह ईल आधिणी त्यां S अभ्या स काल्या न1तार आ शपीत्र दिका 1 र्वो आ श च्या स्वरूपी ता ल रिरटी दिका 1 र्वो अन्या का णीता ह रिरटी आ श दिका 1 र्वो दिन Žश जी र कारण्या स आन[1] ह ईल, प्रदितास कात्यां ^न अटी धिशधिर्थील कारण्या S दिन Žश णी आधिणी / दिका 1 र्वो अपी1 गी उम र्वो र 1न उत्तरर्वो च्या आस्था पीनता ल पीvनल र्वोष+ २००३ स ठी ऑल इं1दि2यो मरिरटी टीस्टमध्ये दिर्वोS र न क्षेत्र मध्ये ठीर्वोण्या च्या उद्देश न अपी1 गी उम र्वो र 1न ग्रेस गी<णी प्र न कारणी आधिणी पी<ढे २००४ मध्ये उत्तरर्वो न घतालल्या पीvनल र्वोष+ २००३ स ठी अखिखील भा रता यो गी<णीर्वोत्त S Sणी मध्ये पी न्नता स ठी दिनर्वो2लल्या उम र्वो र 1च्या पीvनलमध्ये यो धिSका कात्यां +ल स्था न ण्या स उत्तरर्वो न दिन Žश णी आधिणी उत्तरर्वो न बँढेता स ठी यो धिSका कात्यां +च्या, श र रिरकादृष्ट्या अपी1 गी काम+S र श्रीणी ता ल, श्रीणी अ पीयो^ता उम र्वो र S दिर्वोS र कारण्या S दिन Žश ण्या स आन[1] ह ईल. बँ ) उत्तरर्वो न अन<क्रम ०५.०७.२००० आधिणी १९.१०.२००४च्या पीरिरपीत्रका क्रम 1का ४९ आधिणी १८ अ1तागी+ता उत्तरर्वो दिन ओळखीVन दिनधिyता गीलल्या सर्वो+ पी 1र्वोर अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी पी न्नता मध्ये ३% आरक्षेणी ल गीV कारण्या S आ श ण्या ता यो र्वो.” ५. रिरटी यो धिSका रिरझर्व्ह+ बँ- कान ८ फब्रु<र्वो र २००८ र जी प्रदिताज्ञा पीत्र खील कारून लढेर्वोल ह ता. "अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी आरक्षेणी" यो दिर्वोषयो र्वोर दि न 1का २९ दि2सmबँर २००५ च्या का यो +लयो न ज्ञा पीन S स[1] भा+ ता (यो पी<ढे 'ओ एम', र्थी 2क्या ता) "ज्या न पी. 2ब्लूV. 2. का यो, १९९५ च्या अन<ष[1] गी न सर्वो+ दिर्वोद्यम न सVSन एकादित्रता काल्या आहता आधिणी प्रदिक्रयो त्मका बँ बँ 1सह का ह म<द्दे स्पष्ट काल आहता, यो मध्ये अस र्वो कारण्या ता आल का‚ अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी ३ (ता न) टीक्के रिरक्ती पी र्थीटी भाता5 झ ल्या स,गीटी 'अ' बँ का आधिणी 'D' मध्ये र खी र्वो ठीर्वो र्वो ल गीता ल; आधिणी पी न्नता च्या बँ बँता ता रिरक्ती पी 1पीtका‚ (ता न) टीक्के, फक्ती ओळखील्या गीलल्या ( दिनधिyता कालल्या ) गीटी 'का' आधिणी '2' पी 1स ठी दिका ज्या मध्ये र्थीटी भारता S घटीका, जीर असल तार, ७५ (पी1 S हत्तर) टीक्क्या 1पीक्षे ता जी स्त नसल, अश प्रका र आरधिक्षेता कारणी ह यो. पी<ढे, २५ ऑक्टो बँर २००२ च्या ओ. एम. मध्ये सम दिर्वोष्ट असलल्या भा रता सरका रद्वा र प्र न कालल्या स्पष्ट कारणी S स[1] भा+ ऊन अस र्वो कारण्या ता आल ह ता का‚, गीटी 'अ' आधिणी गीटी बँ यो गीटी मध्ये पी न्नता दि ल जी ता तार्व्ह अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी का णीताह आरक्षेणी त्यां ता न ह. आर. बँ. आयो. च्या ५ जी<लt, २००० च्या पीरिरपीत्रका च्या स[1] भा +ता अस प्रदितापी न कारण्या ता आल का‚ त्यां ता सम दिर्वोष्ट असलल्या सVSन र खील्या गील्या ह त्यां आधिणी त्यां ल गीV झ ल्या न ह ता. शर्वोटी, २९ दि2सmबँर २००५ च्या ओ. एम. च्या पीरिरच्छे २२ S स[1] भा+ खी ल लप्रम णी प्र न कारण्या ता आल: “जीर अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी र खी र्वो असलल्या सर्वो+ रिरक्ती जी गी भारण्या स ठी स म न्या म नका 1च्या आ र पी<रश स1ख्या उपीलब्ध नसल्या स, यो श्रीणी ता ल उम र्वो र 1न त्यां 1च्या स ठी र खी र्वो असलल्या उर्वो+रिरता रिरक्ती जी गी भारण्या स ठी धिशधिर्थील म नका 1र्वोर दिनर्वो2ल जी ऊ शकाता पीर1ता< अश पी 1स ठी दिका 1 र्वो पी स्टस ठी ता अयो ग्य आढेळV नयोता. अश प्रका र, अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी र खी र्वो असलल्या रिरक्ती पी 1S स1ख्या स म न्या म नका 1च्या आ र भारल जी ऊ शकाता नसल तार यो श्रीणी ता ल उम र्वो र 1न यो ग्यताच्या अ न र हून आरधिक्षेता प्रर्वोगी +ता ल कामतारता भारून का ढेण्या स ठी म नका 1मध्ये धिशधिर्थीलता आणीVन दिर्वोS र न पी / पी 1र्वोर दिनयो<क्ती स ठी पी स1ख्याता र दिहलल उणी र्वो भारून का ढेल जी ऊ शकाता. ६. उच्च न्या यो लयो च्या दिर्वोभा गी यो खी 1 2पी ठी ल नv शनल का न्फे2रशन फ र 2र्व्हलपीमmटी ऑफ दि2सबँल्ड आधिणी <सर दिर्वो. यो<दिनयोन ऑफ इं1दि2यो आधिणी इंतार[1] म ल त्यां च्या समन्वयो खी 1 2पी ठी च्या दिनणी+यो S स[1] भा+ ण्या ता आल, जीर्थी पी. 2ब्लूV. 2. का यो, १९९५ च्या कालम ३३ न<स र अपी1 गी व्यक्ती 1न भा रता यो प्रश सका‚यो सर्वोच्या पी 1र्वोर र ज्या न गीर सर्वो 1म Vन पी न्नता ऊन दिका 1 र्वो र जीपीदित्रता पी असलल्या र्वो र ज्या च्या का रभा र श स1बँ1 धि ता आहता पीर1ता< ता र ज्या न गीर सर्वो 1S स स्य न ह ता, अश व्यक्ती 1म Vन दिनर्वो2 कारून दिनयो<क्ती कारण्या स ठी १९९६ पी सVन त्यां 1च्या हक्के 1न<स र, पीVर्वो+लक्ष्यी पीणी आधिणी त्यां न1तारच्या तारता< 1S पी लन कारण्या स ठी उत्तरर्वो 1स ठी आ श जी र 1 १०६ पी आय एल / २०१० कारण्या स ठी प्र र्थी+न काल ह ता. भा रता सरका र आधिणी <सर दिर्वो. रदिर्वोप्रका श गी<प्त आधिणी <सर 2 यो म ल दिनणी+यो खी ल स[1] धिभा+ता काल ह ता, ज्या मध्ये यो न्या यो लयो न अखिखील भा रता यो सर्वोता ल दिनयो<क्ती च्या बँ बँता ता आरक्षेणी S प्रश्न ह ता ळल आधिणी आर्व्ह न दि लल्या दिनणी+यो S पी<ष्ट कारता न अस स 1दिगीताल का‚ आरक्षेणी गीटी 'अ', 'बँ', 'का' आधिणी '2’ स ठी ल गीV ह ता. यो<दिनयोन ऑफ इं1दि2यो दिर्वोरुद्ध नv शनल फ2रशन ऑफ ब्लू इं123 म ल दिनणी+यो का2ह दिर्वोभा गी यो खी 1 2पी ठी S लक्षे र्वो ण्या ता आल., यो मध्ये यो न्या यो लयो S मता ह ता का‚ "अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी आरक्षेणी S गीणीन गीटी अ, बँ, का आधिणी 2 पी 1च्या बँ बँता ता सम न पीद्धता न काल पी दिहजी, उ. स1र्वोगी +ता ल एका V णी रिरक्ती पी 1च्या स1ख्यार्वोर ३% आरक्षेणी S गीणीन कारणी, ह दिर्वोधि म12ळ S हताV आह” आधिणी म्हणीVन खी 1 2पी ठी न अर्वोल कान कारून अस का यो म 12ल दिका स1र्वोगी +ता ल एका V णी रिरक्ती पी 1च्या स[1] भा +ता आरक्षेणी S गीणीन कारणी आर्वोश्यका आह आधिणी त्यां म<ळ र्थीटी भारता आधिणी पी न्नता द्वा र भारल्या जी णी र्‍ यो पी 1मध्ये का णीता ह फरका कारता योणी र न ह. त्यां न<स र, अस म नल गील का‚ "स1र्वोगी +ता ल एका V णी रिरक्ती पी 1च्या स1ख्यामध्ये न म 1कान द्वा र भारल्या जी णी र्‍यो रिरक्ती जी गी आधिणी पी न्नता द्वा र भारल्या जी णी र्‍यो रिरक्ती पी 1S सम र्वोश असल" यो म<ळ पीरिरच्छे ५५ मध्ये यो न्या लयो न का ह दिनधिyता दिन Žश दि ल आधिणी ज्या म<ळ 2 ओपी टी न २९ दि2सmबँर २००५ च्या ओ. एम. च्या पीरिरच्छे ६ मध्ये बँ ल कारून 2२ ( २०१०) ७ ६२६ सवंक 3३ ( २०१३ ) १० ७७२ एस स स ३ दि2सmबँर २०१३ र जी आणीखी एका ओ एम जी र काल ७. यो दिनणी+यो S दिर्वोS र कारून आधिणी दि न 1का ३ दि2सmबँर २०१३ च्या ओ. एम. द्वा र कारण्या ता आलल बँ ल लक्षे ता घता, नv शनल का न्फे2रशन फ र 2र्व्हलपीमmटी ऑफ दि2सबँल्ड (उपीर ल्लेखी ता) मध्ये उच्च न्या यो लयो न अस मता व्यक्ती काल का‚ भा रता यो प्रश सका‚यो सर्वोता ल पी 1र्वोर पी न्नता च्या बँ बँता ता दि व्य 1गी व्यक्ती 1न दि न 1का २९ दि2सmबँर २००५ S ओ. एम. ल गीV कारून आधिणी त्यां न1तारS यो न्या यो लयो च्या उपीर क्ती दिनणी+यो श स<स1गीता असलल का यो +लयो न ज्ञा पीन, ओ. एम. दि न 1का २९ दि2सmबँर २००५ र जी जी र काल्या च्या ता रखीपी सVन, उत्तरर्वो 1न आरक्षेणी S फ यो द्य र्वो ल गीता ल. ८. महत्त्वा S बँ बँ म्हणीजी, नv शनल का न्फे2रशन फ र 2र्व्हलपीमmटी ऑफ दि2सबँल्ड (उपीर ल्लेखी ता) म ल दिनणी+यो ह भा रता सरका रच्या दिन Žश न<स र १२ सप्टेंmबँर २०१४ र जी फटी ळण्या ता आलल्या दिर्वोशष पीरर्वो नगी यो धिSकाता आर्व्ह न S दिर्वोषयो ह ता. त्यां न1तार भा रता सरका र द्वा र पी<नदिर्वो+ल कान यो धिSका खील कारण्या ता आल आधिणी ता स<द्ध गी<णीर्वोत्तन<स र ५ दि2सmबँर २०१४ च्या आ श द्वा र फटी ळण्या ता आल. पी<नदिर्वो+ल कान यो धिSका फटी ळ यो च्या आ श म<ळ भा रता सरका रताफ Ž यो न्या यो लयो का2 कारण्या ता आलल आणीखी एका दिर्वोशष पीरर्वो नगी यो धिSका २७ फब्रु<र्वो र २०१५ र जी फटी ळण्या ता आल. अश प्रका र, भा रता सरका रच्या स[1] भा +ता, ४ दि2सmबँर २०१३ र जी S दिनका ल आधिणी आ श म<ळ र ष्ट- यो का न्फे2रशन फ र 2र्व्हलपीमmटी ऑफ दि2सबँल्ड (उपीर ल्लेखी ता) न अ1दिताम स्वरूपी प्र प्त काल. ९. पीक्षेका र 1च्या यो धिSका 1र्वोर दिर्वोS र काल्या र्वोर, पी. 2ब्लूV. 2. का यो, १९९५, अ1तागी+ता

2. ओ. पी. टी. द्वा र जी र कालल ओ. एम. दि न 1का २९ दि2सmबँर २००५ आधिणी ओ. एम. दि न 1का ३ दि2सmबँर २०१३ तासS त्यां र्वोर स[1] धिभा+ता कालल दिनणी+यो, उच्च न्या यो लयो S र्वो ग्रेस्त दिनर्वो 2 आधिणी आ श खी ल लप्रम णी आह: - "९. र्वोर ल SS + लक्षे ता घता, आम्ह ल अस म नण्या ता का ह ह स1का S न ह का‚ ३ दि2सmबँर २०१३ च्या ओ. एम च्या पीरिरच्छे ५, ता २९ दि2सmबँर २००५ च्या ओ. एम च्या पीरिरच्छे १४ द्वा र कारण्या ता आलल बँ ल २९ दि2सmबँर २००५ पी सVन ल गीV ह ईल आधिणी म्हणीVन प्रदितार्वो -रिरझर्व्ह+ बँ- का ऑफ इं1दि2यो २९ दि2सmबँर २००५ पी सVन अन<क्रम गीटी 'अ' आधिणी गीटी 'बँ' पी 1म ल र्थीटी भारता च्या प्रर्वोगी +ता तासS पी न्नता च्या प्रर्वोगी +ता असणी र्‍यो एका V णी रिरक्ती पी 1च्या आ र र्वोर अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी आरक्षेणी ल गीV कारल. १ 0. र्वोर ल दिन Žश न<स र, सह य्यका व्यर्वोस्था पीका आधिणी / दिका 1 र्वो इंतार समता<ल्या पी 1र्वोर दिका 1 र्वो गीटी 'अ' दिका 1 र्वो गीटी 'बँ' म ल स[1] र्वोगी +ता का णीता ह रिरक्ती जी गी भारणी आर्वोश्यका असल्या स २९ दि2सmबँर २००५ र जी दिका 1 र्वो त्यां न1तार आर. बँ. आयो., २९ दि2सmबँर २००५ पी सVनच्या प्रभा र्वो न आरक्षेणी रणी ल गीV कारल आधिणी पीरिरणी म म्हणीVन यो धिSका कात्यां +S प्रकारणी दिर्वोS र ता घ्या योल हर्वो आधिणी म्हणी<न उत्तरर्वो रिरझर्व्ह+ बँ- का ऑफ इं1दि2यो यो धिSका कात्यां +च्या प्रकारणी S पी न्नता स ठी दिर्वोS र कारल. ११. ह योर्थी स्पष्ट काल आह का‚ ह दिन Žश कार्वोळ पी न्नता स ठी आरक्षेणी रणी ल गीV कारण्या च्या दिर्वोर्वो च्या स[1] भा +ता आह आधिणी स[1] बँ1 धि ता दिनयोम 1न<स र इंतार का ह आर्वोश्यकाता असल्या स, यो न्या यो लयो न यो धिSका कात्यां +च्या प्रश्न र्वोर का ह गीरजी पी<णी+ कारणीबँ बँता का ह मता व्यक्ती काल आह, अस म नल जी ऊ नयो. १२. र्वोर दि लल दिन Žश, आजीपी सVन ता न मदिहन्या 1च्या का ल र्वो ता, पीVणी+ काल जी ता ल. १०. अस दि सता का‚ श्री. न योर यो 1च्या रिरटी यो धिSकाल म1जी<र ता न, उच्च न्या यो लयो च्या दिर्वोभा गी यो खी 1 2पी ठी न त्यां 1च्या समन्वयो पी ठी न व्यक्ती कालल्या पीVर्वो5च्या मता S पी लन काल. ११. श्री. न योर यो 1न, १६ जीVन २०१४ र जी दि लल्या दिनका ल च्या आधिणी आ श च्या पी<नदिर्वो+ल कानस ठी 4 अजी+ काल ह ता का रणी उच्च न्या यो लयो न अन<ग्रेह गी<णी 1र्वोर ल स्था न स्पष्ट न कारण्या ता आधिणी त्यां 1च्या पी त्रता /ज्याष्ठताच्या व्य का2 लक्षे न ण्या ता SVका काल ह ता. पी त्रताS ता र खी. ३१ ऑक्टी बँर २०१४ र जी ता दिर्वोS र र्थी+ घताल असता, रिरझव्‍ह+ बँ- कान खील कालल्या दिर्वोशष पीरर्वो नगी यो धिSकार्वोर यो न्या यो लयो न न टी स जी र काल्या S म दिहता उच्च न्या यो लयो ल ण्या ता आल. त्यां दृष्ट न, पी<नदिर्वो+ल कान यो धिSकाच्या गी<णीर्वोत्तS तापी सणी न कारता, ता उच्च न्या यो लयो न श्री. न योर यो 1न यो न्या यो लयो ता 4आर पी नं ५५ / १४ पी<नरुज्जी र्वोन धिमळदिर्वोण्या च्या स्व ता1त्र्या सह दिनका ल का ढेल. का योद्य S दिर्वोस्तgता अर्वोल कान: १२. उच्च न्या यो लयो न दि न 1का १६ जीVन २०१४ र जी दि लल्या र्वो ग्रेस्त दिनका ल न1तार पी<ल खी लVन बँरS पी णी र्वो हून गील आह. दिर्वो यो आघ 2 र्वोर, स1स न पी. 2ब्लूV. 2. का यो, १९९५ रद्दे कारून अपी1 गी व्यक्ती 1S हक्के का यो, २०१६ (यो पी<ढे 'पी. 2ब्लूV. 2. का यो, २०१६' म्हणीVन स[1] धिभा+ता) ल गीV काल. न्या दियोका बँ जीVन, उ घ ष ता र जी र्वो का < म र गी<प्त आधिणी इंतार दिर्वो. यो<दिनयोन ऑफ इं1दि2यो आधिणी इंतार[5], धिसद्ध र जीV दिर्वोरुद्ध कान +टीका र ज्या आधिणी इंतार[6], आधिणी कारळ र ज्या आधिणी इंतार दिर्वो. ल सम्मा जी सफ[7] यो प्रकारणी द्वा र त्यां र्वोर प्रका श टी काल आह. प्रश सन न २८ सप्टेंmबँर २०२१ र जी च्या यो न्या यो लयो च्या 8, धिसद्धर जीV ( (उपीर ल्लेखी ता) प्रकारणी पी सVन उद्भर्वोलल्या ) आ श ता दि लल्या दिन Žश 1S पी लन कारून १७ म २०२२ र जी 2 ओ पी टी न,ओ. एम जी र काल आह. यो दिन¶ स1शयोपीणी र्वो ग्रेस्त दिनणी+यो न1तारच्या घ[2] म 2 आहता; पीर1ता< श्री. न योर यो 1च्या व्य च्या गी<णीर्वोत्तर्वोर त्यां 1S पीरिरणी म ह ऊ शकाता, का‚ त्यां 1न सह य्यका व्यर्वोस्था पीका पी र्वोर ल पी न्नता पी सVन र्वो1 धिSता ठीर्वोण्या ता आल आह, ह आमच्या दिर्वोS र ताVन बँ हर ठीर्वोल जी ऊ शकाता न ह. खीर1S, ओ. एम. दि न 1का १७ म, २०२२ जी र झ ल्या न1तार, आर. बँ. आयो. न ८ दि2सmबँर २०२२ र जी एका पीरिरपीत्रका जी र कारून 5(२०१६) १३ १५३ एस स स 6(२०२०) १ ९ ५७२ एस स स 7( २०२१ ) २ २ २ ९ २ ० ८ 8एम अ २१७१ / २०२० १५६७ इनं सिसव्हि ल अपी ल नं / २०१७ अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी ६०० (सह श) रिरक्ती पी 1पीtका‚ १६ (स ळ ) पी र खी र्वो ठीर्वोण्या S दिनणी+यो काळर्वोल आह का‚ सह य्यका व्यर्वोस्था पीका श्रीणी - 'अ',S पी १० दि2सmबँर २०२२ र जी दिनयो धिजीता दिर्वोभा गी यो पीर क्षेद्वा र भारल जी ता ल. १३. सम न स[1] प्र न कारणी, अधि का र 1S स1रक्षेणी आधिणी अपी1 गी व्यक्ती 1S पीVणी+ सहभा गी यो स1बँ1 S का यो पी. 2ब्लूV. 2. का यो, १९९५ द्वा र स1दिहता बँद्ध कारण्या ता आल आह. इंतार गी ष्ट 1बँर बँरS, दिनयो<क्ती स ठी अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी र खी र्वो ठीर्वोल्या जी ऊ शकाणी र्‍यो पी 1S अदिनर्वो यो+ ओळखी, आरक्षेणी S व्य प्त आधिणी भारता च्या बँ बँता ता अर्वोल1बँल जी णी र प्रदिक्रयो ह पी. 2ब्लूV. 2. १९९५ प्रकारणी VI, श ष+का 'एम्प्लॉ योमmटी' (र जीगी र) कालम ३२ ता ४१ मध्ये सम दिर्वोष्ट आह. लक्षेणी यो बँ बँ म्हणीजी, प्रकारणी VI मध्ये अन<क्रम कालम २ च्या खी 1 2 (j) आधिणी (k) मध्ये पीरिरभा दिषता काल्या न<स र अपी1 गी स ठी पी<रर्वोठी प्रर्वोगी +स ठी S का णीत्यां ह टीक्केर्वो र च्या पी 1स ठी S जी गी र खीVन ठीर्वोण्या स ठी 'दिनयो क्ती ' दिका 1 र्वो 'अस्था पीन ' अदिनर्वो यो+ कारणी र का णीता ह स्पष्ट तारताV नर्व्हता. तार्थी दिपी, कालम ४७ च्या उपी-कालम (२) मध्ये 'न -भा भा र्वो' श ष+का असलल्या प्रकारणी VIII न अस आ श दि ल आह का‚ एखी द्य व्यक्ती ल कार्वोळ त्यां च्या अपी1 गीत्व च्या आ र र्वोर का णीता ह पी न्नता न का रल जी णी र न ह. प्रकारणी VIII अ1तागी+ता कालम ४४ ता ४७ मध्ये अपी1 गी व्यक्ती 1न त्यां मध्ये दिनदि +ष्ट कालल्या का णीत्यां ह क्षेत्र ता का णीत्यां ह भा भा र्वो S स मन कार र्वो ल गीV नयो. कालम ४७ मध्ये दिर्वोशषता: सरका र न कार मध्ये भा भा र्वो न कारण्या बँ बँता पीरिरकाल्पन काल आह. ह खीर आह का‚ कालम ४७ च्या उपी-कालम (२) मध्ये दिनयो क्ती दिका 1 र्वो आस्था पीन 1न पी न्नता च्या पी 1र्वोर आरक्षेणी ण्या S आर्वोश्यकाता असलल का णीता ह आ श न ह; यो उलटी, दिनयो क्ती दिका 1 र्वो आस्था पीन 1न ह आज्ञा आह का‚ कार्वोळ काम+S र कालम २ (i) पी. 2ब्लूV. 2. का यो १९९५ न<स र अपी1 गीत्व म<ळ ग्रेस्त आह म्हणीVन त्यां ल बँढेता न का रू नयो. १४. तार्थी दिपी, ह लक्षे ता आल आह का‚ पी. 2ब्लूV. 2. का यो, १९९५ ल गीV ह ण्या पीVर्वो5S, दि न 1का २० न र्व्हmबँर, १९८९ र जी S 2. ओ. पी. टी. द्वा र ओ. एम. जी र काल गील ह ता ज्या द्वा र, आरक्षेणी पी न्नता (i) गीटी '2 ' मध्ये, (ii) गीटी '2 ' म Vन 'गीटी 'का' आधिणी (iii) गीटी 'का' अ1तागी+ता; यो ता न श्रीणी 1मध्ये, 'श र रिरकादृष्ट्या अपी1 गी व्यक्ती ' उ. दृदिष्टह न अपी1 गी, श्रीर्वोणी दिर्वोकाल 1गी आधिणी अखिस्थाव्य1गी अपी1 गी 1न सम र्वोशका पीरर्वो नगी ह ता. तार्थी दिपी, अस स्पष्ट कारण्या ता आल ह ता का‚, श र रिरकादृष्ट्या अपी1 गी व्यक्ती 1च्या ता न श्रीणी 1पीtका‚ प्रत्यांका ल प्रत्यांका‚ १ (एका) टीक्के आरक्षेणी दि ल जी ईल आधिणी आरक्षेणी S ल गीVता सक्षेम म्हणीVन ओळखील्या जी णी र्‍यो पी 1र्वोर ह णी ऱ्यां पी न्नता 1पी<रता मयो +दि ता असल आधिणी ता श र रिरकादृष्ट्या अपी1 गी 1च्या यो ग्य श्रीणी द्वा र आयो धिजीता / भारल जी ईल. १५. पी 2ब्ल्यूV[2] का यो, १९९५ आधिणी २९ दि2सmबँर २००५ र जी ओ एम जी र कारण्या च्या रम्या नच्या का ळ ता, 2 ओपी टी न १८ फब्रु<र्वो र १९९७, १६ जी नर्वो र १९९८ आधिणी २५ ऑक्टो बँर २०२२ र जी का यो +लयो न ज्ञा पीन जी र काल. यो प्रकारणी च्या अन<ष[1] गी न सम नताS गी स 2ल तार त्यां प्रकारणी ता यो का यो +लयो ता ल ज्ञा पीन च्या खी ल ता जी णी गीरजीS न ह. म्हणीजी, 2 ओ पी टी न अपी1 गी व्यक्ती 1न पी न्नता मध्ये आरक्षेणी S ल भा ण्या S प्रयोत्न काल, तार ह त्यां प्रभा र्वो स ठी स्पष्ट का यो श र आ श असल तार ह खीर1S का ह 1स ठी ता अस्पष्ट क्षेत्र ह ता. अस असVनह, अपी1 गी व्यक्ती 1न सम न स[1], अधि का र 1S स1रक्षेणी आधिणी पीVणी+ सहभा गी प्र न कारून आधिणी त्यां 1न योणी ऱ्यां अ2Sणी आधिणी गीtरस यो 1र्वोर प्रका श टी का V न काम ता काम गीटी का आधिणी गीटी 2 र्वोगी +स ठी पी न्नता मध्ये आरक्षेणी णी ह 2 ओ पी टी S सका र त्मका प्रयोत्न आह. १६. अस, पी. 2ब्लूV. 2. का यो, १९९५ च्या प्रकारणी VI मध्ये कार्वोळ स्पष्ट आ श न ह ता म्हणीVन अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी पी न्नता मध्ये आरक्षेणी आर्वोश्यका न ह, आधिणी सरका रन र खी र्वो जी गी ठीर्वोV नयो अस समजील जी ऊ शकाता न ह. कालम ३३ मध्ये र्वो पीरलल भा ष र्थी 2 गी 1 ळ S काबँ<ल ता असल तार, "प्रत्यांका आस्था पीन मध्ये दिनयो<क्ती काल जी ता ल" अस महत्त्वा S शब्द दितार्थी आहता. स्पष्ट कारणी म्हणीVन: यो S अर्थी+ अस ह ता का‚ यो ग्य सरका रन प्रत्यांका आस्था पीन मध्ये दिनयो<क्ती कारता असता न, अपी1 गी व्यक्ती दिका 1 र्वो र्वोगी +स ठी दिकाम न ३ (ता न) टीक्के जी गी र खी र्वो ठीर्वोल्या पी दिहजीता, म्हणीजी, त्यां पीtका‚ प्रत्यांका‚ १ (एका) टीक्के (i) अ[1] त्व दिका 1 र्वो काम दृष्ट, (ii) श्रीर्वोणी ष, आधिणी (iii) ल का म टीर अपी1 गीत्व दिका 1 र्वो सरब्रुल पी ल्स, अश व्यक्ती 1स ठी ठीर्वोल्या पी दिहजीता, आधिणी त्यां ता, कालम मध्ये म्हटील्या प्रम णी, ओळखीलल्या पी 1र्वोर दिनयो<क्त्या काल्या जी ता ल. सVटी ण्या S पीरर्वो नगी णी र तारताV सध्ये च्या प्रकारणी श स1बँ1 धि ता न ह; त्यां म<ळ त्यां S पीरिरणी म दिर्वोS र ता घताल न ह. म्हणीVन, कालम ३३ द्वा र नमV कालल र्वोt दिनका काता+व्य अस आह का‚ प्रत्यांका आस्था पीन मध्ये अपी1 गी व्यक्ती 1S दिनयो<क्ती कारणी आर्वोश्यका आह आधिणी जी ३ (ता न) टीक्क्या 1पीक्षे काम नस र्वो पीर1ता< दिकाम न १ (एका) टीक्के रिरक्ती पी, प्रत्यांका अपी1 गीत्व स ठी ओळखीलल्या आधिणी दिनधिyता कालल्या पी 1स[1] भा +ता र खी र्वो असणी आर्वोश्यका आह. “पी न्नता ” खी ल “दिनयो<क्ती ” मध्ये सम दिर्वोष्ट आह ह लक्षे ता न घताल्या न आपील्या मन ता “दिनयो<क्ती ” यो शब्द च्या स1का < धिSता अर्थी +न ह गी 1 ळ, उद्भर्वोल अस र्वो, "दिनयो<क्ती " ह शब्द बँर S दिर्वोस्तgता आह आधिणी त्यां ता 'र्थीटी भारता ' द्वा र दिनयो<क्ती तासS पी न्नता न दिनयो<क्ती सम दिर्वोष्ट आह र जी र्वो का < म र गी<प्त (उपीर ल्लेखी ता)यो प्रकारणी पीVर्वो5 पी न्नता ता ल आरक्षेणी च्या पीtलVर्वोर अधि का g ता घ षणी नर्व्हता. र जी र्वो का < म र गी<प्त (उपीर ल्लेखी ता)यो प्रकारणी ता पी 2ब्ल्यूV[2] का यो, १९९५ च्या कालम ३३ च्या स्पष्ट कारन S धिसद्धर जीV (उपीर ल्लेखी ता)मध्ये अन<न आढेळता. १७. आमच्या लक्षे ता आल आह का‚ पी. 2ब्लूV. 2. का यो, २०१६ अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी पी न्नता च्या पी 1र्वोर आरक्षेणी S फ यो स्पष्टपीणी उपीलब्ध कारून ता ज्या मध्ये कालम ३४ च्या पीदिहल्या पीर1ता<का न<स र सरका र र्वोळ र्वोळj पी न्नता मध्ये आरक्षेणी जी र कारल. भा रता यो र ज्याघटीनच्या कालम १४१ च्या अर्थी +म ल का यो धिसद्ध र जीV (उपीर ल्लेखी ता) यो द्वा र घ दिषता काल आह आधिणी भा रता सरका रन र्वोर ल नमV कालल्या दि न 1का २८ सप्टेंmबँर २०२१ च्या यो न्या यो लयो च्या आ श S अ1मलबँजी र्वोणी काल आह आधिणी १७ म २०२२ र जी ओ. एम. जी र काल आह आधिणी पी. 2ब्लूV. 2. का यो, २०१६ च्या कालम ३४ च्या पीदिहल्या तारता< म ल सVSन 1S S त्यां ता अ1ताभा +र्वो आह. अश सVSन गीटी - 'अ' म ल सर्वो +ता खी लच्या श्रीणी ता ल पी 1र्वोर पी न्नता मध्ये आरक्षेणी S यो जीन कारता ता. १८. अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी पी न्नता म ल आरक्षेणी स[1] भा +ता पी. 2ब्लूV. 2. का यो, १९९५ आधिणी पी. 2ब्लूV. 2. का यो, २०१६ म ल तारता< 1S दिर्वोर भा स असता न, ह स्फदिटीका स रखी स्पष्ट ह ता का‚ पीVर्वो5 जी का यो गीधिभा+ता ह ता ता ता न1तार स्पष्ट झ ल आह. १९.अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी पी न्नता मध्ये आरक्षेणी च्या स[1] भा +ता, का योद्य च्या खिस्थाता S ह व्य पीका दिर्वोह1गी र्वोल कान आजीच्या घटीकाल खिस्थाता आह. आर. बँ. आयो. च्या र्वोता न यो<खिक्तीर्वो: २०. आरबँ आयोन स र कालल्या अपी ल च्या समर्थी+न र्थी+ हजीर र हून, श्री. जीयो पी गी<प्त, दिर्वोद्वा न र्वोरिरष्ठ र्वोका‚ल, यो 1न अस यो<खिक्तीर्वो काल का‚ उच्च न्या यो लयो न दि लल्या दिन Žश 1मध्ये SVका झ ल. त्यां 1च्या म्हणीण्या न<स र, आरबँ आयोन जी र कालल्या पीरिरपीत्रका 1मध्ये श र रिरकादृष्ट्या अपी1 गी व्यक्ती 1S पी न्नता कार्वोळ गीटी 'का' पी 1र्वोर आधिणी गीटी '2' पी 1पी<रता मयो +दि ता ह ता आधिणी गीटी 'अ' पी 1मध्ये पी न्नता मध्ये आरक्षेणी स पीरर्वो नगी दि लल न ह. त्यां धिशर्वो यो, दि न 1का २९ दि2सmबँर, २००५ च्या ओ. एम. र्वोर अर्वोल1बँVन श्री. न योर यो 1न र्वो कालल्या आधिणी दि न 1का ३ दि2सmबँर, २०१३ च्या ओ. एम. मध्ये बँ ल कारूनह श्री. न योर यो 1न र्वो कालल्या स्वरूपी S, का णीता ह ल भा त्यां 1न धिमळता न ह. अश प्रका र, पीरिरपीत्रका 1का2 का णीत्यां ह का न ताVन पी दिहल तार, ह योका टी +च्या दिन Žश न<स र, दि. २९ दि2सmबँर २००५ र जी S ओ. एम. जी र कालल्या ता रखीपी सVन, पी न्नता स ठी यो ग्य म नVन, श्री. न योर यो 1च्या ताक्र र S दिनर कारणी कारणी, त्यां ता अ1ताभाV+ता ह ण्या स रखी न ह. त्यां 1न असह म्हटील आह दिका जी ओ आयो न दि न 1का १७ म २००२२ र जी ओ एम जी र काल्या न1तार दि न 1का ८ दि2सmबँर २०२२ र जी आर बँ आयो न जी र कालल्या पीरिरपीत्रका प्रम णी, गीटी अ म ल पी, पी न्नता द्वा र अपी1 गी 1स ठी आरधिक्षेता आहता. दि न 1का ८ दि2सmबँर २०२२ र जी जी र कालल्या पीरिरपीत्रका प्रम णी अपी1 गी व्यक्ती 1S पी न्नता S दिर्वोS र, ह दिर्वोभा गी यो पीर क्षेता पी त्र झ ल्या न1तार ह ता. २१. जीर श्री. गी<प्त यो 1न एस.स. / एस. टी. उम र्वो र 1स ठी गी<णी 1S कामतारता म फ कारण्या S ल भा उपीलब्ध आह यो र्वोर र्वो घ ताल न ह, तार त्यां 1न अस स र काल का‚ का णीत्यां ह रणी त्मका दिनणी+यो अभा र्वो श्री. न योर यो 1स रख्या दि व्य 1गी व्यक्ती 1स ठी गीटी - 'अ' पी 1म ल रिरक्ती जी गी र खीVन ठीर्वोण्या स ठी ह सर्वोलता ता आल नसता आधिणी त्यां म<ळ, श्री. न योर यो 1न त्यां ताVन धिमळणी ऱ्यां का णीत्यां ह ल भा S र्वो कारता आल नसता. २२. आरबँ आयोच्या र्वोता न खील कालल्या १९ जी नर्वो र २०२३ र जी च्या "अदितारिरक्ती प्रदिताज्ञा पीत्र" S स[1] भा+ ता, श्री गी<प्त यो 1न अस र्वो काल का‚ २१ सप्टेंmबँर २०२२ च्या पीरिरपीत्रका द्वा र, र्वोगी+ III च्या काम+S ऱ्यां 1न सह य्यका व्यर्वोस्था पीका श्रीणी अ यो पी र्वोर बँढेता ण्या स ठी दिर्वोभा गी यो पीर क्षे १० दि2सmबँर २०२२ र जी दिनयो धिजीता काल ह ता आधिणी त्यां स ठी ३० सप्टेंmबँर २०२२ पीयो^ता इंच्छे<का 1न त्यां 1S इंच्छे काळर्वोण्या स सVधिSता काल ह ता; तार्थी दिपी, श्री. न योर यो 1न अश पीर क्षेता सहभा गी न ह ण्या S दिनणी+यो घताल. ( श्री न योर, ) अस नमV काल का‚, त्यां 1न उम र्वो र न दि ल्या न, आर. बँ. आयो. त्यां 1च्या पी न्नता स ठी त्यां 1च्या का मदिगीर S मVल्या 1कान कारण्या स अक्षेम झ ल. श्री. गी<प्त यो 1न अस आर्वो हन काल का‚ श्री. न योर यो 1न स[1] स 2ल आह, त्यां म<ळ त्यां 1न ताक्र र कारता योणी र न ह. तार्थी दिपी, श्री. न योर यो 1न भा गी घ्या योS असल्या स, पी<ढे पी न्नता S स[1] उपीलब्द्ध झ ल्या र्वोर आधिणी आयो धिजीता काल्या र्वोर, सध्ये च्या तारता< 1न<स र आरबँ आयो त्यां 1च्या उम र्वो र S दिर्वोS र कारल. २३. श्री. गी<प्त, यो 1न अश प्रका र, रिरझव्‍ह+ बँ- काS अपी ल त्यां 1S उपीर क्ती दिर्वो न न 1 र्वोVन दिनका ल का ढेता योईल अश प्र र्थी+न काल. भा रता सरका रच्या र्वोता न यो<खिक्तीर्वो: २४. श्री मता म र्वो दि र्वो णी, अदितारिरक्ती स धिलधिसटीर जीनरल, भा रता सरका रताफ Ž उपीखिस्थाता र दिहल्या आधिणी त्यां 1न १७ म, २०२२ र जी S ओ एम दि ल आधिणी अस यो<खिक्तीर्वो काल का‚ यो न्या यो लयो न र्वोळ र्वोळj दि लल्या आ श 1न<स र आधिणी दिर्वोशषता¶ दि न 1का २८ सप्टेंmबँर २०२१ च्या आ श न1तार (उपीर ल्लेखिखीता ), गीटी 'बँ' म ल पी 1पी सVन गीटी 'अ' म ल सर्वो +ता खी लच्या पी पीयो^ता अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी पी न्नता मध्ये आरक्षेणी उपीलब्ध कारून ण्या च्या सVSन जी र काल्या आहता, तार्थी दिपी, पी न्नता म ल आरक्षेणी, स1र्वोगी ^मध्ये ल गीV ह ईल, ज्या मध्ये र्थीटी भारता S घटीका, ७५% पीक्षे जी स्त न ह. त्यां 1न पी<ढे अस स र काल का‚, जीर्व्ह श्री. न योर यो 1न प्रदिक्रयोता भा गी घताल तार्व्ह गीटी 'अ' मध्ये पी न्नता च्या दिनयो<क्ती स ठी का णीताह दिर्वोधिशष्ट पी ओळखी<णी दिनधिyता काल गील नर्व्हता तासS कार्वोळ अन<सVधिSता जी ता / जीम ता च्या उम र्वो र 1च्या बँ बँता ता गी<णी 1S कामतारता म फ काल जी ऊ शकाता. श्री. न योर यो 1न अल का2 ल पी न्नता प्रदिक्रयोपी सVन Vर र हण्या S दिनर्वो2 काल यो र्वोस्त<खिस्थाता सह, दि न 1का २९ दि2सmबँर २ 00 ५ च्या ओ. एम. मध्ये स< रणी कारून दि न 1का ८ दि2सmबँर २ 0 १३ र जी S स< रिरता ओ. एम. ज्या मध्ये पीरिरच्छे १४ मध्ये स< रणी काल आह अस र्वो ग्रेता दिनणी+यो आधिणी आ श ता दि लल दिन Žश, पीVर्वो+लक्षे प्रभा र्वो न ल गीV कारणी ह दिटीका V न र हण्या यो ग्य न ह. त्यां न<स र त्यां 1न ह श्री. गी<प्त यो 1च्या मता प्रम णी आग्रेह रल दिका जीर्व्ह यो स[1] भा +ता नर्वो प्रदिक्रयो आयो धिजीता काल जी ईल, तार्व्ह श्री न योर यो न नव्य प्रदिक्रयोता सहभा गी ह ण्या S स्व ता1त्र्या ण्या ता यो र्वो आधिणी अश प्रका र भा रता सरका रS अपी ल दिनका ल का ढेण्या ता यो र्वो. २५. त्यां 1च्या यो<खिक्तीर्वो च्या रम्या न, श्री मता दि र्वो न धिसद्धर जीV (उपीर ल्लेखी ता) मध्ये यो न्या यो लयो न स्पष्ट कालल्या का योद्य बँद्देल का ह आरक्षेणी व्यक्ती कारण्या च्या म गी +र्वोर ह त्यां. तार्थी दिपी, दिनणी+यो अ1दिताम असल्या न आधिणी 2 ओ पी टी न खी ल त्यां दृष्ट न का यो+र्वो ह काल असल्या न, आम्ह त्यां 1न त्यां स[1] भा +ता पी<ढे ल का णीत्यां ह यो<खिक्तीर्वो ल पीरर्वो नगी णी यो ग्य म नल न ह. श्री. न योर त्यां 1च्या र्वोता न यो<खिक्तीर्वो: २६. श्री. न योर यो 1S प्रदितादिन त्व कारता न, दिर्वोद्वा न र्वोका‚ल श्री. का. म हन यो 1न र्वोळ र्वोळj जी र कालल दिर्वोदिर्वो पीरिरपीत्रका / का यो +लयो न ज्ञा पीन 1का2 आधिणी यो न्या यो लयो च्या तासS उच्च न्या यो लयो च्या अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी ठीर दिर्वोका रिरक्ती पी 1च्या पी न्नता म ल आरक्षेणी स[1] भा +ता ल, स1बँ1 धि ता दिनणी+यो 1का2 आमS लक्षे र्वो ल. त्यां र्वोर दिर्वोस1बँVन त्यां 1न अस यो<खिक्तीर्वो काल का‚ श्री. न योर यो 1न अन्या का रका र्वो गीणीVका ण्या ता आल आह. २७. दि न 1का १८ फब्रु<र्वो र १९९७ S ओ. एम. आधिणी दि न 1का १६ जी नर्वो र १९९८ S श<ध्दी पीत्रका श्री म हन यो 1न म 12ल ह ता. त्यां 1च्या म्हणीण्या न<स र, त्यां S एकादित्रता र्वो Sन काल्या न का णीता ह श1का उरणी र न ह का‚ अन<सVधिSता जी ता / जीम ता 1स ठी आरक्षेणी S दिर्वोद्यम न रणी, सर्वो+ गीटी 1म ल पी न्नता मध्ये “श र रिरकादृष्ट्या अपी1 गी” असलल्या सर्वो+ श्रीणी आधिणी सर्वो 1न ल गीV आह, जीर्थी र्थीटी भारता S मयो + ७५ (पी1 S हत्तर) टीक्क्या 1पीक्षे जी स्त ह णी र न ह; आधिणी "आरक्षेणी च्या दिर्वोद्यम न रणी ता" स्पष्टपीणी अन<सVधिSता जी ता / जीम ता 1स ठी अन<ग्रेह गी<णी 1S तारताV सम दिर्वोष्ट असल. २८. यो अपी ल 1च्या स[1] भा +ता खील कालल्या श्री. न योर यो 1च्या प्रदिता-प्रदिताज्ञा पीत्र S स[1] भा+ ता दि न 1का १८ ऑक्टो बँर २००६ र जी बँ- दिका 1 गी दिर्वोभा गी, आधिर्थी+का व्यर्वोह र दिर्वोभा गी, दिर्वोत्त म1त्र लयो, भा रता सरका र यो 1न म<ख्या मह व्यर्वोस्था पीका, आर. बँ. आयो. यो न जी र कालल्या "अपी1 गी व्यक्ती 1न अन<सVधिSता जी ता / जीम ता 1च्या बँर बँर न सर्वोलता आधिणी धिशधिर्थीलता त्यां 1च्या उभ्या श्रीणी 1S दिर्वोS र न कारता ". ण्या स[1] भा +ता ल स1प्रषणी का2 श्री. म हन यो 1न, इंतार गी ष्ट 1बँर बँरS, आमS लक्षे र्वो Vन घताल. अस दिन श+न ता आणीVन दि ल दिका अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी च्या आयो<क्ती 1का2Vन प्र प्त झ लल्या स[1] भा +न<स र, र ष्ट- यो का g ता बँ- का 1च्या काम+S ऱ्यां 1स ठी अन<सVधिSता जी ता / जीम ता 1च्या बँर बँर न अपी1 गी व्यक्ती 1न पीर क्षे श<ल्का ता सर्वोलता आधिणी गी<णी 1च्या दिकाम न टीक्केर्वो र ता सVटी ण्या S दिनणी+यो घण्या ता आल ह ता. ऑल इं1दि2यो का न्फे2रशन फ र ब्लू इं12 दिर्वो भा रता सरका र[9] आधिणी इंतार यो प्रकारणी ता ल दि न 1का १९ म S+ २ 00 २ र जी S यो न्या यो लयो S आ श, यो S खील ऊन, सर्वो+ अपी1 गी व्यक्ती 1मध्ये त्यां 1च्या उभ्या श्रीणी 1S दिर्वोS र न कारता, सम नता आणील गील आह ह्या भा रता सरका रच्या भाVधिमकाS दिर्वोर्वोSन त्यां ता ह ता. यो मध्ये रिरझर्व्ह+ बँ- कासह सर्वो+ स1बँ1 धि ता प्रदिषता 1न त्यां न<स र यो ग्य का रर्वो ई कारण्या च्या सVSन लक्षे ता घण्या S दिर्वोन1ता कारण्या ता आल ह ता. २९. त्यां र्वोर म ठ्या प्रम णी र्वोर दिर्वोस1बँVन र हून, श्री. म हन यो 1न अस यो<खिक्तीर्वो काल का‚ दि व्य 1गी व्यक्ती 1न अन<सVधिSता जी ता / जीम ता प्रर्वोगी +ता ल उम र्वो र 1प्रम णी र्वो गीणीVका ण्या स आधिणी अन<ग्रेह गी<णी ण्या स आरबँ आयोन नका र दि ल आह. दि न 1का ५ जी<लt, २ 000 S पीरिरपीत्रका, आधिणी दि न 1का १८ ऑक्टो बँर २००६ S स1प्रषणी अखिस्तत्व ता असVनह, त्यां 1न उपीलब्ध कारून दि लल पी. 2ब्लूV. 2. का यो, १९९५ च्या तारता< 1द्वा र हम दि लल्या "सम न स[1], स1रक्षेणी आधिणी पीVणी+ सहभा गी" च्या अधि का र 1पी सVन फक्ती र्वो1 धिSताS ठीर्वोल न ह तार घटीनच्या अन<च्छे १४ द्वा र आक्षेपी ह+ भा भा र्वो कालल आह. ३ 0. ल सम्मा जी सफ (उपीर ल्लेखी ता)म ल दिनणी+यो का2 आमS लक्षे र्वो Vन, श्री. म हन 9डब्लू पी ( स ) ११५ नं / १९९८ यो 1न अस यो<खिक्तीर्वो काल का‚ यो न्या यो लयो न कारळ उच्च न्या यो लयो च्या आर्व्ह न ता हस्तक्षेपी कारण्या स नका र दि ल ज्या न कारळ प्रश सका‚यो न्या यो धि कारणी S दिनणी+यो उलटी काल. पी न्नता स ठी प्रदितार्वो S र्वो, उSलVन तार रल S, जीर उत्तरर्वो S स<रुर्वो ता S नमणीVका अन<का 1 पी तात्व र्वोर ह ता आधिणी अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी र खी र्वो असलल्या पी र्वोर नर्व्हता, पीर1ता< तार स<द्ध प्रदितार्वो ल धिमळ लल्या आधिर्थी+का फ योद्य 1मध्ये अ2र्थीळ ह ऊ दि ल न ह. अपी1 गी व्यक्ती, पी. 2ब्लूV. 2. का यो, १९९५ अ1तागी+ता, पी न्नता च्या अधि का र S र्वो कारू शकाता ता का‚ न ह, यो म<द्द्या S अभ्या स कारूनह यो न्या यो लयो न र्वो ग्रेस्त आ श ता हस्तक्षेपी न काल्या स, अश S स्वरूपी च्या समस्य, इंतार बँ बँ 1मध्ये उद्भर्वोण्या S शक्याता आह, अस यो<खिक्तीर्वो त्यां 1न काल, आधिणी ह का र र्थी5 उत्तर दि ल. ३१. श्री म हन यो 1न यो अपी ल 1र्वोर न 1 र्वोलल्या २ 0 फब्रु<र्वो र २ 0 २ 0 च्या आ श का2 आमS लक्षे र्वो ल. अश आ श द्वा र, श्री. न योर यो 1च्या र्वोता न त्यां 1न स र कालल्या दिनर्वो न ता अस लक्षे ता आल का‚ “ अपी1 गी व्यक्ती 1च्या बँ जीVS हक्के ह का योद्य च्या तारता< 1म Vन र्थीटी प्रर्वो दिहता ह ता ता आधिणी अधि का र S स्रो ता ओ एम नसVन स्वता¶ का योद्य च्या तारता< आहता; आधिणी म्हणीVन ओ. एम. का णीत्यां ह पीरिरखिस्थाता ता का योद्य च्या तारता< 1न<स र स1रक्षेणी S ल गीVता मयो +दि ता कारू शकाता न ह ”. श्री. म हन यो 1न आमच्या सम र अश दिनर्वो न S पी<नरुच्च र काल आधिणी अस स र काल का‚ उच्च न्या यो लयो न र्वो ग्रेस्त दिनका ल ता आधिणी आ श ता दि लल्या दिन Žश 1मध्ये का णीत्यां ह हस्तक्षेपी S आर्वोश्यकाता न ह. यो न्या यो लयो सम र ल का यो+र्वो ह: ३२. दि न 1का १९ जी नर्वो र २०२३ र जी पीक्षेका र 1S म्हणीणी ऐका V न घताल्या न1तार, आम्ह अपी ल कारण्या स ठी दिर्वोशष पीरर्वो नगी म1जीVर काल ह ता आधिणी दिनका ल र खीVन ठीर्वोल ह ता. स<न र्वोणी रम्या न, श्री गी<प्त यो 1न "पी<ढे ल प्रदिताज्ञा पीत्र" खील कारण्या स ठी पीरर्वो नगी म दिगीताल ह ता, ज्या ल आम्ह ता 12 पीरर्वो नगी दि ल ह ता. अस प्रदिताज्ञा पीत्र दि न 1का ३ 0 जी नर्वो र, २०२३ र जी स र काल्या र्वोर, आम्ह श्री. म हन यो 1न त्यां ता ल मजीका V र पी हण्या S पीरर्वो नगी दि ल आधिणी श्री. न योर यो 1च्या र्वोता न कालल्या प्र र्थी+नन<स र, आम्ह दि न 1का ३१ जी नर्वो र २०२३ र जी च्या आ श द्वा र उत्तर खील कारण्या S पीरर्वो नगी खी ल दि ल. त्यां अन<ष[1] गी न, दि न 1का ७ फब्रु<र्वो र २०२३ र जी "उत्तर खील एका स म ईका प्रदिताज्ञा पीत्र" श्री. न योर यो 1न खील काल आह आधिणी ता अधिभालखी र्वोर घताल आह. आरबँ आयोS अदितारिरक्ती प्रदिताज्ञा पीत्र: ३३. यो अपी ल 1र्वोर दिनणी+यो र खीVन ठीर्वोल्या न1तार आम्ह आरबँ आयो आधिणी श्री. न योर यो 1न खील कालल अदितारिरक्ती प्रदिताज्ञा पीत्र र्वो Sल आहता. उच्च न्या यो लयो सम र खील कालल्या प्रदिताज्ञा पीत्र मध्ये आर. बँ. आयो. न ज्या म<द्द्या 1S आग्रेह रल ह ता, त्यां म<द्द्या 1S पी<नरुच्च र कारण्या ता आल आह, ज्या S आम्ह र्वोर न 1 काल आह. त्यां धिशर्वो यो, आर. बँ. आयो. च्या दि न 1का १९ जी नर्वो र, २०२३ च्या पीरिरच्छे १ 0-१३ आधिणी ३ 0 जी नर्वो र २०२३ च्या पी<ढे ल प्रदिताज्ञा पीत्र च्या पीरिरच्छे ३-७ S अर्वोल कान काल्या न 'पी न्नता ता ल आरक्षेणी' यो बँ बँता दि न 1का २८ सप्टेंmबँर २०२१ (उपीर ल्लेखी ता) च्या आ श ता सम दिर्वोष्ट असलल्या दिन Žश 1S पी लन कारून भा रता सरका रद्वा र पी. 2ब्लूV.

2. का यो, २ 0 १६ S कालम ३४ प्रम णी आधिणी पी<ढे आर. बँ. आयो. न दि न 1का 0 ८ दि2सmबँर २०२२ च्या पीरिरपीत्रका द्वा र स्वता¶ स ठी ह स्व का रल आह; र्वोर ल सVSन लक्षे ता घऊन, दि न 1का ८ दि2सmबँर २०२२ च्या पीरिरपीत्रका द्वा र क्रमन धिमका र्वोष+ २०२२ स ठी घण्या ता आलल्या पीर क्षे 1च्या स[1] भा +ता, अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी १६ (स ळ ) जी गी र खी र्वो ठीर्वोण्या ता आल्या ह त्यां आधिणी त्यां ता सहभा गी ह ण्या S इंच्छे व्यक्ती कारण्या S अ1दिताम ता र खी ३ 0 सप्टेंmबँर २०२२ असल तार श्री. न योर सहभा गी झ ल न ह ता; आधिणी सह य्यका व्यर्वोस्था पीका श्रीणी - 'अ ',पी च्या पी त्रतामध्ये बँ ल झ ल आहता आधिणी आर. बँ. आयो. आधिणी काम+S र स1घटीन यो 1च्या ता ल समझ ता स1क्षेपीलखी (MoS) २ 0 १३ पी सVन स< रिरता पी त्रता दिनकाष 1न<स र ल गीV कारण्या ता आल आह. अपी लकात्यां ^न उपीखिस्थाता कालल का योद्य S प्रश्न: ३४. आमच्या लक्षे ता आल आह का‚ अपी ल 1मध्ये, आर. बँ. आयो. आधिणी GoI यो 1न का योद्य S प्रत्यांका‚ ३ (ता न) प्रश्न उपीखिस्थाता काल आहता ज्या मध्ये त्यां 1S र्वो आह का‚ ता महत्त्वापीVणी+ प्रश्न आहता. र्थी 2क्या ता, प्रश्न स म न्या आहता पीर1ता< स्पष्टपीणी र्वोगीळ्या शब्द 1ता आहता आधिणी त्यां S क्रम न न ह ता. ह प्रकारणी यो ग्य पीरिरप्रक्ष्यी ता म 12ण्या स ठी, अपी लकात्यां ^न म<ख्याता: खी ल ल प्रश्न 1S नका र र्थी5 उत्तर म दिगीताल आहता: (i) दि न 1का ३ दि2सmबँर २०१३ च्या का यो +लयो न ज्ञा पीन च्या पीरिरच्छे ५ र्वो दि न 1का २९ दि2सmबँर २००५ च्या का यो +लयो न ज्ञा पीन च्या पीरिरच्छे १४ मध्ये कालल स< रणी दि न 1का २९ दि2सmबँर २००५ पी सVन पीVर्वो+लक्षे प्रभा र्वो न ल गीV ह णी र आह का ? (ii) आर. बँ. आयो. ल गीटी 'अ' आधिणी गीटी 'बँ' पी 1च्या स[1] भा +ता अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी पी न्नता मध्ये आरक्षेणी ल गीV कार र्वो ल गील, अस उच्च न्या यो लयो S मता, न्या य्य ह ता का ? आधिणी (iii) नv शनल का न्फे2रशन ऑफ 2र्व्हलपीमmटी ऑफ दि2सएबँल्ड (उपीर ल्लेखी ता)मध्ये दि लल दिनणी+यो सध्ये च्या खीटील्या ल ल गीV आह ह उच्च न्या यो लयो S मता, न्या य्य आह का ? दिर्वोश्लेषणी आधिणी दिनणी+यो: ३५. ह अपी ल स र कारण्या म गीS र्वोस्त<खिस्थाता लक्षे ता घता, पीक्षेका र 1च्या र्वोता न स र कारण्या ता आलल प्रदितास्प 5 यो<खिक्तीर्वो आधिणी यो ग्य सरका रच्या अखीत्यां रिरता दिका 1 र्वो पी न्नता च्या आस्था पीन 1मध्ये अपी1 गी व्यक्ती 1च्या र जीगी र ता ल अधि का र 1स[1] भा +ता र्वोर नमV कालल्या दिनणी+यो 1मध्ये यो न्या यो लयो न कालल्या का योद्य च्या स्पष्ट कारणी मध्ये र्वोर ल ३ (ता न) प्रश्न दिनव्वळ शtक्षेधिणीका आहता, अस आमS मता आह. त्यां S का रणी आम्ह र्थी 2क्या ता ऊ शकाता. ३६. र जी र्वो का < म र गी<प्त (उपीर ल्लेखी ता) यो 1च्या दिनणी+यो ता 2 ओ पी टी न जी र कालल्या दि न 1का १८ फब्रु<र्वो र १९९७ आधिणी दि न 1का २९ दि2सmबँर २००५ च्या स1बँ1 धि ता का यो +लयो न ज्ञा पीनS र्वोt ता दिर्वोS र ता घण्या ता आल. प्रस र भा रता च्या अपी1 गी काम+S ऱ्यां 1न गीटी 'अ' र्वो 'बँ' मध्ये योणी ऱ्यां दिनधिyता पी 1र्वोर ३ (ता न) टीक्के आरक्षेणी S र्वोt दिनका ल भा न का रण्या ता आल. उत्तरर्वो 1न उपीखिस्थाता कालल यो<खिक्तीर्वो अस दिका इं1द्रा स हन दिर्वोरुद्ध भा रता सरका र10 यो खीटील्या ता घटीन पी ठी न 'अ' आधिणी 'बँ' गीटी ता ल दिनधिyता पी 1र्वोर ल पी न्नता ता आरक्षेणी ता योणी र न ह, अस दिनणी+यो दि ल ह ता आधिणी तास अधि दिनणी+यो ह म गी सर्वोगी5यो 1न आरक्षेणी ण्या स[1] भा +ता ह ता आधिणी ता र ज्याघटीनच्या कालम १६ (४) च्या काक्षेता आह अस दिनर क्षेणी न 1 र्वोVन ता रद्देबँ ताल ठीरदिर्वोल. शर्वोटी पीरिरच्छे २४ आधिणी २५ मध्ये खी ल लप्रम णी ता म न्या काल आह. २४. १९९५ च्या का योद्य च्या कालम ३२ आधिणी ३३ S एकादित्रता र्वो Sन ह प्रश सन च्या गीरजी आधिणी पी. 2ब्लूV. 2. ल अधि का स[1] प्र न कारण्या च्या अत्यां र्वोश्यकाता यो 1च्या ता ल उत्कृ g ष्टपीणी कालल आर खी2 आधिणी कालल स1ता<लन स्पष्ट कारता. म्हणीVन, आमच्या दिर्वोश्लेषणी च्या पीदिहल्या भा गी ता तापीश लर्वो र स 1दिगीताल्या प्रम णी, कालम ३२ अ1तागी+ता दि लल्या दिक्रयोS आकालन अत्यां1ता महत्त्वापीVणी+ आह. एखी का पी ओळखी<न 10१९९२ एस य पी पी ( ३ ) एस स स २१७ दिनधिyता काल का‚ मगी पी. 2ब्लूV. 2. त्यां स1बँ1 धि ता का योŽ पीVणी+ कारण्या स सक्षेम आह. एका इंताका सक्षेम असल्या S आढेळल का‚, कालम ३३ अन्वयो ता न टीक्क्या 1पीक्षे काम नसलल्या मयो + पीयो^ता आरक्षेणी S पी लन कारणी आर्वोश्यका आह. पी S ओळखी पीटील्या न1तार, ता पी भारण्या स ठी र ज्या न स्व का रलल्या भारता च्या पीद्धता का2 <ल+क्षे कारून ता पी. 2ब्लूV. 2. स ठी र खी र्वो असल पी दिहजी.” २५. म गी ल दिर्वोश्लेषणी च्या दिर्वोS र र्थी+, आम्ह अस र्वो ग्रेस्त ज्ञा पीन बँका यो श र आधिणी १९९५ च्या का योद्य श दिर्वोस1गीता असल्या S घ दिषता कारता. अश पी भारण्या च्या पीद्धता का2 <ल+क्षे कारून, गीटी अ आधिणी गीटी बँ म ल सर्वो+ दिनधिyता कालल्या पी 1र्वोर पी. 2ब्लूV. 2. स ठी ता न टीक्के आरक्षेणी र्वो ढेर्वोण्या S दिन Žश आम्ह सरका रल ता. त्यां न<स र ह रिरटी यो धिSका म1जीVर आह.” ३७. र जी र्वो का < म र गी<प्त (उपीर ल्लेखी ता) यो मध्ये व्यक्ती कालल्या मता र्वोर यो न्या यो लयो च्या समन्वयो पी ठी न स1शयो व्यक्ती काल. अपी1 गी व्यक्ती 1न प्र न्या णी र र्वो गीणीVका दिनयो<क्ती मध्ये आरक्षेणी सम दिर्वोष्ट कारू शकाता पीर1ता< पी न्नता मध्ये आरक्षेणी सम दिर्वोष्ट कारू शकाता न ह, अस मता म 12ता न, दि न 1का ३ फब्रु<र्वो र २ 0 १७ च्या आपील्या आ श ता खी 1 2पी ठी न यो र्वो S म ठ्या खी 1 2पी ठी न दिर्वोS र कारणी आर्वोश्यका असल्या S मता व्यक्ती काल. ३८. धिसद्दे र जीV (उपीर ल्लेखी ता) ह म ठ्या खी 1 2पी ठी S दिनणी+यो आह, ज्या न अस म नल आह का‚ र जी र्वो का < म र गी<प्त (उपीर ल्लेखी ता) म ल दिनणी+यो S<का‚S ठीरू शकाता न ह का रणी का‚ इं1द्रा स हन (उपीर ल्लेखी ता) मध्ये र्वोगीळ्या समस्य आहता आधिणी त्यां S पी लन काल जी ऊ शकाता न ह. ३९. ल सम्मा जी सफ (उपीर ल्लेखी ता), ह यो S म<द्द्या र्वोर ल दिनणी+यो 1च्या ओळjता ल नर्वो नताम आह, आधिणी ता धिभान्न ताका +च्या आ र सम न दिनष्कष +पीयो^ता पी ह Sल आह. ४ 0. त्यां म<ळ, पी. 2ब्लूV. 2. का यो, १९९५ न कार्वोळ दिनयो<क्ती मध्ये आरक्षेणी अदिनर्वो यो+ काल न ह, तार पी न्नता मध्येह आरक्षेणी S दिर्वोS र काल यो प्रस्त र्वो ल अधि का र S कामतारता न ह. ४१. दिर्वोशष म्हणीजी पी न्नता ता ल आरक्षेणी S दिर्वोS र न कारणी ऱ्यां पी 2ब्ल्यूV[2] का यो १९९५ च्या कालम ३३ S का णीता ह समजीVता आधिणी समजी S<का‚S आधिणी भ्रा मका का आह, यो S का रणीह आम्ह दि ल आह. ४२. उद्धgता दिनणी+यो 1मध्ये यो न्या यो लयो न का यो नमV काल आह आधिणी आम्ह (उपीर ल्लेखी ता) घतालल मता लक्षे ता घता, अपी लकात्यां ^न दिर्वोS रलल्या ३ (ता न) प्रश्न 1S आमS दिर्वोधिशष्ट उत्तर अश आहता. र जी र्वो का < म र गी<प्त (उपीर ल्लेखी ता मध्ये २९ दि2सmबँर २००५ र जी S ओ एम रद्दे कारण्या ता आल्या न दि न 1का ८ दि2सmबँर २०१३ र जी ओ एम द्वा र आणीलल्या पीरिरच्छे १४ म ल बँ ल पीVर्वो+लक्षे प्रभा र्वो न ल गीV ह ता ल का, ह पीदिहल प्रश्न दिर्वोS र ता घता योता न ह. धिशर्वो यो, र जी र्वो का < म र गी<प्त (उपीर ल्लेखी ता) यो 1न पी 1च्या भारण्या च्या पीद्धता का2 <ल+क्षे कारून (आमS जी र) गीटी 'अ' आधिणी गीटी 'बँ' म ल सर्वो+ दिनधिyता पी 1र्वोर अपी1 गी व्यक्ती 1न ३ (ता न) टीक्के आरक्षेणी र्वो ढेर्वोण्या S दिन Žश दि ल आहता आधिणी धिसद्ध र जीV (उपीर ल्लेखी ता)यो मध्ये म ठ्या खी 1 2पी ठी न अश दिनणी+यो र्वोर आपील्या म1जी<र S, धिशक्के म ता+बँ काल्या न, <सऱ्यां प्रश्न Sह अपी लकात्यां ^दिर्वोरुद्ध S खीपीणी उत्तर दि ल जी ता. शर्वोटी, नv शनल का न्फे2रशन ऑफ 2र्व्हलपीमmटी ऑफ दि2सबँल्ड (उपीर ल्लेखी ता)र्वोर दिर्वोस[1] बँVन र हणी उच्च न्या यो लयो S यो ग्य ह ता का, ह प्रश्न यो न्या यो लयो च्या अनका दिनणी+यो 1च्या स[1] भा +ता यो पी<ढे एका 1का‚ र दिहलल न ह यो म<द्द्या र्वोरून कालम ३३ मध्ये न कार ता आरक्षेणी S दिर्वोS र काल गील आह. पी. 2ब्लूV. 2. का यो, १९९५ मध्ये त्यां ता नमV कालल्या प्रत्यांका ३ (ता न) प्रका रच्या अपी1 गीत्व स ठी ओळखील्या गीलल्या आधिणी दिनधिyता कालल्या सर्वो+ पी 1S सम र्वोश आह आधिणी ता गीटी 'का ' आधिणी गीटी '2 ' पी 1पी<रता मयो +दि ता न ह. ४३. अश प्रका र आधिणी बँ ललल्या पीरिरखिस्थाता ता, आम्ह ल आणीखी न प्रश्न 1र्वोर दिनणी+यो घण्या S का म कार र्वो ल गील, उ. (अ) आरबँ आयोन श्री. न योर यो 1न पी न्नता स ठी, धिशधिर्थील म नका 1च्या र्वो पीर र्वोर, दिर्वोS र ता घण्या ता, अयोशस्व ह ऊन, घटीनच्या कालम १६ द्वा र हम दि लल अधि का र, यो स[1] भा +ता, बँका यो श र का g त्यां काल का ? आधिणी (बँ ) र्वोर दि लल्या प्रश्न S उत्तर ह का र र्थी5 असल्या स, श्री. न योर यो 1न का यो श रर त्यां दिकाता प्रम णी ता दि ल स दि ल जी ऊ शकाता ? ४४. उपीर क्ती प्रश्न 1S आमS उत्तर श च्या सर्वो च्च का योद्य च्या स1धिक्षेप्त स[1] भा +न अग्रेक्रम न दि ल पी दिहजीता. र ज्याघटीनच्या प्रस्त र्वोनता ल (उद्देधिशकाता ल ) स1काल्प आधिणी त्यां च्या भा गी IV म ल तारता<, स1बँ1 धि ता म नल्या जी ता ता. सर्वो ^न 'स म धिजीका न्या यो' धिमळर्वोVन ण्या S आमS म<ख्या र्वोSन आह. र ज्या 1च्या रणी S म गी+ श+का तात्त्वा, जीर अ1मल ता आणीण्या यो ग्य नसल तार, श च्या का रभा र ता मVलभाVता आहता आधिणी कालम ३७ मध्ये ता घ दिषता काल आहता आधिणी का यो बँनर्वोता न ह तात्त्वा ल गीV कारणी र ज्या S काता+व्य आह. ता त्कृ ळ पी<ढेS अन<च्छे र ज्या ल आ श ता का‚ ता शक्या दिताताक्या प्रभा र्वो पीणी स<रधिक्षेता आधिणी स1रधिक्षेता कारून ल का 1च्या काल्या णी स ठी प्रयोत्नश ल र ह र्वो, अश स म धिजीका व्यर्वोस्था ज्या मध्ये न्या यो ~ स म धिजीका, आधिर्थी+का आधिणी र जीका‚यो ~, र ष्ट- यो जी र्वोन च्या सर्वो+ स[1] स्था 1न सVधिSता कारल आधिणी खिस्थाता, स<दिर्वो आधिणी स[1] 1म ल असम नता Vर कारण्या S प्रयोत्न कारल अश स म धिजीका व्यर्वोस्था शक्या दिताताक्या प्रभा र्वो पीणी कारून ल का 1च्या काल्या णी स S लन ण्या S प्रयोत्न हर्वो. अन<च्छे ४१ न<स र, र ज्या न, त्यां च्या आधिर्थी+का क्षेमता आधिणी दिर्वोका स च्या मयो + ता र हून इंतार गी ष्ट 1बँर बँरS का म कारण्या S अधि का र स<रधिक्षेता कारण्या स ठी अपी1 गीत्व ह्या दिर्वोषयो र्वोर प्रभा र्वो तारताV कारणी आर्वोश्यका आह. आपीणी ज्या सम जी ता र हता, आधिणी जी खीर खीरS र्वोगी5यो आह, त्यां सम जी ता 'स म धिजीका न्या यो' म्हणीजी सम जी ता ल <बँ+ल आधिणी गीर बँ र्वोगी +ल न्या यो धिमळ र्वो, दिर्वोशषता: र ष्ट- च्या जीनतान प्रस्त र्वोनता ' जी +मध्ये सम नता आधिणी स म न स[1] ' स<रधिक्षेता कारण्या S स1काल्प काल असल. मVळ काल्पन अश आह का‚ <बँ+ल आधिणी गीर बँ घटीका 1न न्या यो धिमळर्वोVन णी स<रधिक्षेता असल, तार त्यां 1न सम जी च्या इंतार घटीका प्रम णीS सम नता धिमळV शकाता. ज्या प्रकारणी ता सम जी ता ल <बँ+ल घटीका स मथ्य+श ल घटीका श झगी2ता असता ल आधिणी 'स म धिजीका न्या यो' धिमळर्वोण्या स ठी आर्व्ह न स रखी S असता ल, तार्व्ह, न्या यो लयो 1न पीदिहल्या र्वोगी +च्या बँ जीVन झØकाल पी दिहजी, जीणीकारून त्यां 1न न्या यो धिमळV शकाल. जीर अपी1 गी व्यक्ती 1न स र्वो+जीदिनका र जीगी र च्या क्षेत्र ता, सम न स[1], अधि का र 1S स1रक्षेणी आधिणी इंतार गी ष्ट 1बँर बँरS, पीVणी+ सहभा गी, ह का योद्य द्वा र प्र न कालल अधि का र आधिणी दिर्वोशष धि का र न का रल, तार अश व्यक्ती 1न अपीरिरह यो+पीणी गी1भा र म नधिसका र्वो न आधिणी घटीन त्मका आ श+र्वो तासS म नर्वो हक्के 1बँद्देलS आ र काम ह ईल. धिजीर्थी अश पीरिरखिस्थाता उद्भर्वोता दितार्थी न्या यो लयो 1न मVकाबँधि र र हू नयो. दिनयो क्ती / आस्था पीन 1न बँका यो श र म गी+ S खी ळल्या स ह णी र्‍यो उल्ले1घन 1न आधिणी यो न्या यो लयो पीक्षे अगी, का णीत्यां ह खी ल ल श्रीणी ता ल न्या यो लयो न, म फ कारू नयो. ४५. उच्च न्या यो लयो सम र आरबँ आयोS भाVधिमका अश ह ता का‚ अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी श्रीणी - 'अ' मध्ये पी न्नता च्या पी 1र्वोर आरक्षेणी S तारताV न ह; म्हणीVन, पी न्नता S फ यो र खी र्वो रिरक्ती जी गीर्वोर श्री. न योर यो 1न ता आल न ह. ह खीर खीरS स्पष्ट का रणी ह ता का‚ अन<सVधिSता जी ता / जीम ता च्या उम र्वो र 1स ठी उपीलब्ध मVल्याम पीन S धिशधिर्थील म नका, अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी ल गीV काल गील न ह ता, दिर्वोशषता¶ श्री. न योर यो 1च्या स ठी. <सऱ्यां शब्द 1ता स 1गी र्वोयो S तार धिशधिर्थील म नका 1च्या र्वो पीर कारून, अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी र खी र्वो, रिरक्ती पी र्वोर, बँढेता स ठी श्री. न योर यो 1S र्वो, का णीत्यां ह, ओळखीVन दिनधिyता काल्या गीलल्या, गीटी 'अ' पी च्या अन<पीखिस्थाता ता, दिर्वोS र ता घताल जी ऊ शकाता न ह. यो न्या यो लयो न रदिर्वो प्रका श गी<प्त आधिणी नv शनल फ2रशन फ र ब्लू इं12 (उपीर ल्लेखी ता) मध्ये दिनणी +योकापीणी आधिणी अधि का g तापीणी अस दिनणी+यो दि ल ह ता का‚ गीटी 'अ' आधिणी गीटी 'बँ' म ल ओळखीVन दिनधिyता कालल्या पी 1र्वोर, अपी1 गी व्यक्ती 1च्या दिनयो<क्ती च्या बँ बँता ता, यो ग्य सरका रन, आरक्षेणी उपीलब्ध कारून दि लS पी दिहजी, आधिणी त्यां रम्या न ह र्वो ग्रेस्त दिनर्वो 2 आधिणी आ श ण्या ता आल. मगी अश पीरिरखिस्थाता आह का‚ अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी गीटी - 'अ' पी 1र्वोर, दिनयो<क्ती स ठी, आरक्षेणी उपीलब्ध न ह, अस का णीता ह र्वोt र्वो म 12ल जी ऊ शकाता न ह. आता फक्ती ह प्रश्न उरल का‚ अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी, गीटी - 'अ' पी 1र्वोर, पी न्नता च्या दिनयो<क्ती स ठी, आरक्षेणी उपीलब्ध आह का‚ न ह. र जी र्वो का < म र गी<प्त (स<प्र ), धिसद्ध र जीV (उपीर ल्लेखी ता)आधिणी ल सम्मा जी सफ (उपीर ल्लेखी ता) प्रका रणी 1द्वा र यो समस्यS दिनर कारणी झ ल आह. श्री. न योर यो 1च्या म गी +ता ल न म ठी अ2र्थीळ, यो न्या यो लयो न पी. 2ब्लूV. 2. का यो, १९९५ S, व्य र्वोह रिरका आधिणी र्वो जीर्वो उकाल काल्या म<ळ, Vर झ लल आहता. ४६. तार्थी दिपी, अस म्हणीता योणी र न ह का‚ श्री. न योर यो 1न पीvनल र्वोष+ २००३ च्या पीर क्षेता भा गी घताल ह ता, तार्व्ह यो न्या यो लयो न गीटी 'अ' पी 1च्या स[1] भा +ता पी न्नता मध्ये आरक्षेणी अन<ज्ञायो आह यो स[1] भा +ता का णीता ह दिनणी+यो दि ल नर्व्हता. ह खी ल दिताताकाS खीर आह का‚ यो न्या यो लयो न पी 2ब्ल्यूV 2 का यो, १९९५ च्या कालम ३२ आधिणी ३३ S अर्थी+ ल र्वोता न, का योद्य S स1भा व्य प्रभा र्वो असल्या S घ दिषता काल न ह. का योद्य च्या तारता< S स्पष्ट कारणी, का योद्य च्या म गी ल ता रखीश स[1] बँ1 धि ता आह आधिणी ह का योद्य ता स्था दिपीता असलल तात्त्वा आह. ह मVलता: यो का रणी स ठी आह का‚ न्या यो लयो S काता+व्य का यो कारणी न ह, तार का योद्य S अर्थी+ ल र्वोणी आह. तार्थी दिपी, अस तात्त्वा अपीर्वो च्या अ न र हून ह न्या यो लयो, ह ता ता ल प्रकारणी ता, त्यां S स्पष्ट कारणी, स1भा व्यपीणी प्रभा र्वो ह ईल, अस घ दिषता कारू शकाता. र्वोर उल्लेखी कालल्या का णीत्यां ह दिनणी+यो मध्ये यो न्या यो लयो S अस स्पष्ट हताV न ह, अश का योद्यS खिस्थाता असल्या न, आम्ह ल यो ता श1का न ह का‚ श्री. न योर यो 1न, अस र्वो कारण्या S र्वोt दिनका अधि का र आह, का‚ गीटी 'अ' पी 1र्वोर ल पी न्नता ता ल आरक्षेणी पी 2ब्ल्यूV 2 का यो, १९९५ मध्ये अ1ताभाV+ता आह. ४७. अश प्रका र, उर्वो+रिरता अ2र्थीळ अन<सVधिSता जी ता / जीम ता, उम र्वो र 1न ल गीV असलल्या धिशधिर्थील म नका 1च्या प्रम णी, गी<णी 1S कामतारता म फ कारण्या च्या स[1] भा +ता आह. मगी आम्ह आता तापी सता का‚ श्री. न योर यो 1न पी न्नता धिमळण्या स ठी, त्यां 1न सन २००३ मध्ये घतालल्या पीरिरक्षेता ल ३ (ता न) गी<णी 1S कामतारता ह ता आधिणी ता म फ न कारणी आरबँ आयोS न्या य्य आह का‚ न ह. ४८. बँ- दिका 1 गी दिर्वोभा गी, आधिर्थी+का व्यर्वोह र दिर्वोभा गी, दिर्वोत्त म[1] त्र लयो, भा रता सरका र, यो 1न जी र कालल्या दि न 1का १८ ऑक्टो बँर २००६ र जी च्या स[1] प्रषणी र्वोरून आमच्या अस लक्षे ता आल आह का‚ ए. आयो. का न्फे2रशन ऑफ ब्लू इं12 (उपीर ल्लेखिखीता ). यो प्रकारणी ता ल दि न 1का १९ म S+ २ 00 २ र जी च्या यो न्या यो लयो च्या आ श S पी लन कारण्या स ठी च्या पी ठीपी<र व्य स ठी S ता स1क्रमणी ह ता. अन्यार्थी, दि व्य 1गी व्यक्ती 1पीयो^ता पी ह Sण्या स ठी आधिणी त्यां 1न P w D का यो, १९९५ न<स र ज्या स<दिर्वो आधिणी फ यो प्र न काल आहता ता ण्या स ठी, श्री. न योर यो 1न पी न्नता धिमळण्या स ठी, स म न्या उम र्वो र 1न ल गीV ह णी र म नका ल गीV कारणी अधि का काठी र ह ता. आर बँ आयो न, एका आ श+ दिनयो क्ती म्हणीVन, अपी1 गी व्यक्ती 1च्या इंच्छेस[1] भा +ता स<स[1] गीतापीणी, म दिहता पीVणी+ दिनणी+यो घणी आर्वोश्यका ह ता. ४९. आम्ह श्री गी<प्त दिका 1 र्वो श्री मता दि र्वो न यो 1च्या का2Vन का णीता ह गी1भा र यो<खिक्तीर्वो ऐकाल न ह आधिणी ता बँर बँर आह का‚, अपी1 गी व्यक्ती 1न अन<सVधिSता जी ता / जीम ता च्या उम र्वो र 1स ठी असणी र सम न धिशधिर्थील म नका ल गीV काल्या स ता यो ग्य ह णी र न ह. ५ 0. अश पीरिरखिस्थाता ता आर. बँ. आयो. न गी<णी 1S कामतारता म फ कारण्या ता ल SVका दिका 1 र्वो अपीयोश तासS श्री. न योर यो 1न पी न्नता र्वोर स म र्वोVन घण्या स ठी आरक्षेणी स ठी यो ग्य असलल्या गीटी 'अ' पी S ओळखी कारून पी दिनधिyता कारण्या ता कालल <ल+क्षे, ह आम्ह ल अक्षेम्या र्वो टीता. ५१. प्रश्न (अ) S त्यां न<स र उत्तर दि ल आह. ५२. प्रश्न (बँ) दिर्वोS र ता घता, श्री. न योर यो 1न सन २००४ मध्ये अधिसस्ट1टी मvनजीर, ग्रे2 – I यो पी र्वोर जीmर्व्ह पी न्नता स ठी पीर क्षे दि ल तार्व्ह, पी. 2ब्लूV. 2 का यो, १९९५ यो मध्ये गीटी 'अ' पी 1र्वोर अपी1 गी व्यक्ती 1स ठी पी न्नता च्या दिनयो<क्त्या 1मध्ये आरक्षेणी उपीलब्ध कारून णी र, यो न्या यो लयो S का णीता ह अधि का g ता दिनणी+यो नर्व्हता. पीदिहल्या 1 S र जी र्वो का < म र गी<प्त (उपीर ल्लेखिखीता) मध्ये यो प्रका रS दिनणी+यो जी ह र झ ल आधिणी घ दिषता काल गील. मगी प्र प्त पीरिरस्थाता ता रिरझव्‍ह+ बँ- काल, श्री. न योर त्यां 1S स ठी मVल्याम पीन S म नका धिशधिर्थील कारून त्यां 1न पीVर्वो+लक्षे प्रभा र्वो न पी न्नता ण्या S दिन Žश द्य र्वोता का ? ५३. यो प्रश्न च्या उत्तर स ठी आर्व्ह न आधि न आ श 1म ल असलल्या पीरिरणी मका दिन Žश 1का2 म गी र्वोळVन पी हणी आर्वोश्यका आह. उच्च न्या यो लयो न जी स 1दिगीताल ता र्वोर उद्धgता काल आह. ह उल्लेखीन यो आह का‚ उच्च न्या यो लयो न श्री. न योर यो 1न पी न्नता, अदिनर्वो यो+पीणी बँह ल कालल न ह. उच्च न्या यो लयो S दिनका ल, अन र्वो न न, आरक्षेणी रणी ल गीV कारण्या पी<रता S मयो +दि ता ह ता. श्री. न योर यो 1न पीvनल ( क्रमन धिमका ) पीर क्षेच्या २००३ च्या स[1] भा +ता गी<णी 1S कामतारता म फ कारण्या स ता पी त्र आहता,अस उच्च न्या यो लयो न घ दिषता काल न ह. स1बँ1 धि ता दिनयोम 1न<स र इंतार पी त्रता आर्वोश्यकाता 1S दिर्वोS र कारता, श्री. न योर यो 1न अश गीरजी पीVणी+ काल्या च्या प्रश्न र्वोर का णीताह मता व्यक्ती काल्या S समजीता न ह, अस उच्च न्या यो लयो न स्पष्ट काल. यो आ श S अश रूपीरष लक्षे ता घता रिरझर्व्ह+ बँ- काल, न योर यो 1S पी न्नता स ठी दिर्वोS र कारणी आधिणी प्रSधिलता का योद्य न<स र पी न्नता णी दिका 1 र्वो न का रणी आधिणी यो ग्य ता आ श णी खी<ल ह ता. आ श S पी लन कारण्या ऐर्वोजी, आर बँ आयो न दि न 1का १२ सप्टेंmबँर २०१४ र जी दिनका ल आधिणी आ श यो न्या यो लयो का2 आणील. भा रता सरका रनह त्यां S पी लन काल. श्री. न योर यो 1न S मयो + च्या का ल र्वो ता पी<नदिर्वो+ल कान यो धिSका घऊन उच्च न्या यो लयो ता र्वो घताल, यो र्वोर आर बँ आयो च्या दिर्वोशष पीरर्वो नगी यो धिSका, प्रल1दिबँता असल्या S लक्षे ता घऊन, त्यां 1S अधि का र खी<ल ठीर्वोण्या ता आल आहता. अश पीरिरखिस्थाता पी हता, रिरझर्व्ह+ बँ- कान स्वता:हून अश, अस्वस्था खिस्थाता, स्वता¶ र्वोर ओढेर्वोVन घताल्या S दि सता. यो अपी ल 1च्या प्रल1दिबँता का ल र्वो ता दि लल यो न्या यो लयो S दिनणी+यो, उच्च न्या यो लयो न, श्री. न योर यो 1च्या रिरटी यो धिSकार्वोर अ1दिताम दिनणी+यो घताल, तार्व्ह ता उपीलब्ध नर्व्हता, अस असल तार, ता दिर्वोS र ता घताल पी दिहजीता आधिणी ता ल गीV काल जी र्वोता. उच्च न्या यो लयो च्या आ श S र्वोळjS पी लन झ ल असता तार आर बँ आयो ल यो का 12 ल स म र जी र्वो ल गील नसता. ५४. सन २००३ च्या पीर क्षेता भा गी घताल्या न1तार श्री. न योर यो 1न, उच्च न्या यो लयो तासS यो न्या यो लयो सम र का यो+र्वो ह प्रल1दिबँता असल्या च्या का रणी स्तर्वो, पी<ढे ल पीर क्षे 1पी सVन Vर र हण्या S दिनर्वो2ल आह, ह लक्षे ता घता, का णीत्यां ह पीरिरखिस्थाता ता, यो न्या यो लयो का2 जी ण्या स ठी आर बँ आयो आधिणी भा रता सरका रS खिस्थाता इंताका‚ काठी णी आह का ? यो न्या यो लयो च्या दिनका ल S र्वो आ श S फटीका बँसणी र आह का ? दिका 1 र्वो उच्च न्या यो लयो च्या आ श S पी लन कारण्या स ठी रिरझर्व्ह+ बँ- काल म काळjका ऊन अपी ल फटी ळण्या ता यो र्वो का ? आमच्या मता, का णीत्यां ह दिनर क्षेणी धिशर्वो यो फटी ळणी म्हणीजी पी<ढे ल अन र्वोश्यका का टी+ - काSर ल. आम[1] त्रणी ण्या स रखी ह ईल. त्यां S र्वोळj, श्री. न योर यो 1न का णीताह क्र स (उलटी) अपी ल खील काल नसल तार, त्यां 1न पी<नदिर्वो+ल कान स ठी अजी+ काल ह ता आधिणी यो न्या यो लयो न का यो+र्वो ह दिनका ल का ढेल्या न1तार पी<नदिर्वो+ल कान यो धिSका पी<नरुज्जी दिर्वोता कारण्या S स्व ता1त्र्या त्यां 1न बँह ल कारण्या ता आल आह. ५५. आमच्या सम र ल अधिभालखी र्वोर असणी ऱ्यां गी ष्ट आधिणी प्रश्न (बँ) च्या उत्तर स ठी, घटीनच्या अन<च्छे १४२ “स1पीVणी+ न्या यो स ण्या स ठी ” यो S र्वो पीर योर्थी कारणी यो ग्य ठीरल. ५६. “आम्ह रिरझव्‍ह+ बँ- काल श्री. न योर यो 1न सह य्यका व्यर्वोस्था पीका ग्रे2 - 'अ' यो पी र्वोर का ल्पदिनका पी न्नता ण्या S दिन Žश ता, स र पी न्नता ह उच्च न्या यो लयो सम र रिरटी यो धिSका स र काल्या च्या ता रखीपी सVन, म्हणीजी २७ सप्टेंmबँर, २००६ पी सVन (असल) आधिणी प्रत्यांक्षे पी न्नता १५ सप्टेंmबँर २०१४ पी सVन, म्हणीजी उच्च न्या यो लयो च्या आ श S पी लन कारण्या S अ1दिताम ता रखीपी सVन (असल) स रS का यो+र्वो ह यो ता रखीपी सVन २ ( न) मदिहन्या 1च्या का ल र्वो ता पीVणी+ कारणी आर्वोश्यका आह. श्री. न योर यो 1च्या स ठी S जीम ह णी र आधिर्थी+का ल भा ह दि न 1का १५ सप्टेंmबँर, २०१४ पी सVन म जील जी ता ल आधिणी यो ता रखीपी सVन ४ (S र) मदिहन्या 1पीयो^ता दि ल जी ता ल. ५७. श्री. न योर यो 1न त्यां 1च्या दिनयोतार्वोयो म न नVस र सर्वो दिनर्वोgत्त स ठी का ह र्वोष ^S अर्वो बँ का‚ आह, का रणी योर्थी ह दिनर क्षेणी कारणी गीरजीS न ह दिका त्यां 1च्या सर्वो दिनर्वोgत्त च्या ल भा 1S गीणीन कारता न, र्वोर ल दिन Žश न<स र, दि न 1का २७ सप्टेंmबँर २००६ पी सVनच्या त्यां 1च्या पी न्नता ल यो ग्य महत्व दि ल पी दिहजी. ५८. र्वोर ल अटी 1र्वोर अपी ल दिनका ल का ढेण्या ता आल. पीक्षे स्वता¶ S खीS+ स्वता¶ उSलता ल. ……………………………… न्या. (एस. रर्वो 1द्रा भाटी) ………………………….. न्या. ( पी1 कार त्त ) नर्वो दि ल्ले; ४ जी<लt २०२३. X-x-x-x अस्व कारणी यो न्या योदिनणी+यो च्या मर ठी भा षता ल यो अन<र्वो S र्वो पीर ह पीक्षेका र स त्यां च्या / दिताच्या म ताgभा षमध्ये त्यां S अर्थी+ समजीVन घण्या पी<रता S मयो +दि ता र ह ल आधिणी त्यां S इंतार का णीत्यां ह का रणी कारता र्वो पीर कारता योणी र न ह तासS इं1ग्रेजी भा षता ल न्या योदिनणी+यो ह S सर्वो+ व्य र्वोह रिरका आधिणी का यो +लयो न र्वो पीर कारिरता दिर्वोश्वसन यो असल आधिणी ता S त्यां ता ल आ श च्या दिनष्पा न आधिणी अ1मलबँजी र्वोणी कारता र्वोt म नल जी ईल. x-x-x-x